{"id":"wos-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/12","paper_id":"wos-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"12","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12. (0-1)\nPodaj nazwę mniejszości narodowej, której dotyczą materiały źródłowe.\nTablica z nazwą miejscowości oraz fragment mapy jednego z województw Polski\nŹródło: www.tvp.info.pl; Polski przewodnik toponimiczny, Warszawa 2010, s. 107.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nII. Rozpoznawanie\ni rozwiązywanie\nproblemów.\n6. Naród, ojczyzna i mniejszości narodowe. Zdający:\n4) charakteryzuje mniejszości narodowe, etniczne i grupy imigrantów\nżyjące w Polsce (liczebność, historia, kultura, religia itp.); wymienia\nprawa, które im przysługują.\n(III etap) 8. Naród i mniejszości narodowe. Zdający:\n3) wymienia mniejszości narodowe i etniczne oraz grupy migrantów\n(w tym uchodźców) żyjące obecnie w Polsce i przedstawia\nprzysługujące im prawa; na podstawie samodzielnie zebranych\nmateriałów charakteryzuje jedną z tych grup (jej historię, kulturę,\nobecną sytuację).\nPoprawna odpowiedź\nLitwini\nSchemat punktowania\n1 p. -\npodanie poprawnej odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Litwini**\n\n## Sposób 1 - analiza materiału źródłowego\n\nMateriał zawiera dwa elementy:\n\n1. **Tablica miejscowości:** \"Puńsk / Punskas\" - dwujęzyczna nazwa miejscowości.\n2. **Mapa fragmentu województwa podlaskiego** - okolice Puńska, Suwałk, Sejn, Augustowa, z gęstym oznaczeniem mniejszości narodowej w okolicach Puńska.\n\n**Wskazówki kluczowe:**\n\n1. **Nazwa \"Punskas\"** - wskazuje LITEWSKIE pochodzenie. W języku litewskim końcówka **-as** jest typową końcówką rzeczowników męskich (np. Vilnius - Wilno, Kaunas - Kowno, Punskas - Puńsk).\n2. **Lokalizacja Puńska** - gmina Puńsk w powiecie sejneńskim w województwie podlaskim, **przy granicy z Litwą** (kilkanaście km od granicy państwowej).\n3. **Historyczne tereny zamieszkałe przez Litwinów w Polsce** - okolice Puńska, Sejn, Suwałk to zwarty obszar litewskiej mniejszości narodowej (jedna z największych w skali kraju, choć ogółem tylko ok. 5-8 tys. osób).\n4. **Tablice dwujęzyczne polsko-litewskie** - Puńsk i okolice są jedną z pierwszych gmin w Polsce, które wprowadziły dwujęzyczne nazewnictwo zgodnie z **ustawą z 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym**.\n\n→ **Wniosek:** materiały dotyczą **mniejszości litewskiej** w Polsce, skupionej w gminie Puńsk na Suwalszczyźnie.\n\n## Sposób 2 - kontekst prawny: ustawa o mniejszościach narodowych\n\nUstawa z 6 stycznia 2005 r. *o mniejszościach narodowych i etnicznych* uznaje w Polsce 9 mniejszości narodowych:\n\n| Mniejszość narodowa | Region zwartego osadnictwa | Liczebność (NSP 2011) |\n| Białoruska | woj. podlaskie (powiaty hajnowski, bielski) | ok. 47 tys. |\n| Czeska | woj. dolnośląskie (Zelów) | ok. 3 tys. |\n| **Litewska** | **woj. podlaskie (gmina Puńsk, Sejny)** | **ok. 8 tys.