{"id":"wos-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/32","paper_id":"wos-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"32","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 32. (0-1)\nPodaj nazwę organizacji, której dotyczą materiały źródłowe.\nOrganizacja powstała w latach 60. XX wieku. Podstawową formą jej\ndziałalności jest prowadzenie kampanii na rzecz praw człowieka.\nŚrodkami służącymi do realizacji tych założeń są m.in.: organizowanie\npisania listów do rządów krajów łamiących prawa człowieka,\npubliczne rozgłaszanie informacji o takich naruszeniach, realna pomoc\nfinansowa i prawna dla osób poszkodowanych. Organizacja otrzymała\nPokojową Nagrodę Nobla w 1977 roku za „wkład w umacnianie\npodstaw wolności, sprawiedliwości, a tym samym pokoju na całym\nświecie”.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n29.\n30.\n31.\n32.\nMaks. liczba punktów\n1\n1\n3\n1\nUzyskana liczba punktów\nMWO_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 32. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nVI (IV etap zakres\npodst.). Znajomość\npraw człowieka\ni sposobów ich\nochrony.\n38. Światowy i europejski system ochrony praw człowieka. Zdający:\n7) opisuje i ocenia działania wybranych organizacji pozarządowych\nzajmujących się ochroną praw człowieka.\n(IV etap zakres podst.) 6. Ochrona praw i wolności. Zdający:\n4) przedstawia na przykładach działania podejmowane przez ludzi\ni organizacje pozarządowe broniące praw człowieka; w miarę swoich\nmożliwości włącza się w wybrane działania (np. podpisuje apel,\nprowadzi zbiórkę darów).\nPoprawna odpowiedź\nAmnesty International\nSchemat punktowania\n1 p. -\npodanie poprawnej odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Amnesty International** (AI)\n\n## Sposób 1 - analiza materiałów źródłowych\n\nIdentyfikacja organizacji opiera się na czterech kluczowych wskazówkach z opisu i logo:\n\n### Wskazówka 1: Logo - świeca otoczona drutem kolczastym\n\nTo **kanoniczny symbol Amnesty International** od początku jej istnienia. Logo zostało zaprojektowane przez **Diane Redhouse** w 1961 r. (rok założenia organizacji) i nawiązuje do staroangielskiego przysłowia:\n\n> *\"Better to light a candle than curse the darkness\"* (\"Lepiej zapalić świecę niż przeklinać ciemność\")\n\n- **Świeca** - symbol nadziei, światła, wolności sumienia\n- **Drut kolczasty** - symbol represji politycznych, więzień, prześladowań\n- Razem: nadzieja w mroku więziennej niewoli sumienia\n\nŻadna inna organizacja praw człowieka nie używa tego symbolu - to wyłączny znak rozpoznawczy AI.\n\n### Wskazówka 2: \"Powstała w latach 60. XX wieku\"\n\nAmnesty International została założona **28 maja 1961 r.** w Londynie przez brytyjskiego prawnika **Petera Benensona** (1921-2005). Bezpośrednim impulsem był artykuł Benensona w *The Observer* z 28 V 1961 r. zatytułowany *\"The Forgotten Prisoners\"* (\"Zapomniani więźniowie\"), w którym opisał historię dwóch portugalskich studentów aresztowanych za toast za wolność w czasach dyktatury Salazara.\n\nNa tej dacie nawiązuje opis: \"Organizacja powstała w latach 60. XX wieku\" → pasuje DOKŁADNIE.