{"id":"wos-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/27","paper_id":"wos-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"27","points":2,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 27. (0-2)\nDo każdej kompetencji dopisz nazwę właściwego organu władzy sądowniczej\nw Rzeczypospolitej Polskiej.\nOpis A. Rozstrzyga spory kompetencyjne pomiędzy centralnymi organami państwa.\nOpis B. Orzeka w drugiej instancji o zgodności uchwał organów samorządu terytorialnego\nz ustawami.\nOpis C. Stwierdza ważność wyborów parlamentarnych i prezydenckich.\nNa podstawie: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483, ze zm.\nOpis kompetencji\nNazwa organu władzy sądowniczej\nOpis A.\nOpis B.\nOpis C.","answer":"A","answer_text":"Zadanie 27. (0-2)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nV. Znajomość\npodstaw ustroju\nRzeczypospolitej\nPolskiej.\n31. Sądy i Trybunały. Zdający:\n1) przedstawia sposób powoływania i zadania Sądu Najwyższego,\nTrybunału Konstytucyjnego i Trybunału Stanu;\n3) przedstawia strukturę sądownictwa w Polsce i wyjaśnia, jaką rolę\nodgrywają w niej Sąd Najwyższy i Krajowa Rada Sądownictwa.\n(III etap) 15. Władza sądownicza. Zdający:\n1) przedstawia organy władzy sądowniczej, zasady, wedle których\ndziałają sądy (niezawisłość, dwuinstancyjność) i przykłady spraw,\nktórymi się zajmują;\n2) wyjaśnia, czym zajmuje się Trybunał Konstytucyjny i Trybunał\nStanu.\nPoprawna odpowiedź\nA. Trybunał Konstytucyjny\nB. Naczelny Sąd Administracyjny\nC. Sąd Najwyższy\nSchemat punktowania\n2 p. -\npodanie trzech poprawnych elementów odpowiedzi.\n1 p. - podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.\n0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Opis | Organ władzy sądowniczej |\n| **A** | **Trybunał Konstytucyjny** |\n| **B** | **Naczelny Sąd Administracyjny** (NSA) |\n| **C** | **Sąd Najwyższy** (SN) |\n\n## Sposób 1 - analiza każdego opisu z odwołaniem do Konstytucji RP\n\n### Opis A - \"Rozstrzyga spory kompetencyjne pomiędzy centralnymi organami państwa\"\n\nKlucz: kompetencja **rozstrzygania sporów kompetencyjnych między organami centralnymi**.\n\n**Art. 189 Konstytucji RP:**\n> *\"Trybunał Konstytucyjny rozstrzyga spory kompetencyjne pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami państwa.\"*\n\n→ **A = Trybunał Konstytucyjny** (TK)\n\nUzasadnienie: jest to KANONICZNA kompetencja TK wprost z art. 189 Konstytucji. Spory dotyczą sytuacji, gdy:\n- dwa organy uważają się za właściwe w tej samej sprawie (spór pozytywny),\n- żaden z organów nie chce się przyznać do kompetencji (spór negatywny).\n\nNp. spór TK vs SN o uznawanie wyroków, spór Prezydenta vs Premiera o reprezentację Polski na szczytach UE.\n\n### Opis B - \"Orzeka w drugiej instancji o zgodności uchwał organów samorządu terytorialnego z ustawami\"\n\nKlucz:\n1. **Druga instancja** - to wyklucza TK (jednoinstancyjny) i SN (kasacja, nie II instancja).\n2. **Uchwały organów samorządu terytorialnego** - to przedmiot kontroli sądów administracyjnych.\n3. **Zgodność z ustawami** - kontrola legalności aktów administracyjnych.\n\n**Art. 184 Konstytucji RP:**\n> *\"Naczelny Sąd Administracyjny oraz inne sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta obejmuje również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej.\"*\n\n→ **B = Naczelny Sąd Administracyjny (NSA)**\n\nUzasadnienie: NSA stanowi II instancję wobec wojewódzkich sądów administracyjnych (WSA). Kontroluje legalność uchwał rad gmin, rad powiatów, sejmików wojewódzkich.\n\n### Opis C - \"Stwierdza ważność wyborów parlamentarnych i prezydenckich\"\n\nKlucz: stwierdzanie ważności wyborów (parlamentarnych do Sejmu i Senatu oraz prezydenckich).