{"id":"wos-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/16","paper_id":"wos-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"16","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16. (0-1)\nPrzedstaw zaletę i wadę opisanej w tekście formy bezpośredniego uczestnictwa\nobywateli w kierowaniu sprawami publicznymi.\nZaleta -\nWada -","answer":null,"answer_text":"Zadanie 16. (0-2)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nIV. Znajomość\nzasad i procedur\ndemokracji.\n12. Społeczeństwo obywatelskie. Zdający:\n4) opisuje formy aktywności obywateli w ramach społeczności\nlokalnej, regionu, państwa oraz na poziomie globalnym; w miarę\nmożliwości uczestniczy w wybranym działaniu.\n15. Demokracja - zasady i procedury. Zdający:\n6) wyjaśnia, czym jest referendum; rozważa, jak we współczesnym\npaństwie można realizować inne formy demokracji bezpośredniej.\n(III etap) 5. Udział obywateli w życiu publicznym. Zdający:\n4) wyjaśnia, podając przykłady, jak obywatele mogą wpływać na\ndecyzje władz na poziomie lokalnym, krajowym, europejskim\ni światowym.\nPrzykładowa odpowiedź\nZaleta - odpowiedzialność za podejmowane decyzje\nWada - trudności w organizacji\nSchemat punktowania\n1 p. -\npodanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n- **Zaleta:** odpowiedzialność obywateli za podejmowane decyzje (bezpośrednie zaangażowanie w proces decyzyjny + brak pośrednictwa polityków-reprezentantów).\n- **Wada:** trudności w organizacji (zwłaszcza w społeczeństwie wielomilionowym - nie da się fizycznie zebrać wszystkich obywateli w jednym miejscu).\n\n## Sposób 1 - analiza zgromadzenia ludowego\n\nZgromadzenie ludowe (z zad. 15) to forma demokracji bezpośredniej, w której wszyscy uprawnieni obywatele fizycznie zbierają się w jednym miejscu, by wspólnie obradować i podejmować decyzje. Forma ta ma wyraźne plusy i minusy.\n\n### Zalety zgromadzenia ludowego:\n\n1. **Odpowiedzialność obywateli za podejmowane decyzje** - uczestnicy bezpośrednio decydują, nie obwiniając \"polityków\". Zwiększa to świadomość polityczną i poczucie wspólnej sprawczości.\n2. **Brak ryzyka korupcji parlamentarnej** - nie ma reprezentantów do przekupienia.\n3. **Pełne uczestnictwo polityczne** - każdy ma równy głos w decyzjach (idealne wcielenie zasady \"jeden obywatel = jeden głos\").\n4. **Niezpośredniczona transmisja woli ludu** - decyzja wprost wyraża aktualną wolę zgromadzonych, nie jest filtrowana przez programy partyjne.\n5. **Edukacja obywatelska** - uczestnicy uczą się argumentacji, słuchania, konsensusu (klasyczna teza Tocqueville'a o town meetings jako \"szkole obywatelstwa\").\n6. **Szybkość decyzji** - raz na rok zebrani decydują w jednym dniu o wielu sprawach.\n\n### Wady zgromadzenia ludowego:\n\n1. **Trudności w organizacji** - niemożliwe w państwach liczących miliony obywateli (jak Polska 38 mln). Wymagałoby ogromnej powierzchni, koordynacji, zapewnienia uczestnictwa.\n2. **Niska frekwencja w państwach o dużej populacji** - w praktyce uczestniczy tylko niewielki procent uprawnionych.\n3. **Ryzyko manipulacji** - zgromadzenie może ulegać emocjom, demagogii, populizmowi (Platon krytykował demokrację ateńską za rządy \"motłochu\").\n4. **Brak czasu na merytoryczną debatę** - w czasie jednodniowego zgromadzenia trudno gruntownie przedyskutować skomplikowane sprawy (budżet, ustawy techniczne).\n5. **Wykluczenie absentów** - kto nie może być obecny (chorzy, podróżujący, pracujący), ten zostaje pozbawiony głosu.\n6. **Niewydolność wobec problemów współczesnych** - nie da się decydować zbiorowo o polityce zagranicznej, zarządzaniu kryzysowym, technicznych regulacjach prawa.