{"id":"wos-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/2","paper_id":"wos-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"2","points":2,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2. (0-2)\nPodaj nazwy kryteriów podziału grup społecznych, które to kryteria oznaczono na\nschemacie literami A, B, C i D.\nA\nB\nC\nD\nMateriał źródłowy do zadań 3. i 4.\nAnaliza postrzeganego wpływu transformacji na życie Polaków ukazuje znaczną odmienność\nlosów i doświadczeń różnych grup społecznych. Potocznie mówi się o „przegranych”\ni „wygranych” [transformacji]. Socjologiczne badania wylosowanych społeczności lokalnych\npotwierdziły, że nie jest to podział wydumany czy pozorny. Przez ostatnich ponad\ndwadzieścia lat nastąpiły znaczące przesunięcia na skali stratyfikacji społecznej, jednych\nspychając na niższy poziom, innych zaś windując na jej szczyt.\nŹródło: Polskie bieguny, red. M. Jarosz, Warszawa 2013, s. 23-24.\nRodzaje grup społecznych w zależności od:\nnieformalne\nformalne\nekskluzywne\nduże\nmałe\ninkluzywne\nograniczone\nwtórne\npierwotne\nA\nB\nC\nD\nMWO_1R","answer":"A","answer_text":"Zadanie 2. (0-2)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\n1. Życie zbiorowe i jego reguły. Zdający:\n1) charakteryzuje wybrane zbiorowości, społeczności, wspólnoty,\nspołeczeństwa, ze względu na obowiązujące w nich reguły i więzi.\n3. Grupa społeczna. Zdający:\n2) omawia na przykładach różne rodzaje grup i wyjaśnia\nfunkcjonowanie wskazanej grupy.\nPrzykładowa odpowiedź\nA. liczba członków\nB. dostępność\nC. typ więzi\nD. sposób zorganizowania\nSchemat punktowania\n2 p. -\npodanie czterech poprawnych elementów odpowiedzi.\n1 p. - podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.\n0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n- **A. liczba członków** (kryterium ilościowe)\n- **B. dostępność** (otwartość/zamkniętość grupy)\n- **C. typ więzi** (charakter relacji)\n- **D. sposób zorganizowania** (formalizacja struktury)\n\n## Sposób 1 - analiza pary kontrastowej dla każdego kryterium\n\nKlasyczna typologia grup społecznych w socjologii (P. Sztompka, J. Szczepański) dzieli grupy według czterech głównych kryteriów. W zadaniu trzeba zidentyfikować nazwę kryterium na podstawie pary przeciwstawnych typów:\n\n### A. małe / duże → **liczba członków**\nJedyne kryterium, które różnicuje grupy ilościowo:\n- **Małe** - kilku do kilkudziesięciu członków, kontakty bezpośrednie (rodzina, klasa, drużyna)\n- **Duże** - kilkaset i więcej, kontakty pośrednie (naród, klasa społeczna, partia)\n\n### B. ekskluzywne / ograniczone / inkluzywne → **dostępność**\nTrójpodział wg możliwości przystąpienia do grupy:\n- **Ekskluzywne** - wstęp bardzo trudny, surowe kryteria (loża masońska, klub elitarny, akademia)\n- **Ograniczone** - wstęp na warunkach, ale realny (partia polityczna, korporacja zawodowa, stowarzyszenie)\n- **Inkluzywne** - wstęp otwarty, niski próg (parafia, koło zainteresowań, klub fanów)\n\n### C. pierwotne / wtórne → **typ więzi**\nKlasyczne rozróżnienie Charlesa Cooleya (1909):\n- **Pierwotne** - więź silna, emocjonalna, osobista, twarzą w twarz (rodzina, grupa rówieśnicza, krąg przyjaciół)\n- **Wtórne** - więź słabsza, rzeczowa, formalna, oparta na zadaniu (zakład pracy, partia, stowarzyszenie zawodowe)\n\n### D. formalne / nieformalne → **sposób zorganizowania**\nKryterium formalizacji struktury:\n- **Formalne** - pisany regulamin, hierarchia, nazwane funkcje, członkostwo udokumentowane (stowarzyszenie, urząd, wojsko)\n- **Nieformalne** - brak regulaminu, spontaniczne, więzi osobiste (paczka znajomych, grupa towarzyska)\n\n## Sposób 2 - odwołanie do typologii Sztompki\n\nPiotr Sztompka w *Socjologii* (Kraków 2002) podaje pełen katalog kryteriów podziału grup społecznych:\n\n| Kryterium | Typy grup | Klucz różnicujący |\n| **Liczba członków** | małe, duże | rozmiar, możliwość kontaktów bezpośrednich |\n| **Dostępność** | ekskluzywne, ograniczone, inkluzywne | bariera przystąpienia |\n| **Typ więzi** (Cooley) | pierwotne, wtórne | siła emocjonalna relacji |\n| **Sposób zorganizowania** | formalne, nieformalne | obecność regulaminu |\n| **Trwałość** | trwałe, nietrwałe | czas istnienia |\n| **Charakter członkostwa** | dobrowolne, przymusowe | wybór jednostki |\n| **Stosunek do innych grup** | swoje (in-group), obce (out-group) | identyfikacja |\n\nPodane na schemacie cztery pary/triady jednoznacznie wskazują na pierwsze cztery kryteria z tej listy.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 2, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - podanie czterech poprawnych elementów odpowiedzi (A, B, C, D wszystkie poprawnie)\n> - **1 pkt** - podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi\n> - **0 pkt** - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi\n>\n> **Akceptowane warianty nazw kryteriów:**\n> - A: \"liczba członków\", \"liczebność\", \"wielkość grupy\", \"rozmiar\"\n> - B: \"dostępność\", \"otwartość\", \"możliwość przystąpienia\"\n> - C: \"typ więzi\", \"charakter więzi\", \"rodzaj więzi społecznej\", \"więzi społeczne\"\n> - D: \"sposób zorganizowania\", \"stopień zorganizowania\", \"organizacja\", \"formalizacja\", \"sformalizowanie\"\n\n## Reference politologiczny / socjologiczny\n\n> **Reference - Klasyfikacja grup społecznych (J. Szczepański, P. Sztompka):**\n> Charles H. Cooley (1864-1929) - wprowadził fundamentalny podział pierwotne/wtórne (1909, *Social Organization*).\n> Ferdinand Tönnies - para pojęć **Gemeinschaft** (wspólnota, więź pierwotna) vs **Gesellschaft** (zrzeszenie, więź wtórna), 1887.\n> Współczesna socjologia polska (Sztompka, Szczepański) - wielokryterialna klasyfikacja, w której 4 wymienione kryteria są kanoniczne i stale wykorzystywane w arkuszach CKE.\n\n## Typowe pułapki\n\n> **Uwaga:** Częsty błąd przy kryterium C - uczniowie piszą \"czas trwania\" lub \"trwałość\". To nie ten przypadek: pierwotne/wtórne odnoszą się do **typu więzi** (emocjonalna vs rzeczowa), nie do trwałości grupy.\n\n> **Uwaga:** Przy kryterium B (ekskluzywne/ograniczone/inkluzywne) nie należy mylić z \"wielkością\" lub \"liczebnością\" - te triady opisują DOSTĘPNOŚĆ (warunki wejścia), niezależnie od liczby członków. Mała grupa może być inkluzywna, duża ekskluzywna.\n\n> **Uwaga:** \"Sposób zorganizowania\" (formalne/nieformalne) bywa mylone z \"sposobem powstania\" (zamierzone/spontaniczne). To inne wymiary - formalność dotyczy struktury (regulamin), nie genezy.","image":"img/wos-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":2,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 2. (0-2)
Podaj nazwy kryteriów podziału grup społecznych, które to kryteria oznaczono na
schemacie literami A, B, C i D.
A
B
C
D
Materiał źródłowy do zadań 3. i 4.
Analiza postrzeganego wpływu transformacji na życie Polaków ukazuje znaczną odmienność
losów i doświadczeń różnych grup społecznych. Potocznie mówi się o „przegranych”
i „wygranych” [transformacji]. Socjologiczne badania wylosowanych społeczności lokalnych
potwierdziły, że nie jest to podział wydumany czy pozorny. Przez ostatnich ponad
dwadzieścia lat nastąpiły znaczące przesunięcia na skali stratyfikacji społecznej, jednych
spychając na niższy poziom, innych zaś windując na jej szczyt.
Źródło: Polskie bieguny, red. M. Jarosz, Warszawa 2013, s. 23-24.
Rodzaje grup społecznych w zależności od:
nieformalne
formalne
ekskluzywne
duże
małe
inkluzywne
ograniczone
wtórne
pierwotne
A
B
C
D
MWO_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 2. (0-2)
I. Wykorzystanie
i tworzenie
informacji.

