{"id":"wos-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/26","paper_id":"wos-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"26","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 26. (0-1)\nO powstaniu organizacji międzynarodowej na obszarze poradzieckim\nW 1991 roku prezydent ZSRR Michaił Gorbaczow dążył do reintegracji państwa\nzwiązkowego. W grudniu tego roku za sprawą przywódców trzech republik związkowych -\nRosji, Białorusi i Ukrainy - doszło w białowieskich Wiskulach do innego rozwiązania.\nPotwierdzono je następnie w Kazachstanie, gdzie podpisano Deklarację Ałmatyńską. Na\ngruzach ZSRR powstała nowa organizacja międzynarodowa.\nNa podstawie: Społeczeństwo i polityka. Podstawy nauk politycznych,\nred. K.A. Wojtaszczyk, W. Jakubowski, Warszawa 2007, s. 595.\nPodaj pełną nazwę organizacji międzynarodowej, której genezę opisano w tekście.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 26. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\n(IV etap z.r.) VI.\nDostrzeganie\nwspółzależności\nwe współczesnym\nświecie.\n42. Systemy bezpieczeństwa i współpracy. Zdający:\n1) charakteryzuje przemiany, jakie nastąpiły w Europie i na świecie\npo upadku komunizmu;\n5) wymienia regionalne systemy bezpieczeństwa i współpracy,\nocenia ich znaczenie dla danego regionu i świata.\n44. Europa wśród światowych mocarstw. Zdający:\n2) rozróżnia typy ładów światowych (jedno-, dwu-\ni wielobiegunowy), odwołując się do historii XX i XXI w.\nSchemat punktowania\n1 p. -\npodanie poprawnej odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nWspólnota Niepodległych Państw","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Wspólnota Niepodległych Państw** (WNP, ros. *Содружество Независимых Государств*, СНГ, ang. *Commonwealth of Independent States*, CIS)\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego\n\nTekst opisuje **kanoniczne wydarzenia powstania WNP** w grudniu 1991 r.:\n\n**Etap 1: Porozumienie Białowieskie (Wiskuły, Puszcza Białowieska, Białoruś)** - **8 grudnia 1991 r.**\n- Prezydenci 3 republik radzieckich: **Borys Jelcyn (Rosja)**, **Leonid Krawczuk (Ukraina)**, **Stanisław Szuszkiewicz (Białoruś)**\n- Podpisano \"Porozumienie o utworzeniu Wspólnoty Niepodległych Państw\"\n- De facto: rozwiązanie ZSRR (\"ZSRR przestaje istnieć jako podmiot prawa międzynarodowego\")\n- WNP zastępuje ZSRR - bez prezydenta Gorbaczowa\n\n**Etap 2: Deklaracja Ałma-Acka (Ałma-Ata, Kazachstan)** - **21 grudnia 1991 r.**\n- 11 z 15 byłych republik radzieckich (bez 3 państw bałtyckich: Litwa, Łotwa, Estonia oraz bez Gruzji, która przystąpiła w 1993)\n- Oficjalna deklaracja o powstaniu WNP\n- Formalne zakończenie istnienia ZSRR (Gorbaczow ustąpił 25 grudnia 1991)\n\n**Wskazówki w tekście:**\n1. *\"Białoruskie [Wiskuły / Białowieże]\"* → Porozumienie Białowieskie\n2. *\"Trzech republik związkowych - Rosji, Białorusi i Ukrainy\"* → BRRU (Białoruś-Rosja-Ukraina)\n3. *\"Kazachstan\"* → Deklaracja Ałma-Acka\n4. *\"Państwa członkowskie ZSRR uznały rozwiązanie ZSRR\"* → kontekst rozpadu ZSRR\n5. *\"Powstała nowa organizacja\"* → WNP\n\n## Sposób 