{"id":"wos-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/1","paper_id":"wos-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"1","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1. (0-1)\nO jednym ze zjawisk społecznych\nWiększość chorób budzi u zdrowych współczucie, a osoba chora otrzymuje specjalne\n„przywileje”. Kiedy jednak chorobę uważa się za niezwykle zakaźną albo niehonorową\ni wstydliwą, może się zdarzyć, że „zdrowe” społeczeństwo odrzuca cierpiące na nią osoby.\nTak jest w przypadku chorych na AIDS. Postawy takie i towarzyszące im zachowania nie\nopierają się zazwyczaj na rzetelnej wiedzy. Rodzą się ze stereotypów i mylnego lub tylko\nczęściowo prawidłowego pojmowania sprawy.\nNa podstawie: A. Giddens, Socjologia, Warszawa 2010, s. 182.\nZaznacz prawidłowe dokończenie zdania.\nW tekście przedstawiono, w jaki sposób dochodzi do\nA. stygmatyzacji społecznej.\nB. asymilacji społecznej.\nC. akceptacji społecznej.\nD. resocjalizacji.","answer":"A","answer_text":"Zadanie 1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nII. Rozpoznawanie\ni rozwiązywanie\nproblemów.\n2. Socjalizacja i kontrola społeczna. Zdający:\n3) wyjaśnia na przykładach, w jaki sposób dochodzi do stygmatyzacji\nspołecznej i jakie mogą być jej skutki.\n(III etap) 2. Życie społeczne. Zdający:\n5) wyjaśnia, jak tworzą się podziały w grupie i w społeczeństwie (np.\nna „swoich” i „obcych”), i podaje możliwe sposoby przeciwstawiania\nsię przejawom nietolerancji.\nSchemat punktowania\n1 p. -\nwskazanie poprawnej odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nA.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**A. stygmatyzacji społecznej.**\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu\n\nKluczowe sygnały w tekście Anthony'ego Giddensa (*Socjologia*, Warszawa 2010, s. 182):\n\n> \"Kiedy jednak chorobę uważa się za niezwykle zakaźną albo niehonorową i wstydliwą, może się zdarzyć, że «zdrowe» społeczeństwo odrzuca cierpiące na nią osoby. Tak jest w przypadku chorych na AIDS.\"\n\nWskazówki prowadzące do **stygmatyzacji**:\n1. **Odrzucenie społeczne** - \"«zdrowe» społeczeństwo odrzuca cierpiące na nią osoby\"\n2. **Etykieta jako skaza moralna** - chorobę postrzega się jako \"niehonorową i wstydliwą\"\n3. **Stereotypy i mylne wyobrażenia** - \"Postawy takie […] rodzą się ze stereotypów i mylnego lub tylko częściowo prawidłowego pojmowania sprawy\"\n4. **Przypisanie negatywnej cechy całej osobie** na podstawie jednego atrybutu (choroba AIDS)\n\n**Wniosek:** to klasyczna definicja stygmatyzacji w ujęciu Erwinga Goffmana (*Piętno*, 1963) - proces, w którym społeczeństwo nakłada na jednostkę negatywną etykietę (piętno, stygmat) ze względu na cechę odbiegającą od normy, co prowadzi do dyskryminacji i wykluczenia.\n\n## Sposób 2 - eliminacja pozostałych pojęć\n\nTekst opisuje **negatywne** zjawisko (\"odrzuca\"), a nie pozytywne. Szybko można odrzucić odpowiedzi B i C:\n\n- **Asymilacja** = włączenie jednostki/grupy do większego społeczeństwa, przejęcie kultury dominującej. Tekst opisuje **wykluczenie**, nie włączenie.\n- **Akceptacja** = przyjęcie kogoś, zgoda na obecność. Tekst opisuje **odrzucenie**.\n- **Resocjalizacja** = przywrócenie jednostki (np. po pobycie w więzieniu) do życia społecznego - proces ukierunkowany na pomoc, realizowany przez instytucje (kurator, ośrodki). Tekst nie dotyczy przestępców ani readaptacji, lecz piętnowania chorych.