Zadanie 38. (0-1)
Wybierz zdania, w których zawarte są wyłącznie fakty. Wpisz w wyznaczone miejsca
numery, którymi oznaczono te zdania.
Zadanie 38. (0-1)
I. Wykorzystanie
i tworzenie
informacji.
wiarygodność i bezstronność oraz odróżniając informacje od
komentarzy.
(III etap) 6. Środki masowego przekazu. Zdający:
różnice między przekazami i odróżnia informacje od komentarzy;
krytycznie analizuje przekaz reklamowy.
Poprawna odpowiedź
3, 5, 6, 9, 10
Schemat punktowania
1 p. -
wskazanie pięciu poprawnych elementów odpowiedzi.
0 p. -
inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Zdania zawierające WYŁĄCZNIE FAKTY: 3, 5, 6, 9, 10
\nKluczowe rozróżnienie:
\nPrzejdźmy przez wszystkie 10 zdań:
\n"Chiny nie tylko stają się coraz bogatsze, lecz także przyczyniają się do wzrostu zamożności innych i jednocześnie rozbudowują swoje wpływy, stając się stopniowo mocarstwem o imperialnych ambicjach."\n
Markery opinii: "imperialne ambicje" (ocena charakteru polityki Chin), "stopniowo" (subiektywna interpretacja tempa).
\n→ NIE - opinia (ocena)
\n"Chiny prowadzą też intensywną politykę promowania swojego kraju i kultury, co ma pomóc w wykreowaniu obrazu państwa pokojowego i nastawionego na współpracę."\n
Markery opinii: "intensywną" (subiektywne natężenie), "obraz państwa pokojowego" (wartościująca opinia), "nastawionego na współpracę" (interpretacja intencji).
\n→ NIE - opinia
\n"Działania te są realizowane poprzez instytuty Konfucjusza oraz inne ośrodki kulturalne."\n
Weryfikowalne fakty: Chiny rzeczywiście utworzyły Instytuty Konfucjusza (od 2004 r.) jako sieć ośrodków promocji języka chińskiego i kultury (~500 instytutów w 140+ krajach w szczycie ich rozwoju). To obiektywne, sprawdzalne stwierdzenie.
\n→ TAK - fakt
\n"Chiny wiedzą, jak ważne jest promowanie własnej kultury jako środek dominacji ekonomicznej."\n
Markery opinii: "wiedzą, jak ważne" (interpretacja stanu wiedzy Chin), "środek dominacji ekonomicznej" (subiektywne wartościowanie strategii Chin).
\n→ NIE - opinia
\n"W 2000 roku zapoczątkowano działalność Forum Współpracy Chin i Afryki - skupiającego przedstawicieli przedsiębiorców i biznesmenów."\n
Weryfikowalne fakty: Forum Współpracy Chin i Afryki (FOCAC) zostało rzeczywiście założone w październiku 2000 r. (pierwsza ministerialna konferencja w Pekinie 10-12 X 2000). To obiektywna data + nazwa instytucji.
\n→ TAK - fakt
\n"Inicjatywę tę podjęto ponownie między innymi w Addis Abebie i znowu po trzech latach w Pekinie."\n
Weryfikowalne fakty: Kolejne szczyty FOCAC odbyły się m.in. w Addis Abebie (2003) i w Pekinie (2006). Dane są historyczne, sprawdzalne.
\n→ TAK - fakt
\n"Uniezależnienie się od państw 'zachodnich' oraz osłabienie pozycji USA i mocarstw europejskich dają większe pole manewru rozwijającym się państwom afrykańskim."\n
Markery opinii: "większe pole manewru" (subiektywna ocena), "osłabienie pozycji" (interpretacja zmian). Zdanie zawiera ANALIZĘ konsekwencji, nie obiektywny opis zdarzeń.
\n→ NIE - opinia
\n"W relacjach wzajemnych to gospodarka jest najważniejsza, a polityka międzynarodowa jest dla Chin narzędziem do realizacji celów ekonomicznych."\n
Markery opinii: "najważniejsza" (wartościowanie), "narzędziem" (subiektywne ujęcie strategii), interpretacja intencji Chin.
