{"id":"wos-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/34","paper_id":"wos-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"34","points":2,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 34. (0-2)\nDo każdego przepisu Karty Narodów Zjednoczonych dopisz nazwę właściwego organu\nONZ.\nPrzepis A. […] jest głównym organem sądowym Organizacji Narodów Zjednoczonych.\nPrzepis B. […] wybiera\n[ten\norgan]\nZgromadzenie\nOgólne\nna\nzalecenie\nRady\nBezpieczeństwa. Jest on najwyższym funkcjonariuszem administracyjnym Organizacji.\nPrzepis C. […] stwierdza istnienie zagrożenia lub naruszenia pokoju bądź aktu agresji oraz\nudziela zaleceń lub decyduje, jakie środki należy zastosować […] w celu utrzymania lub\nprzywrócenia międzynarodowego pokoju lub bezpieczeństwa.\nŹródło: Karta Narodów Zjednoczonych, http://libr.sejm.gov.pl\nPrzepis\nNazwa organu ONZ\nPrzepis A.\nPrzepis B.\nPrzepis C.\nMateriał źródłowy do zadań 35. i 36.\nO projekcie polsko-szwedzkim\n[…] Polska, przy wsparciu Szwecji, zainicjowała prace nad koncepcją spójnej inicjatywy\npolitycznej skierowanej do Armenii, Azerbejdżanu, Białorusi, Gruzji, Mołdawii i Ukrainy.\nMWO_1R\nMiał to być wyraźny sygnał, że niezależnie od toczącej się w Unii debaty na temat dalszego\nrozszerzania\nna\nwschód,\nkraje\nczłonkowskie\nchcą\npomagać\nswym\nsąsiadom\nw przeprowadzaniu reform […].\nKonstruując swój projekt, Polska i Szwecja wykorzystały funkcjonującą już Europejską\nPolitykę Sąsiedztwa, postanowiły jednak stworzyć inicjatywę bardziej ambitną […].\nAby uzyskać poparcie pozostałych członków Unii, w maju 2008 roku ministrowie spraw\nzagranicznych Polski i Szwecji […] zaprezentowali swój projekt na spotkaniu szefów unijnej\ndyplomacji. Dało to początek dynamicznemu rozwojowi inicjatywy, którą już w czerwcu tego\nsamego roku jednomyślnie zaakceptowała Rada Europejska, wzywając Komisję Europejską\ndo opracowania szczegółów polsko-szwedzkiego projektu.\nŹródło: www.rpo.gov.pl\nOpinia publiczna o stosunkach z państwami poradzieckimi\nŹródło: Ocena stosunków Polski z Rosją, Ukrainą i Niemcami, Komunikat z badań CBOS BS/97/2009.","answer":"A","answer_text":"Zadanie 34. (0-2)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nVI. Dostrzeganie\nwspółzależności\nwe współczesnym\nświecie.\n42. Systemy bezpieczeństwa i współpracy. Zdający:\n2) opisuje cele i metody działania ONZ oraz kompetencje jej\norganów (Zgromadzenie Ogólne, Rada Bezpieczeństwa, Sekretarz\nGeneralny, Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości, Rada\nGospodarcza i Społeczna).\n(III etap) 22. Współpraca i konflikty międzynarodowe. Zdający:\n1) wyjaśnia, czym zajmuje się ONZ, jej najważniejsze organy\n(Zgromadzenie Ogólne, Rada Bezpieczeństwa, Sekretarz Generalny)\ni wybrane organizacje międzynarodowe.\nPoprawna odpowiedź\nA. Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości\nB. Sekretarz Generalny\nC. Rada Bezpieczeństwa\nSchemat punktowania\n2 p. -\npodanie trzech poprawnych elementów odpowiedzi.\n1 p. - podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.