\n\nPozostaje tylko **A. stygmatyzacja społeczna**.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Oficjalny klucz CKE (Zasady oceniania rozwiazan zadan), zadanie 1, max 1 pkt:**\n>\n> **Schemat punktowania:** 1 p. - wskazanie poprawnej odpowiedzi. 0 p. - inna odpowiedz lub brak odpowiedzi.\n>\n> **Poprawna odpowiedz: A.**\n\n## Reference politologiczny - pojęcie stygmatyzacji\n\n> 📖 **Reference - stygmatyzacja społeczna:**\n> **Stygmatyzacja** (etykietowanie społeczne, ang. *labeling*, *stigma*) - proces społeczny, w którym jednostka zostaje napiętnowana jako odbiegająca od normy, otrzymując negatywną etykietę. Klasyczna teoria: Erving Goffman (*Stigma. Notes on the Management of Spoiled Identity*, 1963). Goffman wyróżnił trzy typy piętna: 1) cielesne (defekty fizyczne), 2) charakteru (np. choroba psychiczna, alkoholizm, AIDS), 3) plemienne (rasa, narodowość, religia).\n>\n> Skutki stygmatyzacji: dyskryminacja, marginalizacja, internalizacja piętna (jednostka sama uznaje się za gorszą), wycofanie ze społeczeństwa.\n>\n> Klasyczne przykłady stygmatyzacji w tekstach maturalnych: chorzy na AIDS, osoby z zaburzeniami psychicznymi, byli więźniowie, osoby otyłe, mniejszości seksualne.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Treść | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |\n| **A** | **stygmatyzacja społeczna** | **POPRAWNA - odrzucenie + piętno + stereotypy** | - |\n| B | asymilacja społeczna | Przeciwieństwo stygmatyzacji - włączanie, nie wykluczanie | Skupienie się na pojęciu \"społeczeństwo\" bez uwagi na \"odrzuca\" |\n| C | akceptacja społeczna | Przeciwieństwo - przyjęcie, zgoda | Mechaniczne wybranie pojęcia o pozytywnym wydźwięku |\n| D | resocjalizacja | Dotyczy przestępców i powrotu do społeczeństwa, nie piętnowania chorych | Pomylenie kategorii (resocjalizacja = praca z osobą; stygmatyzacja = działanie społeczeństwa wobec niej) |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Częsty błąd: pomylenie **stygmatyzacji** z **dyskryminacją**. Stygmatyzacja to *nadanie* negatywnej etykiety (postawa, ocena), a dyskryminacja to *gorsze traktowanie* osoby ze względu na cechę. Stygmatyzacja zwykle prowadzi do dyskryminacji, ale są to dwa różne pojęcia. W kluczu CKE \"stygmatyzacja\" i \"etykietowanie\" są zwykle uznawane za synonimy, ale \"dyskryminacja\" już nie.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Termin \"piętno\" (synonim stygmy) pochodzi z greki *stigma* - znak wypalany rozżarzonym żelazem na ciele niewolników i przestępców. Goffman użył tego pojęcia metaforycznie do opisu społecznego znaku hańby.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** W zadaniach maturalnych z socjologii często pojawia się tekst Giddensa - najpopularniejszego podręcznika socjologii w Polsce. Jego nazwisko + temat społeczny → szukaj pojęć socjologicznych: stygmatyzacja, anomia, alienacja, mobilność społeczna, kapitał społeczny.","image":"img/wos-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":2,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 1. (0-1)<br>O jednym ze zjawisk społecznych<br>Większość chorób budzi u zdrowych współczucie, a osoba chora otrzymuje specjalne<br>„przywileje”. Kiedy jednak chorobę uważa się za niezwykle zakaźną albo niehonorową<br>i wstydliwą, może się zdarzyć, że „zdrowe” społeczeństwo odrzuca cierpiące na nią osoby.