{"id":"wos-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/19","paper_id":"wos-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"19","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19. (0-1)\nZaznacz szereg zawierający personalia autora tekstu i nazwę ideologii, która została\nw nim zaprezentowana.\nJestem fanatycznym miłośnikiem wolności, uważając, że tylko w jej łonie mogą się rozwijać\ni rozkwitać rozum, godność i szczęście ludzkie; nie tej wolności czysto formalnej, nadanej,\nwymierzonej i dawkowanej przez państwo […]; nie tej wolności indywidualnej, egoistycznej,\nnędznej i fikcyjnej […].\nŹródło: Historia idei politycznych - wybór tekstów, Warszawa 2001, t. 2, s. 456.\nA. bł. Leon XIII, chrześcijańska demokracja\nB. Joseph de Maistre, konserwatyzm\nC. Michaił Bakunin, anarchizm\nD. John Stuart Mill, liberalizm","answer":"C","answer_text":"Zadanie 19. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nIV. Znajomość\nzasad i procedur\ndemokracji.\n16. Polityka, ideologie, doktryny i programy polityczne. Zdający:\n6) charakteryzuje najważniejsze współczesne doktryny polityczne\n(chrześcijańska demokracja, konserwatyzm, liberalizm, nacjonalizm,\nsocjaldemokracja, socjalizm).\nPoprawna odpowiedź\nC.\nSchemat punktowania\n1 p. -\nwskazanie poprawnej odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**C. Michaił Bakunin, anarchizm**\n\n## Sposób 1 - analiza fragmentu tekstu\n\nFragment z *Historii idei politycznych* (Warszawa 2001):\n\n> *\"Jestem fanatycznym miłośnikiem wolności, uważając, że tylko w jej łonie mogą się rozwijać i rozkwitać rozum, godność i szczęście ludzkie; nie tej wolności czysto formalnej, nadanej, wymierzonej i dawkowanej przez państwo […]; nie tej wolności indywidualnej, egoistycznej, nędznej i fikcyjnej […].\"*\n\n**Wskazówki kluczowe:**\n\n1. **\"Fanatyczny miłośnik wolności\"** - podmiot akcentuje EKSTREMALNE umiłowanie wolności. To nie liberalny umiar, to RADYKALIZM.\n2. **\"Nie tej wolności czysto formalnej, nadanej, wymierzonej i dawkowanej PRZEZ PAŃSTWO\"** - KLUCZOWA fraza! Autor ODRZUCA wolność państwową, formalną, prawnie reglamentowaną. To stanowisko **antypaństwowe**.\n3. **\"Nie tej wolności indywidualnej, egoistycznej, nędznej i fikcyjnej\"** - autor odrzuca też **liberalną wolność jednostki** jako \"egoistyczną\", \"nędzną\". To także antyliberalizm.\n4. **Co pozostaje?** - wolność RZECZYWISTA, KOLEKTYWNA, anty-państwowa, anty-egoistyczna. To filozofia **anarchistyczna**: wolność jako brak ucisku ze strony państwa, oparta na dobrowolnej współpracy, federacjach robotniczych, wzajemnej pomocy.\n\n→ **Wniosek:** autor przyjmuje stanowisko **anarchistyczne**, w którym państwo jest formą ucisku, a prawdziwa wolność realizuje się poza państwem. To dokładnie myśl **Michaiła Bakunina** - głównego teoretyka anarchizmu kolektywistycznego.\n\n## Sposób 2 - porównanie ideologii i dopasowanie autorów\n\n### A. bł. Leon XIII, chrześcijańska demokracja\n\nLeon XIII (1810-1903), papież 1878-1903, autor encykliki *Rerum Novarum* (1891) - fundament katolickiej nauki społecznej i chrześcijańskiej demokracji. Jego nauka:\n- Krytyka socjalizmu i kapitalizmu\n- Godność pracy, prawo do własności prywatnej\n- Sprawiedliwa płaca, prawa pracownicze\n- **Państwo MA MIEĆ rolę w ochronie słabszych** - nie odrzuca państwa\n→ **Nie pasuje** do ANTYPAŃSTWOWEGO tonu cytatu.