{"id":"wos-2015-przykladowy-arkusz-cke-rozszerzona/zad/Temat 1","paper_id":"wos-2015-przykladowy-arkusz-cke-rozszerzona","number":"Temat 1","points":null,"ptype":"open","subject":"wos","category":"przykladowy","year":2015,"month":null,"level":"rozszerzona","text":"Temat 1.\nStruktura klasowo-warstwowa współczesnego społeczeństwa polskiego - powód do obaw\nczy naturalna konsekwencja rozwoju gospodarczego? Oceń problem, uwzględniając\nzałożenia myśli liberalnej i socjaldemokratycznej.\nMateriały źródłowe do tematu 2.\nTekst 1. Skrócenie kadencji Sejmu może być głosowane w końcu września lub\nna początku października - powiedział marszałek Ludwik Dorn\nW Sejmie są dwa wnioski o skrócenie kadencji Sejmu i wcześniejsze wybory. Jeden\nzłożony przez SLD, drugi - przez PO. Na posiedzeniu prezydium (marszałek\ni wicemarszałkowie) wicemarszałek Bronisław Komorowski (PO) domagał się, aby Sejm\nzajął się wnioskiem PO na najbliższym posiedzeniu, zaczynającym się 22 sierpnia [2007 r.].\nMarszałek odmówił. Na zwołanej później konferencji prasowej oświadczył, że nie podda pod\ngłosowanie wniosku o przyśpieszenie wyborów, dopóki Sejm nie przegłosuje kilku ważnych\nustaw, których brak „mógłby narazić Polskę na wymierne straty”. Wymienił ustawę\no systemie informacji Schengen, ustawę o budownictwie społecznym oraz nowelizację art. 88\nKarty nauczyciela (dotyczącego wcześniejszych emerytur).\nŹródło: http://wyborcza.pl/1,76842,4324271.html#ixzz2YxXOGScE.\nTekst 2. Senat podczas posiedzenia w dniu 20 czerwca 2013 r. zaproponował poprawki\ndo nowelizacji ustawy o dozorze elektronicznym\nNowelizacja ustawy (przyjęta przez Sejm w dniu 24 maja 2013 r.) przewidywała\nrozszerzenie jej stosowania na przypadki orzeczenia środków zapobiegawczych karnych\ni zabezpieczających (art. 1 pkt 1 ustawy nowelizującej).\nBiuro Legislacyjne Senatu uznało jednak, że „ustawodawca wprowadzając nowy przepis\nnie wypełnił go nawet minimalną treścią merytoryczną. Ustawa nie zawiera przepisów\nmaterialnych, które określałyby do jakich środków karnych, zapobiegawczych in concreto się\nodnosi, nie zawiera żadnej regulacji szczegółowej”.\nPonadto, Biuro Legislacyjne wskazało, że „ustawa nie określa zasad wykonywania\nśrodków zapobiegawczych, karnych i zabezpieczających, których wykonanie łączy się\nz użyciem aparatury monitorującej”.\nŹródło: http://programy.hfhr.pl/monitoringprocesulegislacyjnego/dozor-elektroniczny-senat-zaproponowal-\npoprawki/.","answer":null,"answer_text":"Temat 1.\nStruktura klasowo-warstwowa współczesnego społeczeństwa polskiego - powód do obaw\nczy naturalna konsekwencja rozwoju gospodarczego? Oceń problem, uwzględniając\nzałożenia myśli liberalnej i socjaldemokratycznej.\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie informacji.\nII. Rozpoznawanie\ni rozwiązywanie\nproblemów.\nVI. Dostrzeganie\nwspółzależności we\nwspółczesnym\nświecie.\n4. Struktura społeczna. Uczeń:\n1) opisuje strukturę klasowo-warstwową polskiego społeczeństwa\ni swojej społeczności lokalnej;\n3) podaje przykłady i wyjaśnia uwarunkowania pionowej\ni poziomej ruchliwości społecznej;\n4) opisuje mechanizm i skutki społecznego wykluczenia oraz\nsposoby przeciwdziałania temu zjawisku;\n5) charakteryzuje wybrane problemy życia społecznego w Polsce\n(w tym sytuację młodych ludzi); rozważa możliwości ich\nrozwiązania.\n5. Zmiana społeczna. Uczeń:\n3) analizuje sposoby adaptacji do zmiany społecznej na podstawie\nwłasnych obserwacji i tekstów kultury.\n9. Współczesne spory światopoglądowe. Uczeń:\n5) rozpatruje racje stron innych aktualnych sporów\nświatopoglądowych i formułuje swoje stanowisko w danej\nsprawie.\n16. Polityka, ideologie, doktryny i programy polityczne. Uczeń:\n3) analizuje wybrane konflikty wartości i interesów ujawniające\nsię w debacie publicznej w Polsce;\n4) opisuje przebieg debaty publicznej na wybrany temat,\nkorzystając z różnych źródeł informacji; ocenia jakość\nargumentacji jej stron, formułuje własne stanowisko;\n6) charakteryzuje najważniejsze współczesne doktryny polityczne\n(chrześcijańska demokracja, konserwatyzm, liberalizm,\nnacjonalizm, socjaldemokracja, socjalizm).\n22. Współczesna demokracja w Polsce i na świecie - problemy\ni zagrożenia. Uczeń:\n1) rozważa problemy polityki bezpieczeństwa socjalnego.\n37. Ochrona praw człowieka w Polsce. Uczeń:\n2) rozważa dylematy związane z prawami socjalnymi i sposobem\nich realizacji przez państwo.\nPrzykładowa odpowiedź (12 pkt):\nChciałabym\nrozważyć\nkwestię\nstruktury\nklasowo-warstwowej\nwspółczesnego\nspołeczeństwa polskiego i dokonać jej oceny. Czy jest ona powodem do obaw i stanowi\nzagrożenie dla państwa, czy jest wyłącznie konsekwencją jego rozwoju gospodarczego?\nNa początek należałoby zdefiniować, czym jest struktura społeczna. Otóż, najprościej mówiąc,\njest to zbiór elementów, z którego zbudowane jest społeczeństwo oraz zależności występujące\nmiędzy nimi. Zgodnie z taką definicją za elementy struktury społecznej możemy uważać m. in.:\nkategorie społeczne oraz klasy społeczne i warstwy społeczne. Tym ostatnim zamierzam\npoświęcić więcej uwagi.\nKlasa społeczna to kategoria wyodrębniona ze względu na status społeczny lub\npołożenie majątkowe. Według Karola Marksa o przynależności do klasy społecznej decydują\ntrzy czynniki: stosunek do środków produkcji, wielkość i źródło dochodów oraz rola i miejsce\nw społecznym podziale pracy. Z uwagi na dochody mówi się o klasie wyższej - nielicznej,\nbardzo zamożnej, klasie średniej - żyjącej w miarę dostatnio, a także klasie niższej - ubogiej,\nwymagającej wsparcia. Warto podkreślić, że ten ostatni podział w większym stopniu odnosi\nsię do tzw. struktury gradacyjnej, określanej też mianem stratyfikacji społecznej o charakterze\nzłożonym, a zatem uwarstwienia społecznego. Warstwa społeczna, określona w socjologii\nprzez Maxa Webera, to kategoria społeczna wyodrębniona w społeczeństwie ze względu\nna prestiż społeczny, dochód oraz wykształcenie, które wpływają na styl życia. Niekiedy\nciężko jest odróżnić klasę i warstwę społeczną, gdyż jeśli pewna kategoria społeczna\nwyróżnia się od drugiej pozycją społeczną i statusem majątkowym, to zazwyczaj różni się\ntakże stylem życia i poziomem wykształcenia.