\n\n### Wskazówka 3: Pisanie listów do rządów, kampanie\n\nKlasyczna **metoda działania AI**:\n- **Listy w obronie więźniów sumienia** (Urgent Action Network) - globalna sieć członków pisze do rządów krajów łamiących prawa człowieka\n- **Raporty roczne** - udokumentowane naruszenia praw człowieka w 150+ krajach\n- **Marathon Pisania Listów** (Write for Rights) - coroczna grudniowa akcja\n- **Kampanie tematyczne** - przeciw karze śmierci, torturom, dyskryminacji\n\nTo NIE pasuje do innych organizacji praw człowieka (np. Human Rights Watch korzysta głównie z raportów medialnych, MSF zajmuje się pomocą medyczną, nie listami).\n\n### Wskazówka 4: Pokojowa Nagroda Nobla 1977\n\n**Amnesty International otrzymała Pokojową Nagrodę Nobla w 1977 r.** za:\n\n> *\"wkład w umacnianie podstaw wolności, sprawiedliwości, a tym samym pokoju na całym świecie\"*\n\n(*\"for having contributed to securing the ground for freedom, for justice, and thereby also for peace in the world\"*)\n\nW 1978 r. AI otrzymała również **Nagrodę Praw Człowieka ONZ** (United Nations Prize in the Field of Human Rights).\n\nTo PRECYZYJNIE pasuje do cytatu w arkuszu - nagroda Nobla 1977, dokładnie taki opis.\n\n## Sposób 2 - eliminacja innych organizacji praw człowieka\n\nW arkuszach maturalnych mogą się pojawić różne organizacje praw człowieka. Sprawdźmy, dlaczego inne NIE pasują:\n\n| Organizacja | Założenie | Logo | Nobel | Pasuje? |\n| **Amnesty International** | **1961, Londyn (P. Benenson)** | **Świeca w drucie kolczastym** | **1977 (Pokój)** | **✓ TAK** |\n| Human Rights Watch (HRW) | 1978 (Helsinki Watch) | Niebieskie \"H\" | NIE | ✗ |\n| Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża (MKCK/ICRC) | 1863, Henri Dunant | Czerwony krzyż | 3× (1917, 1944, 1963) | ✗ (inna data, inne logo) |\n| Lekarze bez Granic (MSF) | 1971, Paryż | Niebieska postać człowieka | 1999 | ✗ |\n| Helsinki Foundation for Human Rights | 1989, Polska | Litera \"H\" w kole | NIE | ✗ |\n| Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ) | 1945 | Niebieska mapa świata + gałązki oliwne | tak (różne agendy, np. UNHCR 1954, 1981) | ✗ (to organizacja międzyrządowa, nie NGO) |\n| Greenpeace | 1971 | Tęcza, ostrygowy strzęp | NIE | ✗ (ekologia, nie prawa człowieka) |\n| Front Line Defenders | 2001 | NIE | NIE | ✗ |\n\nTylko **Amnesty International** spełnia WSZYSTKIE cztery kryteria: lata 60., listy, świeca w drucie kolczastym, Nobel 1977.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 32, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - podanie poprawnej odpowiedzi: **Amnesty International**\n> - **0 pkt** - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi\n>\n> **Akceptowane warianty:**\n> - \"Amnesty International\"\n> - \"Amnesty International (AI)\"\n> - Polskie tłumaczenie: \"Międzynarodowa Amnestia\" (rzadko używane, ale akceptowalne)\n>\n> **Wykluczone:**\n> - \"Human Rights Watch\" (NIE - założona 1978, brak Nobla)\n> - \"ONZ\" (NIE - organizacja międzyrządowa, nie NGO)\n> - \"Lekarze bez Granic\" (NIE - Nobel 1999, inny zakres działania)\n> - \"Czerwony Krzyż\" (NIE - Nobel 1917/1944/1963, inny zakres)\n> - sama \"AI\" bez kontekstu (akceptowalne, ale ryzykowne - niektórzy egzaminatorzy mogą wymagać pełnej nazwy)\n\n## Reference politologiczny\n\n> **Reference - Amnesty International (AI):**\n>\n> **Założenie:** 28 V 1961 r., Londyn, Wielka Brytania.\n> **Założyciel:** **Peter Benenson** (1921-2005), brytyjski prawnik. Bodziec: artykuł *\"The Forgotten Prisoners\"* w *The Observer*.\n> **Status:** organizacja pozarządowa (NGO), międzynarodowa, niezależna od rządów, ideologii i religii. Finansowana ze składek członkowskich i darowizn (NIE przyjmuje funduszy rządowych ani od firm).