{"id":"wos-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/3","paper_id":"wos-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"3","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3. (0-1)\nPodaj nazwę rodzaju ruchliwości, o którym jest mowa w ostatnim zdaniu tekstu.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nII. Rozpoznawanie\ni rozwiązywanie\nproblemów.\n4. Struktura społeczna. Zdający:\n1) opisuje strukturę klasowo-warstwową polskiego społeczeństwa\ni swojej społeczności lokalnej;\n3) podaje przykłady i wyjaśnia uwarunkowania pionowej i poziomej\nruchliwości społecznej.\nPoprawna odpowiedź\nruchliwość pionowa\nSchemat punktowania\n1 p. -\npodanie poprawnej odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Ruchliwość pionowa** (społeczna, wertykalna)\n\n## Sposób 1 - analiza ostatniego zdania tekstu\n\nKlucz to ostatnie zdanie cytatu z *Polskich biegunów*:\n\n> *\"Przez ostatnich ponad dwadzieścia lat nastąpiły znaczące przesunięcia na skali stratyfikacji społecznej, jednych spychając na niższy poziom, innych zaś windując na jej szczyt.\"*\n\n**Wskazówki kluczowe:**\n1. **\"Przesunięcia na skali stratyfikacji społecznej\"** - sama definicja ruchliwości społecznej (przemieszczanie jednostek/grup w strukturze społecznej).\n2. **\"Spychając na niższy poziom\"** - ruchliwość degradacyjna (zstępująca, w dół).\n3. **\"Windując na jej szczyt\"** - ruchliwość awansująca (wstępująca, w górę).\n4. **Oba kierunki - góra/dół** - dokładnie opisuje **ruchliwość pionową** (zmianę pozycji w hierarchii).\n\n→ **Wniosek:** opisany typ ruchliwości to przemieszczanie się jednostek w pionie (góra-dół) na skali stratyfikacji - czyli **ruchliwość pionowa (wertykalna)**.\n\n## Sposób 2 - typologia ruchliwości społecznej (Pitirim Sorokin)\n\nKlasyk socjologii - Pitirim Sorokin (*Social Mobility*, 1927) - wprowadził rozróżnienie:\n\n| Typ ruchliwości | Definicja | Przykłady |\n| **Pionowa (wertykalna)** | Zmiana pozycji w hierarchii społecznej (góra/dół) | Awans z robotnika na menedżera; degradacja z dyrektora do bezrobotnego; transformacja PRL → III RP - robotnicy PGR-ów spadli w stratyfikacji, dawni opozycjoniści wzrośli |\n| **Pozioma (horyzontalna)** | Zmiana pozycji bez zmiany poziomu w hierarchii | Zmiana zawodu na podobnie prestiżowy; przeprowadzka między miastami |\n| **Międzypokoleniowa** | Porównanie pozycji rodzica i dziecka | Syn rolnika zostaje lekarzem |\n| **Wewnątrzpokoleniowa** | Zmiany w karierze tej samej osoby | Awans z asystenta na profesora |\n| **Indywidualna** | Pojedyncza jednostka zmienia pozycję | Przedsiębiorca, który zbudował fortunę |\n| **Grupowa** | Cała grupa/klasa zmienia pozycję | Robotnicy PGR-ów spychani na margines po 1989 r. |\n\nW tekście chodzi o **przemieszczenia w stratyfikacji społecznej w skali grupowej** (\"przegrani\" vs \"wygrani\" transformacji) i o przesunięcia w GÓRĘ i w DÓŁ. To czysta definicja ruchliwości pionowej.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 3, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - podanie poprawnej odpowiedzi: **\"ruchliwość pionowa\"**\n> - **0 pkt** - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi\n>\n> **Akceptowane warianty:** \"ruchliwość pionowa\", \"pionowa ruchliwość społeczna\", \"ruchliwość wertykalna\", \"wertykalna ruchliwość społeczna\"\n>\n> **Wykluczone:** \"ruchliwość pozioma\" (horyzontalna), \"ruchliwość międzypokoleniowa\" (zbyt wąsko - w tekście chodzi o przesunięcia w jednym pokoleniu w wyniku transformacji), \"mobilność społeczna\" bez doprecyzowania (niewystarczająco konkretne)\n\n## Reference politologiczny / socjologiczny\n\n> **Reference - Stratyfikacja społeczna i ruchliwość:**\n> - **Stratyfikacja społeczna** - uwarstwienie społeczeństwa wg klas, statusu, władzy, prestiżu (M. Weber, K. Davis, W.E. Moore).