\n→ NIE - opinia
\n"W 2006 roku 30% ropy w Chinach pochodziło z Afryki: przede wszystkim z Nigerii, Sudanu i Algierii. Ponadto Chiny kupują miedź i żelazo w RPA oraz Zambii, drewno - w Kamerunie i Gabonie, a węgiel i chrom - w Zambii."\n
Weryfikowalne fakty: Konkretna liczba (30%), konkretna data (2006), konkretne państwa-dostawcy. Wszystko to są dane statystyczne i geograficzne, możliwe do zweryfikowania w rocznikach handlowych.
\n→ TAK - fakt
\n"Za realizację celów gospodarczych i politycznych Chiny umorzyły ponad 150 pożyczek najsłabiej rozwiniętym krajom afrykańskim na blisko 1,3 miliarda dolarów, wprowadziły też ulgi podatkowe na 1900 rodzajów towarów eksportowanych przez kraje afrykańskie do Chin."\n
Weryfikowalne fakty: Konkretne liczby (150 pożyczek, 1,3 mld USD, 1900 rodzajów towarów). Tym razem początek zdania "Za realizację celów" jest oceną intencjonalną - ALE zasadnicze trzony zdania są FAKTYCZNE, mówiące o konkretnych działaniach (umorzenie pożyczek, wprowadzenie ulg). Klucz CKE klasyfikuje to jako fakt - być może z powodu dominującej części faktualnej.
\n→ TAK - fakt (klucz CKE)
\nKomentarz analityczny: Zdanie 10 jest pograniczne - początek "Za realizację celów gospodarczych i politycznych" jest interpretacyjny, ale dominują konkretne, zweryfikowane liczby. Klucz CKE klasyfikuje je jako fakt.
\n| Nr | Klasyfikacja | Markery (jeśli opinia) lub konkrety (jeśli fakt) |
| 1 | Opinia | "imperialne ambicje", "stopniowo" |
| 2 | Opinia | "intensywną politykę", "obraz państwa pokojowego" |
| 3 | FAKT ✓ | Instytuty Konfucjusza, ośrodki kulturalne (konkretne instytucje) |
| 4 | Opinia | "wiedzą, jak ważne", "środek dominacji" |
| 5 | FAKT ✓ | 2000 r., Forum Współpracy Chin i Afryki (FOCAC) |
| 6 | FAKT ✓ | Addis Abeba, Pekin (konkretne lokalizacje), "po trzech latach" |
| 7 | Opinia | "większe pole manewru", "osłabienie pozycji" |
| 8 | Opinia | "najważniejsza", "narzędziem" |
| 9 | FAKT ✓ | 2006, 30%, Nigeria/Sudan/Algieria/RPA/Zambia/Kamerun/Gabon (konkretne dane) |
| 10 | FAKT ✓ | 150 pożyczek, 1,3 mld USD, 1900 rodzajów towarów (konkretne liczby) |
Wybrane fakty: 3, 5, 6, 9, 10 ✓
\nKlucz CKE - schemat punktowania (zad. 38, max 1 pkt):\n
- 1 pkt - wskazanie pięciu poprawnych elementów odpowiedzi: 3, 5, 6, 9, 10
- 0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi
Wymagane wskazanie: WSZYSTKIE 5 numerów. Brak choćby jednego = 0 pkt. To zadanie typu "wszystko albo nic".
Akceptowane formaty zapisu: "3, 5, 6, 9, 10", "3 5 6 9 10", "3; 5; 6; 9; 10" - wszystkie z separatorami akceptowalne.
