{"id":"wos-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/18","paper_id":"wos-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"18","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 18. (0-1)\nPodaj nazwę przedstawionego w tekście typu legitymizacji władzy według Maxa\nWebera.\nWiara w niezwykłą moc i zdolności przywódcy oraz szczególną misję, której celem są istotne\nzmiany w życiu społecznym, stanowi podstawę tego typu legitymizacji władzy.\nNa podstawie: Słownik politologii, Warszawa 2008, s. 282-283.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 18. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nIV. Znajomość\nzasad i procedur\ndemokracji.\n18. Instytucja państwa. Zdający:\n2) charakteryzuje zjawisko legitymizacji władzy, odnosząc teorię\nMaxa Webera do historycznych i współczesnych przykładów.\nPoprawna odpowiedź\nlegitymizacja charyzmatyczna\nSchemat punktowania\n1 p. -\npodanie poprawnej odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Legitymizacja charyzmatyczna** (władza charyzmatyczna)\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego\n\nTekst ze *Słownika politologii* (Warszawa 2008):\n\n> *\"Wiara w niezwykłą moc i zdolności przywódcy oraz szczególną misję, której celem są istotne zmiany w życiu społecznym, stanowi podstawę tego typu legitymizacji władzy.\"*\n\n**Wskazówki kluczowe:**\n\n1. **\"Niezwykła moc i zdolności przywódcy\"** - to ESENCJA charyzmy: przywódca jest postrzegany jako wyjątkowo uzdolniony, posiadający \"dar\" (gr. *charisma* = łaska, dar boski).\n2. **\"Szczególna misja\"** - typowa dla przywódców charyzmatycznych: poczucie posłannictwa, profetyczna wizja zmian.\n3. **\"Istotne zmiany w życiu społecznym\"** - przywódca charyzmatyczny zwykle wzywa do radykalnej zmiany ustroju, kultury, religii.\n4. **\"Wiara w \"** - kluczowe słowo: legitymizacja charyzmatyczna NIE opiera się na prawie ani tradycji, lecz na **EMOCJONALNEJ więzi** wyznawców z liderem.\n\n→ **Wniosek:** opisany typ legitymizacji władzy to **legitymizacja charyzmatyczna** według klasyfikacji Maxa Webera.\n\n## Sposób 2 - typologia legitymizacji władzy Maxa Webera\n\nMax Weber (1864-1920) w pracy *Wirtschaft und Gesellschaft* (1922, *Gospodarka i społeczeństwo*) wyróżnił **trzy typy idealne legitymizacji władzy** (panowania prawomocnego):\n\n| Typ legitymizacji | Podstawa | Przykłady | Dla kogo? |\n| **Tradycyjna** | Wiara w świętość odwiecznych zwyczajów, autorytet tradycji | Monarchie dziedziczne, patriarchowie, sułtanaty, władza ojca-króla, monarchia absolutna | \"Tak było zawsze\" |\n| **Charyzmatyczna** | Wiara w nadzwyczajne, osobiste cechy przywódcy (charyzma) | Prorocy religijni (Mahomet, Jezus), wodzowie wojenni, dyktatorzy rewolucyjni (Hitler, Lenin, Mao, Castro), liderzy ruchów (Lech Wałęsa) | \"Tylko ON może to zrobić\" |\n| **Legalna (racjonalna)** | Wiara w legalność norm prawnych ustanowionych racjonalnie | Demokracje konstytucyjne, państwa prawa, urząd, biurokracja Webera | \"Bo prawo tak mówi\" |\n\n**Charakterystyka legitymizacji charyzmatycznej:**\n\n- Charyzma (gr. *charisma*) - \"dar łaski\", nadzwyczajne właściwości: wizjonerski talent, moc magiczna, zdolności krasomówcze, magnetyzm osobisty.\n- Wymaga ciągłego DOWODZENIA - gdy charyzmatyczny lider zawodzi (przegrywa wojnę, nie spełnia obietnic), traci legitymizację.\n- Niestabilna w długim okresie - Weber pisał o \"rutynizacji charyzmy\" - przekształceniu charyzmatycznej władzy lidera w tradycyjną (sukcesja dynastyczna) lub legalną (ustawowa kontynuacja jego dorobku).\n- Charakterystyczna dla kryzysów społecznych, momentów rewolucyjnych, przewrotów politycznych.