\nPostaram się dokonać charakterystyki współczesnej struktury klasowej w Polsce.\nZe względu na źródło dochodów można mówić o klasie robotników, rolników, prywatnych\nprzedsiębiorców oraz inteligencji (ludzie czerpiący dochody z pracy umysłowej).\nDo klasy wyższej należą głównie przedsiębiorcy zatrudniający wielu pracowników,\nnajwyższa kadra zarządzająca oraz niektórzy ludzie o wyjątkowych kwalifikacjach. Istotne\njest, że są to osoby majętne, które w zasadzie mogłyby żyć ze zgromadzonego kapitału.\nDo klasy średniej należą właściciele małych firm, przedstawiciele wolnych zawodów (lekarze,\npracownicy,\nznani\ndziennikarze\ni\nartyści),\nczęść\nwyższych\nurzędników,\nwysoko\nwykwalifikowani robotnicy. Klasa średnia nie jest jednak jednorodna. Tak zwana wyższa\nklasa średnia jest na tyle zamożna, że prowadzi styl życia zbliżony do klasy wyższej. Ich\nzgromadzone oszczędności, np. w bankach, nieruchomościach, są na tyle duże, że utrata\npracy nie oznacza dla nich utraty wszelkich środków do życia. Natomiast przedstawiciele\nniższej klasy średniej to zazwyczaj osoby, które trafiły do niej z awansu społecznego (z klasy\nniższej) i mogą łatwo utracić swój status. Często przyjmuje się, że kiedy klasa średnia\ndominuje liczebnie i politycznie w demokratycznym społeczeństwie, jest to sytuacja bliska\nideału. Do klasy niższej należy duża część rolników, prowadzących niewielkie gospodarstwa\noraz pracownicy najemni wykonujący nisko płatne prace. Żyją skromnie, z trudem „wiążąc\nkoniec z końcem”. Czasami osobno wspomina się o osobach żyjących na marginesie\nspołeczeństwa, na przykład bezdomnych czy alkoholikach. Ich status społeczny i położenie\nmajątkowe są na tyle złe, że czasem zaliczani są do tzw. podklasy.\nNa kształtowanie się struktury klasowo-warstwowej społeczeństwa polskiego wpływ\nmiały przede wszystkim przemiany gospodarcze, jakie zachodziły w państwie w wyniku erozji\ni następnie likwidacji rządów komunistycznych (od końca lat 80. XX wieku). Wprowadzono\nkapitalizm, otwarto granice kraju i zaczęto tworzyć wolny rynek. Zwiększył się dostęp ludzi\ndo wykształcenia i zwiększyły się ich możliwości. Wraz z tym faktem zaczęło się pojawiać\nzauważalne zróżnicowanie majątkowe oraz trwałe bezrobocie. Od początku lat 90.\npostępował wzrost liczby ludzi pracujących umysłowo (inteligencji), prywatnych\nprzedsiębiorców, ludzi pracujących w usługach. Zmalała natomiast liczba osób\nzatrudnionych w rolnictwie i przemyśle (zmniejszyła się rola klasy robotniczej i chłopskiej).\nPojawiły się także nowe, niewystępujące w okresie PRL-u, kategorie społeczno-zawodowe.\nWzrosło znaczenie kategorii związanych z rozwojem technologii informatycznych.\nWspółczesne społeczeństwo polskie w swej strukturze klasowo-warstwowej upodobniło się -\nw pewnym stopniu - do społeczeństw zachodnich. W dalszym ciągu istnieją klasy robotnicza\ni chłopska oraz inteligencja, jednak - podobnie jak na Zachodzie - główną rolę odgrywa\nprzedstawiony przeze mnie powyżej podział na klasy: wyższą, średnią, niższą oraz podklasę.\nMówi się, że społeczeństwo polskie jest egalitarne, o niewielkim rozwarstwieniu.\nRaport Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju pt. ,,Growing Unequal?” podaje\njednak sprzeczne z tym poglądem informacje. Grupa najbogatszych w Polsce zarabia aż 13,5\nrazy więcej od grupy najbiedniejszych. Jest to najwyższy wskaźnik rozwarstwienia w całej\nEuropie. Większe rozwarstwienie społeczne według tego źródła występuje tylko w krajach\ntakich, jak: Meksyk, Turcja czy USA. Pomimo podobieństwa sytuacji gospodarczej Polski\ndo sytuacji innych krajów Europy Środkowej, widać dużą różnicę w poziomie rozwarstwienia.\nCzy należy ją uważać za niepokojącą? Rozwarstwienie społeczne zdaje się być coraz bardziej\npowszechnym zjawiskiem, ale ciężko o porównania, gdyż gospodarka polska rozwija się\nbardzo dynamicznie. Różnice w dochodach poszczególnych kategorii z pewnością są\nspowodowane wolniejszym bogaceniem się klasy niższej w stosunku do klasy wyższej,\nszczególnie, kiedy za przedstawicieli klasy niższej uważa się także rolników, posiadających\nwłasne samowystarczalne gospodarstwa. Klasom wyższym łatwiej jest się bogacić poprzez\nnowe inwestycje i prace w branżach, w których nietrudno o dobre zarobki. W mojej opinii,\nwspółczesna struktura klasowo-warstwowa jest konsekwencją rozwoju gospodarczego\npaństwa, nie jest to już jednak naturalna konsekwencja i może stanowić rzeczywiste\nzagrożenie dla społeczeństwa polskiego.\nDoktryna socjaldemokratyczna, z którą się utożsamiam, kreuje wizję społeczeństwa,\ngdzie panowałaby sprawiedliwość społeczna, pojmowana jako sprawiedliwy podział dóbr,\noraz równość społeczna, interpretowana jako nie tylko równość wobec prawa, ale i równość\nszans. Metodą na redukcję nierówności, według socjaldemokratów, są więc stopniowe\nreformy. Podjęcie takich kroków, jak progresywne podatki, pasywna polityka państwa wobec\nbezrobocia, ale także walka z nim, określana jako polityka aktywna, oferowanie\nwcześniejszych emerytur i świadczeń socjalnych, może znacznie zmniejszyć nierówności\nspołeczne. Państwo dla socjaldemokratów powinno być państwem opiekuńczym, powinno\nrealizować zasady sprawiedliwości społecznej i redukować nierówności poprzez zapewnienie\nobywatelom pracy, edukacji oraz opieki zdrowotnej. Ma prawo ingerencji w gospodarkę\ni powinno dokonywać redystrybucji dóbr w trosce o sytuację najbiedniejszych kategorii\nspołecznych.