Wykluczone:
- Wskazanie 4 lub mniej zdań - 0 pkt
- Wskazanie 6 lub więcej zdań (włącznie z opiniami) - 0 pkt (oznacza, że uczeń nie odróżnia opinii od faktów)
- Wskazanie zdań 1, 2, 4, 7, 8 - to są opinie, NIE fakty
Reference - Rozróżnienie faktu i opinii (metodologia analizy źródeł):\n
Cechy faktu:
1. Obiektywny - niezależny od subiektywnych ocen
2. Weryfikowalny - można sprawdzić w niezależnym źródle (statystyka, kronika, dokument)
3. Sprawdzalny - istnieje sposób ustalenia prawdy/fałszu
4. Konkretny - zawiera dane (data, miejsce, osoba, liczba, zdarzenie)
5. Pozbawiony wartościowania
Cechy opinii:
1. Subiektywna - zależna od oceniającego
2. Wartościująca - zawiera słowa-markery ("ważne", "znaczące", "słuszne", "groźne")
3. Interpretacyjna - odwołuje się do intencji, motywów, znaczenia
4. Nieweryfikowalna empirycznie - to sąd, nie zdarzenie
5. Może zawierać generalizacje ("wszyscy", "nikt", "zawsze")
Markery opinii w języku polskim:
- Przymiotniki wartościujące: "ważny", "groźny", "intensywny", "słuszny", "konieczny", "niewystarczający"
- Czasowniki interpretacyjne: "uważa", "sądzi", "wydaje się", "można interpretować"
- Stwierdzenia o motywach: "żeby ", "w celu ", "aby "
- Przysłówki: "prawdopodobnie", "zapewne", "oczywiście", "niewątpliwie"
- Modalności: "powinno", "musi", "trzeba"
Reference - Stosunki Chiny-Afryka:
- FOCAC (Forum on China-Africa Cooperation) - założony X 2000 w Pekinie
- Szczyty FOCAC: Pekin 2000, Addis Abeba 2003, Pekin 2006, Szarm el-Szejk 2009, Pekin 2012, Johannesburg 2015, Pekin 2018, Senegal 2021, Pekin 2024
- Inicjatywy chińskie w Afryce: umorzenia długu, infrastruktura (drogi, koleje, porty - np. Mombasa-Nairobi-Naivasha kolej), Belt and Road Initiative (BRI, od 2013)
- Pozyskiwanie surowców: ropa (Angola, Nigeria, Sudan), miedź (Zambia, DRK), żelazo (RPA, Mauretania), drewno (Kamerun, Gabon, Kongo), uran (Niger)
- Instytuty Konfucjusza - sieć szkół promujących język chiński i kulturę chińską. Pierwsza otwarta w Seulu 2004 r. Maksymalny rozwój: 500+ instytutów w 140 krajach (do 2017). Krytyka: postrzegane jako narzędzie soft power Chin.
Reference - Soft power (Joseph S. Nye Jr., 1990):
- Definicja: zdolność uzyskania pożądanych rezultatów dzięki przyciągnięciu, a nie przymusowi
- Środki: kultura, wartości, idee, dyplomacja publiczna
- W odróżnieniu od hard power (siła zbrojna, sankcje gospodarcze) i smart power (połączenie soft + hard)
- Chińska strategia soft power w Afryce: instytuty Konfucjusza, stypendia, projekty infrastrukturalne, dyplomacja zdrowotna (np. dostawy szczepionek w czasie COVID)
Uwaga: Najczęstszy błąd uczniów to wybranie zdań ZAWIERAJĄCYCH DATY/LICZBY, ALE także WARTOŚCIOWANIE. Np. zdanie 2 ("intensywna polityka") ma konkretną treść, ale słowo "intensywna" to OPINIA. Trzeba szukać zdań CZYSTO faktualnych.\n
Uwaga: Słowa-markery opinii: "imperialne" (zd.1), "intensywną" (zd.2), "ważne", "dominacji" (zd.4), "większe pole manewru" (zd.7), "najważniejsza", "narzędziem" (zd.8). Po wyłączeniu tych zdań zostaje 5 zdań FAKTUALNYCH: 3, 5, 6, 9, 10.\n
Uwaga: Zdanie 10 jest najbardziej kontrowersyjne - zaczyna się od interpretacyjnej frazy "Za realizację celów gospodarczych i politycznych". Klucz CKE zalicza je jako fakt, prawdopodobnie z powodu dominujących konkretnych liczb (150 pożyczek, 1,3 mld USD, 1900 towarów). To pokazuje, że w kluczach CKE czasem dominuje proporcja konkretu w zdaniu.\n
Uwaga: Test "czy to można zweryfikować?":\n
- Zdanie 1: "imperialne ambicje" - TO INTERPRETACJA, nie da się jednoznacznie zweryfikować
- Zdanie 5: "W 2000 r. zapoczątkowano FOCAC" - TO SIĘ DA SPRAWDZIĆ w kronice (i jest prawdą)
Klucz: PYTAJ "Czy mogę sprawdzić to w encyklopedii / roczniku statystycznym?" - jeśli TAK = fakt, jeśli NIE = opinia.
Uwaga: W zadaniach "wpisz numery" klucz wymaga 100% poprawności - wystarczy pomylić jeden numer (dodać błędny lub pominąć poprawny) i tracisz cały punkt. To zadanie wymaga dokładnej analizy każdego zdania."}]}