\n\n**Klasyczne przykłady przywódców charyzmatycznych:**\n- Religijni: Mojżesz, Jezus Chrystus, Mahomet, Budda\n- Polityczni: Adolf Hitler, Włodzimierz Lenin, Józef Stalin (po części), Mao Zedong, Fidel Castro, Mahatma Gandhi, Martin Luther King, Nelson Mandela\n- Polscy: Józef Piłsudski (II RP), Lech Wałęsa (Solidarność), Jan Paweł II (autorytet religijny)\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 18, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - podanie poprawnej odpowiedzi: **\"legitymizacja charyzmatyczna\"** (lub \"legitymacja charyzmatyczna\", \"władza charyzmatyczna\", \"charyzmatyczny typ legitymizacji\")\n> - **0 pkt** - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi\n>\n> **Akceptowane warianty:** \"legitymizacja charyzmatyczna\", \"legitymacja charyzmatyczna\", \"władza charyzmatyczna\", \"charyzmatyczny typ panowania\", \"panowanie charyzmatyczne\"\n>\n> **Wykluczone:**\n> - \"legitymizacja tradycyjna\" - błąd, tradycja nie pasuje do \"niezwykłych zdolności\"\n> - \"legitymizacja legalna\" / \"racjonalna\" - błąd, w tekście brak odwołania do prawa lub procedur\n> - \"legitymizacja demokratyczna\" - to NIE jest typ Webera (Weber wyróżniał 3 typy, demokracja mieści się w typie LEGALNYM)\n> - \"charyzma\" bez słowa \"legitymizacja\" / \"władza\" - niewystarczająco precyzyjne\n\n## Reference politologiczny\n\n> **Reference - Max Weber, typologia panowania prawomocnego:**\n>\n> **Max Weber** (1864-1920) - niemiecki socjolog, ojciec socjologii rozumiejącej. Dzieła kluczowe:\n> - *Etyka protestancka i duch kapitalizmu* (1905)\n> - *Wirtschaft und Gesellschaft* (1922, wydane pośmiertnie) - tu typologia legitymizacji\n> - *Polityka jako zawód i powołanie* (1919)\n>\n> **Trzy typy idealne legitymizacji** (typy idealne Webera = abstrakcje, w rzeczywistości typy mieszają się):\n>\n> 1. **Tradycyjna** - przykład: monarchia francuska Ludwika XIV (\"L'État, c'est moi\"), patriarchat plemienny, sułtan osmański.\n> 2. **Charyzmatyczna** - przykład: Hitler i Trzecia Rzesza (Führerprinzip), Mahatma Gandhi i ruch niepodległościowy, Lech Wałęsa i Solidarność.\n> 3. **Legalna (racjonalno-legalna)** - przykład: nowoczesne państwa demokratyczne, biurokracja, prawo stanowione.\n>\n> **Pojęcia pokrewne:**\n> - **Charyzma** (gr.) - łaska, dar; w teologii chrześcijańskiej: dary Ducha Świętego.\n> - **Rutynizacja charyzmy** - proces przekształcenia osobistej władzy charyzmatycznego lidera w usankcjonowaną instytucję (np. Kościół po Jezusie, partie wodzowskie po dyktatorach).\n> - **Kult jednostki** - patologiczna forma legitymizacji charyzmatycznej (Stalin, Mao, Kim Ir Sen).\n\n## Typowe pułapki\n\n> **Uwaga:** Najczęstszy błąd: napisanie samej \"charyzmy\" zamiast \"legitymizacji charyzmatycznej\". Charyzma to JAKOŚĆ przywódcy; legitymizacja charyzmatyczna to TYP panowania oparty na tej jakości.\n\n> **Uwaga:** Drugi częsty błąd: pomylenie legitymizacji charyzmatycznej z LEGITYMIZACJĄ DEMOKRATYCZNĄ. Demokracja u Webera mieści się w typie LEGALNO-RACJONALNYM (władza wyłoniona w wolnych wyborach zgodnie z prawem).\n\n> **Uwaga:** Klucz CKE oczekuje formy z dwoma członami: rzeczownik **\"legitymizacja\"** + przymiotnik **\"charyzmatyczna\"**. Sama \"charyzma\" lub \"władza\" jest niepełna.\n\n> **Uwaga:** \"Legitymizacja\" i \"legitymacja\" to dwie poprawne formy - obie akceptowane. Czasami w literaturze używa się \"prawomocności\" jako tłumaczenia niemieckiego *Legitimität*.","image":"img/wos-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-18.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 18. (0-1)
Podaj nazwę przedstawionego w tekście typu legitymizacji władzy według Maxa
Webera.
Wiara w niezwykłą moc i zdolności przywódcy oraz szczególną misję, której celem są istotne
zmiany w życiu społecznym, stanowi podstawę tego typu legitymizacji władzy.
Na podstawie: Słownik politologii, Warszawa 2008, s. 282-283.