\nUważam, iż liberalna wizja gospodarki nie gwarantuje równości, wręcz pogłębia\nnierówności społeczne, gdyż liberalna równość wobec prawa nie jest wystarczająca, aby\nwszystkie jednostki radziły sobie w społeczeństwie. Ponadto, liberalizm zakłada sprzeciw\nwobec interwencjonizmu państwowego - państwo miałoby jak najmniej ingerować\nw gospodarkę, gdyż jego ingerencja ma hamować rozwój gospodarczy i ograniczać wolność\njednostki. Zwolennicy doktryny liberalnej interpretowaliby zaistniały poziom rozwarstwienia\nspołecznego w Polsce jako naturalną i niestanowiącą zagrożenia konsekwencję rozwoju\ngospodarczego, bagatelizując istotę tego zjawiska.\nWedług mnie, jednak, to właśnie państwo jest w stanie zniwelować negatywne skutki\nrozwarstwienia społecznego i powinno ograniczyć nierówność społeczną, która zgodnie\nz raportem OECD, osiągnęła wynik znacznie powyżej średniej i zaczyna stanowić zagrożenie\ndla społeczeństwa polskiego. Liberałowie z pewnością ostatecznie zignorowaliby ten problem.\nJa i zapewne zwolennicy socjaldemokracji jesteśmy zdania, iż jest on powodem do obaw\ni że powinny zostać podjęte kroki w celu jego rozwiązania.\nWysoki poziom rozwarstwienia społecznego w Polsce jest niepokojącym zjawiskiem\ni mam nadzieję, że fakt jego dowiedzenia stanie się motorem do zmian w polskiej gospodarce\ni zaowocuje forsownymi działaniami ku jego zmniejszeniu.\nSchemat punktowania:\nPo-\nziom\nIII\nWARTOŚĆ MERYTORYCZNA (12 PKT)\nZdający:\n przedstawił w pełni wszystkie istotne aspekty\nzagadnienia, tj.:\n- omówił kształt obecnej struktury klasowo-\n-warstwowej społeczeństwa polskiego,\nPOPRAWNOŚĆ MERYTORYCZNA\nZdający nie popełnił żadnego\nbłędu merytorycznego.\nSELEKCJA INFORMACJI\nZdający przeprowadził\n- wskazał zmiany w strukturze klasowo-\n-warstwowej Polski po 1989 roku (np. wzrost\ni spadek liczebności wybranych kategorii\nspołeczno-zawodowych),\n- wskazał przyczyny wzrostu nierówności\nspołecznych,\n- wyjaśnił, w jaki sposób rozwarstwienie\nspołeczne wpływa na funkcjonowanie\nspołeczeństwa,\n- omówił wpływ polityki ekonomicznej\npaństwa na kształt struktury społecznej\ni nierówności w strukturze klasowo-\n-warstwowej społeczeństwa, w tym podał\nprzykłady działań socjalnych państwa,\n- ukazał potencjalne skutki tego zjawiska, np.:\nalienacja części społeczeństwa, narastanie\nnapięć i konfliktów społecznych na tle\nmajątkowym;\n wykorzystał znajomość doktryny liberalizmu\ni socjaldemokracji do oceny kształtu obecnej\nstruktury społecznej społeczeństwa polskiego,\nnp. ocenił przez ich pryzmat strukturę klasową\nspołeczeństwa polskiego;\n wykorzystał znajomość i rozumienie założeń\nekonomicznych i socjalnych doktryny\nliberalizmu i socjaldemokracji do\nprzedstawienia wad i zalet polityki państwa\nw odniesieniu do postępującego\nrozwarstwienia społecznego, np. zwrócił\nuwagę na poglądy obu doktryn na koszty\nprowadzenia polityk socjalnych, zjawisko\npasywności ekonomicznej niektórych grup\nspołecznych, powstawanie patologii\nspołecznych w sytuacji biedy niektórych grup\nspołecznych, poczucie sprawiedliwości\nspołecznej;\n prawidłowo używał pojęć związanych\nz tematem, np.: społeczeństwo, nierówności\nspołeczne, struktura klasowo-warstwowa,\nklasa społeczna, warstwa społeczna, skala\nnierówności społecznych, atomizacja\nspołeczeństwa, status materialny, status\nspołeczny;\n przedstawił skutki społeczne rozwarstwienia\nspołecznego i dokonał ich oceny, formułując\nwłasne zdanie.\npoprawną selekcję\ni hierarchizację informacji (nie\nzamieścił w pracy fragmentów\nniezwiązanych\nz tematem).\nJĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA\nZdający zaprezentował wywód\nw pełni spójny, harmonijny\ni logiczny.\nPo-\nziom\nII\nWARTOŚĆ MERYTORYCZNA (8 PKT)\nZdający:\n\nprzedstawił w pełni większość istotnych\naspektów zagadnienia lub pominął tylko\njeden z istotnych aspektów,\n\nwykorzystał znajomość i rozumienie\nwybranych aspektów zagadnienia do jego\nopisu, bez uwzględniania w wystarczającym\nstopniu różnych kontekstów\ninterpretacyjnych,\n\nwykazał się znajomością wybranych pojęć\nzwiązanych z zagadnieniem.\nPOPRAWNOŚĆ MERYTORYCZNA\nZdający popełnił jeden lub dwa\nbłędy merytoryczne.\nSELEKCJA INFORMACJI\nZdający przeprowadził\nniekonsekwentną selekcję\ninformacji i ich hierarchizację\n(umieścił w pracy nieliczne\nfragmenty niezwiązane\nz tematem).\nJĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA\nZdający zaprezentował wywód\nnie w pełni uporządkowany.\nPo-\nziom\nI\nWARTOŚĆ MERYTORYCZNA (4 PKT)\nZdający:\n\nzasygnalizował istotne aspekty zagadnienia\nlub pominął więcej niż jeden istotny aspekt,\n\nwykorzystał w niewystarczającym stopniu\nznajomość i rozumienie wybranych aspektów\nzagadnienia do jego opisu, bez ukazywania\nróżnych kontekstów interpretacyjnych,\n\nwykazał się znajomością jedynie nielicznych\npojęć związanych z zagadnieniem.\nPOPRAWNOŚĆ MERYTORYCZNA\nZdający popełnił trzy lub\ncztery błędy merytoryczne.\nSELEKCJA INFORMACJI\nZdający przeprowadził\nw niewystarczającym stopniu\nselekcję informacji i ich\nhierarchizację (napisał pracę,\nktórej znaczną część stanowią\nfragmenty niezwiązane\nz tematem).\nJĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA\nZdający zaprezentował wywód\nw sposób chaotyczny\ni nielogiczny.\n(0 PKT)\nTreść pracy wskazuje, że zdający nie zrozumiał\ntematu.\nZdający popełnił co najmniej\npięć błędów merytorycznych.\nPonad połowę pracy stanowią\nfragmenty niezwiązane\nz tematem. Wywód jest\nniekomunikatywny.","solution":null,"image":"img/wos-2015-przykladowy-arkusz-cke-rozszerzona/zad-Temat_1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":19,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"WOS · Arkusz przykładowy · 2015 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Arkusz przykładowy","text_html":"