\n\n**Art. 101 ust. 1 Konstytucji RP (wybory parlamentarne):**\n> *\"Ważność wyborów do Sejmu i Senatu stwierdza Sąd Najwyższy.\"*\n\n**Art. 129 ust. 1 Konstytucji RP (wybory prezydenckie):**\n> *\"Ważność wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej stwierdza Sąd Najwyższy.\"*\n\n→ **C = Sąd Najwyższy (SN)**\n\nUzasadnienie: SN sprawdza protesty wyborcze i orzeka o ważności wyborów. Realizuje to Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych SN.\n\n## Sposób 2 - porównanie 4 głównych organów władzy sądowniczej RP\n\n| Organ | Konstytucja | Skład | Główne kompetencje |\n| **Trybunał Konstytucyjny (TK)** | art. 188-197 | 15 sędziów, kadencja 9 lat (wybór przez Sejm) | Kontrola zgodności ustaw z Konstytucją; spory kompetencyjne między centralnymi organami; skarga konstytucyjna; ocena celów partii politycznych |\n| **Trybunał Stanu (TS)** | art. 198-201 | Przewodniczący (Pierwszy Prezes SN) + 16 członków (wybiera Sejm) | Odpowiedzialność konstytucyjna Prezydenta, premiera, członków RM, NIK, NBP, posłów |\n| **Sąd Najwyższy (SN)** | art. 183 | Pierwszy Prezes + sędziowie (mianuje Prezydent) | Kasacja w sprawach cywilnych i karnych; sprawy z prawa pracy; **ważność wyborów**; SN w izbach: Cywilna, Karna, Pracy i Ubezpieczeń, Dyscyplinarna, Kontroli Nadzwyczajnej |\n| **Naczelny Sąd Administracyjny (NSA)** | art. 184 | Prezes (mianuje Prezydent) + sędziowie | Kontrola legalności aktów administracji; II instancja po WSA; uchwały samorządu vs ustawy |\n\nW zadaniu należy rozróżnić TRZY z tych organów (TS pominięty - nie ma kompetencji wskazanych w opisach).\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 27, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - podanie trzech poprawnych elementów odpowiedzi\n> - **1 pkt** - podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi\n> - **0 pkt** - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi\n>\n> **Akceptowane warianty:**\n> - A: \"Trybunał Konstytucyjny\", \"TK\"\n> - B: \"Naczelny Sąd Administracyjny\", \"NSA\"\n> - C: \"Sąd Najwyższy\", \"SN\"\n>\n> **Wykluczone:**\n> - dla A: \"Trybunał Stanu\" (NIE - TS to odpowiedzialność konstytucyjna, nie spory kompetencyjne)\n> - dla B: \"Sąd Najwyższy\" (NIE - SN nie orzeka o zgodności uchwał samorządu z ustawami w II instancji), \"Wojewódzki Sąd Administracyjny\" (NIE - WSA to I instancja, w opisie chodzi o II)\n> - dla C: \"Trybunał Konstytucyjny\" (NIE - TK nie stwierdza ważności wyborów), \"Państwowa Komisja Wyborcza\" (NIE - PKW organizuje wybory, ale ich ważności nie stwierdza)\n\n## Reference politologiczny\n\n> **Reference - Władza sądownicza w RP (Konstytucja, Rozdział VIII):**\n>\n> **Art. 173:** \"Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz.\"\n>\n> **Art. 175 (wymiar sprawiedliwości):**\n> 1. Sąd Najwyższy\n> 2. sądy powszechne (rejonowe, okręgowe, apelacyjne - sprawy cywilne, karne)\n> 3. sądy administracyjne (NSA, wojewódzkie sądy administracyjne)\n> 4. sądy wojskowe (sprawy żołnierzy)\n>\n> **Trybunały (odrębne od sądów):**\n> - Trybunał Konstytucyjny (kontrola konstytucyjności)\n> - Trybunał Stanu (odpowiedzialność konstytucyjna)\n>\n> **Spory kompetencyjne - przykłady historyczne:**\n> - 2008 - spór TK vs Prezydent Kaczyński o reprezentację Polski na szczytach RE.\n> - 2017+ - spory wokół reformy sądownictwa (KRS, SN, TK).\n>\n> **Sąd Najwyższy a wybory:**\n> - Po wyborach do Sejmu i Senatu - SN rozpatruje protesty wyborcze i stwierdza ważność wyborów (art. 101).\n> - Po wyborach prezydenckich - SN sprawdza protesty i stwierdza ważność (art. 129).\n> - PKW (Państwowa Komisja Wyborcza) organizuje wybory, ogłasza wyniki, ALE to SN orzeka o ich ważności.