{"id":"wos-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/6","paper_id":"wos-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"6","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6. (0-1)\nZaznacz nazwę kategorii społecznej, której dotyczy tekst.\nWypracowała strategie antycypacyjne, tworzyła sobie warunki do korzystnego przejścia\nz systemu upadającego do nowego, przygotowywała się do gospodarki rynkowej już od\npołowy lat osiemdziesiątych, by zamienić w drodze konwersji kapitał polityczny\nw ekonomiczny, z pozostawieniem możliwości powrotu do władzy.\nŹródło: W. Jakubowski, P. Załęski, Ł. Zamęcki, Nauki o polityce. Zarys koncepcji dyscypliny, Pułtusk 2013, s. 319.\nA. inteligencja\nB. nomenklatura\nC. klasa chłopów\nD. opozycja antykomunistyczna\nMateriał źródłowy do zadań 7. i 8.\nArt. 8.5. Nadzór nad działalnością stowarzyszeń należy do:\n1) wojewody właściwego ze względu na siedzibę stowarzyszenia - w zakresie nadzoru nad\ndziałalnością stowarzyszeń jednostek samorządu terytorialnego,\n2) starosty właściwego ze względu na siedzibę stowarzyszenia - w zakresie nadzoru nad\ninnymi niż wymienione w pkt. 1 stowarzyszeniami.\nArt. 40.1. Uproszczoną formą stowarzyszenia jest stowarzyszenie zwykłe nieposiadające\nosobowości prawnej.\nŹródło: Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach.","answer":"B","answer_text":"Zadanie 6. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nII. Rozpoznawanie\ni rozwiązywanie\nproblemów.\n4. Struktura społeczna. Zdający:\n1) opisuje strukturę klasowo-warstwową polskiego społeczeństwa\ni swojej społeczności lokalnej.\nPoprawna odpowiedź\nB.\nSchemat punktowania\n1 p. -\nwskazanie poprawnej odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**B. nomenklatura**\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego\n\nTekst Jakubowskiego/Załęskiego/Zamęckiego (*Nauki o polityce*, 2013) opisuje konkretną kategorię społeczną:\n\n> *\"Wypracowała strategie antycypacyjne, tworzyła sobie warunki do korzystnego przejścia z systemu upadającego do nowego, przygotowywała się do gospodarki rynkowej już od połowy lat osiemdziesiątych, by zamienić w drodze konwersji kapitał polityczny w ekonomiczny, z pozostawieniem możliwości powrotu do władzy.\"*\n\n**Wskazówki kluczowe:**\n1. **\"Strategie antycypacyjne\"** - kategoria zorganizowana, świadoma, planująca długofalowo. To wymagało dostępu do informacji i władzy.\n2. **\"Przejście z systemu upadającego do nowego\"** - chodzi o przejście z PRL (system komunistyczny upadający w latach 80.) do III RP (gospodarka rynkowa).\n3. **\"Od połowy lat osiemdziesiątych\"** - okres przed upadkiem komunizmu, kiedy partia komunistyczna była jeszcze przy władzy. KTÓRA grupa już wtedy widziała koniec systemu i się przygotowywała? Tylko ta, która miała dostęp do informacji o stanie gospodarki, czyli **elita partyjna i państwowa**.\n4. **\"Konwersja kapitału politycznego w ekonomiczny\"** - to KLUCZOWY zwrot: przekuwanie wpływów partyjnych/państwowych w prywatne aktywa. Zjawisko opisane w pracach socjologów (J. Staniszkis - \"kapitalizm polityczny\", \"uwłaszczenie nomenklatury\").\n5. **\"Możliwość powrotu do władzy\"** - sugeruje świadomą strategię polityczną. SLD (Sojusz Lewicy Demokratycznej, 1991+ z PZPR) faktycznie wrócił do władzy w 1993 i 2001 r.\n\n→ **Wniosek:** opisana kategoria to **nomenklatura PRL** - uprzywilejowana warstwa działaczy partyjnych i kadry państwowej PZPR, która świadomie przygotowała sobie miejsce w nowym ustroju, m.in. przez \"dziką prywatyzację\" zakładów państwowych w pierwszej połowie lat 90.\n\n## Sposób 2 - kontekst historyczny: \"uwłaszczenie nomenklatury\"\n\n**Nomenklatura** w terminologii politologicznej oznacza w PRL:\n- **Lista stanowisk obsadzanych przez aparat partyjny PZPR** (od dyrektorów fabryk po ministrów). Wprowadzona w ZSRR przez Stalina, w PRL od 1949 r.