2 - Cechy WNP\n\n**Charakter:** organizacja **regionalna** zrzeszająca byłe republiki ZSRR (z wyjątkiem 3 państw bałtyckich)\n\n**Cele (zawarte w statucie 1993):**\n- Koordynacja polityki zagranicznej i bezpieczeństwa\n- Wspólna polityka gospodarcza i wolny handel\n- Współpraca w dziedzinie wojskowej\n- Wspólna ochrona granic zewnętrznych\n\n**Państwa członkowskie (stan na 2024):**\n- **Pełni członkowie (9):** Armenia, Azerbejdżan, Białoruś, Kazachstan, Kirgistan, Mołdawia, Rosja, Tadżykistan, Uzbekistan\n- **Państwa stowarzyszone:** Turkmenistan (uczestnik niefoldowany)\n- **Wystąpili:**\n- **Gruzja** (2008, po wojnie pięciodniowej z Rosją)\n- **Ukraina** (po aneksji Krymu 2014; formalne wystąpienie 2018-2020, choć Ukraina nie ratyfikowała statutu)\n- **Nigdy nie przystąpiły:** Litwa, Łotwa, Estonia (państwa bałtyckie wybrały integrację z UE i NATO)\n\n**Siedziba:** Mińsk (Białoruś)\n\n## Sposób 3 - kontekst rozpadu ZSRR\n\n**Chronologia rozpadu ZSRR (1991):**\n- **Sierpień 1991** - zamach stanu KGB i armii przeciw Gorbaczowowi (sierpień 19-21) - nieudany; przyspieszenie procesów dezintegracyjnych\n- **Wrzesień-grudzień 1991** - deklaracje niepodległości państw bałtyckich (uznane przez ZSRR 6 września) i innych republik\n- **1 grudnia 1991** - Ukraina przyjmuje w referendum niepodległość (90% za)\n- **8 grudnia 1991** - Porozumienie Białowieskie (Rosja-Ukraina-Białoruś) - powstaje WNP\n- **21 grudnia 1991** - Deklaracja Ałma-Acka (11 republik dołącza do WNP)\n- **25 grudnia 1991** - Gorbaczow ustępuje, flaga radziecka opuszcza Kreml\n- **26 grudnia 1991** - Rada Najwyższa ZSRR formalnie rozwiązuje ZSRR\n\n→ WNP = **organizacja-sukcesor ZSRR**, choć w znacznie luźniejszej formie (suwerenne państwa, nie federacja).\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Oficjalny klucz CKE (Zasady oceniania rozwiazan zadan), zadanie 26, max 1 pkt:**\n>\n> **Schemat punktowania:** 1 p. - podanie poprawnej odpowiedzi. 0 p. - inna odpowiedz lub brak odpowiedzi.\n>\n> **Poprawna odpowiedz: Wspolnota Niepodleglych Panstw.**\n\n## Reference politologiczny - WNP\n\n> 📖 **Reference - Wspólnota Niepodległych Państw (WNP):**\n>\n> **Pełna nazwa:** Wspólnota Niepodległych Państw (WNP, ros. СНГ - Содружество Независимых Государств, ang. Commonwealth of Independent States - CIS)\n>\n> **Założenie:**\n> - **8 grudnia 1991** - Porozumienie Białowieskie (Wiskuły, Puszcza Białowieska): Rosja (Jelcyn), Ukraina (Krawczuk), Białoruś (Szuszkiewicz)\n> - **21 grudnia 1991** - Deklaracja Ałma-Acka (Kazachstan): 11 republik radzieckich\n>\n> **Statut WNP:** podpisany 22 stycznia 1993 r. w Mińsku\n>\n> **Siedziba:** Mińsk (Białoruś)\n>\n> **Cele (statut):**\n> - Koordynacja polityki zagranicznej i obronnej\n> - Współpraca gospodarcza, wolny handel\n> - Wzajemna pomoc w obronie granic\n> - Współpraca w dziedzinach: ekologia, transport, kultura, oświata\n>\n> **Państwa członkowskie (2024):**\n> - **Pełni członkowie:** Rosja, Białoruś, Kazachstan, Kirgistan, Tadżykistan, Uzbekistan, Armenia, Azerbejdżan, Mołdawia (9)\n> - **Wystąpili:** Gruzja (2008), Ukraina (2018-2020)\n> - **Stowarzyszony:** Turkmenistan (\"niefolowany uczestnik\" od 2005)\n>\n> **Krytyka:**\n> - WNP jest często uznawana za narzędzie dominacji Rosji nad byłymi republikami\n> - Współpraca w praktyce ograniczona (każde państwo prowadzi własną politykę zagraniczną)\n> - Realna integracja przeszła do innych formatów: Euroazjatycka Unia Gospodarcza (Białoruś, Rosja, Kazachstan, Armenia, Kirgistan), OUBZ (Białoruś, Rosja, Kazachstan, Tadżykistan, Kirgistan, Armenia)\n\n> 📖 **Reference - Inne organizacje na obszarze poradzieckim:**\n>\n> **1. OUBZ / CSTO** (Organizacja Układu o Bezpieczeństwie Zbiorowym, 1992) - sojusz militarny: Białoruś, Rosja, Kazachstan, Kirgistan, Armenia, Tadżykistan. Funkcjonuje jako \"posowieckie NATO\".\n>\n> **2. EaWG / EAEU** (Euroazjatycka Unia Gospodarcza, 2015) - unia celna i gospodarcza: Białoruś, Rosja, Kazachstan, Armenia, Kirgistan.\n>\n> **3. SzOW / SCO** (Szanghajska Organizacja Współpracy, 2001) - wspólnie z Chinami i krajami centralnoazjatyckimi (Kazachstan, Kirgistan, Tadżykistan, Uzbekistan; rozszerzona w 2017 o Indie i Pakistan, w 2023 o Iran).\n>\n> **4. ZBiR / Państwo Związkowe Rosji i Białorusi** (1996/1999) - dwustronna unia polityczno-gospodarcza Rosji i Białorusi (głównie symboliczna).\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Klucz wymaga **PEŁNEJ NAZWY** - \"Wspólnota Niepodległych Państw\". Sam skrót \"WNP\" może być uznany za niepełną odpowiedź (0 pkt w niektórych interpretacjach klucza).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** **Najczęstszy błąd** - odpowiedź \"Euroazjatycka Unia Gospodarcza\" (EaWG, 2015) lub \"Rosja-Białoruś-Ukraina\". Klucz: tekst opisuje wydarzenia z 1991 r. → WNP. EaWG powstała 2015, OUBZ 1992 - inna chronologia.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pomyłka geograficzna - \"białoruskie Wiskuły\" lub \"Białowieże\" → Porozumienie Białowieskie (8 grudnia 1991). \"Kazachstan\" → Deklaracja Ałma-Acka (21 grudnia 1991). Oba miejsca są kanoniczne w historii dezintegracji ZSRR.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Polska NIE jest członkiem WNP - Polska nigdy nie była częścią ZSRR (była tzw. \"satelitą\" w PRL, ale formalnie suwerennym państwem). WNP zrzesza tylko byłe republiki radzieckie.","image":"img/wos-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-26.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":16,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 26. (0-1)<br>O powstaniu organizacji międzynarodowej na obszarze poradzieckim<br>W 1991 roku prezydent ZSRR Michaił Gorbaczow dążył do reintegracji państwa<br>związkowego. W grudniu tego roku za sprawą przywódców trzech republik związkowych -<br>Rosji, Białorusi i Ukrainy - doszło w białowieskich Wiskulach do innego rozwiązania.<br>Potwierdzono je następnie w Kazachstanie, gdzie podpisano Deklarację Ałmatyńską. Na<br>gruzach ZSRR powstała nowa organizacja międzynarodowa.<br>Na podstawie: Społeczeństwo i polityka. Podstawy nauk politycznych,<br>red. K.A. Wojtaszczyk, W. Jakubowski, Warszawa 2007, s. 595.