** |\n| Niemiecka | woj. opolskie (gminy z dwujęzycznością) | ok. 148 tys. |\n| Ormiańska | rozproszeni | ok. 4 tys. |\n| Rosyjska | rozproszeni | ok. 13 tys. |\n| Słowacka | woj. małopolskie (Spisz, Orawa) | ok. 3 tys. |\n| Ukraińska | woj. zachodniopomorskie, dolnośląskie (po akcji Wisła 1947) | ok. 51 tys. |\n| Żydowska | rozproszeni | ok. 7 tys. |\n\n**Zwarty obszar litewski:** Puńsk, Sejny, gmina Krasnopol, część gminy Sejny - to jedyny region w Polsce, gdzie Litwini stanowią lokalnie większość lub znaczącą mniejszość. Tablice dwujęzyczne są tam normą prawną.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 12, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - podanie poprawnej odpowiedzi: **\"Litwini\"**\n> - **0 pkt** - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi\n>\n> **Akceptowane warianty:** \"Litwini\", \"litewska\", \"mniejszość litewska\", \"Litwini w Polsce\"\n>\n> **Wykluczone:**\n> - \"Łotysze\" - błąd geograficzny (Łotwa graniczy z Litwą, ale Polska z Łotwą NIE graniczy bezpośrednio)\n> - \"Białorusini\" - błędna lokalizacja (Białorusini mieszkają w okolicach Hajnówki, Bielska Podlaskiego, Krynek - NIE w Puńsku)\n> - \"Ukraińcy\" - Ukraińcy mieszkają głównie w zachodniej i północnej Polsce po akcji Wisła\n\n## Reference politologiczny\n\n> **Reference - Mniejszość litewska w Polsce:**\n> - **Liczebność** (NSP 2011): ok. 8 tys. osób (deklaracja narodowości litewskiej).\n> - **Główne skupisko:** gmina Puńsk (woj. podlaskie, powiat sejneński) - Litwini stanowią tam ok. 76% mieszkańców (jedna z największych proporcji mniejszości w Polsce).\n> - **Kultura i instytucje:**\n> - Stowarzyszenie Litwinów w Polsce (od 1990 r.)\n> - Liceum Ogólnokształcące im. 11. Marca w Puńsku (z litewskim językiem nauczania)\n> - Konsulat Litwy w Sejnach\n> - Tygodnik \"Aušra\" (Świt) - czasopismo Litwinów w Polsce\n> - **Ustawa o mniejszościach 2005 r.** - zezwala na dwujęzyczne nazewnictwo miejscowości (gmina musi mieć min. 20% deklarujących daną narodowość lub spełniać inne warunki).\n> - **Polsko-litewskie traktaty:**\n> - Traktat o przyjaznych stosunkach i dobrosąsiedzkiej współpracy (1994)\n> - Wzajemne uznanie praw mniejszości litewskiej w Polsce i polskiej na Litwie (Wileńszczyzna).\n\n## Typowe pułapki\n\n> **Uwaga:** Najczęstszy błąd: \"Łotysze\" - to BŁĄD. Polska z Łotwą NIE graniczy. Końcówka -as w \"Punskas\" jest litewska (porównaj: Vilnius=Wilno, Kaunas=Kowno).\n\n> **Uwaga:** Drugi częsty błąd: \"Białorusini\" - uczniowie kojarzą województwo podlaskie z Białorusinami. Białorusini mieszkają w POŁUDNIOWO-WSCHODNIEJ części Podlasia (Hajnówka, Bielsk Podlaski), a Litwini - w PÓŁNOCNEJ części Podlasia (Suwalszczyzna, Puńsk).\n\n> **Uwaga:** Klucz języka litewskiego: końcówki -as, -is, -ys w nazwach miejscowości i osób. Vilnius (Wilno), Kaunas (Kowno), Marijampolė (Mariampol), Punskas (Puńsk). Brzmienie litewskie jest charakterystyczne i odróżnia od białoruskiego (-ka, -ki) czy ukraińskiego (-iv, -ka).","image":"img/wos-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-12.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 12. (0-1)<br>Podaj nazwę mniejszości narodowej, której dotyczą materiały źródłowe.<br>Tablica z nazwą miejscowości oraz fragment mapy jednego z województw Polski<br>Źródło: www.tvp.info.pl; Polski przewodnik toponimiczny, Warszawa 2010, s. 107.