Temat 1.
Struktura klasowo-warstwowa współczesnego społeczeństwa polskiego - powód do obaw
czy naturalna konsekwencja rozwoju gospodarczego? Oceń problem, uwzględniając
założenia myśli liberalnej i socjaldemokratycznej.
Materiały źródłowe do tematu 2.
Tekst 1. Skrócenie kadencji Sejmu może być głosowane w końcu września lub
na początku października - powiedział marszałek Ludwik Dorn
W Sejmie są dwa wnioski o skrócenie kadencji Sejmu i wcześniejsze wybory. Jeden
złożony przez SLD, drugi - przez PO. Na posiedzeniu prezydium (marszałek
i wicemarszałkowie) wicemarszałek Bronisław Komorowski (PO) domagał się, aby Sejm
zajął się wnioskiem PO na najbliższym posiedzeniu, zaczynającym się 22 sierpnia [2007 r.].
Marszałek odmówił. Na zwołanej później konferencji prasowej oświadczył, że nie podda pod
głosowanie wniosku o przyśpieszenie wyborów, dopóki Sejm nie przegłosuje kilku ważnych
ustaw, których brak „mógłby narazić Polskę na wymierne straty”. Wymienił ustawę
o systemie informacji Schengen, ustawę o budownictwie społecznym oraz nowelizację art. 88
Karty nauczyciela (dotyczącego wcześniejszych emerytur).
Źródło: http://wyborcza.pl/1,76842,4324271.html#ixzz2YxXOGScE.
Tekst 2. Senat podczas posiedzenia w dniu 20 czerwca 2013 r. zaproponował poprawki
do nowelizacji ustawy o dozorze elektronicznym
Nowelizacja ustawy (przyjęta przez Sejm w dniu 24 maja 2013 r.) przewidywała
rozszerzenie jej stosowania na przypadki orzeczenia środków zapobiegawczych karnych
i zabezpieczających (art. 1 pkt 1 ustawy nowelizującej).
Biuro Legislacyjne Senatu uznało jednak, że „ustawodawca wprowadzając nowy przepis
nie wypełnił go nawet minimalną treścią merytoryczną. Ustawa nie zawiera przepisów
materialnych, które określałyby do jakich środków karnych, zapobiegawczych in concreto się
odnosi, nie zawiera żadnej regulacji szczegółowej”.
Ponadto, Biuro Legislacyjne wskazało, że „ustawa nie określa zasad wykonywania
środków zapobiegawczych, karnych i zabezpieczających, których wykonanie łączy się
z użyciem aparatury monitorującej”.
Źródło: http://programy.hfhr.pl/monitoringprocesulegislacyjnego/dozor-elektroniczny-senat-zaproponowal-
poprawki/.

