{"id":"wos-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/9","paper_id":"wos-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"9","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9. (0-1)\nNa podstawie tabeli rozstrzygnij, czy obiegowa opinia: kapitał społeczny na wsi jest niższy\nniż w mieście jest trafna. Uzasadnij swój wybór, odwołując się do danych.\nNa podstawie: Kapitał ludzki i zasoby społeczne wsi. Ludzie - społeczność lokalna - edukacja,\nred. K. Szafraniec, Warszawa 2006, s. 165-169.\nRodzaj kapitału społecznego\nLudność wiejska\nLudność miejska\nniski\nwysoki\nniski\nwysoki\nkapitał zaufania społecznego\n36%\n16%\n74%\n5%\nkapitał działania społecznego\n9%\n48%\n17%\n19%\npoziom zaangażowania publicznego\n19%\n26%\n24%\n7%\nMWO_1R\nRozstrzygnięcie -\nUzasadnienie -\nMateriał źródłowy do zadań 10. i 11.\nMapa Polski z odsetkiem niepracujących osób w wieku produkcyjnym zdolnych do pracy\ni gotowych do jej podjęcia w 2012 roku (według województw i podregionów)\nŹródło: Mały Rocznik Statystyczny Polski 2013, Warszawa 2013, s. 166.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 9. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nII. Rozpoznawanie\ni rozwiązywanie\nproblemów.\n12. Społeczeństwo obywatelskie. Zdający:\n3) wyjaśnia, jak powstaje i jakie znaczenie dla społeczeństwa\nobywatelskiego ma kapitał społeczny (zaufanie, sieci współpracy\ni system efektywnych norm).\nPoprawne rozstrzygnięcie\nNIE\nPrzykładowe uzasadnienie\nW świetle danych obiegowa opinia jest nieprawidłowa, gdyż w każdym zaprezentowanym\naspekcie kapitału społecznego lepsze rezultaty osiągnęła ludność wiejska, na przykład niski\nkapitał zaufania społecznego jest typowy dla 36% ludności wiejskiej i aż do 74% miejskiej,\na wysoki odpowiednio dla 16% i 5%.\nSchemat punktowania\n1 p. -\n0 p. -\npodanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi (rozstrzygnięcia i uzasadnienia\nz odwołaniem do danych).\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Rozstrzygnięcie: NIE** (obiegowa opinia jest nieprawidłowa)\n\n**Uzasadnienie:** W świetle danych z tabeli we wszystkich trzech aspektach kapitału społecznego ludność wiejska osiąga lepsze rezultaty niż ludność miejska. Na przykład **niski kapitał zaufania społecznego** dotyczy 36% ludności wiejskiej, ale aż **74% ludności miejskiej**, podczas gdy **wysoki kapitał zaufania** ma 16% mieszkańców wsi i tylko 5% mieszkańców miast.\n\n## Sposób 1 - analiza danych z tabeli\n\nTabela podaje udział mieszkańców wsi i miast w trzech wymiarach kapitału społecznego, z podziałem na NISKI i WYSOKI poziom:\n\n| Wymiar | Wieś - niski | Wieś - wysoki | Miasto - niski | Miasto - wysoki |\n| **Kapitał zaufania społecznego** | 36% | **16%** | **74%** | 5% |\n| **Kapitał działania społecznego** | 9% | **48%** | 17% | 19% |\n| **Poziom zaangażowania publicznego** | 19% | **26%** | 24% | 7% |\n\n**Interpretacja każdego wiersza:**\n\n1. **Kapitał zaufania społecznego (zaufanie międzyludzkie):**\n- Wieś: niski 36% / wysoki 16%\n- Miasto: niski **74%** (ponad dwukrotnie więcej niż na wsi!) / wysoki tylko 5%\n- **Wniosek:** zaufanie społeczne wyraźnie WYŻSZE na wsi.\n\n2. **Kapitał działania społecznego (aktywność, organizowanie się):**\n- Wieś: niski tylko 9% / wysoki **48%** (prawie połowa!)\n- Miasto: niski 17% / wysoki tylko 19%\n- **Wniosek:** aktywność społeczna i zdolność do współdziałania DUŻO wyższa na wsi.\n\n3. **Poziom zaangażowania publicznego (uczestnictwo w sprawach publicznych):**\n- Wieś: niski 19% / wysoki **26%**\n- Miasto: niski 24% / wysoki tylko 7%\n- **Wniosek:** zaangażowanie publiczne wyższe na wsi (26% vs 7%).\n\n→ **Ogólny wniosek:** w KAŻDYM z trzech aspektów kapitału społecznego mieszkańcy wsi osiągają **lepsze wyniki** (więcej osób z wysokim kapitałem, mniej osób z niskim) niż mieszkańcy miast. **Obiegowa opinia jest fałszywa.**\n\n## Sposób 2 - kontekst socjologiczny: dlaczego wieś \"wygrywa\"?\n\nWynik może być zaskakujący, bo w popularnym myśleniu miasto kojarzy się z większym uczestnictwem (NGO, kulturze, organizacjach). Ale dane potwierdzają **paradoks**, który socjologowie tłumaczą tak:\n\n- **Wieś** - silne więzi sąsiedzkie, wspólnota lokalna, OSP, KGW (Koła Gospodyń Wiejskich), parafie, koła rolników → **wysoki kapitał działania**.