{"id":"wos-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/29","paper_id":"wos-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"29","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 29. (0-1)\nOdnosząc się do tekstu, rozstrzygnij, czy w państwie prawa można przedłużyć wymiar\nkary pozbawienia wolności szczególnie niebezpiecznym przestępcom.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 29. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nII. Rozpoznawanie\ni rozwiązywanie\nproblemów.\nV. Znajomość\npodstaw ustroju\nRzeczypospolitej\nPolskiej.\nVI (IV etap zakres\npodst.). Znajomość\npraw człowieka\ni sposobów ich\nochrony.\n9. Współczesne spory światopoglądowe. Zdający:\n3) uzasadnia traktowanie kary jako odpłaty lub jako sposobu\nresocjalizacji; formułuje własne stanowisko w tej sprawie.\n(IV etap zakres podst.) 2. Prawo i sądy. Zdający:\n2) wymienia podstawowe zasady prawa (prawo nie działa wstecz,\ndomniemanie niewinności, nie ma winy bez prawa, nieznajomość\nprawa szkodzi) i wyjaśnia konsekwencje ich łamania.\nPrzykładowa odpowiedź\nNie można przedłużać kary nawet szczególnie niebezpiecznym przestępcom, gdyż jest to\nsprzeczne z podstawowymi zasadami prawa, np. z zakazem karania dwa razy za to samo\nprzestępstwo - przecież w wyniku amnestii zamieniono skazanym karę śmierci na najwyższą\nówcześnie obowiązującą karę pozbawienia wolności - 25 lat.\nSchemat punktowania\n1 p. -\npodanie poprawnej odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Rozstrzygnięcie: NIE - w państwie prawa NIE MOŻNA przedłużyć wymiaru kary pozbawienia wolności nawet szczególnie niebezpiecznym przestępcom.**\n\n**Uzasadnienie:** Byłoby to sprzeczne z fundamentalnymi zasadami państwa prawa - w szczególności z zakazem podwójnego karania za ten sam czyn (zasada *ne bis in idem*) oraz zakazem retroaktywnego pogarszania sytuacji prawnej skazanego (*lex retro non agit*). W wyniku amnestii z 1989 r. kara śmierci została skazanym zamieniona na 25 lat pozbawienia wolności - była to wówczas najsurowsza obowiązująca kara - i ten prawomocny wyrok nie może być powtórnie zmieniony na surowszy w warunkach państwa prawa.\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu A. Zolla\n\nProfesor Andrzej Zoll (były Prezes TK, RPO) opisuje sytuację, w której Polska po 1989 r. weszła na drogę demokratycznych przemian:\n\n> *\"Ale wyroki takie [śmierci] zapadały jeszcze przez jakiś czas, w wyniku amnestii z grudnia 1989 roku zostały zamienione na kary 25 lat pozbawienia wolności, jako że dożywocia w tamtym kodeksie nie było. Teraz mamy tego konsekwencje, bo zakłady karne zaczyna opuszczać grupa szczególnie brutalnych morderców, którzy według dzisiejszego prawa powinni do końca życia przebywać w izolacji.\"*\n\n**Kluczowe wskazówki z tekstu:**\n\n1. **Amnestia 1989** - wyroki śmierci zamieniono na 25 lat pozbawienia wolności. To była NAJSUROWSZA wówczas dostępna kara (kodeks karny z 1969 r. nie przewidywał dożywocia).\n\n2. **Brak dożywocia w ówczesnym kodeksie** - w czasie wydawania pierwotnych wyroków oraz w czasie zamiany amnestyjnej najwyższą karą było 25 lat. Dożywocie wprowadził dopiero Kodeks karny z 1997 r.\n\n3. **Sytuacja obecna** - sprawcy odbywają już zasądzoną karę i niedługo wyjdą. Pomimo, że dziś groziłoby im dożywocie, NIE MOŻNA wstecznie zaostrzyć ich kary.\n\n**Dlaczego nie można?** Bo państwo prawa (art. 2 Konstytucji RP) wymaga przestrzegania kanonu zasad prawnokarnych:\n\n- **Ne bis in idem** (art. 17 § 1 pkt 7 Kodeksu postępowania karnego, art. 11 Konstytucji RP, art. 14 ust. 7 MPPOiP) - nie można karać dwukrotnie za ten sam czyn. Przedłużenie kary byłoby de facto orzeczeniem NOWEJ kary za ten sam czyn.