Zadanie 13. (0-2)
Polskie konstytucje
Fragment A. W imię Boga Wszechmogącego! My, Naród Polski, dziękując Opatrzności za
wyzwolenie nas z półtorawiekowej niewoli, wspominając z wdzięcznością męstwo
i wytrwałość ofiarnej walki pokoleń, które najlepsze wysiłki swoje sprawie niepodległości
bez przerwy poświęcały, […] tę oto Ustawę Konstytucyjną na Sejmie Ustawodawczym
Rzeczypospolitej Polskiej uchwalamy i stanowimy.
Fragment B. W imię Boga w Trójcy Świętej Jedynego. Stanisław August z Bożej Łaski
i Woli Narodu Król Polski, Wielki Książę Litewski, Ruski, Pruski, Mazowiecki, Żmudzki,
Kijowski, Wołyński, Podolski, Podlaski, Inflancki, Smoleński, Siewierski i Czernichowski,
wraz ze Stanami Skonfederowanymi w liczbie podwójnej Naród Polski reprezentującymi.
Fragment C. W trosce o byt i przyszłość naszej Ojczyzny, odzyskawszy […] możliwość
suwerennego i demokratycznego stanowienia o Jej losie, my, Naród Polski - wszyscy
obywatele Rzeczypospolitej […].
Fragment D. Polska Rzeczpospolita Ludowa jest republiką ludu pracującego. Polska
Rzeczpospolita Ludowa nawiązuje do najszczytniejszych postępowych tradycji Narodu
Polskiego i urzeczywistnia idee wyzwoleńcze polskich mas pracujących.
www.isap.sejm.gov.pl; www.infor.pl
13.1. Uporządkuj chronologicznie fragmenty polskich konstytucji - wpisz do grafu
właściwe litery, którymi oznaczono te fragmenty.
najdawniejsza najbliższa współczesności
13.2. Podaj nazwę stosowaną wobec części konstytucji, których fragmenty podano
powyżej.
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
11.1. 11.2.
12.
13.1. 13.2.
Maks. liczba punktów
1
1
2
1
1
Uzyskana liczba punktów
MWO_1R
Zadanie 13. (0-2)
I. Wykorzystanie
i tworzenie
informacji.
IV. Znajomość
zasad i procedur
demokracji.
demokratycznego;
\nI Rzeczypospolitej, Konstytucja 3 maja, II Rzeczpospolita).
\nodwołując się do przykładów historycznych.
\n(IV etap z.p.) 2. Prawo i sądy. Zdający:
\ni interpretuje proste przepisy prawne.
13.1.
Schemat punktowania
1 p. -
przyporządkowanie czterech poprawnych elementów odpowiedzi.
0 p. -
inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
B - A - D - C
13.2.
Schemat punktowania
1 p. -
podanie poprawnej odpowiedzi.
0 p. -
inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź
preambuła
13.1. ## Poprawna odpowiedź
\nB → A → D → C
\n(najdawniejsza) Konstytucja 3 Maja 1791 (B) → Konstytucja marcowa 1921 (A) → Konstytucja PRL 1952 (D) → Konstytucja RP 1997 (C) (najbliższa współczesności)
\n"W imię Boga Wszechmogącego! My, Naród Polski, dziękując Opatrzności za wyzwolenie nas z półtorawiekowej niewoli, wspominając z wdzięcznością męstwo i wytrwałość ofiarnej walki pokoleń, które najlepsze wysiłki swoje sprawie niepodległości bez przerwy poświęcały, […] tę oto Ustawę Konstytucyjną na Sejmie Ustawodawczym Rzeczypospolitej Polskiej uchwalamy i stanowimy."\n
→ Wskazówki datujące:
\n→ Konstytucja marcowa, 17 marca 1921 r. - pierwsza pełna konstytucja II RP (po Małej Konstytucji z 20 lutego 1919 r.). Kanclerska, demokratyczna, mocna pozycja Sejmu.
