{"id":"wos-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/4","paper_id":"wos-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"4","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4. (0-1)\nZaznacz poprawne dokończenie zdania.\nNa fakt, że część robotników uznaje się za przynależnych do kategorii, której nazwę\npodkreślono w tekście, nie miało wpływu\nA. rozwiązanie PGR-ów.\nB. przeprowadzenie prywatyzacji.\nC. zmniejszenie ukrytego bezrobocia.\nD. wprowadzenie reformy emerytalnej.","answer":"D","answer_text":"Zadanie 4. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nII. Rozpoznawanie\ni rozwiązywanie\nproblemów.\n4. Struktura społeczna. Zdający:\n3) podaje przykłady i wyjaśnia uwarunkowania pionowej i poziomej\nruchliwości społecznej;\n5) charakteryzuje wybrane problemy życia społecznego w Polsce\n(w tym sytuację młodych ludzi); rozważa możliwości ich rozwiązania.\nPoprawna odpowiedź\nD.\nSchemat punktowania\n1 p. -\nwskazanie poprawnej odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**D. wprowadzenie reformy emerytalnej**\n\n## Sposób 1 - analiza zadania\n\nZadanie pyta, co **NIE miało wpływu** na to, że część robotników uznaje się za **\"przegranych\" transformacji** (kategoria, której nazwa jest podkreślona w tekście do zad. 3).\n\nKluczowe pytanie: **który z czterech procesów NIE pozbawiał robotników statusu społeczno-ekonomicznego?**\n\n**Analiza opcji A, B, C - wszystkie WPŁYWAŁY na poczucie \"przegranej\":**\n\n- **A. rozwiązanie PGR-ów** (1991-1993) → masowa likwidacja Państwowych Gospodarstw Rolnych zostawiła setki tysięcy pracowników bez pracy w jednomiastowych miejscowościach (\"PGR-ów\"). To **bezpośrednio** spychało robotników rolnych do kategorii przegranych.\n- **B. przeprowadzenie prywatyzacji** (1990+) → restrukturyzacja zakładów państwowych = masowe zwolnienia, zamknięcia upadających przedsiębiorstw przemysłu ciężkiego (huty, kopalnie, stocznie). Robotnicy tracili stabilne zatrudnienie.\n- **C. zmniejszenie ukrytego bezrobocia** → w PRL ukryte bezrobocie polegało na zatrudnianiu \"na zapas\" - w wielu zakładach pracowało 30-50% więcej osób niż było potrzeba. Po 1989 r. zakłady musiały redukować nadmiarowe etaty → wielu robotników utraciło pracę.\n\n→ Wszystkie trzy procesy (A, B, C) bezpośrednio przyczyniły się do tego, że robotnicy znaleźli się wśród **\"przegranych\" transformacji**.\n\n**D. wprowadzenie reformy emerytalnej** → reforma emerytalna z 1999 r. (Buzka, II i III filar - OFE, PTE) wprowadziła kapitałowy system emerytur. Reforma ta:\n- nie zwalniała robotników z pracy,\n- nie likwidowała ich miejsc zatrudnienia,\n- nie wpływała bezpośrednio na ich obecny status społeczny w okresie transformacji,\n- dotyczyła PRZYSZŁYCH świadczeń emerytalnych - nie aktualnej pozycji robotników.\n\n→ **Reforma emerytalna NIE miała wpływu** na poczucie bycia \"przegranym\" transformacji u robotników. To jest poprawna odpowiedź.\n\n## Sposób 2 - kontekst historyczny przemian gospodarczych w Polsce 1989-2012\n\nGłówne procesy uderzające w status klasy robotniczej:\n\n| Rok | Wydarzenie | Wpływ na robotników |\n| 1989-1990 | Plan Balcerowicza (terapia szokowa) | Hiperinflacja → utrata oszczędności; bezrobocie skok do 16% (1993) |\n| 1990-1995 | Pierwsza fala prywatyzacji | Zamknięcia/redukcje w przemyśle państwowym |\n| 1991-1993 | **Likwidacja PGR-ów** | 400 tys. pracowników rolnych bez pracy |\n| 1993+ | Powszechne Świadectwa Udziałowe | NFI (Narodowe Fundusze Inwestycyjne), restrukturyzacja |\n| **1999** | **Reforma emerytalna Buzka** | I + II + III filar - wpływ DŁUGOTERMINOWY, nie zmienił obecnej pozycji robotników |\n| 1999-2000 | Druga fala prywatyzacji (huty, sektor petrochemiczny) | Zamknięcia, bezrobocie regionalne |\n\nReforma emerytalna 1999 r. to **najważniejszy** z procesów, który NIE pasuje do listy bezpośrednich przyczyn poczucia \"przegranej\" transformacji u robotników w przeszło 20-letnim okresie 1989-2012.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 4, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - wskazanie poprawnej odpowiedzi: **D. wprowadzenie reformy emerytalnej**\n> - **0 pkt** - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi\n\n## Reference politologiczny\n\n> **Reference - \"Wygrani i przegrani\" transformacji (M. Jarosz):**\n> - **Maria Jarosz** - socjolog ISP PAN, autorka prac o nierównościach społecznych w III RP (m.in. *Wygrani i przegrani polskiej transformacji*, 2005).\n> - **\"Przegrani\" transformacji** - robotnicy zlikwidowanych PGR-ów, byli pracownicy schyłkowych zakładów przemysłu ciężkiego, część ludności wiejskiej, długotrwale bezrobotni.\n> - **\"Wygrani\" transformacji** - przedsiębiorcy, kadra menedżerska, wolne zawody, tzw. nomenklatura przekuwająca kapitał polityczny w ekonomiczny (zob. zad. 6).\n> - **Klucz interpretacyjny:** \"przegrani\" to ci, którzy STRACILI realny status społeczno-ekonomiczny w wyniku transformacji.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Treść | Dlaczego błędna (NIE jest poprawna) | Pułapka |\n| A | rozwiązanie PGR-ów | MIAŁO wpływ - likwidacja PGR-ów wyrzuciła setki tysięcy pracowników rolnych | Uczniowie mogą uznać, że PGR to wieś, nie robotnicy - ale pracownicy PGR są klasą robotniczą |\n| B | przeprowadzenie prywatyzacji | MIAŁA wpływ - masowe zwolnienia w prywatyzowanych zakładach państwowych | Mylenie pozytywnych skutków prywatyzacji (wzrost gospodarczy) z negatywnymi (bezrobocie) |\n| C | zmniejszenie ukrytego bezrobocia | MIAŁO wpływ - \"odsłonięcie\" rzeczywistego bezrobocia przez redukcje etatów | Trudność: \"ukryte bezrobocie\" jest pojęciem nieznanym wielu uczniom |\n| **D** | **wprowadzenie reformy emerytalnej** | **POPRAWNA - NIE miała bezpośredniego wpływu na poczucie \"przegranej\" robotników** | - |\n\n## Typowe pułapki\n\n> **Uwaga:** Pułapka logiczna pytania - pytanie NEGATYWNE: \"co NIE miało wpływu\". Trzeba zaznaczyć opcję, która **NIE pasuje** do pozostałych. Częsty błąd: uczeń szuka opcji najbardziej pasującej, a nie najmniej pasującej.\n\n> **Uwaga:** Może wydawać się, że reforma emerytalna z 1999 r. miała wpływ - bo niższe emerytury w systemie kapitałowym dotykają obecnych emerytów. Ale w kontekście tekstu (transformacja → \"przegrani\"/\"wygrani\") chodzi o BEZPOŚREDNIE skutki dla pozycji społecznej w trakcie 20 lat transformacji, a nie o przyszłe wartości świadczeń emerytalnych. Reforma emerytalna miała wpływ na PRZYSZŁOŚĆ, nie na bezrobocie i degradację społeczną w czasie zmian ustrojowych.\n\n> **Uwaga:** Pojęcie \"ukryte bezrobocie\" (opcja C) - w PRL zatrudniano nadmiarowych pracowników, by oficjalnie nie było bezrobocia. Po 1989 r. zakłady były zmuszone do redukcji etatów, co \"odsłoniło\" rzeczywiste bezrobocie.","image":"img/wos-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 4. (0-1)
Zaznacz poprawne dokończenie zdania.
Na fakt, że część robotników uznaje się za przynależnych do kategorii, której nazwę
podkreślono w tekście, nie miało wpływu
A. rozwiązanie PGR-ów.
B. przeprowadzenie prywatyzacji.
C. zmniejszenie ukrytego bezrobocia.
D. wprowadzenie reformy emerytalnej.