\n\n- **Lex retro non agit** (art. 4 § 1 KK) - prawo nie działa wstecz. Jeśli pierwotnie kara wynosiła 25 lat (max ówczesny), nie można obecnie wstecznie ją podwyższyć do dożywocia.\n\n- **Powaga rzeczy osądzonej** (*res iudicata*) - prawomocny wyrok jest ostateczny i nie podlega ponownej ocenie poza wąsko określonymi procedurami nadzwyczajnymi (kasacja, wznowienie).\n\n## Sposób 2 - analiza pojęcia \"państwo prawa\" (art. 2 Konstytucji RP)\n\nArt. 2 Konstytucji RP:\n\n> *\"Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej.\"*\n\nZasady państwa prawa wykluczające ARBITRALNE PRZEDŁUŻENIE kary:\n\n| Zasada | Treść | Konsekwencja dla pytania |\n| **Nullum crimen sine lege** | Nie ma przestępstwa bez ustawy (art. 42 Konstytucji RP, art. 1 § 1 KK) | Przedłużenie wymagałoby NOWEJ podstawy ustawowej działającej wstecz - niedopuszczalne |\n| **Nulla poena sine lege** | Nie ma kary bez ustawy | Nowa, surowsza kara musi być znana w chwili czynu |\n| **Lex retro non agit** | Prawo nie działa wstecz na niekorzyść sprawcy (art. 4 § 1 KK) | Nie można zaostrzyć kary po fakcie |\n| **Ne bis in idem** | Zakaz podwójnego karania (art. 17 KPK) | Przedłużenie = nowa kara za ten sam czyn - wykluczone |\n| **Pewność prawa** | Skazany ma prawo wiedzieć, kiedy wyjdzie z więzienia | Przedłużenie podważa pewność prawa |\n| **Niezależność sądów** | Tylko sąd może orzec o karze (art. 175 Konstytucji RP) | Decyzja polityczna o przedłużeniu = naruszenie podziału władz |\n\n**Wniosek:** Państwo prawa CHRONI skazanego przed arbitralnym przedłużeniem kary, nawet jeśli budzi to społeczne oburzenie (sprawca brutalnego mordu wychodzi na wolność). Cena bezpieczeństwa nie może być płacona kosztem fundamentalnych zasad prawa.\n\n## Sposób 3 - rozwiązanie systemowe wprowadzone w Polsce (kontekst)\n\nProblem brutalnych przestępców wychodzących na wolność po amnestii 1989 doprowadził do uchwalenia **ustawy z 22 XI 2013 r. o postępowaniu wobec osób z zaburzeniami psychicznymi stwarzających zagrożenie życia, zdrowia lub wolności seksualnej innych osób** (tzw. *ustawa o bestiach*). Ustawa wprowadza:\n\n- Tworzy **Krajowy Ośrodek Zapobiegania Zachowaniom Dyssocjalnym** w Gostyninie\n- Pozwala na **izolację post-penitencjarną** (po odbyciu kary) ALE - kluczowe - nie jako kontynuację KARY, lecz jako środek CYWILNY o charakterze leczniczo-zabezpieczającym\n- Decyzję podejmuje **sąd cywilny** po orzeczeniu o zaburzeniach psychicznych skazanego\n\n**To rozróżnienie KARY (penalnej) od ŚRODKA ZABEZPIECZAJĄCEGO (cywilnego)** jest formalnym sposobem na ochronę społeczeństwa BEZ łamania zasad państwa prawa. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 23 XI 2016 r. (sygn. K 6/14) uznał konstytucyjność tej ustawy.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 29, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - podanie poprawnej odpowiedzi: rozstrzygnięcie + uzasadnienie odwołujące się do tekstu i zasad państwa prawa\n> - **0 pkt** - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi\n>\n> **Akceptowane elementy uzasadnienia:**\n> - zakaz podwójnego karania (*ne bis in idem*)\n> - zakaz działania prawa wstecz (*lex retro non agit*, art. 4 KK)\n> - prawomocność wyroku\n> - amnestia 1989 już raz zmieniła karę (śmierć → 25 lat), kolejna zmiana = retroaktywne pogorszenie\n> - 25 lat była NAJSUROWSZĄ ówczesną karą - nie da się ex post zaostrzyć\n>\n> **Akceptowane wskazania źródłowe:**\n> - art. 2 Konstytucji RP (państwo prawa)\n> - art. 4 § 1 KK (lex retro non agit)\n> - art. 42 Konstytucji RP (nullum crimen sine lege)\n>\n> **Wykluczone (błędne):**\n> - \"Tak, można przedłużyć karę, bo to brutalni mordercy\" - sprzeczne z zasadami państwa prawa\n> - \"Tak, można, bo społeczeństwo musi być bezpieczne\" - argument poza pytaniem (chroni społeczeństwo, ale wbrew zasadom prawa)\n> - Uzasadnienie bez odniesienia do amnestii 1989/wymiaru kary z ówczesnego kodeksu\n\n## Reference politologiczny / prawne\n\n> **Reference - Państwo prawa i zasady prawa karnego:**\n>\n> **Art. 2 Konstytucji RP:** *\"Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej.\"*\n>\n> **Art. 42 ust. 1 Konstytucji RP:** *\"Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto dopuścił się czynu zabronionego pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia.\"* (zasada nullum crimen sine lege poenali anteriori)\n>\n> **Art. 4 § 1 Kodeksu karnego (1997):** *\"Jeżeli w czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie popełnienia przestępstwa, stosuje się ustawę nową, jednakże należy stosować ustawę obowiązującą poprzednio, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy.\"*\n>\n> **Profesor Andrzej Zoll (ur. 1942)** - wybitny karnista polski:\n> - 1989-1993 - sędzia Trybunału Konstytucyjnego\n> - 1993-1997 - Prezes TK\n> - 2000-2006 - Rzecznik Praw Obywatelskich (RPO III RP)\n> - Współtwórca Kodeksu karnego z 1997 r. (Komisja Kodyfikacyjna)\n>\n> **Kluczowe daty w polskim prawie karnym:**\n> - **1969** - Kodeks karny PRL (max kara: 25 lat pozbawienia wolności + kara śmierci)\n> - **VII 1989** - formalne wstrzymanie wykonywania wyroków śmierci po Okrągłym Stole\n> - **XII 1989** - amnestia: zamiana kary śmierci na 25 lat\n> - **1995** - oficjalne moratorium na karę śmierci (ustawowo)\n> - **1 IX 1998** - wejście w życie Kodeksu karnego z 1997 r. (definitywne zniesienie kary śmierci, wprowadzenie dożywocia)\n> - **2002** - wejście w życie Protokołu nr 13 do EKPC (Rada Europy) - całkowity zakaz kary śmierci\n> - **2013** - ustawa o bestiach (post-penitencjarna izolacja jako środek cywilny)\n\n## Typowe pułapki\n\n> **Uwaga:** Najczęstszy błąd: uczeń odpowiada \"Tak, można, bo to brutalni mordercy zagrażają społeczeństwu\". To rozumowanie EMOCJONALNE, ale państwo prawa wymaga ZASAD, nie emocji. Klucz pyta o stan prawny w demokratycznym państwie prawnym - odpowiedź MUSI brzmieć \"NIE\".\n\n> **Uwaga:** Trzeba uzasadnić odpowiedź **konkretnymi zasadami prawa** (lex retro non agit, ne bis in idem, prawomocność wyroku, zasada państwa prawa), a NIE ogólnymi sformułowaniami typu \"to byłoby niesprawiedliwe\".\n\n> **Uwaga:** Klucz CKE szczególnie wymaga ODWOŁANIA DO TEKSTU - wspomnienia amnestii 1989 i tego, że 25 lat była najsurowszą ówcześnie obowiązującą karą. Bez tego odwołania można stracić punkt.\n\n> **Uwaga:** Mylenie KARY (penalnej, wymierzanej przez sąd karny) z ŚRODKAMI ZABEZPIECZAJĄCYMI (cywilnymi, np. ustawa o bestiach 2013) - to dwie różne instytucje. Ustawa o bestiach NIE przedłuża kary, lecz wprowadza odrębne, cywilne postępowanie izolacyjne dla osób stwarzających zagrożenie z powodu zaburzeń psychicznych.","image":"img/wos-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-29.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 29. (0-1)<br>Odnosząc się do tekstu, rozstrzygnij, czy w państwie prawa można przedłużyć wymiar<br>kary pozbawienia wolności szczególnie niebezpiecznym przestępcom.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 29. (0-1)<br>I. Wykorzystanie<br>i tworzenie<br>informacji.<br>II. Rozpoznawanie<br>i rozwiązywanie<br>problemów.<br>V. Znajomość<br>podstaw ustroju<br>Rzeczypospolitej<br>Polskiej.<br>VI (IV etap zakres<br>podst.). Znajomość<br>praw człowieka<br>i sposobów ich<br>ochrony.