\n\n### B. Joseph de Maistre, konserwatyzm\n\nJoseph de Maistre (1753-1821), francuski konserwatysta, autor *Considérations sur la France* (1796). Jego myśl:\n- Krytyka rewolucji francuskiej\n- Podkreślenie autorytetu, tradycji, religii\n- **Państwo + Kościół jako KONIECZNE filary porządku**\n- Antyliberalizm, antyindividualizm\n→ **Nie pasuje** - konserwatyzm BRONI państwa, a nie odrzuca go.\n\n### C. Michaił Bakunin, anarchizm - POPRAWNA\n\nMichaił Bakunin (1814-1876), rosyjski rewolucjonista, główny teoretyk **anarchizmu kolektywistycznego**, członek I Międzynarodówki. Główne dzieła:\n- *Państwowość a anarchia* (1873)\n- *Bóg i państwo* (1882, pośmiertnie)\n\n**Centralne tezy Bakunina:**\n- Państwo to SYSTEM UCISKU, narzędzie klas panujących\n- Religia + państwo = dwa źródła zniewolenia ludzkości\n- Prawdziwa wolność = zniesienie państwa, organizacja społeczeństwa od dołu (federacje, gminy, wspólnoty)\n- Konflikt z Marksem (I Międzynarodówka) - Bakunin odrzucał \"dyktaturę proletariatu\", uważając, że stanie się ona NOWĄ tyranią\n\nFraza z cytatu \"wolność nadana, wymierzona i dawkowana przez państwo\" jest **DOSŁOWNĄ KOPIĄ** typowego argumentu Bakunina przeciwko państwu.\n\n### D. John Stuart Mill, liberalizm\n\nJohn Stuart Mill (1806-1873), brytyjski filozof, autor *O wolności* (1859). Jego myśl:\n- **Wolność jednostki** jako wartość najwyższa\n- Państwo MA chronić wolność jednostki (zasada \"szkody\" - *harm principle*)\n- Wolność słowa, sumienia, zrzeszania się\n- **Indywidualizm liberalny**\n→ **Nie pasuje** - Mill broni właśnie INDYWIDUALNEJ wolności, którą cytat ODRZUCA jako \"egoistyczną i fikcyjną\".\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 19, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - wskazanie poprawnej odpowiedzi: **C. Michaił Bakunin, anarchizm**\n> - **0 pkt** - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi\n\n## Reference politologiczny\n\n> **Reference - Anarchizm i Michaił Bakunin:**\n>\n> **Michaił Bakunin** (1814-1876) - rosyjski myśliciel polityczny, rewolucjonista, główny teoretyk **anarchizmu kolektywistycznego**.\n> - Uczestnik powstań w Pradze (1848), Dreźnie (1849), wielokrotnie więziony (Saksonia, Austria, Rosja, Syberia)\n> - Członek I Międzynarodówki (1864-1872), wydalony z niej w wyniku konfliktu z Karolem Marksem\n> - Główne dzieła: *Państwowość a anarchia* (1873), *Bóg i państwo* (1882)\n>\n> **Anarchizm - główne nurty:**\n> | Nurt | Główni przedstawiciele | Cechy |\n> |------|------------------------|-------|\n> | Anarchizm indywidualistyczny | Max Stirner, Pierre-Joseph Proudhon (\"własność to kradzież\") | Wolność jednostki przeciw państwu |\n> | **Anarchizm kolektywistyczny** | **Bakunin** | Zniesienie państwa + kolektywna własność środków produkcji |\n> | Anarchokomunizm | Piotr Kropotkin (*Wzajemna pomoc*) | Komuny + zniesienie pieniądza |\n> | Anarchosyndykalizm | Georges