\n0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Przepis | Organ ONZ |\n| **A** | **Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości** (MTS / ICJ) |\n| **B** | **Sekretarz Generalny** ONZ |\n| **C** | **Rada Bezpieczeństwa** (RB) |\n\n## Sposób 1 - analiza każdego przepisu z odwołaniem do Karty NZ\n\n### Przepis A - *\"jest głównym organem sądowym Organizacji Narodów Zjednoczonych\"*\n\nTo dosłowny cytat z **art. 92 Karty Narodów Zjednoczonych**:\n\n> *\"Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości jest głównym organem sądowym Narodów Zjednoczonych. Funkcjonuje on według załączonego Statutu, opartego na Statucie Stałego Trybunału Sprawiedliwości Międzynarodowej, stanowiącego integralną część niniejszej Karty.\"*\n\n**Kluczowe wskazówki w przepisie:**\n1. **\"Głównym organem sądowym\"** - w ONZ tylko JEDEN organ jest sądowy, mianowicie MTS\n2. **\"Organizacji Narodów Zjednoczonych\"** - to potwierdza umiejscowienie\n\n→ **A = Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości (MTS)**\n\n**Charakterystyka MTS:**\n- **Siedziba:** Haga, Pałac Pokoju (Holandia)\n- **Skład:** 15 sędziów wybieranych na 9-letnią kadencję przez Zgromadzenie Ogólne ONZ i Radę Bezpieczeństwa (osobno)\n- **Funkcja:** rozstrzyganie sporów MIĘDZYPAŃSTWOWYCH (tylko państwa mogą być stronami) + opinie doradcze dla organów ONZ\n- **Powołany:** 1945, na podstawie Karty NZ (rozdz. XIV)\n- **NIE mylić z:** Międzynarodowym Trybunałem Karnym (MTK/ICC) - odrębną organizacją z Rzymu (1998), sądzącym osoby fizyczne za zbrodnie wojenne, ludobójstwo, przeciw ludzkości; oraz z Europejskim Trybunałem Praw Człowieka (ETPCz) - organem Rady Europy w Strasburgu\n\n### Przepis B - *\"wybiera [go] Zgromadzenie Ogólne na zalecenie Rady Bezpieczeństwa. Jest on najwyższym funkcjonariuszem administracyjnym Organizacji\"*\n\nTo dosłowny cytat z **art. 97 Karty NZ**:\n\n> *\"Sekretariat składa się z Sekretarza Generalnego i takiego personelu, jakiego Organizacja może wymagać. Sekretarz Generalny mianowany jest przez Zgromadzenie Ogólne na zalecenie Rady Bezpieczeństwa. Jest on najwyższym funkcjonariuszem administracyjnym Organizacji.\"*\n\n**Kluczowe wskazówki w przepisie:**\n1. **\"Wybiera [go] Zgromadzenie Ogólne na zalecenie Rady Bezpieczeństwa\"** - to procedura mianowania SEKRETARZA GENERALNEGO. Procedura specyficzna: RB rekomenduje kandydata (uwzględniając weto 5 stałych), ZO formalnie wybiera.\n2. **\"Najwyższym funkcjonariuszem administracyjnym Organizacji\"** - dosłowny tytuł SG ONZ\n\n→ **B = Sekretarz Generalny ONZ**\n\n**Charakterystyka SG ONZ:**\n- **Funkcja:** szef Sekretariatu ONZ, główny dyplomata świata\n- **Wybór:** Zgromadzenie Ogólne na rekomendację Rady Bezpieczeństwa (jednomyślność stałych członków)\n- **Kadencja:** zwykle 5 lat, z możliwością reelekcji (tradycyjnie 2 kadencje)\n- **Siedziba:** Nowy Jork (Manhattan, gmach ONZ)\n- **Obecny SG (2026):** **Antonio Guterres** (Portugalia, od 1 I 2017, II kadencja od 2022)\n- **Historyczni SG:** Trygve Lie (1946-1953), Dag Hammarskjöld (1953-1961), U Thant (1961-1971), Kurt Waldheim (1972-1981), Pérez de Cuéllar (1982-1991), Boutros Boutros-Ghali (1992-1996), Kofi Annan (1997-2006), Ban Ki-moon (2007-2016)\n\n### Przepis C - *\"stwierdza istnienie zagrożenia lub naruszenia pokoju bądź aktu agresji oraz udziela zaleceń lub decyduje, jakie środki należy zastosować [ ] w celu utrzymania lub przywrócenia międzynarodowego pokoju lub bezpieczeństwa\"*\n\nTo dosłowny cytat z **art. 39 Karty NZ** (rozdz. VII):\n\n> *\"Rada Bezpieczeństwa stwierdza istnienie wszelkiej okoliczności, zagrażającej pokojowi, naruszenia pokoju bądź aktu agresji, oraz udziela zaleceń lub decyduje, jakie środki należy zastosować w myśl artykułów 41 i 42, żeby utrzymać albo przywrócić międzynarodowy pokój i bezpieczeństwo.