","answer_text_html":"

Temat 1.
Struktura klasowo-warstwowa współczesnego społeczeństwa polskiego - powód do obaw
czy naturalna konsekwencja rozwoju gospodarczego? Oceń problem, uwzględniając
założenia myśli liberalnej i socjaldemokratycznej.
I. Wykorzystanie
i tworzenie informacji.
II. Rozpoznawanie
i rozwiązywanie
problemów.
VI. Dostrzeganie
współzależności we
współczesnym
świecie.

\n
  1. Struktura społeczna. Uczeń:
  2. opisuje strukturę klasowo-warstwową polskiego społeczeństwa
\n

i swojej społeczności lokalnej;

\n
  1. podaje przykłady i wyjaśnia uwarunkowania pionowej
\n

i poziomej ruchliwości społecznej;

\n
  1. opisuje mechanizm i skutki społecznego wykluczenia oraz
\n

sposoby przeciwdziałania temu zjawisku;

\n
  1. charakteryzuje wybrane problemy życia społecznego w Polsce
\n

(w tym sytuację młodych ludzi); rozważa możliwości ich
rozwiązania.

\n
  1. Zmiana społeczna. Uczeń:
  2. analizuje sposoby adaptacji do zmiany społecznej na podstawie
\n

własnych obserwacji i tekstów kultury.

\n
  1. Współczesne spory światopoglądowe. Uczeń:
  2. rozpatruje racje stron innych aktualnych sporów
\n

światopoglądowych i formułuje swoje stanowisko w danej
sprawie.