\n- **Miasto** - anonimowość wielkomiejska, atomizacja, mniejsze zaufanie do nieznajomych → **niski kapitał zaufania**.\n\nKlasyczne pojęcia socjologiczne:\n- **Robert Putnam** (*Bowling Alone*, 2000) - kapitał społeczny w USA spadał wraz z urbanizacją.\n- **Ferdinand Tönnies** - Gemeinschaft (wspólnota wiejska) vs Gesellschaft (zrzeszenie miejskie). Wieś = silniejsza wspólnota.\n- **Janusz Czapiński** (*Diagnoza społeczna*) - Polska ma niski poziom zaufania ogólnie, ale wieś wypada lepiej w wymiarze \"zaufania bliskich\".\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 9, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - podanie DWÓCH poprawnych elementów odpowiedzi:\n> - **Rozstrzygnięcie: NIE** (opinia jest nieprawidłowa / niesłuszna / błędna)\n> - **Uzasadnienie z odwołaniem do KONKRETNYCH danych z tabeli** (procenty z porównaniem wieś/miasto w przynajmniej jednym wymiarze)\n> - **0 pkt** - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi (np. samo rozstrzygnięcie bez uzasadnienia, lub uzasadnienie ogólnikowe bez danych)\n>\n> **WYMAGANE w uzasadnieniu:**\n> - Konkretny procent z tabeli (np. \"36%\", \"74%\", \"48%\")\n> - Porównanie wieś vs miasto\n> - Wniosek logiczny przeczący obiegowej opinii\n>\n> **Wykluczone:**\n> - Sama odpowiedź \"NIE\" bez uzasadnienia (0 pkt)\n> - Uzasadnienie bez liczb (\"bo na wsi jest większa wspólnota\") - brakuje odwołania do DANYCH z tabeli\n\n## Reference politologiczny / socjologiczny\n\n> **Reference - Kapitał społeczny:**\n> - **Definicja (R. Putnam):** \"sieci, normy i zaufanie społeczne, które ułatwiają koordynację i współpracę dla wzajemnych korzyści\" (*Bowling Alone*, 2000).\n> - **Komponenty:**\n> - Zaufanie (interpersonalne i instytucjonalne)\n> - Sieci (organizacje, stowarzyszenia, kontakty)\n> - Normy (wzajemność, solidarność)\n> - **Polskie badania:**\n> - K. Szafraniec (*Kapitał ludzki i zasoby społeczne wsi*, 2006) - wykazała wyższy kapitał społeczny na wsi.\n> - J. Czapiński (*Diagnoza społeczna*, raporty od 2000 r.) - Polska ma niski globalny poziom zaufania (\"deficyt zaufania\"), ale na wsi paradoksalnie lepszy niż w mieście.\n> - **Konsekwencje dla społeczeństwa obywatelskiego:** wieś polska ma silniejsze tradycyjne więzi (OSP, parafie, KGW); miasto wymaga budowania nowych form aktywności (NGO, ruchy miejskie).\n\n## Typowe pułapki\n\n> **Uwaga:** Najczęstszy błąd: rozstrzygnięcie **TAK** - uczeń ulega obiegowej opinii i myśli \"miasto = bardziej rozwinięte = wyższy kapitał\". Trzeba CZYTAĆ DANE, nie zgadywać. Dane WYRAŹNIE pokazują przewagę wsi.\n\n> **Uwaga:** Klucz wymaga konkretnych liczb w uzasadnieniu. \"Na wsi jest lepiej\" - niewystarczająco. Trzeba podać: \"36% vs 74%\" lub \"48% vs 19%\" lub \"26% vs 7%\".\n\n> **Uwaga:** Pułapka logiczna - niski poziom NEGATYWNEGO wskaźnika (np. \"niski kapitał\") jest CECHĄ POZYTYWNĄ. 36% wsi z niskim kapitałem zaufania to LEPIEJ niż 74% miasta z niskim. Trzeba uważać na kierunek interpretacji.","image":"img/wos-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-9.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 9. (0-1)
Na podstawie tabeli rozstrzygnij, czy obiegowa opinia: kapitał społeczny na wsi jest niższy
niż w mieście jest trafna. Uzasadnij swój wybór, odwołując się do danych.
Na podstawie: Kapitał ludzki i zasoby społeczne wsi. Ludzie - społeczność lokalna - edukacja,
red. K. Szafraniec, Warszawa 2006, s. 165-169.
Rodzaj kapitału społecznego
Ludność wiejska
Ludność miejska
niski
wysoki
niski
wysoki
kapitał zaufania społecznego
36%
16%
74%
5%
kapitał działania społecznego
9%
48%
17%
19%
poziom zaangażowania publicznego
19%
26%
24%
7%
MWO_1R
Rozstrzygnięcie -
Uzasadnienie -
Materiał źródłowy do zadań 10. i 11.
Mapa Polski z odsetkiem niepracujących osób w wieku produkcyjnym zdolnych do pracy
i gotowych do jej podjęcia w 2012 roku (według województw i podregionów)
Źródło: Mały Rocznik Statystyczny Polski 2013, Warszawa 2013, s. 166.