\"*\n\n**Kluczowe wskazówki w przepisie:**\n1. **\"Stwierdza istnienie zagrożenia [ ] pokoju\"** - to wyłączna kompetencja RB, która ma monopol na klasyfikację zagrożeń międzynarodowych\n2. **\"Udziela zaleceń lub decyduje\"** - kluczowe rozróżnienie: rezolucje RB są WIĄŻĄCE dla państw członkowskich (w przeciwieństwie do niewiążących uchwał ZO)\n3. **\"Środki w celu utrzymania pokoju\"** - to obejmuje:\n- sankcje gospodarcze (art. 41 Karty)\n- operacje pokojowe (peacekeeping)\n- upoważnienie do użycia siły zbrojnej (art. 42 Karty)\n\n→ **C = Rada Bezpieczeństwa (RB)**\n\n**Charakterystyka RB ONZ:**\n- **Skład:** 15 członków\n- **5 stałych** z prawem weta: USA, Wielka Brytania, Francja, Rosja, Chiny (P5)\n- **10 niestałych** wybieranych na 2-letnią kadencję przez ZO (regionalna parytetność: Afryka 3, Azja-Pacyfik 2, Ameryka Łacińska 2, Europa Zachodnia 2, Europa Wschodnia 1)\n- **Wyłączne kompetencje** (art. 24 Karty): \"główna odpowiedzialność za utrzymanie międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa\"\n- **Rezolucje RB** - wiążące dla wszystkich państw członkowskich ONZ (w przeciwieństwie do niewiążących uchwał ZO)\n- **Polska w RB jako członek niestały:** 1946-1947, 1960, 1970-1971, 1982-1983, 1996-1997, 2018-2019\n\n## Sposób 2 - kompletna lista 6 głównych organów ONZ\n\nKarta NZ (art. 7) wymienia 6 głównych organów ONZ:\n\n| Organ | Skład | Główna funkcja | Siedziba |\n| **1. Zgromadzenie Ogólne (ZO/GA)** | wszystkie 193 państwa, każde 1 głos | forum dyskusyjne; uchwały NIEwiążące | Nowy Jork |\n| **2. Rada Bezpieczeństwa (RB/UNSC)** | 5 stałych + 10 niestałych | utrzymanie pokoju; rezolucje WIĄŻĄCE | Nowy Jork |\n| **3. Rada Społeczno-Gospodarcza (ECOSOC)** | 54 państwa | koordynacja agend wyspecjalizowanych | Nowy Jork / Genewa |\n| **4. Rada Powiernicza** | (formalnie zawieszona od 1994 - wszystkie terytoria powiernicze uzyskały niepodległość) | nadzór nad terytoriami niesamodzielnymi | Nowy Jork |\n| **5. Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości (MTS/ICJ)** | 15 sędziów | rozstrzyganie sporów międzypaństwowych | **Haga** (Holandia) |\n| **6. Sekretariat (z SG na czele)** | personel administracyjny | bieżąca administracja ONZ | Nowy Jork |\n\nW zadaniu z 3 wymienionych organów: A = MTS, B = Sekretarz Generalny (szef Sekretariatu), C = RB. Brak w przepisach: ZO, ECOSOC, Rada Powiernicza.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 34, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - podanie trzech poprawnych elementów odpowiedzi (wszystkie A, B, C)\n> - **1 pkt** - podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi\n> - **0 pkt** - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi\n>\n> **Akceptowane warianty:**\n> - **A:** \"Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości\", \"MTS\", \"ICJ\" (International Court of Justice), \"Trybunał