","answer_text_html":"

Zadanie 4. (0-1)
I. Wykorzystanie
i tworzenie
informacji.
II. Rozpoznawanie
i rozwiązywanie
problemów.

\n
  1. Struktura społeczna. Zdający:
  2. podaje przykłady i wyjaśnia uwarunkowania pionowej i poziomej
\n

ruchliwości społecznej;

\n
  1. charakteryzuje wybrane problemy życia społecznego w Polsce
\n

(w tym sytuację młodych ludzi); rozważa możliwości ich rozwiązania.
Poprawna odpowiedź
D.
Schemat punktowania
1 p. -
wskazanie poprawnej odpowiedzi.
0 p. -
inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

D. wprowadzenie reformy emerytalnej

\n

Sposób 1 - analiza zadania

\n

Zadanie pyta, co NIE miało wpływu na to, że część robotników uznaje się za "przegranych" transformacji (kategoria, której nazwa jest podkreślona w tekście do zad. 3).

\n

Kluczowe pytanie: który z czterech procesów NIE pozbawiał robotników statusu społeczno-ekonomicznego?

\n

Analiza opcji A, B, C - wszystkie WPŁYWAŁY na poczucie "przegranej":

\n\n

→ Wszystkie trzy procesy (A, B, C) bezpośrednio przyczyniły się do tego, że robotnicy znaleźli się wśród "przegranych" transformacji.