Sorel | Strajk generalny + związki zawodowe jako podstawa |\n> | Anarchopacyfizm | Lew Tołstoj, Henry David Thoreau | Niestosowanie przemocy |\n>\n> **Centralne idee anarchizmu:**\n> 1. **Antypaństwowość** - państwo to instytucja ucisku\n> 2. **Antyhierarchiczność** - odrzucenie wszelkich form władzy nadrzędnej\n> 3. **Federalizm** - organizacja od dołu (gminy, federacje, syndykaty)\n> 4. **Wzajemna pomoc** - solidarność jako alternatywa rywalizacji rynkowej\n> 5. **Bezpośrednia akcja** - działanie poza systemem politycznym\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Treść | Dlaczego błędna | Pułapka |\n| A | bł. Leon XIII, chrześcijańska demokracja | Encyklika *Rerum Novarum* WSPIERA umiarkowaną rolę państwa w sprawiedliwości społecznej | Mylenie krytyki kapitalizmu z anarchizmem |\n| B | Joseph de Maistre, konserwatyzm | Konserwatyzm BRONI państwa i tradycji | Konserwatyzm krytykuje liberalną wolność, ale POPIERA władzę |\n| **C** | **Michaił Bakunin, anarchizm** | **POPRAWNA - odrzucenie wolności państwowej i indywidualistycznej** | - |\n| D | John Stuart Mill, liberalizm | Mill BRONI wolności indywidualnej, którą cytat ODRZUCA | \"Wolność\" w cytacie jest pułapką - nie każda wolność = liberalizm |\n\n## Typowe pułapki\n\n> **Uwaga:** Najczęstszy błąd - wybór D (Mill, liberalizm). Słowo \"miłośnik wolności\" myli z liberałem, ale liberalizm chwali \"indywidualną wolność\", którą cytat NAZYWA \"egoistyczną i nędzną\".\n\n> **Uwaga:** Drugi częsty błąd - wybór B (de Maistre, konserwatyzm). Cytat krytykuje liberalizm, więc ktoś może pomyśleć o konserwatyzmie. Ale konserwatyzm POPIERA państwo (\"wolność czysto formalna nadana przez państwo\" - to NIE krytyka konserwatysty, to krytyka liberalna i jednocześnie anarchistyczna).\n\n> **Uwaga:** **KLUCZ ROZRÓŻNIENIA** - cytat odrzuca DWIE rzeczy:\n> 1. Wolność państwową (\"nadaną, wymierzoną przez państwo\") → wyklucza konserwatyzm i chrz. demokrację\n> 2. Wolność indywidualną (\"egoistyczną, fikcyjną\") → wyklucza liberalizm\n>\n> Tylko **anarchizm** odrzuca obie - państwo I egoizm jednostki, na rzecz kolektywnej wolności bez państwa.\n\n> **Uwaga:** Bakunin był rówieśnikiem i rywalem Marksa. Uczeń może mylić Bakunina z marksistą - ale Bakunin NIE BYŁ marksistą, był jego głównym konkurentem (różnica: Marks chciał państwa robotniczego, Bakunin nie chciał ŻADNEGO państwa).","image":"img/wos-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-19.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 19. (0-1)
Zaznacz szereg zawierający personalia autora tekstu i nazwę ideologii, która została
w nim zaprezentowana.
Jestem fanatycznym miłośnikiem wolności, uważając, że tylko w jej łonie mogą się rozwijać
i rozkwitać rozum, godność i szczęście ludzkie; nie tej wolności czysto formalnej, nadanej,
wymierzonej i dawkowanej przez państwo […]; nie tej wolności indywidualnej, egoistycznej,
nędznej i fikcyjnej […].
Źródło: Historia idei politycznych - wybór tekstów, Warszawa 2001, t. 2, s. 456.
A. bł. Leon XIII, chrześcijańska demokracja
B. Joseph de Maistre, konserwatyzm
C. Michaił Bakunin, anarchizm
D. John Stuart Mill, liberalizm