w Hadze\" (z dopowiedzeniem, że dot. ONZ)\n> - **B:** \"Sekretarz Generalny\", \"Sekretarz Generalny ONZ\", \"SG ONZ\"\n> - **C:** \"Rada Bezpieczeństwa\", \"Rada Bezpieczeństwa ONZ\", \"RB ONZ\", \"RB\"\n>\n> **Wykluczone:**\n> - dla A: \"Międzynarodowy Trybunał Karny\" (NIE - to inna organizacja, nie ONZ), \"Europejski Trybunał Praw Człowieka\" (NIE - to Rada Europy, nie ONZ)\n> - dla B: \"Przewodniczący ZO\" (NIE - to inny urząd, kadencja 1 rok), \"Sekretariat\" jako całość (klucz wymaga konkretnej osoby - Sekretarza Generalnego)\n> - dla C: \"Zgromadzenie Ogólne\" (NIE - ZO uchwala niewiążące rezolucje; tylko RB ma kompetencję w sprawach pokoju z mocą wiążącą)\n\n## Reference politologiczny\n\n> **Reference - Karta Narodów Zjednoczonych (San Francisco, 26 VI 1945, weszła 24 X 1945):**\n>\n> **Preambuła** - \"W IMIENIU NARODÓW ZJEDNOCZONYCH zdecydowani uchronić przyszłe pokolenia od klęski wojny \"\n>\n> **Art. 7 Karty NZ - organy główne ONZ:**\n> 1. Zgromadzenie Ogólne\n> 2. Rada Bezpieczeństwa\n> 3. Rada Społeczno-Gospodarcza\n> 4. Rada Powiernicza\n> 5. Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości\n> 6. Sekretariat\n>\n> **Rozdziały kluczowe:**\n> - Rozdz. V (art. 23-32) - Rada Bezpieczeństwa\n> - Rozdz. VI (art. 33-38) - pokojowe rozstrzyganie sporów\n> - **Rozdz. VII (art. 39-51) - środki w razie zagrożenia pokoju** ⬅ przepis C\n> - Rozdz. XIV (art. 92-96) - Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości ⬅ przepis A\n> - Rozdz. XV (art. 97-101) - Sekretariat ⬅ przepis B\n>\n> **Reference - Sekretarze Generalni ONZ (chronologicznie):**\n> 1. Trygve Lie (Norwegia, 1946-1953)\n> 2. Dag Hammarskjöld (Szwecja, 1953-1961, zginął w katastrofie lotniczej)\n> 3. U Thant (Birma, 1961-1971)\n> 4. Kurt Waldheim (Austria, 1972-1981)\n> 5. Javier Pérez de Cuéllar (Peru, 1982-1991)\n> 6. Boutros Boutros-Ghali (Egipt, 1992-1996)\n> 7. Kofi Annan (Ghana, 1997-2006) - Pokojowy Nobel 2001\n> 8. Ban Ki-moon (Korea Płd., 2007-2016)\n> 9. **Antonio Guterres (Portugalia, od 2017, II kadencja od 2022)**\n>\n> **Reference - Polska w organach ONZ:**\n> - Członek założyciel: 24 X 1945\n> - 6× członek niestały RB ONZ: 1946-47, 1960, 1970-71, 1982-83, 1996-97, **2018-2019**\n> - Polski sędzia MTS: Manfred Lachs (1967-1993, Prezes 1973-1976), Bohdan Winiarski (1946-1967, Prezes 1961-1964), Krzysztof Skubiszewski w innych organach\n>\n> **Reference - Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości:**\n> - Siedziba: **Haga (Holandia)**, Pałac Pokoju\n> - 15 sędziów, 9-letnia kadencja, wybierani przez ZO + RB osobno\n> - **TYLKO PAŃSTWA** mogą być stronami w sporach (osoby fizyczne nie)\n> - Wyroki MTS są wiążące dla państw, które uznają jurysdykcję MTS (zasada zgody)\n> - Słynne sprawy: Nikaragua vs USA (1986), Bośnia vs Serbia o ludobójstwo (2007), Ukraina vs Rosja (od 2022)\n\n## Typowe pułapki\n\n> **Uwaga A:** Najczęstszy błąd - pomylenie MTS z **Międzynarodowym Trybunałem Karnym (MTK/ICC)**. To DWA RÓŻNE organy:\n> - **MTS (ICJ)** - organ ONZ, sporne sprawy MIĘDZY PAŃSTWAMI, Haga, od 1945\n> - **MTK (ICC)** - odrębna organizacja (Statut Rzymski 1998), sądzi OSOBY FIZYCZNE za zbrodnie wojenne, ludobójstwo, zbrodnie przeciw ludzkości, Haga, od 2002\n> Klucz: przepis A mówi \"główny organ SĄDOWY ORGANIZACJI Narodów Zjednoczonych\" - to wyklucza MTK, który NIE jest organem ONZ.