","answer_text_html":"

Zadanie 18. (0-1)
I. Wykorzystanie
i tworzenie
informacji.
IV. Znajomość
zasad i procedur
demokracji.

\n
  1. Instytucja państwa. Zdający:
  2. charakteryzuje zjawisko legitymizacji władzy, odnosząc teorię
\n

Maxa Webera do historycznych i współczesnych przykładów.
Poprawna odpowiedź
legitymizacja charyzmatyczna
Schemat punktowania
1 p. -
podanie poprawnej odpowiedzi.
0 p. -
inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Legitymizacja charyzmatyczna (władza charyzmatyczna)

\n

Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego

\n

Tekst ze Słownika politologii (Warszawa 2008):

\n
"Wiara w niezwykłą moc i zdolności przywódcy oraz szczególną misję, której celem są istotne zmiany w życiu społecznym, stanowi podstawę tego typu legitymizacji władzy."
\n

Wskazówki kluczowe:

\n
  1. "Niezwykła moc i zdolności przywódcy" - to ESENCJA charyzmy: przywódca jest postrzegany jako wyjątkowo uzdolniony, posiadający "dar" (gr. charisma = łaska, dar boski).
  2. "Szczególna misja" - typowa dla przywódców charyzmatycznych: poczucie posłannictwa, profetyczna wizja zmian.
  3. "Istotne zmiany w życiu społecznym" - przywódca charyzmatyczny zwykle wzywa do radykalnej zmiany ustroju, kultury, religii.
  4. "Wiara w " - kluczowe słowo: legitymizacja charyzmatyczna NIE opiera się na prawie ani tradycji, lecz na EMOCJONALNEJ więzi wyznawców z liderem.
\n

→ Wniosek: opisany typ legitymizacji władzy to legitymizacja charyzmatyczna według klasyfikacji Maxa Webera.

\n

Sposób 2 - typologia legitymizacji władzy Maxa Webera

\n

Max Weber (1864-1920) w pracy Wirtschaft und Gesellschaft (1922, Gospodarka i społeczeństwo) wyróżnił trzy typy idealne legitymizacji władzy (panowania prawomocnego):

\n

| Typ legitymizacji | Podstawa | Przykłady | Dla kogo? |
| Tradycyjna | Wiara w świętość odwiecznych zwyczajów, autorytet tradycji | Monarchie dziedziczne, patriarchowie, sułtanaty, władza ojca-króla, monarchia absolutna | "Tak było zawsze" |
| Charyzmatyczna | Wiara w nadzwyczajne, osobiste cechy przywódcy (charyzma) | Prorocy religijni (Mahomet, Jezus), wodzowie wojenni, dyktatorzy rewolucyjni (Hitler, Lenin, Mao, Castro), liderzy ruchów (Lech Wałęsa) | "Tylko ON może to zrobić" |
| Legalna (racjonalna) | Wiara w legalność norm prawnych ustanowionych racjonalnie | Demokracje konstytucyjne, państwa prawa, urząd, biurokracja Webera | "Bo prawo tak mówi" |