</p>\n<ol><li>Współczesne spory światopoglądowe. Zdający:</li><li>uzasadnia traktowanie kary jako odpłaty lub jako sposobu</li></ol>\n<p>resocjalizacji; formułuje własne stanowisko w tej sprawie.<br>(IV etap zakres podst.) 2. Prawo i sądy. Zdający:</p>\n<ol><li>wymienia podstawowe zasady prawa (prawo nie działa wstecz,</li></ol>\n<p>domniemanie niewinności, nie ma winy bez prawa, nieznajomość<br>prawa szkodzi) i wyjaśnia konsekwencje ich łamania.<br>Przykładowa odpowiedź<br>Nie można przedłużać kary nawet szczególnie niebezpiecznym przestępcom, gdyż jest to<br>sprzeczne z podstawowymi zasadami prawa, np. z zakazem karania dwa razy za to samo<br>przestępstwo - przecież w wyniku amnestii zamieniono skazanym karę śmierci na najwyższą<br>ówcześnie obowiązującą karę pozbawienia wolności - 25 lat.<br>Schemat punktowania<br>1 p. -<br>podanie poprawnej odpowiedzi.<br>0 p. -<br>inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Rozstrzygnięcie: NIE - w państwie prawa NIE MOŻNA przedłużyć wymiaru kary pozbawienia wolności nawet szczególnie niebezpiecznym przestępcom.</strong></p>\n<p><strong>Uzasadnienie:</strong> Byłoby to sprzeczne z fundamentalnymi zasadami państwa prawa - w szczególności z zakazem podwójnego karania za ten sam czyn (zasada <em>ne bis in idem</em>) oraz zakazem retroaktywnego pogarszania sytuacji prawnej skazanego (<em>lex retro non agit</em>). W wyniku amnestii z 1989 r. kara śmierci została skazanym zamieniona na 25 lat pozbawienia wolności - była to wówczas najsurowsza obowiązująca kara - i ten prawomocny wyrok nie może być powtórnie zmieniony na surowszy w warunkach państwa prawa.</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza tekstu A. Zolla</h4>\n<p>Profesor Andrzej Zoll (były Prezes TK, RPO) opisuje sytuację, w której Polska po 1989 r. weszła na drogę demokratycznych przemian:</p>\n<blockquote><em>&quot;Ale wyroki takie [śmierci] zapadały jeszcze przez jakiś czas, w wyniku amnestii z grudnia 1989 roku zostały zamienione na kary 25 lat pozbawienia wolności, jako że dożywocia w tamtym kodeksie nie było. Teraz mamy tego konsekwencje, bo zakłady karne zaczyna opuszczać grupa szczególnie brutalnych morderców, którzy według dzisiejszego prawa powinni do końca życia przebywać w izolacji.&quot;</em></blockquote>\n<p><strong>Kluczowe wskazówki z tekstu:</strong></p>\n<ol><li><strong>Amnestia 1989</strong> - wyroki śmierci zamieniono na 25 lat pozbawienia wolności. To była NAJSUROWSZA wówczas dostępna kara (kodeks karny z 1969 r. nie przewidywał dożywocia).</li></ol>\n<ol><li><strong>Brak dożywocia w ówczesnym kodeksie</strong> - w czasie wydawania pierwotnych wyroków oraz w czasie zamiany amnestyjnej najwyższą karą było 25 lat. Dożywocie wprowadził dopiero Kodeks karny z 1997 r.</li></ol>\n<ol><li><strong>Sytuacja obecna</strong> - sprawcy odbywają już zasądzoną karę i niedługo wyjdą. Pomimo, że dziś groziłoby im dożywocie, NIE MOŻNA wstecznie zaostrzyć ich kary.</li></ol>\n<p><strong>Dlaczego nie można?</strong> Bo państwo prawa (art. 2 Konstytucji RP) wymaga przestrzegania kanonu zasad prawnokarnych:</p>\n<ul><li><strong>Ne bis in idem</strong> (art. 17 § 1 pkt 7 Kodeksu postępowania karnego, art. 11 Konstytucji RP, art. 14 ust. 7 MPPOiP) - nie można karać dwukrotnie za ten sam czyn. Przedłużenie kary byłoby de facto orzeczeniem NOWEJ kary za ten sam czyn.</li></ul>\n<ul><li><strong>Lex retro non agit</strong> (art. 4 § 1 KK) - prawo nie działa wstecz. Jeśli pierwotnie kara wynosiła 25 lat (max ówczesny), nie można obecnie wstecznie ją podwyższyć do dożywocia.