\n"W imię Boga w Trójcy Świętej Jedynego. Stanisław August z Bożej Łaski i Woli Narodu Król Polski, Wielki Książę Litewski, Ruski, Pruski, Mazowiecki, Żmudzki, Kijowski, Wołyński, Podolski, Podlaski, Inflancki, Smoleński, Siewierski i Czernichowski, wraz ze Stanami Skonfederowanymi w liczbie podwójnej Naród Polski reprezentującymi."\n
→ Wskazówki:
\n→ Konstytucja 3 Maja, 3 maja 1791 r. - druga na świecie konstytucja pisana (po amerykańskiej z 1787), pierwsza w Europie. Sejm Wielki uchwalił. Krótko obowiązująca (do 1792 - konfederacja targowicka, II rozbiór).
\n"W trosce o byt i przyszłość naszej Ojczyzny, odzyskawszy [ ] możliwość suwerennego i demokratycznego stanowienia o Jej losie, my, Naród Polski - wszyscy obywatele Rzeczypospolitej […]."\n
→ Wskazówki:
\n→ Konstytucja RP, 2 kwietnia 1997 r. - uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe, zatwierdzona w referendum 25 maja 1997 r., weszła w życie 17 października 1997 r.
\n"Polska Rzeczpospolita Ludowa jest republiką ludu pracującego. Polska Rzeczpospolita Ludowa nawiązuje do najszczytniejszych postępowych tradycji Narodu Polskiego i urzeczywistnia idee wyzwoleńcze polskich mas pracujących."\n
→ Wskazówki:
\n→ Konstytucja PRL, 22 lipca 1952 r. - uchwalona przez Sejm Ustawodawczy, w 8. rocznicę PKWN. Obowiązywała (z licznymi nowelami) do 1989/97. Po przemianach z 1989 r. częściowo zmieniona - m.in. w 1989 r. zmieniono nazwę państwa z "PRL" na "Rzeczpospolita Polska".
\nDokładny porządek:
\n| # | Konstytucja | Data uchwalenia | Skrót |
| 1 | Ustawa Rządowa (Konstytucja 3 Maja) | 3 maja 1791 r. | Fragment B |
| 2 | Konstytucja Księstwa Warszawskiego | 22 lipca 1807 (Drezno, Napoleon) | (NIE w arkuszu) |
| 3 | Konstytucja Królestwa Polskiego | 27 listopada 1815 (Wiedeń, Aleksander I) | (NIE w arkuszu) |
| 4 | Mała Konstytucja II RP | 20 lutego 1919 r. | (NIE w arkuszu) |
| 5 | Konstytucja marcowa | 17 marca 1921 r. | Fragment A |
| 6 | Konstytucja kwietniowa | 23 kwietnia 1935 r. | (NIE w arkuszu) |
| 7 | Konstytucja PRL | 22 lipca 1952 r. | Fragment D |
| 8 | Mała Konstytucja III RP | 17 października 1992 r. | (NIE w arkuszu) |
| 9 | Konstytucja RP | 2 kwietnia 1997 r. | Fragment C |
W arkuszu wybrano 4 z 9: 1791, 1921, 1952, 1997. Porządek chronologiczny: B → A → D → C.
\nZ samych preambuł:
\nKolejność: B (1791) → A (1921) → D (1952) → C (1997).
\nOficjalny klucz CKE (Zasady oceniania rozwiazan zadan), zadanie 13.1, max 1 pkt:\n
Schemat punktowania: 1 p. - przyporzadkowanie czterech poprawnych elementow odpowiedzi. 0 p. - inna odpowiedz lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedz: B - A - D - C.
📖 Reference - kanoniczne polskie akty konstytucyjne:\n
1. Konstytucja 3 Maja 1791 r.:
- Ustawa Rządowa, uchwalona przez Sejm Wielki
- Druga na świecie (po USA 1787), pierwsza w Europie
- Główne reformy: dziedziczność tronu (Wettyni), zniesienie liberum veto, Rada Nieustająca → Straż Praw, prawa dla mieszczan
- Krótka żywotność: konfederacja targowicka 1792 + II rozbiór 1793 = anulowanie
2. Konstytucja marcowa (17 III 1921):
- Demokratyczna, parlamentarno-gabinetowa
- Silna pozycja Sejmu, słaby Prezydent
- Po przewrocie majowym 1926 r. nowelizacja sierpniowa (1926) ograniczyła rolę Sejmu
- Zastąpiona przez Konstytucję kwietniową 1935 r.