\n> **Centrala:** Sekretariat Międzynarodowy w Londynie.\n> **Sekcje krajowe:** ~70 sekcji w 150+ krajach. **Polska sekcja:** od 1989 r. (w PRL działalność konspiracyjna od lat 70.).\n> **Członkostwo:** >10 milionów członków i sympatyków na świecie.\n>\n> **Główne obszary działalności:**\n> 1. **Więźniowie sumienia** (prisoners of conscience) - osoby uwięzione za pokojowe wyrażanie poglądów (politycznych, religijnych, sumienia)\n> 2. **Sprawiedliwy proces** - gwarancje fair trial dla zatrzymanych\n> 3. **Tortury** - sprzeciw wobec tortur i okrutnego traktowania\n> 4. **Kara śmierci** - kampania na rzecz całkowitej abolicji\n> 5. **Prawa kobiet, prawa LGBT+, prawa uchodźców**\n> 6. **Handel bronią** - kampania na rzecz Traktatu o Handlu Bronią (ATT, 2013)\n>\n> **Sukcesy historyczne:**\n> - 1977 - **Pokojowa Nagroda Nobla**\n> - 1978 - Nagroda Praw Człowieka ONZ\n> - Kampanie na rzecz abolicji kary śmierci (ponad 100 krajów abolicyjnych)\n> - Konwencja ONZ przeciwko Torturom (1984) - AI lobbowała\n> - Międzynarodowy Trybunał Karny (ICC, 2002) - AI wspierała powstanie\n>\n> **Logo:** świeca otoczona drutem kolczastym, projekt **Diane Redhouse, 1961**. Inspiracja: chińskie przysłowie *\"Lepiej zapalić świecę niż przeklinać ciemność\"*.\n\n## Typowe pułapki\n\n> **Uwaga:** Najczęstszy błąd - pomylenie AI z **Human Rights Watch** (HRW). Klucz: HRW powstała w 1978 r. (jako Helsinki Watch, w Nowym Jorku), NIE w latach 60. i NIE dostała Nobla. AI ma DROŻDŻOWY symbol (świeca w drucie kolczastym), HRW ma niebieskie \"H\".\n\n> **Uwaga:** Niektórzy uczniowie mogą podać \"ONZ\" - ALE ONZ to organizacja MIĘDZYRZĄDOWA (państw), nie pozarządowa (NGO). Opis wyraźnie wskazuje na NGO: \"pisanie listów do rządów krajów łamiących prawa człowieka\" - to NGO wpływa na rządy, nie sam jest rządem.\n\n> **Uwaga:** \"Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża\" (MKCK) - kanoniczna organizacja humanitarna od 1863 r., ale: (1) założona w XIX w., nie w latach 60.; (2) ma INNE logo (czerwony krzyż na białym tle); (3) zajmuje się głównie konfliktami zbrojnymi i pomocą humanitarną, NIE listami do rządów.\n\n> **Uwaga:** Klucz pamięciowy dla AI - **\"AI = Świeca + Drut + Listy + Benenson 1961 + Nobel 1977\"**. Wszystkie 5 cech musi się zgadzać dla pewnej identyfikacji.","image":"img/wos-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-32.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 32. (0-1)
Podaj nazwę organizacji, której dotyczą materiały źródłowe.
Organizacja powstała w latach 60. XX wieku. Podstawową formą jej
działalności jest prowadzenie kampanii na rzecz praw człowieka.
Środkami służącymi do realizacji tych założeń są m.in.: organizowanie
pisania listów do rządów krajów łamiących prawa człowieka,
publiczne rozgłaszanie informacji o takich naruszeniach, realna pomoc
finansowa i prawna dla osób poszkodowanych. Organizacja otrzymała
Pokojową Nagrodę Nobla w 1977 roku za „wkład w umacnianie
podstaw wolności, sprawiedliwości, a tym samym pokoju na całym
świecie”.
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
29.
30.
31.
32.
Maks. liczba punktów
1
1
3
1
Uzyskana liczba punktów
MWO_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 32. (0-1)
I. Wykorzystanie
i tworzenie
informacji.
VI (IV etap zakres
podst.). Znajomość
praw człowieka
i sposobów ich
ochrony.