</li></ul>\n<ul><li><strong>Powaga rzeczy osądzonej</strong> (<em>res iudicata</em>) - prawomocny wyrok jest ostateczny i nie podlega ponownej ocenie poza wąsko określonymi procedurami nadzwyczajnymi (kasacja, wznowienie).</li></ul>\n<h4>Sposób 2 - analiza pojęcia &quot;państwo prawa&quot; (art. 2 Konstytucji RP)</h4>\n<p>Art. 2 Konstytucji RP:</p>\n<blockquote><em>&quot;Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej.&quot;</em></blockquote>\n<p>Zasady państwa prawa wykluczające ARBITRALNE PRZEDŁUŻENIE kary:</p>\n<p>| Zasada | Treść | Konsekwencja dla pytania |<br>| <strong>Nullum crimen sine lege</strong> | Nie ma przestępstwa bez ustawy (art. 42 Konstytucji RP, art. 1 § 1 KK) | Przedłużenie wymagałoby NOWEJ podstawy ustawowej działającej wstecz - niedopuszczalne |<br>| <strong>Nulla poena sine lege</strong> | Nie ma kary bez ustawy | Nowa, surowsza kara musi być znana w chwili czynu |<br>| <strong>Lex retro non agit</strong> | Prawo nie działa wstecz na niekorzyść sprawcy (art. 4 § 1 KK) | Nie można zaostrzyć kary po fakcie |<br>| <strong>Ne bis in idem</strong> | Zakaz podwójnego karania (art. 17 KPK) | Przedłużenie = nowa kara za ten sam czyn - wykluczone |<br>| <strong>Pewność prawa</strong> | Skazany ma prawo wiedzieć, kiedy wyjdzie z więzienia | Przedłużenie podważa pewność prawa |<br>| <strong>Niezależność sądów</strong> | Tylko sąd może orzec o karze (art. 175 Konstytucji RP) | Decyzja polityczna o przedłużeniu = naruszenie podziału władz |</p>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Państwo prawa CHRONI skazanego przed arbitralnym przedłużeniem kary, nawet jeśli budzi to społeczne oburzenie (sprawca brutalnego mordu wychodzi na wolność). Cena bezpieczeństwa nie może być płacona kosztem fundamentalnych zasad prawa.</p>\n<h4>Sposób 3 - rozwiązanie systemowe wprowadzone w Polsce (kontekst)</h4>\n<p>Problem brutalnych przestępców wychodzących na wolność po amnestii 1989 doprowadził do uchwalenia <strong>ustawy z 22 XI 2013 r. o postępowaniu wobec osób z zaburzeniami psychicznymi stwarzających zagrożenie życia, zdrowia lub wolności seksualnej innych osób</strong> (tzw. <em>ustawa o bestiach</em>). Ustawa wprowadza:</p>\n<ul><li>Tworzy <strong>Krajowy Ośrodek Zapobiegania Zachowaniom Dyssocjalnym</strong> w Gostyninie</li><li>Pozwala na <strong>izolację post-penitencjarną</strong> (po odbyciu kary) ALE - kluczowe - nie jako kontynuację KARY, lecz jako środek CYWILNY o charakterze leczniczo-zabezpieczającym</li><li>Decyzję podejmuje <strong>sąd cywilny</strong> po orzeczeniu o zaburzeniach psychicznych skazanego</li></ul>\n<p><strong>To rozróżnienie KARY (penalnej) od ŚRODKA ZABEZPIECZAJĄCEGO (cywilnego)</strong> jest formalnym sposobem na ochronę społeczeństwa BEZ łamania zasad państwa prawa. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 23 XI 2016 r. (sygn. K 6/14) uznał konstytucyjność tej ustawy.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 29, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - podanie poprawnej odpowiedzi: rozstrzygnięcie + uzasadnienie odwołujące się do tekstu i zasad państwa prawa<br>- <strong>0 pkt</strong> - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi<br><br><strong>Akceptowane elementy uzasadnienia:</strong><br>- zakaz podwójnego karania (<em>ne bis in idem</em>)<br>- zakaz działania prawa wstecz (<em>lex retro non agit</em>, art. 4 KK)<br>- prawomocność wyroku<br>- amnestia 1989 już raz zmieniła karę (śmierć → 25 lat), kolejna zmiana = retroaktywne pogorszenie<br>- 25 lat była NAJSUROWSZĄ ówczesną karą - nie da się ex post zaostrzyć<br><br><strong>Akceptowane wskazania źródłowe:</strong><br>- art. 2 Konstytucji RP (państwo