<br>Tak jest w przypadku chorych na AIDS. Postawy takie i towarzyszące im zachowania nie<br>opierają się zazwyczaj na rzetelnej wiedzy. Rodzą się ze stereotypów i mylnego lub tylko<br>częściowo prawidłowego pojmowania sprawy.<br>Na podstawie: A. Giddens, Socjologia, Warszawa 2010, s. 182.<br>Zaznacz prawidłowe dokończenie zdania.<br>W tekście przedstawiono, w jaki sposób dochodzi do<br>A. stygmatyzacji społecznej.<br>B. asymilacji społecznej.<br>C. akceptacji społecznej.<br>D. resocjalizacji.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 1. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Wykorzystanie<br>i tworzenie<br>informacji.<br>II. Rozpoznawanie<br>i rozwiązywanie<br>problemów.</p>\n<ol><li>Socjalizacja i kontrola społeczna. Zdający:</li><li>wyjaśnia na przykładach, w jaki sposób dochodzi do stygmatyzacji</li></ol>\n<p>społecznej i jakie mogą być jej skutki.<br>(III etap) 2. Życie społeczne. Zdający:</p>\n<ol><li>wyjaśnia, jak tworzą się podziały w grupie i w społeczeństwie (np.</li></ol>\n<p>na „swoich” i „obcych”), i podaje możliwe sposoby przeciwstawiania<br>się przejawom nietolerancji.<br>Schemat punktowania<br>1 p. -<br>wskazanie poprawnej odpowiedzi.<br>0 p. -<br>inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br>Poprawna odpowiedź<br>A.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>A. stygmatyzacji społecznej.</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - analiza tekstu</h4>\n<p>Kluczowe sygnały w tekście Anthony&#x27;ego Giddensa (<em>Socjologia</em>, Warszawa 2010, s. 182):</p>\n<blockquote>&quot;Kiedy jednak chorobę uważa się za niezwykle zakaźną albo niehonorową i wstydliwą, może się zdarzyć, że «zdrowe» społeczeństwo odrzuca cierpiące na nią osoby. Tak jest w przypadku chorych na AIDS.&quot;</blockquote>\n<p>Wskazówki prowadzące do <strong>stygmatyzacji</strong>:</p>\n<ol><li><strong>Odrzucenie społeczne</strong> - &quot;«zdrowe» społeczeństwo odrzuca cierpiące na nią osoby&quot;</li><li><strong>Etykieta jako skaza moralna</strong> - chorobę postrzega się jako &quot;niehonorową i wstydliwą&quot;</li><li><strong>Stereotypy i mylne wyobrażenia</strong> - &quot;Postawy takie […] rodzą się ze stereotypów i mylnego lub tylko częściowo prawidłowego pojmowania sprawy&quot;</li><li><strong>Przypisanie negatywnej cechy całej osobie</strong> na podstawie jednego atrybutu (choroba AIDS)</li></ol>\n<p><strong>Wniosek:</strong> to klasyczna definicja stygmatyzacji w ujęciu Erwinga Goffmana (<em>Piętno</em>, 1963) - proces, w którym społeczeństwo nakłada na jednostkę negatywną etykietę (piętno, stygmat) ze względu na cechę odbiegającą od normy, co prowadzi do dyskryminacji i wykluczenia.</p>\n<h4>Sposób 2 - eliminacja pozostałych pojęć</h4>\n<p>Tekst opisuje <strong>negatywne</strong> zjawisko (&quot;odrzuca&quot;), a nie pozytywne. Szybko można odrzucić odpowiedzi B i C:</p>\n<ul><li><strong>Asymilacja</strong> = włączenie jednostki/grupy do większego społeczeństwa, przejęcie kultury dominującej. Tekst opisuje <strong>wykluczenie</strong>, nie włączenie.</li><li><strong>Akceptacja</strong> = przyjęcie kogoś, zgoda na obecność. Tekst opisuje <strong>odrzucenie</strong>.</li><li><strong>Resocjalizacja</strong> = przywrócenie jednostki (np. po pobycie w więzieniu) do życia społecznego - proces ukierunkowany na pomoc, realizowany przez instytucje (kurator, ośrodki). Tekst nie dotyczy przestępców ani readaptacji, lecz piętnowania chorych.