\n- **Warstwa społeczna** osób na tych stanowiskach (działacze partyjni, dyrektorzy, kadra MON/MSW).\n\nPrzemiany 1989-1992 - zjawisko opisane w arkuszach CKE jako:\n- **\"Uwłaszczenie nomenklatury\"** (J. Staniszkis, 1991) - proces, w którym dawna kadra zarządzająca PRL przejmowała majątek państwowy w trakcie pierwszej fali prywatyzacji (spółki nomenklaturowe, MBO management buy-out, leasing pracowniczy).\n- **\"Kapitalizm polityczny\"** - system, w którym dostęp do dawnych stanowisk politycznych przekładał się na pozycję w nowej gospodarce rynkowej.\n- **\"Powrót do władzy\"** - sukces SLD pod kierownictwem Aleksandra Kwaśniewskiego: zwycięstwo w wyborach parlamentarnych 1993 r., prezydentura Kwaśniewskiego 1995-2005, ponowne zwycięstwo SLD 2001 r.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 6, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - wskazanie poprawnej odpowiedzi: **B. nomenklatura**\n> - **0 pkt** - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi\n\n## Reference politologiczny\n\n> **Reference - Nomenklatura PRL i jej rola w transformacji:**\n> - **Definicja:** lista stanowisk kierowniczych obsadzanych przez aparat partyjny PZPR (dyrektorzy zakładów, kadra ministerstw, urzędników, MON, MSW). Termin sowiecki (nomenklatura, ros. \"номенклатура\").\n> - **Liczebność:** w schyłkowej PRL ok. 100-150 tys. osób na stanowiskach nomenklaturowych.\n> - **Strategia transformacji:**\n> - Spółki nomenklaturowe (1988-1990) - zakładane przez dyrektorów państwowych, z udziałem majątku przedsiębiorstw.\n> - Konwersja: kapitał polityczny → kapitał ekonomiczny (Staniszkis).\n> - Powrót do władzy: SLD 1993 (rząd Pawlaka-Oleksy-Cimoszewicza), 2001 (Miller).\n> - **Klasycy interpretacji:** Jadwiga Staniszkis (*Postkomunizm*, 2001), Antoni Z. Kamiński, Antoni Dudek (*Historia polityczna Polski 1989-2012*).\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Treść | Dlaczego błędna | Pułapka |\n| A | inteligencja | Inteligencja to klasyczna warstwa wykonująca prace umysłowe (lekarze, nauczyciele, naukowcy); nie miała kapitału politycznego do konwersji | Zbyt ogólna kategoria |\n| **B** | **nomenklatura** | **POPRAWNA - kapitał polityczny → ekonomiczny + powrót do władzy** | - |\n| C | klasa chłopów | Chłopi jako klasa nie posiadali kapitału politycznego ani strategii antycypacyjnych w tym sensie | Klucz: chłopi nie mieli pozycji władzy do skonwertowania |\n| D | opozycja antykomunistyczna | Opozycja (Solidarność, KOR) była antypartyjna - to ona walczyła o upadek systemu, nie kapitalizowała kapitał polityczny PZPR | Często mylona, ale opozycja NIE PRZYGOTOWYWAŁA się do gospodarki rynkowej \"od połowy lat 80\" - była dopiero w podziemiu |\n\n## Typowe pułapki\n\n> **Uwaga:** Najczęstszy błąd - wskazanie **D. opozycji antykomunistycznej**. Uczniowie kojarzą \"przejście do nowego systemu\" z opozycją (Solidarnością), ale klucz tekstu to \"konwersja kapitału politycznego w ekonomiczny\" - to opisuje ELITĘ DOTYCHCZASOWEJ WŁADZY, czyli nomenklaturę PZPR, a nie jej przeciwników.\n\n> **Uwaga:** \"Możliwość powrotu do władzy\" jasno wskazuje na nomenklaturę: SLD (kontynuator PZPR) faktycznie wrócił do władzy w 1993 i 2001 r. Opozycja AWS/UW nie miała kapitału politycznego do konwertowania - dopiero zdobyła władzę po 1989 r.\n\n> **Uwaga:** \"Inteligencja\" (A) była warstwą zawodową bez bezpośredniego dostępu do struktur partyjnych - nie miała kapitału politycznego do skonwertowania w 1989 r.","image":"img/wos-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-6.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 6. (0-1)<br>Zaznacz nazwę kategorii społecznej, której dotyczy tekst.<br>Wypracowała strategie antycypacyjne, tworzyła sobie warunki do korzystnego przejścia<br>z systemu upadającego do nowego, przygotowywała się do gospodarki rynkowej już od<br>połowy lat osiemdziesiątych, by zamienić w drodze konwersji kapitał polityczny<br>w ekonomiczny, z pozostawieniem możliwości powrotu do władzy.