3. Konstytucja kwietniowa (23 IV 1935):
- Autorytarna, silna pozycja Prezydenta (Mościcki)
- Sanacyjna, narzędzie reżimu Piłsudskiego
- Obowiązywała tylko do II wojny; rząd RP na uchodźstwie powoływał się na nią do 1990 r.
4. Konstytucja PRL (22 VII 1952):
- Komunistyczna, stalinowska geneza
- Konsultowana ze Stalinem osobiście
- "Republika ludu pracującego"; przewodnia rola PZPR (od 1976)
- Brak realnego trójpodziału władzy; Sejm jako fasada
- Wielokrotnie nowelizowana, w 1989 r. zmieniono nazwę na RP
5. Konstytucja RP (2 IV 1997):
- Demokratyczna, parlamentarno-gabinetowa, kanclerska
- Trójpodział władzy (art. 10), gwarancje praw i wolności (rozdz. II)
- Konstruktywne wotum nieufności (art. 158)
- Trybunał Konstytucyjny, RPO, NIK, KRRiT
- Zatwierdzona w referendum 25 V 1997, w mocy od 17 X 1997
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - pomylenie Konstytucji marcowej (1921) z Konstytucją kwietniową (1935). Obie są z II RP. Klucz: marcowa → "Sejm Ustawodawczy" + demokratyzm. Kwietniowa → autorytaryzm sanacyjny. Fragment A wprost mówi o "Sejmie Ustawodawczym", co jednoznacznie wskazuje na marcową.\n
⚠️ Uwaga: Drugi błąd - pomylenie Konstytucji 3 Maja z Konstytucją Księstwa Warszawskiego (1807) lub Konstytucją Królestwa Polskiego (1815). Klucz: "Stanisław August" + tytulatura królewska I RP = TYLKO 1791. Po 1795 nie było już Stanisława Augusta (zmarł 1798).\n
⚠️ Uwaga: Trzeci błąd - pomylenie 1791 (Konstytucja 3 Maja) z 1789 (Wielka Rewolucja Francuska). Choć współczesne, to 1791 (Polska) jest WCZEŚNIEJSZA niż 1791 (Francja, ich konstytucja też z września 1791 r.). Polska była przed Francją.\n
⚠️ Uwaga: "My, Naród Polski" jako preambuła - w Konstytucji marcowej (1921) i w Konstytucji RP (1997). Różnica: marcowa = "my, Naród Polski"; RP 1997 = "my, Naród Polski - wszyscy obywatele Rzeczypospolitej". RP dodaje doprecyzowanie obywatelskie.\n
13.2. ## Poprawna odpowiedź
\npreambuła (akceptowane: "wstęp", "prolog", "arenga")
\nWszystkie cztery cytowane fragmenty (A, B, C, D) z zadania 13.1 mają wspólną cechę: są to uroczyste wprowadzenia/wstępy do aktów konstytucyjnych, poprzedzające właściwy tekst normatywny (artykuły).
\nCharakterystyczne cechy preambuł konstytucyjnych:
\nFragmenty B, A, D, C wszystkie spełniają te cechy → wszystkie to preambuły.
\nStandardowa struktura aktu prawnego w polskim systemie:
\n| Część | Funkcja | Przykład |
| Tytuł aktu | Identyfikacja | "Ustawa z 2 kwietnia 1997 r. - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej" |
| Preambuła (wstęp) | Uzasadnienie, deklaracje wartości | "W trosce o byt i przyszłość " |
| Część artykułowana | Normy prawne | Art. 1-243 |
| Przepisy końcowe | Wejście w życie, klauzula derogacyjna | "Konstytucja wchodzi w życie po upływie 3 miesięcy od dnia jej ogłoszenia" |
Wszystkie fragmenty cytowane w 13.1 to preambuły - uroczyste wstępy.
\nWszystkie zaczynają się od formuły "My " lub odwołania do wartości - to klasyczny model preambuły.
\nOficjalny klucz CKE (Zasady oceniania rozwiazan zadan), zadanie 13.2, max 1 pkt:\n
Schemat punktowania: 1 p. - podanie poprawnej odpowiedzi. 0 p. - inna odpowiedz lub brak odpowiedzi.
Przykladowa odpowiedz: preambula.