","answer_text_html":"

Zadanie 9. (0-1)
I. Wykorzystanie
i tworzenie
informacji.
II. Rozpoznawanie
i rozwiązywanie
problemów.

\n
  1. Społeczeństwo obywatelskie. Zdający:
  2. wyjaśnia, jak powstaje i jakie znaczenie dla społeczeństwa
\n

obywatelskiego ma kapitał społeczny (zaufanie, sieci współpracy
i system efektywnych norm).
Poprawne rozstrzygnięcie
NIE
Przykładowe uzasadnienie
W świetle danych obiegowa opinia jest nieprawidłowa, gdyż w każdym zaprezentowanym
aspekcie kapitału społecznego lepsze rezultaty osiągnęła ludność wiejska, na przykład niski
kapitał zaufania społecznego jest typowy dla 36% ludności wiejskiej i aż do 74% miejskiej,
a wysoki odpowiednio dla 16% i 5%.
Schemat punktowania
1 p. -
0 p. -
podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi (rozstrzygnięcia i uzasadnienia
z odwołaniem do danych).
inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Rozstrzygnięcie: NIE (obiegowa opinia jest nieprawidłowa)

\n

Uzasadnienie: W świetle danych z tabeli we wszystkich trzech aspektach kapitału społecznego ludność wiejska osiąga lepsze rezultaty niż ludność miejska. Na przykład niski kapitał zaufania społecznego dotyczy 36% ludności wiejskiej, ale aż 74% ludności miejskiej, podczas gdy wysoki kapitał zaufania ma 16% mieszkańców wsi i tylko 5% mieszkańców miast.