\n\n## Typowe pułapki\n\n> **Uwaga:** Częsty błąd przy A - uczeń pisze \"Trybunał Stanu\". TS dotyczy ODPOWIEDZIALNOŚCI KONSTYTUCYJNEJ (Prezydenta, premiera, członków RM), a NIE sporów kompetencyjnych. Spory kompetencyjne rozstrzyga wyłącznie TK (art. 189).\n\n> **Uwaga:** Częsty błąd przy B - uczeń pisze \"Sąd Najwyższy\". SN ROZSTRZYGA kasacje w sprawach cywilnych i karnych, ale NIE bada zgodności uchwał samorządu z ustawami. To kompetencja sądów administracyjnych (WSA i NSA). NSA = II instancja w postępowaniu administracyjnym.\n\n> **Uwaga:** Częsty błąd przy C - uczeń pisze \"Państwowa Komisja Wyborcza\". PKW organizuje wybory, liczy głosy, ogłasza wyniki - ale to SĄD NAJWYŻSZY orzeka o ważności wyborów (po rozpatrzeniu protestów). To kluczowe rozróżnienie: PKW jest organem WYKONAWCZYM wyborów, SN sędziowskim organem KONTROLI ich ważności.\n\n> **Uwaga:** Trybunał Konstytucyjny (z opisu A) NIE jest częścią klasycznej władzy sądowniczej (mimo umieszczenia w Rozdziale VIII Konstytucji). Tradycyjnie zalicza się go do TRYBUNAŁÓW, odrębnych od sądów. Klucz CKE jednak akceptuje TK jako \"organ władzy sądowniczej\" (zgodnie z umiejscowieniem w Konstytucji).","image":"img/wos-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-27.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 27. (0-2)<br>Do każdej kompetencji dopisz nazwę właściwego organu władzy sądowniczej<br>w Rzeczypospolitej Polskiej.<br>Opis A. Rozstrzyga spory kompetencyjne pomiędzy centralnymi organami państwa.<br>Opis B. Orzeka w drugiej instancji o zgodności uchwał organów samorządu terytorialnego<br>z ustawami.<br>Opis C. Stwierdza ważność wyborów parlamentarnych i prezydenckich.<br>Na podstawie: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483, ze zm.<br>Opis kompetencji<br>Nazwa organu władzy sądowniczej<br>Opis A.<br>Opis B.<br>Opis C.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 27. (0-2)<br>I. Wykorzystanie<br>i tworzenie<br>informacji.<br>V. Znajomość<br>podstaw ustroju<br>Rzeczypospolitej<br>Polskiej.</p>\n<ol><li>Sądy i Trybunały. Zdający:</li><li>przedstawia sposób powoływania i zadania Sądu Najwyższego,</li></ol>\n<p>Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Stanu;</p>\n<ol><li>przedstawia strukturę sądownictwa w Polsce i wyjaśnia, jaką rolę</li></ol>\n<p>odgrywają w niej Sąd Najwyższy i Krajowa Rada Sądownictwa.<br>(III etap) 15. Władza sądownicza. Zdający:</p>\n<ol><li>przedstawia organy władzy sądowniczej, zasady, wedle których</li></ol>\n<p>działają sądy (niezawisłość, dwuinstancyjność) i przykłady spraw,<br>którymi się zajmują;</p>\n<ol><li>wyjaśnia, czym zajmuje się Trybunał Konstytucyjny i Trybunał</li></ol>\n<p>Stanu.<br>Poprawna odpowiedź<br>A. Trybunał Konstytucyjny<br>B. Naczelny Sąd Administracyjny<br>C. Sąd Najwyższy<br>Schemat punktowania<br>2 p. -<br>podanie trzech poprawnych elementów odpowiedzi.<br>1 p. - podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.<br>0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Opis | Organ władzy sądowniczej |<br>| <strong>A</strong> | <strong>Trybunał Konstytucyjny</strong> |<br>| <strong>B</strong> | <strong>Naczelny Sąd Administracyjny</strong> (NSA) |<br>| <strong>C</strong> | <strong>Sąd Najwyższy</strong> (SN) |</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza każdego opisu z odwołaniem do Konstytucji RP</h4>\n<h5>Opis A - &quot;Rozstrzyga spory kompetencyjne pomiędzy centralnymi organami państwa&quot;</h5>\n<p>Klucz: kompetencja <strong>rozstrzygania sporów kompetencyjnych między organami centralnymi</strong>.