\n> - **Ruchliwość społeczna** (mobility) - zmiana pozycji jednostki/grupy w strukturze społecznej. Klasyk: P. Sorokin (1927).\n> - **Konteksty III RP w arkuszach CKE:**\n> - Transformacja 1989+ - masowa ruchliwość pionowa (awans warstw przedsiębiorczych, degradacja robotników PGR i przemysłu schyłkowego).\n> - Polaryzacja społeczna (\"wygrani\" vs \"przegrani\" transformacji - termin M. Jarosz).\n> - Klasy społeczne III RP (H. Domański): klasa wyższa, klasa średnia, klasa pracownicza, klasa niższa.\n\n## Typowe pułapki\n\n> **Uwaga:** Częsty błąd: uczeń pisze samo \"ruchliwość społeczna\" - to NIE wystarczy. Klucz wymaga konkretnego typu (pionowa). \"Ruchliwość społeczna\" jest pojęciem nadrzędnym, obejmującym oba typy (pionową i poziomą).\n\n> **Uwaga:** Niektórzy uczniowie błędnie wskazują \"ruchliwość międzypokoleniowa\" - w tekście chodzi jednak o przemieszczenia w obrębie jednego pokolenia (\"ostatnich 20 lat\"), nie porównanie pokoleń. Kluczowe jest słowo \"windując/spychając\" - to wertykalność, nie pokoleniowość.\n\n> **Uwaga:** \"Ruchliwość pozioma\" oznaczałaby zmianę pozycji BEZ zmiany hierarchii (np. zmiana zawodu z elektryka na hydraulika). Cytat wyraźnie mówi o GÓRA/DÓŁ - to wyklucza odpowiedź horyzontalną.","image":"img/wos-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 3. (0-1)<br>Podaj nazwę rodzaju ruchliwości, o którym jest mowa w ostatnim zdaniu tekstu.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 3. (0-1)<br>I. Wykorzystanie<br>i tworzenie<br>informacji.<br>II. Rozpoznawanie<br>i rozwiązywanie<br>problemów.</p>\n<ol><li>Struktura społeczna. Zdający:</li><li>opisuje strukturę klasowo-warstwową polskiego społeczeństwa</li></ol>\n<p>i swojej społeczności lokalnej;</p>\n<ol><li>podaje przykłady i wyjaśnia uwarunkowania pionowej i poziomej</li></ol>\n<p>ruchliwości społecznej.<br>Poprawna odpowiedź<br>ruchliwość pionowa<br>Schemat punktowania<br>1 p. -<br>podanie poprawnej odpowiedzi.<br>0 p. -<br>inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Ruchliwość pionowa</strong> (społeczna, wertykalna)</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza ostatniego zdania tekstu</h4>\n<p>Klucz to ostatnie zdanie cytatu z <em>Polskich biegunów</em>:</p>\n<blockquote><em>&quot;Przez ostatnich ponad dwadzieścia lat nastąpiły znaczące przesunięcia na skali stratyfikacji społecznej, jednych spychając na niższy poziom, innych zaś windując na jej szczyt.&quot;</em></blockquote>\n<p><strong>Wskazówki kluczowe:</strong></p>\n<ol><li><strong>&quot;Przesunięcia na skali stratyfikacji społecznej&quot;</strong> - sama definicja ruchliwości społecznej (przemieszczanie jednostek/grup w strukturze społecznej).</li><li><strong>&quot;Spychając na niższy poziom&quot;</strong> - ruchliwość degradacyjna (zstępująca, w dół).</li><li><strong>&quot;Windując na jej szczyt&quot;</strong> - ruchliwość awansująca (wstępująca, w górę).</li><li><strong>Oba kierunki - góra/dół</strong> - dokładnie opisuje <strong>ruchliwość pionową</strong> (zmianę pozycji w hierarchii).