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 12. (0-1)<br>I. Wykorzystanie<br>i tworzenie<br>informacji.<br>II. Rozpoznawanie<br>i rozwiązywanie<br>problemów.</p>\n<ol><li>Naród, ojczyzna i mniejszości narodowe. Zdający:</li><li>charakteryzuje mniejszości narodowe, etniczne i grupy imigrantów</li></ol>\n<p>żyjące w Polsce (liczebność, historia, kultura, religia itp.); wymienia<br>prawa, które im przysługują.<br>(III etap) 8. Naród i mniejszości narodowe. Zdający:</p>\n<ol><li>wymienia mniejszości narodowe i etniczne oraz grupy migrantów</li></ol>\n<p>(w tym uchodźców) żyjące obecnie w Polsce i przedstawia<br>przysługujące im prawa; na podstawie samodzielnie zebranych<br>materiałów charakteryzuje jedną z tych grup (jej historię, kulturę,<br>obecną sytuację).<br>Poprawna odpowiedź<br>Litwini<br>Schemat punktowania<br>1 p. -<br>podanie poprawnej odpowiedzi.<br>0 p. -<br>inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Litwini</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - analiza materiału źródłowego</h4>\n<p>Materiał zawiera dwa elementy:</p>\n<ol><li><strong>Tablica miejscowości:</strong> &quot;Puńsk / Punskas&quot; - dwujęzyczna nazwa miejscowości.</li><li><strong>Mapa fragmentu województwa podlaskiego</strong> - okolice Puńska, Suwałk, Sejn, Augustowa, z gęstym oznaczeniem mniejszości narodowej w okolicach Puńska.</li></ol>\n<p><strong>Wskazówki kluczowe:</strong></p>\n<ol><li><strong>Nazwa &quot;Punskas&quot;</strong> - wskazuje LITEWSKIE pochodzenie. W języku litewskim końcówka <strong>-as</strong> jest typową końcówką rzeczowników męskich (np. Vilnius - Wilno, Kaunas - Kowno, Punskas - Puńsk).</li><li><strong>Lokalizacja Puńska</strong> - gmina Puńsk w powiecie sejneńskim w województwie podlaskim, <strong>przy granicy z Litwą</strong> (kilkanaście km od granicy państwowej).</li><li><strong>Historyczne tereny zamieszkałe przez Litwinów w Polsce</strong> - okolice Puńska, Sejn, Suwałk to zwarty obszar litewskiej mniejszości narodowej (jedna z największych w skali kraju, choć ogółem tylko ok. 5-8 tys. osób).</li><li><strong>Tablice dwujęzyczne polsko-litewskie</strong> - Puńsk i okolice są jedną z pierwszych gmin w Polsce, które wprowadziły dwujęzyczne nazewnictwo zgodnie z <strong>ustawą z 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym</strong>.</li></ol>\n<p>→ <strong>Wniosek:</strong> materiały dotyczą <strong>mniejszości litewskiej</strong> w Polsce, skupionej w gminie Puńsk na Suwalszczyźnie.</p>\n<h4>Sposób 2 - kontekst prawny: ustawa o mniejszościach narodowych</h4>\n<p>Ustawa z 6 stycznia 2005 r. <em>o mniejszościach narodowych i etnicznych</em> uznaje w Polsce 9 mniejszości narodowych:</p>\n<p>| Mniejszość narodowa | Region zwartego osadnictwa | Liczebność (NSP 2011) |<br>| Białoruska | woj. podlaskie (powiaty hajnowski, bielski) | ok. 47 tys. |<br>| Czeska | woj. dolnośląskie (Zelów) | ok. 3 tys. |<br>| <strong>Litewska</strong> | <strong>woj. podlaskie (gmina Puńsk, Sejny)</strong> | <strong>ok. 8 tys.