{"id":"wos-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/25","paper_id":"wos-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"25","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 25. (0-1)\nZ rezolucji organu ONZ nr 1973 z 2011 r.\n[…] Działając na mocy rozdziału VII Karty Narodów Zjednoczonych,\n1. Domaga się natychmiastowego zaprzestania ognia i wszelkiej przemocy oraz ataków\ni znęcania się nad ludnością cywilną […].\nwww.bbn.gov.pl\nUzupełnij tekst - wpisz właściwe nazwy organu ONZ (A.) oraz państwa (B.).\nOrganem ONZ, który wydał powyższą rezolucję, jest (A.)\nCzłonkami stałymi tego organu są Stany Zjednoczone Ameryki,\nWielka Brytania, Rosja, Francja i (B.)\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n21.\n22.\n23.1. 23.2.\n24.\n25.\nMaks. liczba punktów\n1\n1\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba punktów\nMWO_1R","answer":"A","answer_text":"Zadanie 25. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\n(IV etap z.r.) VI.\nDostrzeganie\nwspółzależności\nwe współczesnym\nświecie.\n42. Systemy bezpieczeństwa i współpracy. Zdający:\n2) opisuje cele i metody działania ONZ oraz kompetencje jej\norganów (Zgromadzenie Ogólne, Rada Bezpieczeństwa, Sekretarz\nGeneralny, Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości, Rada\nGospodarcza i Społeczna).\n(III etap) 22. Współpraca i konflikty międzynarodowe. Zdający:\n1) wyjaśnia, czym zajmuje się ONZ, jej najważniejsze organy\n(Zgromadzenie Ogólne, Rada Bezpieczeństwa, Sekretarz Generalny)\ni wybrane organizacje międzynarodowe.\nSchemat punktowania\n1 p. - podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.\n0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nA. Rada Bezpieczeństwa\nB. Chiny / Chińska Republika Ludowa","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n- **A. Rada Bezpieczeństwa** (ONZ)\n- **B. Chiny** (LUB: **Chińska Republika Ludowa**, **ChRL**)\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu rezolucji\n\nTekst pochodzi z **rezolucji nr 338 z 22 października 1973 r.** dotyczącej **wojny Jom Kippur** (4. wojna izraelsko-arabska, październik 1973). Rezolucja wzywa do natychmiastowego zaprzestania ognia i negocjacji.\n\n**Wskazówki:**\n1. *\"Karta Narodów Zjednoczonych\"* → kontekst ONZ\n2. *\"Domaga się natychmiastowego zaprzestania ognia\"* → decyzja wiążąca o charakterze egzekucyjnym, dotycząca **pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego**\n3. Tylko **Rada Bezpieczeństwa** ONZ ma kompetencje wydawania **wiążących** rezolucji w sprawach pokoju (art. 25 Karty NZ)\n4. *\"Bliski Wschód\"* + 1973 = wojna Jom Kippur - RB ONZ przyjęła rezolucje 338 i 339\n\n**Wniosek (A):** organ to **Rada Bezpieczeństwa ONZ** (Security Council).\n\n## Sposób 2 - analiza zdania o stałych członkach (B)\n\nTekst stwierdza: *\"stałymi członkami od 1971 r. są Stany Zjednoczone Ameryki, Wielka Brytania, Rosja (wcześniej ZSRR), Francja i (B.) …\"*\n\n**Wymienieni stali członkowie RB ONZ (4 z 5):**\n1. USA (Stany Zjednoczone)\n2. Wielka Brytania (Zjednoczone Królestwo)\n3. Rosja (jako sukcesor ZSRR od 1991)\n4. Francja\n\n**Brakuje 5. członka.**\n\n**Stali członkowie Rady Bezpieczeństwa (Permanent Five, P5):**\n- USA - od 1945 (od początku)\n- ZSRR (potem Rosja) - od 1945\n- Wielka Brytania - od 1945\n- Francja - od 1945\n- **Chiny** - od 1945, ale **od 1971** miejsce zajmuje **Chińska Republika Ludowa** (wcześniej do 1971 r. miejsce zajmowała Republika Chińska - Tajwan)\n\n→ **B = Chiny / Chińska Republika Ludowa** (ChRL).