</p>\n<p><strong>Art. 189 Konstytucji RP:</strong></p>\n<blockquote><em>&quot;Trybunał Konstytucyjny rozstrzyga spory kompetencyjne pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami państwa.&quot;</em></blockquote>\n<p>→ <strong>A = Trybunał Konstytucyjny</strong> (TK)</p>\n<p>Uzasadnienie: jest to KANONICZNA kompetencja TK wprost z art. 189 Konstytucji. Spory dotyczą sytuacji, gdy:</p>\n<ul><li>dwa organy uważają się za właściwe w tej samej sprawie (spór pozytywny),</li><li>żaden z organów nie chce się przyznać do kompetencji (spór negatywny).</li></ul>\n<p>Np. spór TK vs SN o uznawanie wyroków, spór Prezydenta vs Premiera o reprezentację Polski na szczytach UE.</p>\n<h5>Opis B - &quot;Orzeka w drugiej instancji o zgodności uchwał organów samorządu terytorialnego z ustawami&quot;</h5>\n<p>Klucz:</p>\n<ol><li><strong>Druga instancja</strong> - to wyklucza TK (jednoinstancyjny) i SN (kasacja, nie II instancja).</li><li><strong>Uchwały organów samorządu terytorialnego</strong> - to przedmiot kontroli sądów administracyjnych.</li><li><strong>Zgodność z ustawami</strong> - kontrola legalności aktów administracyjnych.</li></ol>\n<p><strong>Art. 184 Konstytucji RP:</strong></p>\n<blockquote><em>&quot;Naczelny Sąd Administracyjny oraz inne sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta obejmuje również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej.&quot;</em></blockquote>\n<p>→ <strong>B = Naczelny Sąd Administracyjny (NSA)</strong></p>\n<p>Uzasadnienie: NSA stanowi II instancję wobec wojewódzkich sądów administracyjnych (WSA). Kontroluje legalność uchwał rad gmin, rad powiatów, sejmików wojewódzkich.</p>\n<h5>Opis C - &quot;Stwierdza ważność wyborów parlamentarnych i prezydenckich&quot;</h5>\n<p>Klucz: stwierdzanie ważności wyborów (parlamentarnych do Sejmu i Senatu oraz prezydenckich).</p>\n<p><strong>Art. 101 ust. 1 Konstytucji RP (wybory parlamentarne):</strong></p>\n<blockquote><em>&quot;Ważność wyborów do Sejmu i Senatu stwierdza Sąd Najwyższy.&quot;</em></blockquote>\n<p><strong>Art. 129 ust. 1 Konstytucji RP (wybory prezydenckie):</strong></p>\n<blockquote><em>&quot;Ważność wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej stwierdza Sąd Najwyższy.&quot;</em></blockquote>\n<p>→ <strong>C = Sąd Najwyższy (SN)</strong></p>\n<p>Uzasadnienie: SN sprawdza protesty wyborcze i orzeka o ważności wyborów. Realizuje to Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych SN.</p>\n<h4>Sposób 2 - porównanie 4 głównych organów władzy sądowniczej RP</h4>\n<p>| Organ | Konstytucja | Skład | Główne kompetencje |<br>| <strong>Trybunał Konstytucyjny (TK)</strong> | art. 188-197 | 15 sędziów, kadencja 9 lat (wybór przez Sejm) | Kontrola zgodności ustaw z Konstytucją; spory kompetencyjne między centralnymi organami; skarga konstytucyjna; ocena celów partii politycznych |<br>| <strong>Trybunał Stanu (TS)</strong> | art. 198-201 | Przewodniczący (Pierwszy Prezes SN) + 16 członków (wybiera Sejm) | Odpowiedzialność konstytucyjna Prezydenta, premiera, członków RM, NIK, NBP, posłów |<br>| <strong>Sąd Najwyższy (SN)</strong> | art. 183 | Pierwszy Prezes + sędziowie (mianuje Prezydent) | Kasacja w sprawach cywilnych i karnych; sprawy z prawa pracy; <strong>ważność wyborów</strong>; SN w izbach: Cywilna, Karna, Pracy i Ubezpieczeń, Dyscyplinarna, Kontroli Nadzwyczajnej |<br>| <strong>Naczelny Sąd Administracyjny (NSA)</strong> | art. 184 | Prezes (mianuje Prezydent) + sędziowie | Kontrola legalności aktów administracji; II instancja po WSA; uchwały samorządu vs ustawy |</p>\n<p>W zadaniu należy rozróżnić TRZY z tych organów (TS pominięty - nie ma kompetencji wskazanych w opisach).