\n
  1. Światowy i europejski system ochrony praw człowieka. Zdający:
  2. opisuje i ocenia działania wybranych organizacji pozarządowych
\n

zajmujących się ochroną praw człowieka.
(IV etap zakres podst.) 6. Ochrona praw i wolności. Zdający:

\n
  1. przedstawia na przykładach działania podejmowane przez ludzi
\n

i organizacje pozarządowe broniące praw człowieka; w miarę swoich
możliwości włącza się w wybrane działania (np. podpisuje apel,
prowadzi zbiórkę darów).
Poprawna odpowiedź
Amnesty International
Schemat punktowania
1 p. -
podanie poprawnej odpowiedzi.
0 p. -
inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Amnesty International (AI)

\n

Sposób 1 - analiza materiałów źródłowych

\n

Identyfikacja organizacji opiera się na czterech kluczowych wskazówkach z opisu i logo:

\n
Wskazówka 1: Logo - świeca otoczona drutem kolczastym
\n

To kanoniczny symbol Amnesty International od początku jej istnienia. Logo zostało zaprojektowane przez Diane Redhouse w 1961 r. (rok założenia organizacji) i nawiązuje do staroangielskiego przysłowia:

\n
"Better to light a candle than curse the darkness" ("Lepiej zapalić świecę niż przeklinać ciemność")
\n\n

Żadna inna organizacja praw człowieka nie używa tego symbolu - to wyłączny znak rozpoznawczy AI.

\n
Wskazówka 2: "Powstała w latach 60. XX wieku"
\n

Amnesty International została założona 28 maja 1961 r. w Londynie przez brytyjskiego prawnika Petera Benensona (1921-2005). Bezpośrednim impulsem był artykuł Benensona w The Observer z 28 V 1961 r. zatytułowany "The Forgotten Prisoners" ("Zapomniani więźniowie"), w którym opisał historię dwóch portugalskich studentów aresztowanych za toast za wolność w czasach dyktatury Salazara.

\n

Na tej dacie nawiązuje opis: "Organizacja powstała w latach 60. XX wieku" → pasuje DOKŁADNIE.

\n
Wskazówka 3: Pisanie listów do rządów, kampanie
\n

Klasyczna metoda działania AI:

\n\n

To NIE pasuje do innych organizacji praw człowieka (np. Human Rights Watch korzysta głównie z raportów medialnych, MSF zajmuje się pomocą medyczną, nie listami).

\n
Wskazówka 4: Pokojowa Nagroda Nobla 1977
\n

Amnesty International otrzymała Pokojową Nagrodę Nobla w 1977 r. za:

\n
"wkład w umacnianie podstaw wolności, sprawiedliwości, a tym samym pokoju na całym świecie"
\n

("for having contributed to securing the ground for freedom, for justice, and thereby also for peace in the world")

\n

W 1978 r. AI otrzymała również Nagrodę Praw Człowieka ONZ (United Nations Prize in the Field of Human Rights).

\n

To PRECYZYJNIE pasuje do cytatu w arkuszu - nagroda Nobla 1977, dokładnie taki opis.

\n

Sposób 2 - eliminacja innych organizacji praw człowieka

\n

W arkuszach maturalnych mogą się pojawić różne organizacje praw człowieka. Sprawdźmy, dlaczego inne NIE pasują:

\n

| Organizacja | Założenie | Logo | Nobel | Pasuje? |
| Amnesty International | 1961, Londyn (P. Benenson) | Świeca w drucie kolczastym | 1977 (Pokój) | ✓ TAK |
| Human Rights Watch (HRW) | 1978 (Helsinki Watch) | Niebieskie "H" | NIE | ✗ |
| Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża (MKCK/ICRC) | 1863, Henri Dunant | Czerwony krzyż | 3× (1917, 1944, 1963) | ✗ (inna data, inne logo) |
| Lekarze bez Granic (MSF) | 1971, Paryż | Niebieska postać człowieka | 1999 | ✗ |
| Helsinki Foundation for Human Rights | 1989, Polska | Litera "H" w kole | NIE | ✗ |
| Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ) | 1945 | Niebieska mapa świata + gałązki oliwne | tak (różne agendy, np. UNHCR 1954, 1981) | ✗ (to organizacja międzyrządowa, nie NGO) |
| Greenpeace | 1971 | Tęcza, ostrygowy strzęp | NIE | ✗ (ekologia, nie prawa człowieka) |
| Front Line Defenders | 2001 | NIE | NIE | ✗ |

\n

Tylko Amnesty International spełnia WSZYSTKIE cztery kryteria: lata 60., listy, świeca w drucie kolczastym, Nobel 1977.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 32, max 1 pkt):
- 1 pkt - podanie poprawnej odpowiedzi: Amnesty International
- 0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi

Akceptowane warianty:
- "Amnesty International"
- "Amnesty International (AI)"
- Polskie tłumaczenie: "Międzynarodowa Amnestia" (rzadko używane, ale akceptowalne)

Wykluczone:
- "Human Rights Watch" (NIE - założona 1978, brak Nobla)
- "ONZ" (NIE - organizacja międzyrządowa, nie NGO)
- "Lekarze bez Granic" (NIE - Nobel 1999, inny zakres działania)
- "Czerwony Krzyż" (NIE - Nobel 1917/1944/1963, inny zakres)
- sama "AI" bez kontekstu (akceptowalne, ale ryzykowne - niektórzy egzaminatorzy mogą wymagać pełnej nazwy)
\n

Reference politologiczny

\n
Reference - Amnesty International (AI):

Założenie: 28 V 1961 r., Londyn, Wielka Brytania.
Założyciel: Peter Benenson (1921-2005), brytyjski prawnik. Bodziec: artykuł "The Forgotten Prisoners" w The Observer.
Status: organizacja pozarządowa (NGO), międzynarodowa, niezależna od rządów, ideologii i religii. Finansowana ze składek członkowskich i darowizn (NIE przyjmuje funduszy rządowych ani od firm).
Centrala: Sekretariat Międzynarodowy w Londynie.
Sekcje krajowe: ~70 sekcji w 150+ krajach. Polska sekcja: od 1989 r. (w PRL działalność konspiracyjna od lat 70.).
Członkostwo: >10 milionów członków i sympatyków na świecie.

Główne obszary działalności:
1. Więźniowie sumienia (prisoners of conscience) - osoby uwięzione za pokojowe wyrażanie poglądów (politycznych, religijnych, sumienia)
2. Sprawiedliwy proces - gwarancje fair trial dla zatrzymanych
3. Tortury - sprzeciw wobec tortur i okrutnego traktowania
4. Kara śmierci - kampania na rzecz całkowitej abolicji
5. Prawa kobiet, prawa LGBT+, prawa uchodźców
6. Handel bronią - kampania na rzecz Traktatu o Handlu Bronią (ATT, 2013)

Sukcesy historyczne:
- 1977 - Pokojowa Nagroda Nobla
- 1978 - Nagroda Praw Człowieka ONZ
- Kampanie na rzecz abolicji kary śmierci (ponad 100 krajów abolicyjnych)
- Konwencja ONZ przeciwko Torturom (1984) - AI lobbowała
- Międzynarodowy Trybunał Karny (ICC, 2002) - AI wspierała powstanie

Logo: świeca otoczona drutem kolczastym, projekt Diane Redhouse, 1961. Inspiracja: chińskie przysłowie "Lepiej zapalić świecę niż przeklinać ciemność".
\n

Typowe pułapki

\n
Uwaga: Najczęstszy błąd - pomylenie AI z Human Rights Watch (HRW). Klucz: HRW powstała w 1978 r. (jako Helsinki Watch, w Nowym Jorku), NIE w latach 60. i NIE dostała Nobla. AI ma DROŻDŻOWY symbol (świeca w drucie kolczastym), HRW ma niebieskie "H".
\n
Uwaga: Niektórzy uczniowie mogą podać "ONZ" - ALE ONZ to organizacja MIĘDZYRZĄDOWA (państw), nie pozarządowa (NGO). Opis wyraźnie wskazuje na NGO: "pisanie listów do rządów krajów łamiących prawa człowieka" - to NGO wpływa na rządy, nie sam jest rządem.
\n
Uwaga: "Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża" (MKCK) - kanoniczna organizacja humanitarna od 1863 r., ale: (1) założona w XIX w., nie w latach 60.; (2) ma INNE logo (czerwony krzyż na białym tle); (3) zajmuje się głównie konfliktami zbrojnymi i pomocą humanitarną, NIE listami do rządów.
\n
Uwaga: Klucz pamięciowy dla AI - "AI = Świeca + Drut + Listy + Benenson 1961 + Nobel 1977". Wszystkie 5 cech musi się zgadzać dla pewnej identyfikacji.
"}]}