\n\n## Sposób 2 - porównanie z demokracją przedstawicielską\n\nKluczowe argumenty pochodzą z porównania z dominującą obecnie formą:\n\n| Aspekt | Zgromadzenie ludowe | Demokracja przedstawicielska |\n| Decyzje | Bezpośrednio przez obywateli | Przez wybranych reprezentantów |\n| Skala | Działa w małych wspólnotach (kantony, gminy) | Skalowalna do państw narodowych |\n| Profesjonalizm | Decyzje obywateli (laików) | Decyzje polityków (zwykle profesjonalistów) |\n| Czas | Krótki (1 dzień) | Długi (kadencje 4-5 lat) |\n| Odpowiedzialność | Wszyscy obywatele | Konkretni politycy |\n| Praktyczność | Tylko w małych jednostkach | Skuteczna w nowoczesnym państwie |\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 16, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - podanie DWÓCH poprawnych elementów: poprawna ZALETA i poprawna WADA zgromadzenia ludowego\n> - **0 pkt** - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi (np. tylko zaleta lub tylko wada)\n>\n> **Akceptowane przykłady ZALET:**\n> - \"odpowiedzialność za podejmowane decyzje\"\n> - \"bezpośredni wpływ obywateli na decyzje\"\n> - \"brak pośrednictwa polityków\"\n> - \"świadomość polityczna obywateli\"\n> - \"transparentność decyzji\"\n>\n> **Akceptowane przykłady WAD:**\n> - \"trudności w organizacji\"\n> - \"niemożliwe w dużych państwach\"\n> - \"emocjonalne podejmowanie decyzji\"\n> - \"brak czasu na merytoryczną debatę\"\n> - \"podatność na demagogię/populizm\"\n> - \"niska frekwencja\"\n>\n> **Wykluczone (zbyt ogólne):**\n> - \"jest dobre\" / \"jest złe\"\n> - \"sprawiedliwe\" / \"niesprawiedliwe\"\n> - Powtórzenie tej samej cechy jako zaleta i wada\n>\n> **UWAGA z arkusza:** w nagłówku zadania 16 oznaczono (0-2), ale schemat oceniania CKE przewiduje 1 pkt za odpowiedź. Maksymalna ocena to 1 punkt.\n\n## Reference politologiczny\n\n> **Reference - Wady i zalety demokracji bezpośredniej:**\n> Klasyczna debata: **demokracja bezpośrednia vs przedstawicielska** sięga starożytności:\n>\n> **Pro (zalety):**\n> - **Rousseau** (*Umowa społeczna*) - wola powszechna wymaga bezpośredniego uczestnictwa.\n> - **Tocqueville** (*O demokracji w Ameryce*) - town meetings to \"szkoła wolności\", uczy obywatelstwa.\n> - **Putnam** - wzmacnia kapitał społeczny.\n>\n> **Contra (wady):**\n> - **Platon** (*Państwo*) - demokracja może przekształcić się w tyranię większości / rządy motłochu.\n> - **James Madison** (Federalist Papers nr 10) - duże państwa wymagają reprezentacji ze względu na różnorodność interesów.\n> - **Joseph Schumpeter** - \"klasyczna doktryna demokracji\" jest mitem, w praktyce decyduje elita.\n>\n> **Empirycznie w III RP:**\n> Zebranie wiejskie (sołectwo) - niska frekwencja (zwykle <20% uprawnionych), pokazuje praktyczne ograniczenia formy.\n\n## Typowe pułapki\n\n> **Uwaga:** Najczęstszy błąd: powtórzenie tej samej cechy jako zaleta i wada (np. \"zaleta: bezpośredniość; wada: brak filtra\"). Zaleta i wada powinny dotyczyć RÓŻNYCH aspektów.\n\n> **Uwaga:** Trzeba podać KONKRETNĄ zaletę i wadę zgromadzenia LUDOWEGO, nie demokracji bezpośredniej w ogóle. Przykład: zaleta \"odpowiedzialność za decyzje\" jest specyficzna dla zgromadzenia (bo decydują WSZYSCY zebrani), nie dla referendum (gdzie odpowiedzialność rozkłada się na indywidualnych głosujących).\n\n> **Uwaga:** \"Trudności w organizacji\" to KLASYCZNA wada zgromadzenia ludowego - uczy się tego we wszystkich podręcznikach. Państwo o populacji 38 milionów (Polska) nie może zebrać wszystkich obywateli w jednym miejscu fizycznie.","image":"img/wos-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-16.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 16. (0-1)
Przedstaw zaletę i wadę opisanej w tekście formy bezpośredniego uczestnictwa
obywateli w kierowaniu sprawami publicznymi.
Zaleta -
Wada -