\n
  1. Polityka, ideologie, doktryny i programy polityczne. Uczeń:
  2. analizuje wybrane konflikty wartości i interesów ujawniające
\n

się w debacie publicznej w Polsce;

\n
  1. opisuje przebieg debaty publicznej na wybrany temat,
\n

korzystając z różnych źródeł informacji; ocenia jakość
argumentacji jej stron, formułuje własne stanowisko;

\n
  1. charakteryzuje najważniejsze współczesne doktryny polityczne
\n

(chrześcijańska demokracja, konserwatyzm, liberalizm,
nacjonalizm, socjaldemokracja, socjalizm).

\n
  1. Współczesna demokracja w Polsce i na świecie - problemy
\n

i zagrożenia. Uczeń:

\n
  1. rozważa problemy polityki bezpieczeństwa socjalnego.
  2. Ochrona praw człowieka w Polsce. Uczeń:
  3. rozważa dylematy związane z prawami socjalnymi i sposobem
\n

ich realizacji przez państwo.
Przykładowa odpowiedź (12 pkt):
Chciałabym
rozważyć
kwestię
struktury
klasowo-warstwowej
współczesnego
społeczeństwa polskiego i dokonać jej oceny. Czy jest ona powodem do obaw i stanowi
zagrożenie dla państwa, czy jest wyłącznie konsekwencją jego rozwoju gospodarczego?
Na początek należałoby zdefiniować, czym jest struktura społeczna. Otóż, najprościej mówiąc,
jest to zbiór elementów, z którego zbudowane jest społeczeństwo oraz zależności występujące
między nimi. Zgodnie z taką definicją za elementy struktury społecznej możemy uważać m. in.:
kategorie społeczne oraz klasy społeczne i warstwy społeczne. Tym ostatnim zamierzam
poświęcić więcej uwagi.
Klasa społeczna to kategoria wyodrębniona ze względu na status społeczny lub
położenie majątkowe. Według Karola Marksa o przynależności do klasy społecznej decydują
trzy czynniki: stosunek do środków produkcji, wielkość i źródło dochodów oraz rola i miejsce
w społecznym podziale pracy. Z uwagi na dochody mówi się o klasie wyższej - nielicznej,
bardzo zamożnej, klasie średniej - żyjącej w miarę dostatnio, a także klasie niższej - ubogiej,
wymagającej wsparcia. Warto podkreślić, że ten ostatni podział w większym stopniu odnosi
się do tzw. struktury gradacyjnej, określanej też mianem stratyfikacji społecznej o charakterze
złożonym, a zatem uwarstwienia społecznego. Warstwa społeczna, określona w socjologii
przez Maxa Webera, to kategoria społeczna wyodrębniona w społeczeństwie ze względu
na prestiż społeczny, dochód oraz wykształcenie, które wpływają na styl życia. Niekiedy
ciężko jest odróżnić klasę i warstwę społeczną, gdyż jeśli pewna kategoria społeczna
wyróżnia się od drugiej pozycją społeczną i statusem majątkowym, to zazwyczaj różni się
także stylem życia i poziomem wykształcenia.
Postaram się dokonać charakterystyki współczesnej struktury klasowej w Polsce.
Ze względu na źródło dochodów można mówić o klasie robotników, rolników, prywatnych
przedsiębiorców oraz inteligencji (ludzie czerpiący dochody z pracy umysłowej).
Do klasy wyższej należą głównie przedsiębiorcy zatrudniający wielu pracowników,
najwyższa kadra zarządzająca oraz niektórzy ludzie o wyjątkowych kwalifikacjach. Istotne
jest, że są to osoby majętne, które w zasadzie mogłyby żyć ze zgromadzonego kapitału.
Do klasy średniej należą właściciele małych firm, przedstawiciele wolnych zawodów (lekarze,
pracownicy,
znani
dziennikarze
i
artyści),
część
wyższych
urzędników,
wysoko
wykwalifikowani robotnicy. Klasa średnia nie jest jednak jednorodna. Tak zwana wyższa
klasa średnia jest na tyle zamożna, że prowadzi styl życia zbliżony do klasy wyższej. Ich
zgromadzone oszczędności, np. w bankach, nieruchomościach, są na tyle duże, że utrata
pracy nie oznacza dla nich utraty wszelkich środków do życia. Natomiast przedstawiciele
niższej klasy średniej to zazwyczaj osoby, które trafiły do niej z awansu społecznego (z klasy
niższej) i mogą łatwo utracić swój status. Często przyjmuje się, że kiedy klasa średnia
dominuje liczebnie i politycznie w demokratycznym społeczeństwie, jest to sytuacja bliska
ideału. Do klasy niższej należy duża część rolników, prowadzących niewielkie gospodarstwa
oraz pracownicy najemni wykonujący nisko płatne prace. Żyją skromnie, z trudem „wiążąc
koniec z końcem”. Czasami osobno wspomina się o osobach żyjących na marginesie
społeczeństwa, na przykład bezdomnych czy alkoholikach. Ich status społeczny i położenie
majątkowe są na tyle złe, że czasem zaliczani są do tzw. podklasy.
Na kształtowanie się struktury klasowo-warstwowej społeczeństwa polskiego wpływ
miały przede wszystkim przemiany gospodarcze, jakie zachodziły w państwie w wyniku erozji
i następnie likwidacji rządów komunistycznych (od końca lat 80. XX wieku). Wprowadzono
kapitalizm, otwarto granice kraju i zaczęto tworzyć wolny rynek. Zwiększył się dostęp ludzi
do wykształcenia i zwiększyły się ich możliwości. Wraz z tym faktem zaczęło się pojawiać