<br>Źródło: W. Jakubowski, P. Załęski, Ł. Zamęcki, Nauki o polityce. Zarys koncepcji dyscypliny, Pułtusk 2013, s. 319.<br>A. inteligencja<br>B. nomenklatura<br>C. klasa chłopów<br>D. opozycja antykomunistyczna<br>Materiał źródłowy do zadań 7. i 8.<br>Art. 8.5. Nadzór nad działalnością stowarzyszeń należy do:</p>\n<ol><li>wojewody właściwego ze względu na siedzibę stowarzyszenia - w zakresie nadzoru nad</li></ol>\n<p>działalnością stowarzyszeń jednostek samorządu terytorialnego,</p>\n<ol><li>starosty właściwego ze względu na siedzibę stowarzyszenia - w zakresie nadzoru nad</li></ol>\n<p>innymi niż wymienione w pkt. 1 stowarzyszeniami.<br>Art. 40.1. Uproszczoną formą stowarzyszenia jest stowarzyszenie zwykłe nieposiadające<br>osobowości prawnej.<br>Źródło: Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 6. (0-1)<br>I. Wykorzystanie<br>i tworzenie<br>informacji.<br>II. Rozpoznawanie<br>i rozwiązywanie<br>problemów.</p>\n<ol><li>Struktura społeczna. Zdający:</li><li>opisuje strukturę klasowo-warstwową polskiego społeczeństwa</li></ol>\n<p>i swojej społeczności lokalnej.<br>Poprawna odpowiedź<br>B.<br>Schemat punktowania<br>1 p. -<br>wskazanie poprawnej odpowiedzi.<br>0 p. -<br>inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>B. nomenklatura</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego</h4>\n<p>Tekst Jakubowskiego/Załęskiego/Zamęckiego (<em>Nauki o polityce</em>, 2013) opisuje konkretną kategorię społeczną:</p>\n<blockquote><em>&quot;Wypracowała strategie antycypacyjne, tworzyła sobie warunki do korzystnego przejścia z systemu upadającego do nowego, przygotowywała się do gospodarki rynkowej już od połowy lat osiemdziesiątych, by zamienić w drodze konwersji kapitał polityczny w ekonomiczny, z pozostawieniem możliwości powrotu do władzy.&quot;</em></blockquote>\n<p><strong>Wskazówki kluczowe:</strong></p>\n<ol><li><strong>&quot;Strategie antycypacyjne&quot;</strong> - kategoria zorganizowana, świadoma, planująca długofalowo. To wymagało dostępu do informacji i władzy.</li><li><strong>&quot;Przejście z systemu upadającego do nowego&quot;</strong> - chodzi o przejście z PRL (system komunistyczny upadający w latach 80.) do III RP (gospodarka rynkowa).</li><li><strong>&quot;Od połowy lat osiemdziesiątych&quot;</strong> - okres przed upadkiem komunizmu, kiedy partia komunistyczna była jeszcze przy władzy. KTÓRA grupa już wtedy widziała koniec systemu i się przygotowywała? Tylko ta, która miała dostęp do informacji o stanie gospodarki, czyli <strong>elita partyjna i państwowa</strong>.</li><li><strong>&quot;Konwersja kapitału politycznego w ekonomiczny&quot;</strong> - to KLUCZOWY zwrot: przekuwanie wpływów partyjnych/państwowych w prywatne aktywa. Zjawisko opisane w pracach socjologów (J. Staniszkis - &quot;kapitalizm polityczny&quot;, &quot;uwłaszczenie nomenklatury&quot;).</li><li><strong>&quot;Możliwość powrotu do władzy&quot;</strong> - sugeruje świadomą strategię polityczną. SLD (Sojusz Lewicy Demokratycznej, 1991+ z PZPR) faktycznie wrócił do władzy w 1993 i 2001 r.</li></ol>\n<p>→ <strong>Wniosek:</strong> opisana kategoria to <strong>nomenklatura PRL</strong> - uprzywilejowana warstwa działaczy partyjnych i kadry państwowej PZPR, która świadomie przygotowała sobie miejsce w nowym ustroju, m.in. przez &quot;dziką prywatyzację&quot; zakładów państwowych w pierwszej połowie lat 90.</p>\n<h4>Sposób 2 - kontekst historyczny: &quot;uwłaszczenie nomenklatury&quot;</h4>\n<p><strong>Nomenklatura</strong> w terminologii politologicznej oznacza w PRL:</p>\n<ul><li><strong>Lista stanowisk obsadzanych przez aparat partyjny PZPR</strong> (od dyrektorów fabryk po ministrów). Wprowadzona w ZSRR przez Stalina, w PRL od 1949 r.</li><li><strong>Warstwa społeczna</strong> osób na tych stanowiskach (działacze partyjni, dyrektorzy, kadra MON/MSW).