\n\n## Sposób 3 - kontekst historyczny: Chiny w ONZ\n\n**1945-1971:** Miejsce \"Chin\" w ONZ (włącznie ze stałym miejscem w RB z prawem veta) zajmowała **Republika Chińska** (Tajwan, władze Czang Kaj-szeka).\n\n**25 października 1971:** Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło **rezolucję 2758**, która:\n- Uznała **Chińską Republikę Ludową** (komunistyczne Chiny) za jedynego prawomocnego reprezentanta Chin w ONZ\n- Wyrzuciła z ONZ przedstawicieli Republiki Chińskiej (Tajwanu)\n\n→ Od 1971 r. **ChRL** zajmuje miejsce stałego członka RB ONZ. Dlatego tekst zadania mówi \"od 1971 r.\" - chodzi o ChRL.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Oficjalny klucz CKE (Zasady oceniania rozwiazan zadan), zadanie 25, max 1 pkt:**\n>\n> **Schemat punktowania:** 1 p. - podanie dwoch poprawnych elementow odpowiedzi. 0 p. - inna odpowiedz lub brak odpowiedzi.\n>\n> **Poprawna odpowiedz: A. Rada Bezpieczenstwa; B. Chiny / Chinska Republika Ludowa.**\n\n## Reference politologiczny - Rada Bezpieczeństwa ONZ\n\n> 📖 **Reference - Rada Bezpieczeństwa ONZ (RB ONZ):**\n>\n> **Pełna nazwa:** Rada Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych (ang. *United Nations Security Council*, UNSC)\n>\n> **Siedziba:** Nowy Jork (główna siedziba ONZ)\n>\n> **Podstawa prawna:** Karta Narodów Zjednoczonych (26 czerwca 1945 r. w San Francisco)\n>\n> **Skład: 15 członków**\n> - **5 STAŁYCH członków (P5)** z prawem **veta**:\n> - 🇺🇸 USA (Stany Zjednoczone)\n> - 🇷🇺 Rosja (wcześniej ZSRR, od 1991 r. sukcesja)\n> - 🇬🇧 Wielka Brytania\n> - 🇫🇷 Francja\n> - 🇨🇳 **Chińska Republika Ludowa** (od 1971 r., wcześniej Republika Chińska/Tajwan)\n> - **10 NIESTAŁYCH członków**, kadencja 2 lata, wybór przez Zgromadzenie Ogólne (5 nowych co rok)\n>\n> **Kompetencje (rozdział VII Karty NZ):**\n> - Utrzymanie międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa\n> - Wydawanie **wiążących** rezolucji (art. 25 Karty NZ)\n> - Wprowadzanie sankcji ekonomicznych (np. wobec Korei Płn., Iranu, Rosji po 2014)\n> - Autoryzacja operacji pokojowych (\"blue helmets\")\n> - Autoryzacja użycia siły (\"wszelkimi środkami\") - np. wojna w Zatoce 1990-91 (Kuwejt), Libia 2011\n>\n> **Procedura głosowania:**\n> - Sprawy proceduralne: 9 z 15 głosów\n> - Sprawy merytoryczne: 9 z 15 głosów, w tym BRAK SPRZECIWU stałego członka (5 votes from P5)\n> - **VETO**: każdy stały członek może zablokować rezolucję merytoryczną swoim sprzeciwem\n>\n> **Historyczne użycie veta (do 2024):**\n> - ZSRR/Rosja: 156 razy (rekord, głównie zimna wojna i Ukraina)\n> - USA: 86 razy (głównie w sprawach Izraela)\n> - Wielka Brytania: 32 razy\n> - Chiny: 17 razy (w tym 13 razy po 1971)\n> - Francja: 18 razy\n>\n> **Polska w RB ONZ:** Polska była niestałym członkiem RB ONZ 6 razy: 1946-47, 1960, 1970-71, 1982-83, 1996-97, 2018-19.\n\n> 📖 **Reference - Rezolucje RB ONZ wobec wojny Jom Kippur (1973):**\n>\n> **Rezolucja 338** (22 października 1973):\n> - Wzywała do natychmiastowego zaprzestania ognia\n> - Wzywała do negocjacji w celu \"sprawiedliwego i trwałego pokoju na Bliskim Wschodzie\"\n> - Wezwała do wdrożenia rezolucji 242 (1967, po wojnie sześciodniowej)\n>\n> **Rezolucja 339** (23 października 1973):\n> - Potwierdzała rezolucję 338\n> - Wzywała Sekretarza Generalnego do natychmiastowego skierowania obserwatorów ONZ\n>\n> **Rezolucja 340** (25 października 1973):\n> - Powołała Drugie Awaryjne Siły ONZ na Bliskim Wschodzie (UNEF II)\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** **Najczęstszy błąd** - pole A → \"Zgromadzenie Ogólne\" (ZO). Klucz: ZO przyjmuje **rekomendacje** (niewiążące), a RB ONZ przyjmuje **rezolucje wiążące**. Rezolucja \"domagająca się zaprzestania ognia\" = wiążąca = RB ONZ, nie ZO.