prawa)<br>- art. 4 § 1 KK (lex retro non agit)<br>- art. 42 Konstytucji RP (nullum crimen sine lege)<br><br><strong>Wykluczone (błędne):</strong><br>- &quot;Tak, można przedłużyć karę, bo to brutalni mordercy&quot; - sprzeczne z zasadami państwa prawa<br>- &quot;Tak, można, bo społeczeństwo musi być bezpieczne&quot; - argument poza pytaniem (chroni społeczeństwo, ale wbrew zasadom prawa)<br>- Uzasadnienie bez odniesienia do amnestii 1989/wymiaru kary z ówczesnego kodeksu</blockquote>\n<h4>Reference politologiczny / prawne</h4>\n<blockquote><strong>Reference - Państwo prawa i zasady prawa karnego:</strong><br><br><strong>Art. 2 Konstytucji RP:</strong> <em>&quot;Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej.&quot;</em><br><br><strong>Art. 42 ust. 1 Konstytucji RP:</strong> <em>&quot;Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto dopuścił się czynu zabronionego pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia.&quot;</em> (zasada nullum crimen sine lege poenali anteriori)<br><br><strong>Art. 4 § 1 Kodeksu karnego (1997):</strong> <em>&quot;Jeżeli w czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie popełnienia przestępstwa, stosuje się ustawę nową, jednakże należy stosować ustawę obowiązującą poprzednio, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy.&quot;</em><br><br><strong>Profesor Andrzej Zoll (ur. 1942)</strong> - wybitny karnista polski:<br>- 1989-1993 - sędzia Trybunału Konstytucyjnego<br>- 1993-1997 - Prezes TK<br>- 2000-2006 - Rzecznik Praw Obywatelskich (RPO III RP)<br>- Współtwórca Kodeksu karnego z 1997 r. (Komisja Kodyfikacyjna)<br><br><strong>Kluczowe daty w polskim prawie karnym:</strong><br>- <strong>1969</strong> - Kodeks karny PRL (max kara: 25 lat pozbawienia wolności + kara śmierci)<br>- <strong>VII 1989</strong> - formalne wstrzymanie wykonywania wyroków śmierci po Okrągłym Stole<br>- <strong>XII 1989</strong> - amnestia: zamiana kary śmierci na 25 lat<br>- <strong>1995</strong> - oficjalne moratorium na karę śmierci (ustawowo)<br>- <strong>1 IX 1998</strong> - wejście w życie Kodeksu karnego z 1997 r. (definitywne zniesienie kary śmierci, wprowadzenie dożywocia)<br>- <strong>2002</strong> - wejście w życie Protokołu nr 13 do EKPC (Rada Europy) - całkowity zakaz kary śmierci<br>- <strong>2013</strong> - ustawa o bestiach (post-penitencjarna izolacja jako środek cywilny)</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd: uczeń odpowiada &quot;Tak, można, bo to brutalni mordercy zagrażają społeczeństwu&quot;. To rozumowanie EMOCJONALNE, ale państwo prawa wymaga ZASAD, nie emocji. Klucz pyta o stan prawny w demokratycznym państwie prawnym - odpowiedź MUSI brzmieć &quot;NIE&quot;.</blockquote>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> Trzeba uzasadnić odpowiedź <strong>konkretnymi zasadami prawa</strong> (lex retro non agit, ne bis in idem, prawomocność wyroku, zasada państwa prawa), a NIE ogólnymi sformułowaniami typu &quot;to byłoby niesprawiedliwe&quot;.</blockquote>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> Klucz CKE szczególnie wymaga ODWOŁANIA DO TEKSTU - wspomnienia amnestii 1989 i tego, że 25 lat była najsurowszą ówcześnie obowiązującą karą. Bez tego odwołania można stracić punkt.</blockquote>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> Mylenie KARY (penalnej, wymierzanej przez sąd karny) z ŚRODKAMI ZABEZPIECZAJĄCYMI (cywilnymi, np. ustawa o bestiach 2013) - to dwie różne instytucje. Ustawa o bestiach NIE przedłuża kary, lecz wprowadza odrębne, cywilne postępowanie izolacyjne dla osób stwarzających zagrożenie z powodu zaburzeń psychicznych.</blockquote>"}]}