zauważalne zróżnicowanie majątkowe oraz trwałe bezrobocie. Od początku lat 90.
postępował wzrost liczby ludzi pracujących umysłowo (inteligencji), prywatnych
przedsiębiorców, ludzi pracujących w usługach. Zmalała natomiast liczba osób
zatrudnionych w rolnictwie i przemyśle (zmniejszyła się rola klasy robotniczej i chłopskiej).
Pojawiły się także nowe, niewystępujące w okresie PRL-u, kategorie społeczno-zawodowe.
Wzrosło znaczenie kategorii związanych z rozwojem technologii informatycznych.
Współczesne społeczeństwo polskie w swej strukturze klasowo-warstwowej upodobniło się -
w pewnym stopniu - do społeczeństw zachodnich. W dalszym ciągu istnieją klasy robotnicza
i chłopska oraz inteligencja, jednak - podobnie jak na Zachodzie - główną rolę odgrywa
przedstawiony przeze mnie powyżej podział na klasy: wyższą, średnią, niższą oraz podklasę.
Mówi się, że społeczeństwo polskie jest egalitarne, o niewielkim rozwarstwieniu.
Raport Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju pt. ,,Growing Unequal?” podaje
jednak sprzeczne z tym poglądem informacje. Grupa najbogatszych w Polsce zarabia aż 13,5
razy więcej od grupy najbiedniejszych. Jest to najwyższy wskaźnik rozwarstwienia w całej
Europie. Większe rozwarstwienie społeczne według tego źródła występuje tylko w krajach
takich, jak: Meksyk, Turcja czy USA. Pomimo podobieństwa sytuacji gospodarczej Polski
do sytuacji innych krajów Europy Środkowej, widać dużą różnicę w poziomie rozwarstwienia.
Czy należy ją uważać za niepokojącą? Rozwarstwienie społeczne zdaje się być coraz bardziej
powszechnym zjawiskiem, ale ciężko o porównania, gdyż gospodarka polska rozwija się
bardzo dynamicznie. Różnice w dochodach poszczególnych kategorii z pewnością są
spowodowane wolniejszym bogaceniem się klasy niższej w stosunku do klasy wyższej,
szczególnie, kiedy za przedstawicieli klasy niższej uważa się także rolników, posiadających
własne samowystarczalne gospodarstwa. Klasom wyższym łatwiej jest się bogacić poprzez
nowe inwestycje i prace w branżach, w których nietrudno o dobre zarobki. W mojej opinii,
współczesna struktura klasowo-warstwowa jest konsekwencją rozwoju gospodarczego
państwa, nie jest to już jednak naturalna konsekwencja i może stanowić rzeczywiste
zagrożenie dla społeczeństwa polskiego.
Doktryna socjaldemokratyczna, z którą się utożsamiam, kreuje wizję społeczeństwa,
gdzie panowałaby sprawiedliwość społeczna, pojmowana jako sprawiedliwy podział dóbr,
oraz równość społeczna, interpretowana jako nie tylko równość wobec prawa, ale i równość
szans. Metodą na redukcję nierówności, według socjaldemokratów, są więc stopniowe
reformy. Podjęcie takich kroków, jak progresywne podatki, pasywna polityka państwa wobec
bezrobocia, ale także walka z nim, określana jako polityka aktywna, oferowanie
wcześniejszych emerytur i świadczeń socjalnych, może znacznie zmniejszyć nierówności
społeczne. Państwo dla socjaldemokratów powinno być państwem opiekuńczym, powinno
realizować zasady sprawiedliwości społecznej i redukować nierówności poprzez zapewnienie
obywatelom pracy, edukacji oraz opieki zdrowotnej. Ma prawo ingerencji w gospodarkę
i powinno dokonywać redystrybucji dóbr w trosce o sytuację najbiedniejszych kategorii
społecznych.
Uważam, iż liberalna wizja gospodarki nie gwarantuje równości, wręcz pogłębia
nierówności społeczne, gdyż liberalna równość wobec prawa nie jest wystarczająca, aby
wszystkie jednostki radziły sobie w społeczeństwie. Ponadto, liberalizm zakłada sprzeciw
wobec interwencjonizmu państwowego - państwo miałoby jak najmniej ingerować
w gospodarkę, gdyż jego ingerencja ma hamować rozwój gospodarczy i ograniczać wolność
jednostki. Zwolennicy doktryny liberalnej interpretowaliby zaistniały poziom rozwarstwienia
społecznego w Polsce jako naturalną i niestanowiącą zagrożenia konsekwencję rozwoju
gospodarczego, bagatelizując istotę tego zjawiska.
Według mnie, jednak, to właśnie państwo jest w stanie zniwelować negatywne skutki
rozwarstwienia społecznego i powinno ograniczyć nierówność społeczną, która zgodnie
z raportem OECD, osiągnęła wynik znacznie powyżej średniej i zaczyna stanowić zagrożenie
dla społeczeństwa polskiego. Liberałowie z pewnością ostatecznie zignorowaliby ten problem.
Ja i zapewne zwolennicy socjaldemokracji jesteśmy zdania, iż jest on powodem do obaw
i że powinny zostać podjęte kroki w celu jego rozwiązania.
Wysoki poziom rozwarstwienia społecznego w Polsce jest niepokojącym zjawiskiem
i mam nadzieję, że fakt jego dowiedzenia stanie się motorem do zmian w polskiej gospodarce
i zaowocuje forsownymi działaniami ku jego zmniejszeniu.
Schemat punktowania:
Po-
ziom
III
WARTOŚĆ MERYTORYCZNA (12 PKT)
Zdający:
 przedstawił w pełni wszystkie istotne aspekty
zagadnienia, tj.:

\n\n

-warstwowej społeczeństwa polskiego,
POPRAWNOŚĆ MERYTORYCZNA
Zdający nie popełnił żadnego
błędu merytorycznego.
SELEKCJA INFORMACJI
Zdający przeprowadził

\n\n

-warstwowej Polski po 1989 roku (np. wzrost
i spadek liczebności wybranych kategorii
społeczno-zawodowych),

\n\n

społecznych,

\n\n

społeczne wpływa na funkcjonowanie
społeczeństwa,

\n\n

państwa na kształt struktury społecznej
i nierówności w strukturze klasowo-
-warstwowej społeczeństwa, w tym podał
przykłady działań socjalnych państwa,

\n\n

alienacja części społeczeństwa, narastanie
napięć i konfliktów społecznych na tle
majątkowym;
 wykorzystał znajomość doktryny liberalizmu
i socjaldemokracji do oceny kształtu obecnej
struktury społecznej społeczeństwa polskiego,
np. ocenił przez ich pryzmat strukturę klasową
społeczeństwa polskiego;
 wykorzystał znajomość i rozumienie założeń
ekonomicznych i socjalnych doktryny
liberalizmu i socjaldemokracji do
przedstawienia wad i zalet polityki państwa
w odniesieniu do postępującego
rozwarstwienia społecznego, np. zwrócił
uwagę na poglądy obu doktryn na koszty
prowadzenia polityk socjalnych, zjawisko
pasywności ekonomicznej niektórych grup
społecznych, powstawanie patologii
społecznych w sytuacji biedy niektórych grup
społecznych, poczucie sprawiedliwości
społecznej;
 prawidłowo używał pojęć związanych
z tematem, np.: społeczeństwo, nierówności
społeczne, struktura klasowo-warstwowa,
klasa społeczna, warstwa społeczna, skala
nierówności społecznych, atomizacja
społeczeństwa, status materialny, status
społeczny;
 przedstawił skutki społeczne rozwarstwienia
społecznego i dokonał ich oceny, formułując
własne zdanie.
poprawną selekcję
i hierarchizację informacji (nie
zamieścił w pracy fragmentów
niezwiązanych
z tematem).
JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA
Zdający zaprezentował wywód
w pełni spójny, harmonijny
i logiczny.
Po-
ziom
II
WARTOŚĆ MERYTORYCZNA (8 PKT)
Zdający:

przedstawił w pełni większość istotnych
aspektów zagadnienia lub pominął tylko
jeden z istotnych aspektów,

wykorzystał znajomość i rozumienie
wybranych aspektów zagadnienia do jego
opisu, bez uwzględniania w wystarczającym
stopniu różnych kontekstów
interpretacyjnych,

wykazał się znajomością wybranych pojęć
związanych z zagadnieniem.
POPRAWNOŚĆ MERYTORYCZNA
Zdający popełnił jeden lub dwa
błędy merytoryczne.
SELEKCJA INFORMACJI
Zdający przeprowadził
niekonsekwentną selekcję
informacji i ich hierarchizację
(umieścił w pracy nieliczne
fragmenty niezwiązane
z tematem).
JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA
Zdający zaprezentował wywód
nie w pełni uporządkowany.
Po-
ziom
I
WARTOŚĆ MERYTORYCZNA (4 PKT)
Zdający:

zasygnalizował istotne aspekty zagadnienia
lub pominął więcej niż jeden istotny aspekt,

wykorzystał w niewystarczającym stopniu
znajomość i rozumienie wybranych aspektów
zagadnienia do jego opisu, bez ukazywania
różnych kontekstów interpretacyjnych,

wykazał się znajomością jedynie nielicznych
pojęć związanych z zagadnieniem.
POPRAWNOŚĆ MERYTORYCZNA
Zdający popełnił trzy lub
cztery błędy merytoryczne.
SELEKCJA INFORMACJI
Zdający przeprowadził
w niewystarczającym stopniu
selekcję informacji i ich
hierarchizację (napisał pracę,
której znaczną część stanowią
fragmenty niezwiązane
z tematem).
JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA
Zdający zaprezentował wywód
w sposób chaotyczny
i nielogiczny.
(0 PKT)
Treść pracy wskazuje, że zdający nie zrozumiał
tematu.
Zdający popełnił co najmniej
pięć błędów merytorycznych.
Ponad połowę pracy stanowią
fragmenty niezwiązane
z tematem. Wywód jest
niekomunikatywny.

","solutions":[]}