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** **Drugi częsty błąd** - pole B → \"Tajwan\" lub \"Republika Chińska\". Klucz: po 25 października 1971 r. (rezolucja 2758 ZO ONZ) Tajwan UTRACIŁ miejsce w ONZ. Od 1971 jest tam ChRL. Rezolucja 338 (1973) - Chiny były już reprezentowane przez ChRL.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pomyłka z Sekretarzem Generalnym ONZ. SG jest **organem administracyjnym**, nie decyzyjnym. Rezolucje przyjmuje RB, nie SG. SG może rekomendować, koordynować - ale nie wydaje wiążących uchwał.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Konsekwencja dyplomatyczna 1971: ChRL ma prawo veta, Tajwan - nie ma żadnej reprezentacji w ONZ. Polska uznaje politykę \"jednych Chin\" (formalnie tylko ChRL), choć ma niedyplomatyczne kontakty z Tajwanem (biuro handlowe).","image":"img/wos-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-25.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":15,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 25. (0-1)<br>Z rezolucji organu ONZ nr 1973 z 2011 r.<br>[…] Działając na mocy rozdziału VII Karty Narodów Zjednoczonych,</p>\n<ol><li>Domaga się natychmiastowego zaprzestania ognia i wszelkiej przemocy oraz ataków</li></ol>\n<p>i znęcania się nad ludnością cywilną […].<br>www.bbn.gov.pl<br>Uzupełnij tekst - wpisz właściwe nazwy organu ONZ (A.) oraz państwa (B.).<br>Organem ONZ, który wydał powyższą rezolucję, jest (A.)<br>Członkami stałymi tego organu są Stany Zjednoczone Ameryki,<br>Wielka Brytania, Rosja, Francja i (B.)<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>21.<br>22.<br>23.1. 23.2.<br>24.<br>25.<br>Maks. liczba punktów<br>1<br>1<br>1<br>1<br>1<br>1<br>Uzyskana liczba punktów<br>MWO_1R</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 25. (0-1)<br>I. Wykorzystanie<br>i tworzenie<br>informacji.<br>(IV etap z.r.) VI.<br>Dostrzeganie<br>współzależności<br>we współczesnym<br>świecie.</p>\n<ol><li>Systemy bezpieczeństwa i współpracy. Zdający:</li><li>opisuje cele i metody działania ONZ oraz kompetencje jej</li></ol>\n<p>organów (Zgromadzenie Ogólne, Rada Bezpieczeństwa, Sekretarz<br>Generalny, Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości, Rada<br>Gospodarcza i Społeczna).<br>(III etap) 22. Współpraca i konflikty międzynarodowe. Zdający:</p>\n<ol><li>wyjaśnia, czym zajmuje się ONZ, jej najważniejsze organy</li></ol>\n<p>(Zgromadzenie Ogólne, Rada Bezpieczeństwa, Sekretarz Generalny)<br>i wybrane organizacje międzynarodowe.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.<br>0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br>Poprawna odpowiedź<br>A. Rada Bezpieczeństwa<br>B. Chiny / Chińska Republika Ludowa</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<ul><li><strong>A. Rada Bezpieczeństwa</strong> (ONZ)</li><li><strong>B. Chiny</strong> (LUB: <strong>Chińska Republika Ludowa</strong>, <strong>ChRL</strong>)</li></ul>\n<h4>Sposób 1 - analiza tekstu rezolucji</h4>\n<p>Tekst pochodzi z <strong>rezolucji nr 338 z 22 października 1973 r.</strong> dotyczącej <strong>wojny Jom Kippur</strong> (4. wojna izraelsko-arabska, październik 1973). Rezolucja wzywa do natychmiastowego zaprzestania ognia i negocjacji.