\n
  1. Życie zbiorowe i jego reguły. Zdający:
  2. charakteryzuje wybrane zbiorowości, społeczności, wspólnoty,
\n

społeczeństwa, ze względu na obowiązujące w nich reguły i więzi.

\n
  1. Grupa społeczna. Zdający:
  2. omawia na przykładach różne rodzaje grup i wyjaśnia
\n

funkcjonowanie wskazanej grupy.
Przykładowa odpowiedź
A. liczba członków
B. dostępność
C. typ więzi
D. sposób zorganizowania
Schemat punktowania
2 p. -
podanie czterech poprawnych elementów odpowiedzi.
1 p. - podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.
0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n\n

Sposób 1 - analiza pary kontrastowej dla każdego kryterium

\n

Klasyczna typologia grup społecznych w socjologii (P. Sztompka, J. Szczepański) dzieli grupy według czterech głównych kryteriów. W zadaniu trzeba zidentyfikować nazwę kryterium na podstawie pary przeciwstawnych typów:

\n
A. małe / duże → liczba członków
\n

Jedyne kryterium, które różnicuje grupy ilościowo:

\n\n
B. ekskluzywne / ograniczone / inkluzywne → dostępność
\n

Trójpodział wg możliwości przystąpienia do grupy:

\n\n
C. pierwotne / wtórne → typ więzi
\n

Klasyczne rozróżnienie Charlesa Cooleya (1909):

\n\n
D. formalne / nieformalne → sposób zorganizowania
\n

Kryterium formalizacji struktury:

\n\n

Sposób 2 - odwołanie do typologii Sztompki

\n

Piotr Sztompka w Socjologii (Kraków 2002) podaje pełen katalog kryteriów podziału grup społecznych:

\n

| Kryterium | Typy grup | Klucz różnicujący |
| Liczba członków | małe, duże | rozmiar, możliwość kontaktów bezpośrednich |
| Dostępność | ekskluzywne, ograniczone, inkluzywne | bariera przystąpienia |
| Typ więzi (Cooley) | pierwotne, wtórne | siła emocjonalna relacji |
| Sposób zorganizowania | formalne, nieformalne | obecność regulaminu |
| Trwałość | trwałe, nietrwałe | czas istnienia |
| Charakter członkostwa | dobrowolne, przymusowe | wybór jednostki |
| Stosunek do innych grup | swoje (in-group), obce (out-group) | identyfikacja |

\n

Podane na schemacie cztery pary/triady jednoznacznie wskazują na pierwsze cztery kryteria z tej listy.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 2, max 2 pkt):
- 2 pkt - podanie czterech poprawnych elementów odpowiedzi (A, B, C, D wszystkie poprawnie)
- 1 pkt - podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi
- 0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi

Akceptowane warianty nazw kryteriów:
- A: "liczba członków", "liczebność", "wielkość grupy", "rozmiar"
- B: "dostępność", "otwartość", "możliwość przystąpienia"
- C: "typ więzi", "charakter więzi", "rodzaj więzi społecznej", "więzi społeczne"
- D: "sposób zorganizowania", "stopień zorganizowania", "organizacja", "formalizacja", "sformalizowanie"
\n

Reference politologiczny / socjologiczny

\n
Reference - Klasyfikacja grup społecznych (J. Szczepański, P. Sztompka):
Charles H. Cooley (1864-1929) - wprowadził fundamentalny podział pierwotne/wtórne (1909, Social Organization).
Ferdinand Tönnies - para pojęć Gemeinschaft (wspólnota, więź pierwotna) vs Gesellschaft (zrzeszenie, więź wtórna), 1887.
Współczesna socjologia polska (Sztompka, Szczepański) - wielokryterialna klasyfikacja, w której 4 wymienione kryteria są kanoniczne i stale wykorzystywane w arkuszach CKE.
\n

Typowe pułapki

\n
Uwaga: Częsty błąd przy kryterium C - uczniowie piszą "czas trwania" lub "trwałość". To nie ten przypadek: pierwotne/wtórne odnoszą się do typu więzi (emocjonalna vs rzeczowa), nie do trwałości grupy.
\n
Uwaga: Przy kryterium B (ekskluzywne/ograniczone/inkluzywne) nie należy mylić z "wielkością" lub "liczebnością" - te triady opisują DOSTĘPNOŚĆ (warunki wejścia), niezależnie od liczby członków. Mała grupa może być inkluzywna, duża ekskluzywna.
\n
Uwaga: "Sposób zorganizowania" (formalne/nieformalne) bywa mylone z "sposobem powstania" (zamierzone/spontaniczne). To inne wymiary - formalność dotyczy struktury (regulamin), nie genezy.
"}]}