","answer_text_html":"

Zadanie 16. (0-2)
I. Wykorzystanie
i tworzenie
informacji.
IV. Znajomość
zasad i procedur
demokracji.

\n
  1. Społeczeństwo obywatelskie. Zdający:
  2. opisuje formy aktywności obywateli w ramach społeczności
\n

lokalnej, regionu, państwa oraz na poziomie globalnym; w miarę
możliwości uczestniczy w wybranym działaniu.

\n
  1. Demokracja - zasady i procedury. Zdający:
  2. wyjaśnia, czym jest referendum; rozważa, jak we współczesnym
\n

państwie można realizować inne formy demokracji bezpośredniej.
(III etap) 5. Udział obywateli w życiu publicznym. Zdający:

\n
  1. wyjaśnia, podając przykłady, jak obywatele mogą wpływać na
\n

decyzje władz na poziomie lokalnym, krajowym, europejskim
i światowym.
Przykładowa odpowiedź
Zaleta - odpowiedzialność za podejmowane decyzje
Wada - trudności w organizacji
Schemat punktowania
1 p. -
podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.
0 p. -
inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n\n

Sposób 1 - analiza zgromadzenia ludowego

\n

Zgromadzenie ludowe (z zad. 15) to forma demokracji bezpośredniej, w której wszyscy uprawnieni obywatele fizycznie zbierają się w jednym miejscu, by wspólnie obradować i podejmować decyzje. Forma ta ma wyraźne plusy i minusy.

\n
Zalety zgromadzenia ludowego:
\n
  1. Odpowiedzialność obywateli za podejmowane decyzje - uczestnicy bezpośrednio decydują, nie obwiniając "polityków". Zwiększa to świadomość polityczną i poczucie wspólnej sprawczości.
  2. Brak ryzyka korupcji parlamentarnej - nie ma reprezentantów do przekupienia.
  3. Pełne uczestnictwo polityczne - każdy ma równy głos w decyzjach (idealne wcielenie zasady "jeden obywatel = jeden głos").
  4. Niezpośredniczona transmisja woli ludu - decyzja wprost wyraża aktualną wolę zgromadzonych, nie jest filtrowana przez programy partyjne.
  5. Edukacja obywatelska - uczestnicy uczą się argumentacji, słuchania, konsensusu (klasyczna teza Tocqueville'a o town meetings jako "szkole obywatelstwa").
  6. Szybkość decyzji - raz na rok zebrani decydują w jednym dniu o wielu sprawach.
\n
Wady zgromadzenia ludowego:
\n
  1. Trudności w organizacji - niemożliwe w państwach liczących miliony obywateli (jak Polska 38 mln). Wymagałoby ogromnej powierzchni, koordynacji, zapewnienia uczestnictwa.
  2. Niska frekwencja w państwach o dużej populacji - w praktyce uczestniczy tylko niewielki procent uprawnionych.
  3. Ryzyko manipulacji - zgromadzenie może ulegać emocjom, demagogii, populizmowi (Platon krytykował demokrację ateńską za rządy "motłochu").
  4. Brak czasu na merytoryczną debatę - w czasie jednodniowego zgromadzenia trudno gruntownie przedyskutować skomplikowane sprawy (budżet, ustawy techniczne).
  5. Wykluczenie absentów - kto nie może być obecny (chorzy, podróżujący, pracujący), ten zostaje pozbawiony głosu.
  6. Niewydolność wobec problemów współczesnych - nie da się decydować zbiorowo o polityce zagranicznej, zarządzaniu kryzysowym, technicznych regulacjach prawa.
\n