\n\n> **Uwaga B:** Procedurę wyboru SG łatwo pomylić - to wyjątkowy mechanizm: **RB najpierw rekomenduje**, potem ZO formalnie wybiera. Praktycznie oznacza to, że stali członkowie RB (USA, UK, Francja, Rosja, Chiny) mają **prawo weta** wobec kandydatury - bez ich konsensusu nikt nie zostanie SG.\n\n> **Uwaga C:** Częsty błąd - uczeń pisze \"Zgromadzenie Ogólne\". To MYLENIE kompetencji:\n> - **Zgromadzenie Ogólne** - uchwala NIEWIĄŻĄCE rezolucje, każde państwo 1 głos\n> - **Rada Bezpieczeństwa** - uchwala WIĄŻĄCE rezolucje w sprawach pokoju i bezpieczeństwa\n> Klucz: tylko RB może DECYDOWAĆ o środkach utrzymania pokoju (sankcje, peacekeeping, użycie siły). To jej wyłączna kompetencja z Rozdz. VII Karty NZ.\n\n> **Uwaga ogólna:** Trzeba pamiętać o sześciu głównych organach ONZ (art. 7 Karty) i ich kompetencjach. Pomocniczy klucz:\n> - **Sąd** → MTS\n> - **Szef** (administracji) → Sekretarz Generalny\n> - **Pokój** (decyzje wiążące) → Rada Bezpieczeństwa\n> - **Dyskusja** (rezolucje niewiążące) → Zgromadzenie Ogólne\n> - **Gospodarka / rozwój** → ECOSOC\n> - **Powiernictwo** → Rada Powiernicza (zawieszona od 1994)","image":"img/wos-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-34.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 34. (0-2)
Do każdego przepisu Karty Narodów Zjednoczonych dopisz nazwę właściwego organu
ONZ.
Przepis A. […] jest głównym organem sądowym Organizacji Narodów Zjednoczonych.
Przepis B. […] wybiera
[ten
organ]
Zgromadzenie
Ogólne
na
zalecenie
Rady
Bezpieczeństwa. Jest on najwyższym funkcjonariuszem administracyjnym Organizacji.
Przepis C. […] stwierdza istnienie zagrożenia lub naruszenia pokoju bądź aktu agresji oraz
udziela zaleceń lub decyduje, jakie środki należy zastosować […] w celu utrzymania lub
przywrócenia międzynarodowego pokoju lub bezpieczeństwa.
Źródło: Karta Narodów Zjednoczonych, http://libr.sejm.gov.pl
Przepis
Nazwa organu ONZ
Przepis A.
Przepis B.
Przepis C.
Materiał źródłowy do zadań 35. i 36.
O projekcie polsko-szwedzkim
[…] Polska, przy wsparciu Szwecji, zainicjowała prace nad koncepcją spójnej inicjatywy
politycznej skierowanej do Armenii, Azerbejdżanu, Białorusi, Gruzji, Mołdawii i Ukrainy.
MWO_1R
Miał to być wyraźny sygnał, że niezależnie od toczącej się w Unii debaty na temat dalszego
rozszerzania
na
wschód,
kraje
członkowskie
chcą
pomagać
swym
sąsiadom
w przeprowadzaniu reform […].
Konstruując swój projekt, Polska i Szwecja wykorzystały funkcjonującą już Europejską
Politykę Sąsiedztwa, postanowiły jednak stworzyć inicjatywę bardziej ambitną […].
Aby uzyskać poparcie pozostałych członków Unii, w maju 2008 roku ministrowie spraw
zagranicznych Polski i Szwecji […] zaprezentowali swój projekt na spotkaniu szefów unijnej
dyplomacji. Dało to początek dynamicznemu rozwojowi inicjatywy, którą już w czerwcu tego
samego roku jednomyślnie zaakceptowała Rada Europejska, wzywając Komisję Europejską
do opracowania szczegółów polsko-szwedzkiego projektu.
Źródło: www.rpo.gov.pl
Opinia publiczna o stosunkach z państwami poradzieckimi
Źródło: Ocena stosunków Polski z Rosją, Ukrainą i Niemcami, Komunikat z badań CBOS BS/97/2009.