\n

D. wprowadzenie reformy emerytalnej → reforma emerytalna z 1999 r. (Buzka, II i III filar - OFE, PTE) wprowadziła kapitałowy system emerytur. Reforma ta:

\n\n

→ Reforma emerytalna NIE miała wpływu na poczucie bycia "przegranym" transformacji u robotników. To jest poprawna odpowiedź.

\n

Sposób 2 - kontekst historyczny przemian gospodarczych w Polsce 1989-2012

\n

Główne procesy uderzające w status klasy robotniczej:

\n

| Rok | Wydarzenie | Wpływ na robotników |
| 1989-1990 | Plan Balcerowicza (terapia szokowa) | Hiperinflacja → utrata oszczędności; bezrobocie skok do 16% (1993) |
| 1990-1995 | Pierwsza fala prywatyzacji | Zamknięcia/redukcje w przemyśle państwowym |
| 1991-1993 | Likwidacja PGR-ów | 400 tys. pracowników rolnych bez pracy |
| 1993+ | Powszechne Świadectwa Udziałowe | NFI (Narodowe Fundusze Inwestycyjne), restrukturyzacja |
| 1999 | Reforma emerytalna Buzka | I + II + III filar - wpływ DŁUGOTERMINOWY, nie zmienił obecnej pozycji robotników |
| 1999-2000 | Druga fala prywatyzacji (huty, sektor petrochemiczny) | Zamknięcia, bezrobocie regionalne |

\n

Reforma emerytalna 1999 r. to najważniejszy z procesów, który NIE pasuje do listy bezpośrednich przyczyn poczucia "przegranej" transformacji u robotników w przeszło 20-letnim okresie 1989-2012.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 4, max 1 pkt):
- 1 pkt - wskazanie poprawnej odpowiedzi: D. wprowadzenie reformy emerytalnej
- 0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi
\n

Reference politologiczny

\n
Reference - "Wygrani i przegrani" transformacji (M. Jarosz):
- Maria Jarosz - socjolog ISP PAN, autorka prac o nierównościach społecznych w III RP (m.in. Wygrani i przegrani polskiej transformacji, 2005).
- "Przegrani" transformacji - robotnicy zlikwidowanych PGR-ów, byli pracownicy schyłkowych zakładów przemysłu ciężkiego, część ludności wiejskiej, długotrwale bezrobotni.
- "Wygrani" transformacji - przedsiębiorcy, kadra menedżerska, wolne zawody, tzw. nomenklatura przekuwająca kapitał polityczny w ekonomiczny (zob. zad. 6).
- Klucz interpretacyjny: "przegrani" to ci, którzy STRACILI realny status społeczno-ekonomiczny w wyniku transformacji.
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Opcja | Treść | Dlaczego błędna (NIE jest poprawna) | Pułapka |
| A | rozwiązanie PGR-ów | MIAŁO wpływ - likwidacja PGR-ów wyrzuciła setki tysięcy pracowników rolnych | Uczniowie mogą uznać, że PGR to wieś, nie robotnicy - ale pracownicy PGR są klasą robotniczą |
| B | przeprowadzenie prywatyzacji | MIAŁA wpływ - masowe zwolnienia w prywatyzowanych zakładach państwowych | Mylenie pozytywnych skutków prywatyzacji (wzrost gospodarczy) z negatywnymi (bezrobocie) |
| C | zmniejszenie ukrytego bezrobocia | MIAŁO wpływ - "odsłonięcie" rzeczywistego bezrobocia przez redukcje etatów | Trudność: "ukryte bezrobocie" jest pojęciem nieznanym wielu uczniom |
| D | wprowadzenie reformy emerytalnej | POPRAWNA - NIE miała bezpośredniego wpływu na poczucie "przegranej" robotników | - |

\n

Typowe pułapki

\n
Uwaga: Pułapka logiczna pytania - pytanie NEGATYWNE: "co NIE miało wpływu". Trzeba zaznaczyć opcję, która NIE pasuje do pozostałych. Częsty błąd: uczeń szuka opcji najbardziej pasującej, a nie najmniej pasującej.
\n
Uwaga: Może wydawać się, że reforma emerytalna z 1999 r. miała wpływ - bo niższe emerytury w systemie kapitałowym dotykają obecnych emerytów. Ale w kontekście tekstu (transformacja → "przegrani"/"wygrani") chodzi o BEZPOŚREDNIE skutki dla pozycji społecznej w trakcie 20 lat transformacji, a nie o przyszłe wartości świadczeń emerytalnych. Reforma emerytalna miała wpływ na PRZYSZŁOŚĆ, nie na bezrobocie i degradację społeczną w czasie zmian ustrojowych.
\n
Uwaga: Pojęcie "ukryte bezrobocie" (opcja C) - w PRL zatrudniano nadmiarowych pracowników, by oficjalnie nie było bezrobocia. Po 1989 r. zakłady były zmuszone do redukcji etatów, co "odsłoniło" rzeczywiste bezrobocie.
"}]}