📖 Reference - Preambuła Konstytucji RP z 2 IV 1997:\n
Preambuła Konstytucji RP w pełnym tekście:
> "W trosce o byt i przyszłość naszej Ojczyzny, odzyskawszy w 1989 roku możliwość suwerennego i demokratycznego stanowienia o Jej losie, my, Naród Polski - wszyscy obywatele Rzeczypospolitej, zarówno wierzący w Boga będącego źródłem prawdy, sprawiedliwości, dobra i piękna, jak i nie podzielający tej wiary, a te uniwersalne wartości wywodzący z innych źródeł, równi w prawach i w powinnościach wobec dobra wspólnego - Polski, wdzięczni naszym przodkom za ich pracę, za walkę o niepodległość okupioną ogromnymi ofiarami, za kulturę zakorzenioną w chrześcijańskim dziedzictwie Narodu i ogólnoludzkich wartościach, nawiązując do najlepszych tradycji Pierwszej i Drugiej Rzeczypospolitej, zobowiązani, by przekazać przyszłym pokoleniom wszystko, co cenne z ponad tysiącletniego dorobku, złączeni więzami wspólnoty z naszymi rodakami rozsianymi po świecie, świadomi potrzeby współpracy ze wszystkimi krajami dla dobra Rodziny Ludzkiej, pomni gorzkich doświadczeń z czasów, gdy podstawowe wolności i prawa człowieka były w naszej Ojczyźnie łamane, pragnąc na zawsze zagwarantować prawa obywatelskie, a działaniu instytucji publicznych zapewnić rzetelność i sprawność, w poczuciu odpowiedzialności przed Bogiem lub przed własnym sumieniem, ustanawiamy Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej jako prawa podstawowe dla państwa oparte na poszanowaniu wolności i sprawiedliwości, współdziałaniu władz, dialogu społecznym oraz na zasadzie pomocniczości umacniającej uprawnienia obywateli i ich wspólnot. Wszystkich, którzy dla dobra Trzeciej Rzeczypospolitej tę Konstytucję będą stosowali, wzywamy, aby czynili to, dbając o zachowanie przyrodzonej godności człowieka, jego prawa do wolności i obowiązku solidarności z innymi, a poszanowanie tych zasad mieli za niewzruszoną podstawę Rzeczypospolitej Polskiej."
Kluczowe motywy preambuły 1997:
1. Odzyskanie suwerenności w 1989 r.
2. "My, Naród Polski - wszyscy obywatele" - koncepcja inkluzywna
3. Wierzący i niewierzący - formuła kompromisowa Tadeusza Mazowieckiego
4. Tradycje I i II RP - ciągłość historyczna
5. Bogowie lub sumienie - wolność światopoglądowa
6. Subsydiarność - kluczowa zasada ustrojowa
Wartość prawna preambuły (orzecznictwo TK):
- TK wielokrotnie powoływał się na preambułę przy interpretacji norm konstytucyjnych
- Wyrok TK z 11 V 2005 (K 18/04): "Zasady wynikające z preambuły mają charakter normatywny i mogą być podstawą orzekania o niezgodności ustaw z Konstytucją"
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - odpowiedź "deklaracja". Klucz: deklaracja to OSOBNY akt prawny (np. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka), NIE część konstytucji. Preambuła jest CZĘŚCIĄ konstytucji.\n
⚠️ Uwaga: Drugi błąd - odpowiedź "wprowadzenie". Choć semantycznie pasuje, to nie jest oficjalny termin prawny w polskim systemie. Bezpieczniej napisać "preambuła".\n
⚠️ Uwaga: Preambuła w Konstytucji kwietniowej 1935 r. istniała, ale była krótka i autorytarna. W Małej Konstytucji 1992 r. preambuły NIE było (tylko techniczne przepisy). W Konstytucji RP 1997 r. preambuła jest długa i ideologiczna.\n
⚠️ Uwaga: Polska tradycja preambuł sięga statutów Kazimierza Wielkiego (XIV w.) i arengi w aktach prawnych Średniowiecza. "Arenga" to historyczny synonim - w średniowiecznych aktach (przywileje, statuty) była uroczystą formułą wprowadzającą.\n
⚠️ Uwaga: Konstytucja Stalinowska ZSRR (1936) i jej kalka - Konstytucja PRL (1952) miały preambuły mocno ideologiczne. Po 1989 r. zmieniono nazwę państwa, ale preambuła PRL formalnie obowiązywała do 1997 r."}]}