","answer_text_html":"

Zadanie 34. (0-2)
I. Wykorzystanie
i tworzenie
informacji.
VI. Dostrzeganie
współzależności
we współczesnym
świecie.

\n
  1. Systemy bezpieczeństwa i współpracy. Zdający:
  2. opisuje cele i metody działania ONZ oraz kompetencje jej
\n

organów (Zgromadzenie Ogólne, Rada Bezpieczeństwa, Sekretarz
Generalny, Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości, Rada
Gospodarcza i Społeczna).
(III etap) 22. Współpraca i konflikty międzynarodowe. Zdający:

\n
  1. wyjaśnia, czym zajmuje się ONZ, jej najważniejsze organy
\n

(Zgromadzenie Ogólne, Rada Bezpieczeństwa, Sekretarz Generalny)
i wybrane organizacje międzynarodowe.
Poprawna odpowiedź
A. Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości
B. Sekretarz Generalny
C. Rada Bezpieczeństwa
Schemat punktowania
2 p. -
podanie trzech poprawnych elementów odpowiedzi.
1 p. - podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.
0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

| Przepis | Organ ONZ |
| A | Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości (MTS / ICJ) |
| B | Sekretarz Generalny ONZ |
| C | Rada Bezpieczeństwa (RB) |

\n

Sposób 1 - analiza każdego przepisu z odwołaniem do Karty NZ

\n
Przepis A - "jest głównym organem sądowym Organizacji Narodów Zjednoczonych"
\n

To dosłowny cytat z art. 92 Karty Narodów Zjednoczonych:

\n
"Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości jest głównym organem sądowym Narodów Zjednoczonych. Funkcjonuje on według załączonego Statutu, opartego na Statucie Stałego Trybunału Sprawiedliwości Międzynarodowej, stanowiącego integralną część niniejszej Karty."
\n

Kluczowe wskazówki w przepisie:

\n
  1. "Głównym organem sądowym" - w ONZ tylko JEDEN organ jest sądowy, mianowicie MTS
  2. "Organizacji Narodów Zjednoczonych" - to potwierdza umiejscowienie
\n

→ A = Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości (MTS)

\n

Charakterystyka MTS:

\n\n
Przepis B - "wybiera [go] Zgromadzenie Ogólne na zalecenie Rady Bezpieczeństwa. Jest on najwyższym funkcjonariuszem administracyjnym Organizacji"
\n

To dosłowny cytat z art. 97 Karty NZ:

\n
"Sekretariat składa się z Sekretarza Generalnego i takiego personelu, jakiego Organizacja może wymagać. Sekretarz Generalny mianowany jest przez Zgromadzenie Ogólne na zalecenie Rady Bezpieczeństwa. Jest on najwyższym funkcjonariuszem administracyjnym Organizacji."
\n

Kluczowe wskazówki w przepisie:

\n
  1. "Wybiera [go] Zgromadzenie Ogólne na zalecenie Rady Bezpieczeństwa" - to procedura mianowania SEKRETARZA GENERALNEGO. Procedura specyficzna: RB rekomenduje kandydata (uwzględniając weto 5 stałych), ZO formalnie wybiera.
  2. "Najwyższym funkcjonariuszem administracyjnym Organizacji" - dosłowny tytuł SG ONZ
\n

→ B = Sekretarz Generalny ONZ

\n

Charakterystyka SG ONZ:

\n\n
Przepis C - "stwierdza istnienie zagrożenia lub naruszenia pokoju bądź aktu agresji oraz udziela zaleceń lub decyduje, jakie środki należy zastosować [ ] w celu utrzymania lub przywrócenia międzynarodowego pokoju lub bezpieczeństwa"
\n

To dosłowny cytat z art. 39 Karty NZ (rozdz. VII):

\n
"Rada Bezpieczeństwa stwierdza istnienie wszelkiej okoliczności, zagrażającej pokojowi, naruszenia pokoju bądź aktu agresji, oraz udziela zaleceń lub decyduje, jakie środki należy zastosować w myśl artykułów 41 i 42, żeby utrzymać albo przywrócić międzynarodowy pokój i bezpieczeństwo."
\n