\n

Sposób 1 - analiza danych z tabeli

\n

Tabela podaje udział mieszkańców wsi i miast w trzech wymiarach kapitału społecznego, z podziałem na NISKI i WYSOKI poziom:

\n

| Wymiar | Wieś - niski | Wieś - wysoki | Miasto - niski | Miasto - wysoki |
| Kapitał zaufania społecznego | 36% | 16% | 74% | 5% |
| Kapitał działania społecznego | 9% | 48% | 17% | 19% |
| Poziom zaangażowania publicznego | 19% | 26% | 24% | 7% |

\n

Interpretacja każdego wiersza:

\n
  1. Kapitał zaufania społecznego (zaufanie międzyludzkie):
\n\n
  1. Kapitał działania społecznego (aktywność, organizowanie się):
\n\n
  1. Poziom zaangażowania publicznego (uczestnictwo w sprawach publicznych):
\n\n

→ Ogólny wniosek: w KAŻDYM z trzech aspektów kapitału społecznego mieszkańcy wsi osiągają lepsze wyniki (więcej osób z wysokim kapitałem, mniej osób z niskim) niż mieszkańcy miast. Obiegowa opinia jest fałszywa.

\n

Sposób 2 - kontekst socjologiczny: dlaczego wieś "wygrywa"?

\n

Wynik może być zaskakujący, bo w popularnym myśleniu miasto kojarzy się z większym uczestnictwem (NGO, kulturze, organizacjach). Ale dane potwierdzają paradoks, który socjologowie tłumaczą tak:

\n\n

Klasyczne pojęcia socjologiczne:

\n\n

Schemat oceniania CKE

\n
Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 9, max 1 pkt):
- 1 pkt - podanie DWÓCH poprawnych elementów odpowiedzi:
- Rozstrzygnięcie: NIE (opinia jest nieprawidłowa / niesłuszna / błędna)
- Uzasadnienie z odwołaniem do KONKRETNYCH danych z tabeli (procenty z porównaniem wieś/miasto w przynajmniej jednym wymiarze)
- 0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi (np. samo rozstrzygnięcie bez uzasadnienia, lub uzasadnienie ogólnikowe bez danych)

WYMAGANE w uzasadnieniu:
- Konkretny procent z tabeli (np. "36%", "74%", "48%")
- Porównanie wieś vs miasto
- Wniosek logiczny przeczący obiegowej opinii

Wykluczone:
- Sama odpowiedź "NIE" bez uzasadnienia (0 pkt)
- Uzasadnienie bez liczb ("bo na wsi jest większa wspólnota") - brakuje odwołania do DANYCH z tabeli
\n

Reference politologiczny / socjologiczny

\n
Reference - Kapitał społeczny:
- Definicja (R. Putnam): "sieci, normy i zaufanie społeczne, które ułatwiają koordynację i współpracę dla wzajemnych korzyści" (Bowling Alone, 2000).
- Komponenty:
- Zaufanie (interpersonalne i instytucjonalne)
- Sieci (organizacje, stowarzyszenia, kontakty)
- Normy (wzajemność, solidarność)
- Polskie badania:
- K. Szafraniec (Kapitał ludzki i zasoby społeczne wsi, 2006) - wykazała wyższy kapitał społeczny na wsi.
- J. Czapiński (Diagnoza społeczna, raporty od 2000 r.) - Polska ma niski globalny poziom zaufania ("deficyt zaufania"), ale na wsi paradoksalnie lepszy niż w mieście.
- Konsekwencje dla społeczeństwa obywatelskiego: wieś polska ma silniejsze tradycyjne więzi (OSP, parafie, KGW); miasto wymaga budowania nowych form aktywności (NGO, ruchy miejskie).
\n

Typowe pułapki

\n
Uwaga: Najczęstszy błąd: rozstrzygnięcie TAK - uczeń ulega obiegowej opinii i myśli "miasto = bardziej rozwinięte = wyższy kapitał". Trzeba CZYTAĆ DANE, nie zgadywać. Dane WYRAŹNIE pokazują przewagę wsi.
\n
Uwaga: Klucz wymaga konkretnych liczb w uzasadnieniu. "Na wsi jest lepiej" - niewystarczająco. Trzeba podać: "36% vs 74%" lub "48% vs 19%" lub "26% vs 7%".
\n
Uwaga: Pułapka logiczna - niski poziom NEGATYWNEGO wskaźnika (np. "niski kapitał") jest CECHĄ POZYTYWNĄ. 36% wsi z niskim kapitałem zaufania to LEPIEJ niż 74% miasta z niskim. Trzeba uważać na kierunek interpretacji.
"}]}