","answer_text_html":"

Zadanie 19. (0-1)
I. Wykorzystanie
i tworzenie
informacji.
IV. Znajomość
zasad i procedur
demokracji.

\n
  1. Polityka, ideologie, doktryny i programy polityczne. Zdający:
  2. charakteryzuje najważniejsze współczesne doktryny polityczne
\n

(chrześcijańska demokracja, konserwatyzm, liberalizm, nacjonalizm,
socjaldemokracja, socjalizm).
Poprawna odpowiedź
C.
Schemat punktowania
1 p. -
wskazanie poprawnej odpowiedzi.
0 p. -
inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

C. Michaił Bakunin, anarchizm

\n

Sposób 1 - analiza fragmentu tekstu

\n

Fragment z Historii idei politycznych (Warszawa 2001):

\n
"Jestem fanatycznym miłośnikiem wolności, uważając, że tylko w jej łonie mogą się rozwijać i rozkwitać rozum, godność i szczęście ludzkie; nie tej wolności czysto formalnej, nadanej, wymierzonej i dawkowanej przez państwo […]; nie tej wolności indywidualnej, egoistycznej, nędznej i fikcyjnej […]."
\n

Wskazówki kluczowe:

\n
  1. "Fanatyczny miłośnik wolności" - podmiot akcentuje EKSTREMALNE umiłowanie wolności. To nie liberalny umiar, to RADYKALIZM.
  2. "Nie tej wolności czysto formalnej, nadanej, wymierzonej i dawkowanej PRZEZ PAŃSTWO" - KLUCZOWA fraza! Autor ODRZUCA wolność państwową, formalną, prawnie reglamentowaną. To stanowisko antypaństwowe.
  3. "Nie tej wolności indywidualnej, egoistycznej, nędznej i fikcyjnej" - autor odrzuca też liberalną wolność jednostki jako "egoistyczną", "nędzną". To także antyliberalizm.
  4. Co pozostaje? - wolność RZECZYWISTA, KOLEKTYWNA, anty-państwowa, anty-egoistyczna. To filozofia anarchistyczna: wolność jako brak ucisku ze strony państwa, oparta na dobrowolnej współpracy, federacjach robotniczych, wzajemnej pomocy.
\n

→ Wniosek: autor przyjmuje stanowisko anarchistyczne, w którym państwo jest formą ucisku, a prawdziwa wolność realizuje się poza państwem. To dokładnie myśl Michaiła Bakunina - głównego teoretyka anarchizmu kolektywistycznego.

\n

Sposób 2 - porównanie ideologii i dopasowanie autorów

\n
A. bł. Leon XIII, chrześcijańska demokracja
\n

Leon XIII (1810-1903), papież 1878-1903, autor encykliki Rerum Novarum (1891) - fundament katolickiej nauki społecznej i chrześcijańskiej demokracji. Jego nauka:

\n\n

→ Nie pasuje do ANTYPAŃSTWOWEGO tonu cytatu.

\n
B. Joseph de Maistre, konserwatyzm
\n

Joseph de Maistre (1753-1821), francuski konserwatysta, autor Considérations sur la France (1796). Jego myśl:

\n\n

→ Nie pasuje - konserwatyzm BRONI państwa, a nie odrzuca go.

\n
C. Michaił Bakunin, anarchizm - POPRAWNA
\n

Michaił Bakunin (1814-1876), rosyjski rewolucjonista, główny teoretyk anarchizmu kolektywistycznego, członek I Międzynarodówki. Główne dzieła:

\n\n

Centralne tezy Bakunina:

\n\n

Fraza z cytatu "wolność nadana, wymierzona i dawkowana przez państwo" jest DOSŁOWNĄ KOPIĄ typowego argumentu Bakunina przeciwko państwu.

\n
D. John Stuart Mill, liberalizm
\n

John Stuart Mill (1806-1873), brytyjski filozof, autor O wolności (1859). Jego myśl:

\n\n

→ Nie pasuje - Mill broni właśnie INDYWIDUALNEJ wolności, którą cytat ODRZUCA jako "egoistyczną i fikcyjną".