Kluczowe wskazówki w przepisie:

\n
  1. "Stwierdza istnienie zagrożenia [ ] pokoju" - to wyłączna kompetencja RB, która ma monopol na klasyfikację zagrożeń międzynarodowych
  2. "Udziela zaleceń lub decyduje" - kluczowe rozróżnienie: rezolucje RB są WIĄŻĄCE dla państw członkowskich (w przeciwieństwie do niewiążących uchwał ZO)
  3. "Środki w celu utrzymania pokoju" - to obejmuje:
\n\n

→ C = Rada Bezpieczeństwa (RB)

\n

Charakterystyka RB ONZ:

\n\n

Sposób 2 - kompletna lista 6 głównych organów ONZ

\n

Karta NZ (art. 7) wymienia 6 głównych organów ONZ:

\n

| Organ | Skład | Główna funkcja | Siedziba |
| 1. Zgromadzenie Ogólne (ZO/GA) | wszystkie 193 państwa, każde 1 głos | forum dyskusyjne; uchwały NIEwiążące | Nowy Jork |
| 2. Rada Bezpieczeństwa (RB/UNSC) | 5 stałych + 10 niestałych | utrzymanie pokoju; rezolucje WIĄŻĄCE | Nowy Jork |
| 3. Rada Społeczno-Gospodarcza (ECOSOC) | 54 państwa | koordynacja agend wyspecjalizowanych | Nowy Jork / Genewa |
| 4. Rada Powiernicza | (formalnie zawieszona od 1994 - wszystkie terytoria powiernicze uzyskały niepodległość) | nadzór nad terytoriami niesamodzielnymi | Nowy Jork |
| 5. Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości (MTS/ICJ) | 15 sędziów | rozstrzyganie sporów międzypaństwowych | Haga (Holandia) |
| 6. Sekretariat (z SG na czele) | personel administracyjny | bieżąca administracja ONZ | Nowy Jork |

\n

W zadaniu z 3 wymienionych organów: A = MTS, B = Sekretarz Generalny (szef Sekretariatu), C = RB. Brak w przepisach: ZO, ECOSOC, Rada Powiernicza.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 34, max 2 pkt):
- 2 pkt - podanie trzech poprawnych elementów odpowiedzi (wszystkie A, B, C)
- 1 pkt - podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi
- 0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi

Akceptowane warianty:
- A: "Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości", "MTS", "ICJ" (International Court of Justice), "Trybunał w Hadze" (z dopowiedzeniem, że dot. ONZ)
- B: "Sekretarz Generalny", "Sekretarz Generalny ONZ", "SG ONZ"
- C: "Rada Bezpieczeństwa", "Rada Bezpieczeństwa ONZ", "RB ONZ", "RB"

Wykluczone:
- dla A: "Międzynarodowy Trybunał Karny" (NIE - to inna organizacja, nie ONZ), "Europejski Trybunał Praw Człowieka" (NIE - to Rada Europy, nie ONZ)
- dla B: "Przewodniczący ZO" (NIE - to inny urząd, kadencja 1 rok), "Sekretariat" jako całość (klucz wymaga konkretnej osoby - Sekretarza Generalnego)
- dla C: "Zgromadzenie Ogólne" (NIE - ZO uchwala niewiążące rezolucje; tylko RB ma kompetencję w sprawach pokoju z mocą wiążącą)
\n

Reference politologiczny

\n
Reference - Karta Narodów Zjednoczonych (San Francisco, 26 VI 1945, weszła 24 X 1945):

Preambuła - "W IMIENIU NARODÓW ZJEDNOCZONYCH zdecydowani uchronić przyszłe pokolenia od klęski wojny "

Art. 7 Karty NZ - organy główne ONZ:
1. Zgromadzenie Ogólne
2. Rada Bezpieczeństwa
3. Rada Społeczno-Gospodarcza
4. Rada Powiernicza
5. Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości
6. Sekretariat