\n

Charakterystyka legitymizacji charyzmatycznej:

\n\n

Klasyczne przykłady przywódców charyzmatycznych:

\n\n

Schemat oceniania CKE

\n
Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 18, max 1 pkt):
- 1 pkt - podanie poprawnej odpowiedzi: "legitymizacja charyzmatyczna" (lub "legitymacja charyzmatyczna", "władza charyzmatyczna", "charyzmatyczny typ legitymizacji")
- 0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi

Akceptowane warianty: "legitymizacja charyzmatyczna", "legitymacja charyzmatyczna", "władza charyzmatyczna", "charyzmatyczny typ panowania", "panowanie charyzmatyczne"

Wykluczone:
- "legitymizacja tradycyjna" - błąd, tradycja nie pasuje do "niezwykłych zdolności"
- "legitymizacja legalna" / "racjonalna" - błąd, w tekście brak odwołania do prawa lub procedur
- "legitymizacja demokratyczna" - to NIE jest typ Webera (Weber wyróżniał 3 typy, demokracja mieści się w typie LEGALNYM)
- "charyzma" bez słowa "legitymizacja" / "władza" - niewystarczająco precyzyjne
\n

Reference politologiczny

\n
Reference - Max Weber, typologia panowania prawomocnego:

Max Weber (1864-1920) - niemiecki socjolog, ojciec socjologii rozumiejącej. Dzieła kluczowe:
- Etyka protestancka i duch kapitalizmu (1905)
- Wirtschaft und Gesellschaft (1922, wydane pośmiertnie) - tu typologia legitymizacji
- Polityka jako zawód i powołanie (1919)

Trzy typy idealne legitymizacji (typy idealne Webera = abstrakcje, w rzeczywistości typy mieszają się):

1. Tradycyjna - przykład: monarchia francuska Ludwika XIV ("L'État, c'est moi"), patriarchat plemienny, sułtan osmański.
2. Charyzmatyczna - przykład: Hitler i Trzecia Rzesza (Führerprinzip), Mahatma Gandhi i ruch niepodległościowy, Lech Wałęsa i Solidarność.
3. Legalna (racjonalno-legalna) - przykład: nowoczesne państwa demokratyczne, biurokracja, prawo stanowione.

Pojęcia pokrewne:
- Charyzma (gr.) - łaska, dar; w teologii chrześcijańskiej: dary Ducha Świętego.
- Rutynizacja charyzmy - proces przekształcenia osobistej władzy charyzmatycznego lidera w usankcjonowaną instytucję (np. Kościół po Jezusie, partie wodzowskie po dyktatorach).
- Kult jednostki - patologiczna forma legitymizacji charyzmatycznej (Stalin, Mao, Kim Ir Sen).
\n

Typowe pułapki

\n
Uwaga: Najczęstszy błąd: napisanie samej "charyzmy" zamiast "legitymizacji charyzmatycznej". Charyzma to JAKOŚĆ przywódcy; legitymizacja charyzmatyczna to TYP panowania oparty na tej jakości.
\n
Uwaga: Drugi częsty błąd: pomylenie legitymizacji charyzmatycznej z LEGITYMIZACJĄ DEMOKRATYCZNĄ. Demokracja u Webera mieści się w typie LEGALNO-RACJONALNYM (władza wyłoniona w wolnych wyborach zgodnie z prawem).
\n
Uwaga: Klucz CKE oczekuje formy z dwoma członami: rzeczownik "legitymizacja" + przymiotnik "charyzmatyczna". Sama "charyzma" lub "władza" jest niepełna.
\n
Uwaga: "Legitymizacja" i "legitymacja" to dwie poprawne formy - obie akceptowane. Czasami w literaturze używa się "prawomocności" jako tłumaczenia niemieckiego Legitimität.
"}]}