</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 27, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - podanie trzech poprawnych elementów odpowiedzi<br>- <strong>1 pkt</strong> - podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi<br>- <strong>0 pkt</strong> - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi<br><br><strong>Akceptowane warianty:</strong><br>- A: &quot;Trybunał Konstytucyjny&quot;, &quot;TK&quot;<br>- B: &quot;Naczelny Sąd Administracyjny&quot;, &quot;NSA&quot;<br>- C: &quot;Sąd Najwyższy&quot;, &quot;SN&quot;<br><br><strong>Wykluczone:</strong><br>- dla A: &quot;Trybunał Stanu&quot; (NIE - TS to odpowiedzialność konstytucyjna, nie spory kompetencyjne)<br>- dla B: &quot;Sąd Najwyższy&quot; (NIE - SN nie orzeka o zgodności uchwał samorządu z ustawami w II instancji), &quot;Wojewódzki Sąd Administracyjny&quot; (NIE - WSA to I instancja, w opisie chodzi o II)<br>- dla C: &quot;Trybunał Konstytucyjny&quot; (NIE - TK nie stwierdza ważności wyborów), &quot;Państwowa Komisja Wyborcza&quot; (NIE - PKW organizuje wybory, ale ich ważności nie stwierdza)</blockquote>\n<h4>Reference politologiczny</h4>\n<blockquote><strong>Reference - Władza sądownicza w RP (Konstytucja, Rozdział VIII):</strong><br><br><strong>Art. 173:</strong> &quot;Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz.&quot;<br><br><strong>Art. 175 (wymiar sprawiedliwości):</strong><br>1. Sąd Najwyższy<br>2. sądy powszechne (rejonowe, okręgowe, apelacyjne - sprawy cywilne, karne)<br>3. sądy administracyjne (NSA, wojewódzkie sądy administracyjne)<br>4. sądy wojskowe (sprawy żołnierzy)<br><br><strong>Trybunały (odrębne od sądów):</strong><br>- Trybunał Konstytucyjny (kontrola konstytucyjności)<br>- Trybunał Stanu (odpowiedzialność konstytucyjna)<br><br><strong>Spory kompetencyjne - przykłady historyczne:</strong><br>- 2008 - spór TK vs Prezydent Kaczyński o reprezentację Polski na szczytach RE.<br>- 2017+ - spory wokół reformy sądownictwa (KRS, SN, TK).<br><br><strong>Sąd Najwyższy a wybory:</strong><br>- Po wyborach do Sejmu i Senatu - SN rozpatruje protesty wyborcze i stwierdza ważność wyborów (art. 101).<br>- Po wyborach prezydenckich - SN sprawdza protesty i stwierdza ważność (art. 129).<br>- PKW (Państwowa Komisja Wyborcza) organizuje wybory, ogłasza wyniki, ALE to SN orzeka o ich ważności.</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> Częsty błąd przy A - uczeń pisze &quot;Trybunał Stanu&quot;. TS dotyczy ODPOWIEDZIALNOŚCI KONSTYTUCYJNEJ (Prezydenta, premiera, członków RM), a NIE sporów kompetencyjnych. Spory kompetencyjne rozstrzyga wyłącznie TK (art. 189).</blockquote>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> Częsty błąd przy B - uczeń pisze &quot;Sąd Najwyższy&quot;. SN ROZSTRZYGA kasacje w sprawach cywilnych i karnych, ale NIE bada zgodności uchwał samorządu z ustawami. To kompetencja sądów administracyjnych (WSA i NSA). NSA = II instancja w postępowaniu administracyjnym.</blockquote>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> Częsty błąd przy C - uczeń pisze &quot;Państwowa Komisja Wyborcza&quot;. PKW organizuje wybory, liczy głosy, ogłasza wyniki - ale to SĄD NAJWYŻSZY orzeka o ważności wyborów (po rozpatrzeniu protestów). To kluczowe rozróżnienie: PKW jest organem WYKONAWCZYM wyborów, SN sędziowskim organem KONTROLI ich ważności.</blockquote>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> Trybunał Konstytucyjny (z opisu A) NIE jest częścią klasycznej władzy sądowniczej (mimo umieszczenia w Rozdziale VIII Konstytucji). Tradycyjnie zalicza się go do TRYBUNAŁÓW, odrębnych od sądów. Klucz CKE jednak akceptuje TK jako &quot;organ władzy sądowniczej&quot; (zgodnie z umiejscowieniem w Konstytucji).</blockquote>"}]}