</li></ul>\n<p>Pozostaje tylko <strong>A. stygmatyzacja społeczna</strong>.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>Oficjalny klucz CKE (Zasady oceniania rozwiazan zadan), zadanie 1, max 1 pkt:</strong><br><br><strong>Schemat punktowania:</strong> 1 p. - wskazanie poprawnej odpowiedzi. 0 p. - inna odpowiedz lub brak odpowiedzi.<br><br><strong>Poprawna odpowiedz: A.</strong></blockquote>\n<h4>Reference politologiczny - pojęcie stygmatyzacji</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Reference - stygmatyzacja społeczna:</strong><br><strong>Stygmatyzacja</strong> (etykietowanie społeczne, ang. <em>labeling</em>, <em>stigma</em>) - proces społeczny, w którym jednostka zostaje napiętnowana jako odbiegająca od normy, otrzymując negatywną etykietę. Klasyczna teoria: Erving Goffman (<em>Stigma. Notes on the Management of Spoiled Identity</em>, 1963). Goffman wyróżnił trzy typy piętna: 1) cielesne (defekty fizyczne), 2) charakteru (np. choroba psychiczna, alkoholizm, AIDS), 3) plemienne (rasa, narodowość, religia).<br><br>Skutki stygmatyzacji: dyskryminacja, marginalizacja, internalizacja piętna (jednostka sama uznaje się za gorszą), wycofanie ze społeczeństwa.<br><br>Klasyczne przykłady stygmatyzacji w tekstach maturalnych: chorzy na AIDS, osoby z zaburzeniami psychicznymi, byli więźniowie, osoby otyłe, mniejszości seksualne.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Opcja | Treść | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |<br>| <strong>A</strong> | <strong>stygmatyzacja społeczna</strong> | <strong>POPRAWNA - odrzucenie + piętno + stereotypy</strong> | - |<br>| B | asymilacja społeczna | Przeciwieństwo stygmatyzacji - włączanie, nie wykluczanie | Skupienie się na pojęciu &quot;społeczeństwo&quot; bez uwagi na &quot;odrzuca&quot; |<br>| C | akceptacja społeczna | Przeciwieństwo - przyjęcie, zgoda | Mechaniczne wybranie pojęcia o pozytywnym wydźwięku |<br>| D | resocjalizacja | Dotyczy przestępców i powrotu do społeczeństwa, nie piętnowania chorych | Pomylenie kategorii (resocjalizacja = praca z osobą; stygmatyzacja = działanie społeczeństwa wobec niej) |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Częsty błąd: pomylenie <strong>stygmatyzacji</strong> z <strong>dyskryminacją</strong>. Stygmatyzacja to <em>nadanie</em> negatywnej etykiety (postawa, ocena), a dyskryminacja to <em>gorsze traktowanie</em> osoby ze względu na cechę. Stygmatyzacja zwykle prowadzi do dyskryminacji, ale są to dwa różne pojęcia. W kluczu CKE &quot;stygmatyzacja&quot; i &quot;etykietowanie&quot; są zwykle uznawane za synonimy, ale &quot;dyskryminacja&quot; już nie.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Termin &quot;piętno&quot; (synonim stygmy) pochodzi z greki <em>stigma</em> - znak wypalany rozżarzonym żelazem na ciele niewolników i przestępców. Goffman użył tego pojęcia metaforycznie do opisu społecznego znaku hańby.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> W zadaniach maturalnych z socjologii często pojawia się tekst Giddensa - najpopularniejszego podręcznika socjologii w Polsce. Jego nazwisko + temat społeczny → szukaj pojęć socjologicznych: stygmatyzacja, anomia, alienacja, mobilność społeczna, kapitał społeczny.</blockquote>"}]}