</li></ol>\n<p>→ <strong>Wniosek:</strong> opisany typ ruchliwości to przemieszczanie się jednostek w pionie (góra-dół) na skali stratyfikacji - czyli <strong>ruchliwość pionowa (wertykalna)</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - typologia ruchliwości społecznej (Pitirim Sorokin)</h4>\n<p>Klasyk socjologii - Pitirim Sorokin (<em>Social Mobility</em>, 1927) - wprowadził rozróżnienie:</p>\n<p>| Typ ruchliwości | Definicja | Przykłady |<br>| <strong>Pionowa (wertykalna)</strong> | Zmiana pozycji w hierarchii społecznej (góra/dół) | Awans z robotnika na menedżera; degradacja z dyrektora do bezrobotnego; transformacja PRL → III RP - robotnicy PGR-ów spadli w stratyfikacji, dawni opozycjoniści wzrośli |<br>| <strong>Pozioma (horyzontalna)</strong> | Zmiana pozycji bez zmiany poziomu w hierarchii | Zmiana zawodu na podobnie prestiżowy; przeprowadzka między miastami |<br>| <strong>Międzypokoleniowa</strong> | Porównanie pozycji rodzica i dziecka | Syn rolnika zostaje lekarzem |<br>| <strong>Wewnątrzpokoleniowa</strong> | Zmiany w karierze tej samej osoby | Awans z asystenta na profesora |<br>| <strong>Indywidualna</strong> | Pojedyncza jednostka zmienia pozycję | Przedsiębiorca, który zbudował fortunę |<br>| <strong>Grupowa</strong> | Cała grupa/klasa zmienia pozycję | Robotnicy PGR-ów spychani na margines po 1989 r. |</p>\n<p>W tekście chodzi o <strong>przemieszczenia w stratyfikacji społecznej w skali grupowej</strong> (&quot;przegrani&quot; vs &quot;wygrani&quot; transformacji) i o przesunięcia w GÓRĘ i w DÓŁ. To czysta definicja ruchliwości pionowej.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 3, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - podanie poprawnej odpowiedzi: <strong>&quot;ruchliwość pionowa&quot;</strong><br>- <strong>0 pkt</strong> - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi<br><br><strong>Akceptowane warianty:</strong> &quot;ruchliwość pionowa&quot;, &quot;pionowa ruchliwość społeczna&quot;, &quot;ruchliwość wertykalna&quot;, &quot;wertykalna ruchliwość społeczna&quot;<br><br><strong>Wykluczone:</strong> &quot;ruchliwość pozioma&quot; (horyzontalna), &quot;ruchliwość międzypokoleniowa&quot; (zbyt wąsko - w tekście chodzi o przesunięcia w jednym pokoleniu w wyniku transformacji), &quot;mobilność społeczna&quot; bez doprecyzowania (niewystarczająco konkretne)</blockquote>\n<h4>Reference politologiczny / socjologiczny</h4>\n<blockquote><strong>Reference - Stratyfikacja społeczna i ruchliwość:</strong><br>- <strong>Stratyfikacja społeczna</strong> - uwarstwienie społeczeństwa wg klas, statusu, władzy, prestiżu (M. Weber, K. Davis, W.E. Moore).<br>- <strong>Ruchliwość społeczna</strong> (mobility) - zmiana pozycji jednostki/grupy w strukturze społecznej. Klasyk: P. Sorokin (1927).<br>- <strong>Konteksty III RP w arkuszach CKE:</strong><br>- Transformacja 1989+ - masowa ruchliwość pionowa (awans warstw przedsiębiorczych, degradacja robotników PGR i przemysłu schyłkowego).<br>- Polaryzacja społeczna (&quot;wygrani&quot; vs &quot;przegrani&quot; transformacji - termin M. Jarosz).<br>- Klasy społeczne III RP (H. Domański): klasa wyższa, klasa średnia, klasa pracownicza, klasa niższa.</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> Częsty błąd: uczeń pisze samo &quot;ruchliwość społeczna&quot; - to NIE wystarczy. Klucz wymaga konkretnego typu (pionowa). &quot;Ruchliwość społeczna&quot; jest pojęciem nadrzędnym, obejmującym oba typy (pionową i poziomą).</blockquote>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> Niektórzy uczniowie błędnie wskazują &quot;ruchliwość międzypokoleniowa&quot; - w tekście chodzi jednak o przemieszczenia w obrębie jednego pokolenia (&quot;ostatnich 20 lat&quot;), nie porównanie pokoleń. Kluczowe jest słowo &quot;windując/spychając&quot; - to wertykalność, nie pokoleniowość.</blockquote>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> &quot;Ruchliwość pozioma&quot; oznaczałaby zmianę pozycji BEZ zmiany hierarchii (np. zmiana zawodu z elektryka na hydraulika). Cytat wyraźnie mówi o GÓRA/DÓŁ - to wyklucza odpowiedź horyzontalną.</blockquote>"}]}