Sposób 2 - porównanie z demokracją przedstawicielską

\n

Kluczowe argumenty pochodzą z porównania z dominującą obecnie formą:

\n

| Aspekt | Zgromadzenie ludowe | Demokracja przedstawicielska |
| Decyzje | Bezpośrednio przez obywateli | Przez wybranych reprezentantów |
| Skala | Działa w małych wspólnotach (kantony, gminy) | Skalowalna do państw narodowych |
| Profesjonalizm | Decyzje obywateli (laików) | Decyzje polityków (zwykle profesjonalistów) |
| Czas | Krótki (1 dzień) | Długi (kadencje 4-5 lat) |
| Odpowiedzialność | Wszyscy obywatele | Konkretni politycy |
| Praktyczność | Tylko w małych jednostkach | Skuteczna w nowoczesnym państwie |

\n

Schemat oceniania CKE

\n
Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 16, max 1 pkt):
- 1 pkt - podanie DWÓCH poprawnych elementów: poprawna ZALETA i poprawna WADA zgromadzenia ludowego
- 0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi (np. tylko zaleta lub tylko wada)

Akceptowane przykłady ZALET:
- "odpowiedzialność za podejmowane decyzje"
- "bezpośredni wpływ obywateli na decyzje"
- "brak pośrednictwa polityków"
- "świadomość polityczna obywateli"
- "transparentność decyzji"

Akceptowane przykłady WAD:
- "trudności w organizacji"
- "niemożliwe w dużych państwach"
- "emocjonalne podejmowanie decyzji"
- "brak czasu na merytoryczną debatę"
- "podatność na demagogię/populizm"
- "niska frekwencja"

Wykluczone (zbyt ogólne):
- "jest dobre" / "jest złe"
- "sprawiedliwe" / "niesprawiedliwe"
- Powtórzenie tej samej cechy jako zaleta i wada

UWAGA z arkusza: w nagłówku zadania 16 oznaczono (0-2), ale schemat oceniania CKE przewiduje 1 pkt za odpowiedź. Maksymalna ocena to 1 punkt.
\n

Reference politologiczny

\n
Reference - Wady i zalety demokracji bezpośredniej:
Klasyczna debata: demokracja bezpośrednia vs przedstawicielska sięga starożytności:

Pro (zalety):
- Rousseau (Umowa społeczna) - wola powszechna wymaga bezpośredniego uczestnictwa.
- Tocqueville (O demokracji w Ameryce) - town meetings to "szkoła wolności", uczy obywatelstwa.
- Putnam - wzmacnia kapitał społeczny.

Contra (wady):
- Platon (Państwo) - demokracja może przekształcić się w tyranię większości / rządy motłochu.
- James Madison (Federalist Papers nr 10) - duże państwa wymagają reprezentacji ze względu na różnorodność interesów.
- Joseph Schumpeter - "klasyczna doktryna demokracji" jest mitem, w praktyce decyduje elita.

Empirycznie w III RP:
Zebranie wiejskie (sołectwo) - niska frekwencja (zwykle <20% uprawnionych), pokazuje praktyczne ograniczenia formy.
\n

Typowe pułapki

\n
Uwaga: Najczęstszy błąd: powtórzenie tej samej cechy jako zaleta i wada (np. "zaleta: bezpośredniość; wada: brak filtra"). Zaleta i wada powinny dotyczyć RÓŻNYCH aspektów.
\n
Uwaga: Trzeba podać KONKRETNĄ zaletę i wadę zgromadzenia LUDOWEGO, nie demokracji bezpośredniej w ogóle. Przykład: zaleta "odpowiedzialność za decyzje" jest specyficzna dla zgromadzenia (bo decydują WSZYSCY zebrani), nie dla referendum (gdzie odpowiedzialność rozkłada się na indywidualnych głosujących).
\n
Uwaga: "Trudności w organizacji" to KLASYCZNA wada zgromadzenia ludowego - uczy się tego we wszystkich podręcznikach. Państwo o populacji 38 milionów (Polska) nie może zebrać wszystkich obywateli w jednym miejscu fizycznie.
"}]}