</li></ul>\n<p>Przemiany 1989-1992 - zjawisko opisane w arkuszach CKE jako:</p>\n<ul><li><strong>&quot;Uwłaszczenie nomenklatury&quot;</strong> (J. Staniszkis, 1991) - proces, w którym dawna kadra zarządzająca PRL przejmowała majątek państwowy w trakcie pierwszej fali prywatyzacji (spółki nomenklaturowe, MBO management buy-out, leasing pracowniczy).</li><li><strong>&quot;Kapitalizm polityczny&quot;</strong> - system, w którym dostęp do dawnych stanowisk politycznych przekładał się na pozycję w nowej gospodarce rynkowej.</li><li><strong>&quot;Powrót do władzy&quot;</strong> - sukces SLD pod kierownictwem Aleksandra Kwaśniewskiego: zwycięstwo w wyborach parlamentarnych 1993 r., prezydentura Kwaśniewskiego 1995-2005, ponowne zwycięstwo SLD 2001 r.</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 6, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - wskazanie poprawnej odpowiedzi: <strong>B. nomenklatura</strong><br>- <strong>0 pkt</strong> - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi</blockquote>\n<h4>Reference politologiczny</h4>\n<blockquote><strong>Reference - Nomenklatura PRL i jej rola w transformacji:</strong><br>- <strong>Definicja:</strong> lista stanowisk kierowniczych obsadzanych przez aparat partyjny PZPR (dyrektorzy zakładów, kadra ministerstw, urzędników, MON, MSW). Termin sowiecki (nomenklatura, ros. &quot;номенклатура&quot;).<br>- <strong>Liczebność:</strong> w schyłkowej PRL ok. 100-150 tys. osób na stanowiskach nomenklaturowych.<br>- <strong>Strategia transformacji:</strong><br>- Spółki nomenklaturowe (1988-1990) - zakładane przez dyrektorów państwowych, z udziałem majątku przedsiębiorstw.<br>- Konwersja: kapitał polityczny → kapitał ekonomiczny (Staniszkis).<br>- Powrót do władzy: SLD 1993 (rząd Pawlaka-Oleksy-Cimoszewicza), 2001 (Miller).<br>- <strong>Klasycy interpretacji:</strong> Jadwiga Staniszkis (<em>Postkomunizm</em>, 2001), Antoni Z. Kamiński, Antoni Dudek (<em>Historia polityczna Polski 1989-2012</em>).</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Opcja | Treść | Dlaczego błędna | Pułapka |<br>| A | inteligencja | Inteligencja to klasyczna warstwa wykonująca prace umysłowe (lekarze, nauczyciele, naukowcy); nie miała kapitału politycznego do konwersji | Zbyt ogólna kategoria |<br>| <strong>B</strong> | <strong>nomenklatura</strong> | <strong>POPRAWNA - kapitał polityczny → ekonomiczny + powrót do władzy</strong> | - |<br>| C | klasa chłopów | Chłopi jako klasa nie posiadali kapitału politycznego ani strategii antycypacyjnych w tym sensie | Klucz: chłopi nie mieli pozycji władzy do skonwertowania |<br>| D | opozycja antykomunistyczna | Opozycja (Solidarność, KOR) była antypartyjna - to ona walczyła o upadek systemu, nie kapitalizowała kapitał polityczny PZPR | Często mylona, ale opozycja NIE PRZYGOTOWYWAŁA się do gospodarki rynkowej &quot;od połowy lat 80&quot; - była dopiero w podziemiu |</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - wskazanie <strong>D. opozycji antykomunistycznej</strong>. Uczniowie kojarzą &quot;przejście do nowego systemu&quot; z opozycją (Solidarnością), ale klucz tekstu to &quot;konwersja kapitału politycznego w ekonomiczny&quot; - to opisuje ELITĘ DOTYCHCZASOWEJ WŁADZY, czyli nomenklaturę PZPR, a nie jej przeciwników.</blockquote>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> &quot;Możliwość powrotu do władzy&quot; jasno wskazuje na nomenklaturę: SLD (kontynuator PZPR) faktycznie wrócił do władzy w 1993 i 2001 r. Opozycja AWS/UW nie miała kapitału politycznego do konwertowania - dopiero zdobyła władzę po 1989 r.</blockquote>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> &quot;Inteligencja&quot; (A) była warstwą zawodową bez bezpośredniego dostępu do struktur partyjnych - nie miała kapitału politycznego do skonwertowania w 1989 r.</blockquote>"}]}