</strong> |<br>| Niemiecka | woj. opolskie (gminy z dwujęzycznością) | ok. 148 tys. |<br>| Ormiańska | rozproszeni | ok. 4 tys. |<br>| Rosyjska | rozproszeni | ok. 13 tys. |<br>| Słowacka | woj. małopolskie (Spisz, Orawa) | ok. 3 tys. |<br>| Ukraińska | woj. zachodniopomorskie, dolnośląskie (po akcji Wisła 1947) | ok. 51 tys. |<br>| Żydowska | rozproszeni | ok. 7 tys. |</p>\n<p><strong>Zwarty obszar litewski:</strong> Puńsk, Sejny, gmina Krasnopol, część gminy Sejny - to jedyny region w Polsce, gdzie Litwini stanowią lokalnie większość lub znaczącą mniejszość. Tablice dwujęzyczne są tam normą prawną.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 12, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - podanie poprawnej odpowiedzi: <strong>&quot;Litwini&quot;</strong><br>- <strong>0 pkt</strong> - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi<br><br><strong>Akceptowane warianty:</strong> &quot;Litwini&quot;, &quot;litewska&quot;, &quot;mniejszość litewska&quot;, &quot;Litwini w Polsce&quot;<br><br><strong>Wykluczone:</strong><br>- &quot;Łotysze&quot; - błąd geograficzny (Łotwa graniczy z Litwą, ale Polska z Łotwą NIE graniczy bezpośrednio)<br>- &quot;Białorusini&quot; - błędna lokalizacja (Białorusini mieszkają w okolicach Hajnówki, Bielska Podlaskiego, Krynek - NIE w Puńsku)<br>- &quot;Ukraińcy&quot; - Ukraińcy mieszkają głównie w zachodniej i północnej Polsce po akcji Wisła</blockquote>\n<h4>Reference politologiczny</h4>\n<blockquote><strong>Reference - Mniejszość litewska w Polsce:</strong><br>- <strong>Liczebność</strong> (NSP 2011): ok. 8 tys. osób (deklaracja narodowości litewskiej).<br>- <strong>Główne skupisko:</strong> gmina Puńsk (woj. podlaskie, powiat sejneński) - Litwini stanowią tam ok. 76% mieszkańców (jedna z największych proporcji mniejszości w Polsce).<br>- <strong>Kultura i instytucje:</strong><br>- Stowarzyszenie Litwinów w Polsce (od 1990 r.)<br>- Liceum Ogólnokształcące im. 11. Marca w Puńsku (z litewskim językiem nauczania)<br>- Konsulat Litwy w Sejnach<br>- Tygodnik &quot;Aušra&quot; (Świt) - czasopismo Litwinów w Polsce<br>- <strong>Ustawa o mniejszościach 2005 r.</strong> - zezwala na dwujęzyczne nazewnictwo miejscowości (gmina musi mieć min. 20% deklarujących daną narodowość lub spełniać inne warunki).<br>- <strong>Polsko-litewskie traktaty:</strong><br>- Traktat o przyjaznych stosunkach i dobrosąsiedzkiej współpracy (1994)<br>- Wzajemne uznanie praw mniejszości litewskiej w Polsce i polskiej na Litwie (Wileńszczyzna).</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd: &quot;Łotysze&quot; - to BŁĄD. Polska z Łotwą NIE graniczy. Końcówka -as w &quot;Punskas&quot; jest litewska (porównaj: Vilnius=Wilno, Kaunas=Kowno).</blockquote>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> Drugi częsty błąd: &quot;Białorusini&quot; - uczniowie kojarzą województwo podlaskie z Białorusinami. Białorusini mieszkają w POŁUDNIOWO-WSCHODNIEJ części Podlasia (Hajnówka, Bielsk Podlaski), a Litwini - w PÓŁNOCNEJ części Podlasia (Suwalszczyzna, Puńsk).</blockquote>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> Klucz języka litewskiego: końcówki -as, -is, -ys w nazwach miejscowości i osób. Vilnius (Wilno), Kaunas (Kowno), Marijampolė (Mariampol), Punskas (Puńsk). Brzmienie litewskie jest charakterystyczne i odróżnia od białoruskiego (-ka, -ki) czy ukraińskiego (-iv, -ka).</blockquote>"}]}