Rozdziały kluczowe:
- Rozdz. V (art. 23-32) - Rada Bezpieczeństwa
- Rozdz. VI (art. 33-38) - pokojowe rozstrzyganie sporów
- Rozdz. VII (art. 39-51) - środki w razie zagrożenia pokoju ⬅ przepis C
- Rozdz. XIV (art. 92-96) - Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości ⬅ przepis A
- Rozdz. XV (art. 97-101) - Sekretariat ⬅ przepis B

Reference - Sekretarze Generalni ONZ (chronologicznie):
1. Trygve Lie (Norwegia, 1946-1953)
2. Dag Hammarskjöld (Szwecja, 1953-1961, zginął w katastrofie lotniczej)
3. U Thant (Birma, 1961-1971)
4. Kurt Waldheim (Austria, 1972-1981)
5. Javier Pérez de Cuéllar (Peru, 1982-1991)
6. Boutros Boutros-Ghali (Egipt, 1992-1996)
7. Kofi Annan (Ghana, 1997-2006) - Pokojowy Nobel 2001
8. Ban Ki-moon (Korea Płd., 2007-2016)
9. Antonio Guterres (Portugalia, od 2017, II kadencja od 2022)

Reference - Polska w organach ONZ:
- Członek założyciel: 24 X 1945
- 6× członek niestały RB ONZ: 1946-47, 1960, 1970-71, 1982-83, 1996-97, 2018-2019
- Polski sędzia MTS: Manfred Lachs (1967-1993, Prezes 1973-1976), Bohdan Winiarski (1946-1967, Prezes 1961-1964), Krzysztof Skubiszewski w innych organach

Reference - Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości:
- Siedziba: Haga (Holandia), Pałac Pokoju
- 15 sędziów, 9-letnia kadencja, wybierani przez ZO + RB osobno
- TYLKO PAŃSTWA mogą być stronami w sporach (osoby fizyczne nie)
- Wyroki MTS są wiążące dla państw, które uznają jurysdykcję MTS (zasada zgody)
- Słynne sprawy: Nikaragua vs USA (1986), Bośnia vs Serbia o ludobójstwo (2007), Ukraina vs Rosja (od 2022)
\n

Typowe pułapki

\n
Uwaga A: Najczęstszy błąd - pomylenie MTS z Międzynarodowym Trybunałem Karnym (MTK/ICC). To DWA RÓŻNE organy:
- MTS (ICJ) - organ ONZ, sporne sprawy MIĘDZY PAŃSTWAMI, Haga, od 1945
- MTK (ICC) - odrębna organizacja (Statut Rzymski 1998), sądzi OSOBY FIZYCZNE za zbrodnie wojenne, ludobójstwo, zbrodnie przeciw ludzkości, Haga, od 2002
Klucz: przepis A mówi "główny organ SĄDOWY ORGANIZACJI Narodów Zjednoczonych" - to wyklucza MTK, który NIE jest organem ONZ.
\n
Uwaga B: Procedurę wyboru SG łatwo pomylić - to wyjątkowy mechanizm: RB najpierw rekomenduje, potem ZO formalnie wybiera. Praktycznie oznacza to, że stali członkowie RB (USA, UK, Francja, Rosja, Chiny) mają prawo weta wobec kandydatury - bez ich konsensusu nikt nie zostanie SG.
\n
Uwaga C: Częsty błąd - uczeń pisze "Zgromadzenie Ogólne". To MYLENIE kompetencji:
- Zgromadzenie Ogólne - uchwala NIEWIĄŻĄCE rezolucje, każde państwo 1 głos
- Rada Bezpieczeństwa - uchwala WIĄŻĄCE rezolucje w sprawach pokoju i bezpieczeństwa
Klucz: tylko RB może DECYDOWAĆ o środkach utrzymania pokoju (sankcje, peacekeeping, użycie siły). To jej wyłączna kompetencja z Rozdz. VII Karty NZ.
\n
Uwaga ogólna: Trzeba pamiętać o sześciu głównych organach ONZ (art. 7 Karty) i ich kompetencjach. Pomocniczy klucz:
- Sąd → MTS
- Szef (administracji) → Sekretarz Generalny
- Pokój (decyzje wiążące) → Rada Bezpieczeństwa
- Dyskusja (rezolucje niewiążące) → Zgromadzenie Ogólne
- Gospodarka / rozwój → ECOSOC
- Powiernictwo → Rada Powiernicza (zawieszona od 1994)
"}]}