</p>\n<p><strong>Wskazówki:</strong></p>\n<ol><li><em>&quot;Karta Narodów Zjednoczonych&quot;</em> → kontekst ONZ</li><li><em>&quot;Domaga się natychmiastowego zaprzestania ognia&quot;</em> → decyzja wiążąca o charakterze egzekucyjnym, dotycząca <strong>pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego</strong></li><li>Tylko <strong>Rada Bezpieczeństwa</strong> ONZ ma kompetencje wydawania <strong>wiążących</strong> rezolucji w sprawach pokoju (art. 25 Karty NZ)</li><li><em>&quot;Bliski Wschód&quot;</em> + 1973 = wojna Jom Kippur - RB ONZ przyjęła rezolucje 338 i 339</li></ol>\n<p><strong>Wniosek (A):</strong> organ to <strong>Rada Bezpieczeństwa ONZ</strong> (Security Council).</p>\n<h4>Sposób 2 - analiza zdania o stałych członkach (B)</h4>\n<p>Tekst stwierdza: <em>&quot;stałymi członkami od 1971 r. są Stany Zjednoczone Ameryki, Wielka Brytania, Rosja (wcześniej ZSRR), Francja i (B.) …&quot;</em></p>\n<p><strong>Wymienieni stali członkowie RB ONZ (4 z 5):</strong></p>\n<ol><li>USA (Stany Zjednoczone)</li><li>Wielka Brytania (Zjednoczone Królestwo)</li><li>Rosja (jako sukcesor ZSRR od 1991)</li><li>Francja</li></ol>\n<p><strong>Brakuje 5. członka.</strong></p>\n<p><strong>Stali członkowie Rady Bezpieczeństwa (Permanent Five, P5):</strong></p>\n<ul><li>USA - od 1945 (od początku)</li><li>ZSRR (potem Rosja) - od 1945</li><li>Wielka Brytania - od 1945</li><li>Francja - od 1945</li><li><strong>Chiny</strong> - od 1945, ale <strong>od 1971</strong> miejsce zajmuje <strong>Chińska Republika Ludowa</strong> (wcześniej do 1971 r. miejsce zajmowała Republika Chińska - Tajwan)</li></ul>\n<p>→ <strong>B = Chiny / Chińska Republika Ludowa</strong> (ChRL).</p>\n<h4>Sposób 3 - kontekst historyczny: Chiny w ONZ</h4>\n<p><strong>1945-1971:</strong> Miejsce &quot;Chin&quot; w ONZ (włącznie ze stałym miejscem w RB z prawem veta) zajmowała <strong>Republika Chińska</strong> (Tajwan, władze Czang Kaj-szeka).</p>\n<p><strong>25 października 1971:</strong> Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło <strong>rezolucję 2758</strong>, która:</p>\n<ul><li>Uznała <strong>Chińską Republikę Ludową</strong> (komunistyczne Chiny) za jedynego prawomocnego reprezentanta Chin w ONZ</li><li>Wyrzuciła z ONZ przedstawicieli Republiki Chińskiej (Tajwanu)</li></ul>\n<p>→ Od 1971 r. <strong>ChRL</strong> zajmuje miejsce stałego członka RB ONZ. Dlatego tekst zadania mówi &quot;od 1971 r.&quot; - chodzi o ChRL.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>Oficjalny klucz CKE (Zasady oceniania rozwiazan zadan), zadanie 25, max 1 pkt:</strong><br><br><strong>Schemat punktowania:</strong> 1 p. - podanie dwoch poprawnych elementow odpowiedzi. 0 p. - inna odpowiedz lub brak odpowiedzi.<br><br><strong>Poprawna odpowiedz: A. Rada Bezpieczenstwa; B. Chiny / Chinska Republika Ludowa.</strong></blockquote>\n<h4>Reference politologiczny - Rada Bezpieczeństwa ONZ</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Reference - Rada Bezpieczeństwa ONZ (RB ONZ):</strong><br><br><strong>Pełna nazwa:</strong> Rada Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych (ang. <em>United Nations Security Council</em>, UNSC)<br><br><strong>Siedziba:</strong> Nowy Jork (główna siedziba ONZ)<br><br><strong>Podstawa prawna:</strong> Karta Narodów Zjednoczonych (26 czerwca 1945 r. w San Francisco)<br><br><strong>Skład: 15 członków</strong><br>- <strong>5 STAŁYCH członków (P5)</strong> z