\n

Schemat oceniania CKE

\n
Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 19, max 1 pkt):
- 1 pkt - wskazanie poprawnej odpowiedzi: C. Michaił Bakunin, anarchizm
- 0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi
\n

Reference politologiczny

\n
Reference - Anarchizm i Michaił Bakunin:

Michaił Bakunin (1814-1876) - rosyjski myśliciel polityczny, rewolucjonista, główny teoretyk anarchizmu kolektywistycznego.
- Uczestnik powstań w Pradze (1848), Dreźnie (1849), wielokrotnie więziony (Saksonia, Austria, Rosja, Syberia)
- Członek I Międzynarodówki (1864-1872), wydalony z niej w wyniku konfliktu z Karolem Marksem
- Główne dzieła: Państwowość a anarchia (1873), Bóg i państwo (1882)

Anarchizm - główne nurty:
| Nurt | Główni przedstawiciele | Cechy |
|------|------------------------|-------|
| Anarchizm indywidualistyczny | Max Stirner, Pierre-Joseph Proudhon ("własność to kradzież") | Wolność jednostki przeciw państwu |
| Anarchizm kolektywistyczny | Bakunin | Zniesienie państwa + kolektywna własność środków produkcji |
| Anarchokomunizm | Piotr Kropotkin (Wzajemna pomoc) | Komuny + zniesienie pieniądza |
| Anarchosyndykalizm | Georges Sorel | Strajk generalny + związki zawodowe jako podstawa |
| Anarchopacyfizm | Lew Tołstoj, Henry David Thoreau | Niestosowanie przemocy |

Centralne idee anarchizmu:
1. Antypaństwowość - państwo to instytucja ucisku
2. Antyhierarchiczność - odrzucenie wszelkich form władzy nadrzędnej
3. Federalizm - organizacja od dołu (gminy, federacje, syndykaty)
4. Wzajemna pomoc - solidarność jako alternatywa rywalizacji rynkowej
5. Bezpośrednia akcja - działanie poza systemem politycznym
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Opcja | Treść | Dlaczego błędna | Pułapka |
| A | bł. Leon XIII, chrześcijańska demokracja | Encyklika Rerum Novarum WSPIERA umiarkowaną rolę państwa w sprawiedliwości społecznej | Mylenie krytyki kapitalizmu z anarchizmem |
| B | Joseph de Maistre, konserwatyzm | Konserwatyzm BRONI państwa i tradycji | Konserwatyzm krytykuje liberalną wolność, ale POPIERA władzę |
| C | Michaił Bakunin, anarchizm | POPRAWNA - odrzucenie wolności państwowej i indywidualistycznej | - |
| D | John Stuart Mill, liberalizm | Mill BRONI wolności indywidualnej, którą cytat ODRZUCA | "Wolność" w cytacie jest pułapką - nie każda wolność = liberalizm |

\n

Typowe pułapki

\n
Uwaga: Najczęstszy błąd - wybór D (Mill, liberalizm). Słowo "miłośnik wolności" myli z liberałem, ale liberalizm chwali "indywidualną wolność", którą cytat NAZYWA "egoistyczną i nędzną".
\n
Uwaga: Drugi częsty błąd - wybór B (de Maistre, konserwatyzm). Cytat krytykuje liberalizm, więc ktoś może pomyśleć o konserwatyzmie. Ale konserwatyzm POPIERA państwo ("wolność czysto formalna nadana przez państwo" - to NIE krytyka konserwatysty, to krytyka liberalna i jednocześnie anarchistyczna).
\n
Uwaga: KLUCZ ROZRÓŻNIENIA - cytat odrzuca DWIE rzeczy:
1. Wolność państwową ("nadaną, wymierzoną przez państwo") → wyklucza konserwatyzm i chrz. demokrację
2. Wolność indywidualną ("egoistyczną, fikcyjną") → wyklucza liberalizm

Tylko anarchizm odrzuca obie - państwo I egoizm jednostki, na rzecz kolektywnej wolności bez państwa.
\n
Uwaga: Bakunin był rówieśnikiem i rywalem Marksa. Uczeń może mylić Bakunina z marksistą - ale Bakunin NIE BYŁ marksistą, był jego głównym konkurentem (różnica: Marks chciał państwa robotniczego, Bakunin nie chciał ŻADNEGO państwa).
"}]}