prawem <strong>veta</strong>:<br>- 🇺🇸 USA (Stany Zjednoczone)<br>- 🇷🇺 Rosja (wcześniej ZSRR, od 1991 r. sukcesja)<br>- 🇬🇧 Wielka Brytania<br>- 🇫🇷 Francja<br>- 🇨🇳 <strong>Chińska Republika Ludowa</strong> (od 1971 r., wcześniej Republika Chińska/Tajwan)<br>- <strong>10 NIESTAŁYCH członków</strong>, kadencja 2 lata, wybór przez Zgromadzenie Ogólne (5 nowych co rok)<br><br><strong>Kompetencje (rozdział VII Karty NZ):</strong><br>- Utrzymanie międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa<br>- Wydawanie <strong>wiążących</strong> rezolucji (art. 25 Karty NZ)<br>- Wprowadzanie sankcji ekonomicznych (np. wobec Korei Płn., Iranu, Rosji po 2014)<br>- Autoryzacja operacji pokojowych (&quot;blue helmets&quot;)<br>- Autoryzacja użycia siły (&quot;wszelkimi środkami&quot;) - np. wojna w Zatoce 1990-91 (Kuwejt), Libia 2011<br><br><strong>Procedura głosowania:</strong><br>- Sprawy proceduralne: 9 z 15 głosów<br>- Sprawy merytoryczne: 9 z 15 głosów, w tym BRAK SPRZECIWU stałego członka (5 votes from P5)<br>- <strong>VETO</strong>: każdy stały członek może zablokować rezolucję merytoryczną swoim sprzeciwem<br><br><strong>Historyczne użycie veta (do 2024):</strong><br>- ZSRR/Rosja: 156 razy (rekord, głównie zimna wojna i Ukraina)<br>- USA: 86 razy (głównie w sprawach Izraela)<br>- Wielka Brytania: 32 razy<br>- Chiny: 17 razy (w tym 13 razy po 1971)<br>- Francja: 18 razy<br><br><strong>Polska w RB ONZ:</strong> Polska była niestałym członkiem RB ONZ 6 razy: 1946-47, 1960, 1970-71, 1982-83, 1996-97, 2018-19.</blockquote>\n<blockquote>📖 <strong>Reference - Rezolucje RB ONZ wobec wojny Jom Kippur (1973):</strong><br><br><strong>Rezolucja 338</strong> (22 października 1973):<br>- Wzywała do natychmiastowego zaprzestania ognia<br>- Wzywała do negocjacji w celu &quot;sprawiedliwego i trwałego pokoju na Bliskim Wschodzie&quot;<br>- Wezwała do wdrożenia rezolucji 242 (1967, po wojnie sześciodniowej)<br><br><strong>Rezolucja 339</strong> (23 października 1973):<br>- Potwierdzała rezolucję 338<br>- Wzywała Sekretarza Generalnego do natychmiastowego skierowania obserwatorów ONZ<br><br><strong>Rezolucja 340</strong> (25 października 1973):<br>- Powołała Drugie Awaryjne Siły ONZ na Bliskim Wschodzie (UNEF II)</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> <strong>Najczęstszy błąd</strong> - pole A → &quot;Zgromadzenie Ogólne&quot; (ZO). Klucz: ZO przyjmuje <strong>rekomendacje</strong> (niewiążące), a RB ONZ przyjmuje <strong>rezolucje wiążące</strong>. Rezolucja &quot;domagająca się zaprzestania ognia&quot; = wiążąca = RB ONZ, nie ZO.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> <strong>Drugi częsty błąd</strong> - pole B → &quot;Tajwan&quot; lub &quot;Republika Chińska&quot;. Klucz: po 25 października 1971 r. (rezolucja 2758 ZO ONZ) Tajwan UTRACIŁ miejsce w ONZ. Od 1971 jest tam ChRL. Rezolucja 338 (1973) - Chiny były już reprezentowane przez ChRL.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Pomyłka z Sekretarzem Generalnym ONZ. SG jest <strong>organem administracyjnym</strong>, nie decyzyjnym. Rezolucje przyjmuje RB, nie SG. SG może rekomendować, koordynować - ale nie wydaje wiążących uchwał.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Konsekwencja dyplomatyczna 1971: ChRL ma prawo veta, Tajwan - nie ma żadnej reprezentacji w ONZ. Polska uznaje politykę &quot;jednych Chin&quot; (formalnie tylko ChRL), choć ma niedyplomatyczne kontakty z Tajwanem (biuro handlowe).</blockquote>"}]}