<br>Podaj pełną nazwę organizacji międzynarodowej, której genezę opisano w tekście.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 26. (0-1)<br>I. Wykorzystanie<br>i tworzenie<br>informacji.<br>(IV etap z.r.) VI.<br>Dostrzeganie<br>współzależności<br>we współczesnym<br>świecie.</p>\n<ol><li>Systemy bezpieczeństwa i współpracy. Zdający:</li><li>charakteryzuje przemiany, jakie nastąpiły w Europie i na świecie</li></ol>\n<p>po upadku komunizmu;</p>\n<ol><li>wymienia regionalne systemy bezpieczeństwa i współpracy,</li></ol>\n<p>ocenia ich znaczenie dla danego regionu i świata.</p>\n<ol><li>Europa wśród światowych mocarstw. Zdający:</li><li>rozróżnia typy ładów światowych (jedno-, dwu-</li></ol>\n<p>i wielobiegunowy), odwołując się do historii XX i XXI w.<br>Schemat punktowania<br>1 p. -<br>podanie poprawnej odpowiedzi.<br>0 p. -<br>inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br>Poprawna odpowiedź<br>Wspólnota Niepodległych Państw</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Wspólnota Niepodległych Państw</strong> (WNP, ros. <em>Содружество Независимых Государств</em>, СНГ, ang. <em>Commonwealth of Independent States</em>, CIS)</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego</h4>\n<p>Tekst opisuje <strong>kanoniczne wydarzenia powstania WNP</strong> w grudniu 1991 r.:</p>\n<p><strong>Etap 1: Porozumienie Białowieskie (Wiskuły, Puszcza Białowieska, Białoruś)</strong> - <strong>8 grudnia 1991 r.</strong></p>\n<ul><li>Prezydenci 3 republik radzieckich: <strong>Borys Jelcyn (Rosja)</strong>, <strong>Leonid Krawczuk (Ukraina)</strong>, <strong>Stanisław Szuszkiewicz (Białoruś)</strong></li><li>Podpisano &quot;Porozumienie o utworzeniu Wspólnoty Niepodległych Państw&quot;</li><li>De facto: rozwiązanie ZSRR (&quot;ZSRR przestaje istnieć jako podmiot prawa międzynarodowego&quot;)</li><li>WNP zastępuje ZSRR - bez prezydenta Gorbaczowa</li></ul>\n<p><strong>Etap 2: Deklaracja Ałma-Acka (Ałma-Ata, Kazachstan)</strong> - <strong>21 grudnia 1991 r.</strong></p>\n<ul><li>11 z 15 byłych republik radzieckich (bez 3 państw bałtyckich: Litwa, Łotwa, Estonia oraz bez Gruzji, która przystąpiła w 1993)</li><li>Oficjalna deklaracja o powstaniu WNP</li><li>Formalne zakończenie istnienia ZSRR (Gorbaczow ustąpił 25 grudnia 1991)</li></ul>\n<p><strong>Wskazówki w tekście:</strong></p>\n<ol><li><em>&quot;Białoruskie [Wiskuły / Białowieże]&quot;</em> → Porozumienie Białowieskie</li><li><em>&quot;Trzech republik związkowych - Rosji, Białorusi i Ukrainy&quot;</em> → BRRU (Białoruś-Rosja-Ukraina)</li><li><em>&quot;Kazachstan&quot;</em> → Deklaracja Ałma-Acka</li><li><em>&quot;Państwa członkowskie ZSRR uznały rozwiązanie ZSRR&quot;</em> → kontekst rozpadu ZSRR</li><li><em>&quot;Powstała nowa organizacja&quot;</em> → WNP</li></ol>\n<h4>Sposób 2 - Cechy WNP</h4>\n<p><strong>Charakter:</strong> organizacja <strong>regionalna</strong> zrzeszająca byłe republiki ZSRR (z wyjątkiem 3 państw bałtyckich)</p>\n<p><strong>Cele (zawarte w statucie 1993):</strong></p>\n<ul><li>Koordynacja polityki zagranicznej i bezpieczeństwa</li><li>Wspólna polityka gospodarcza i wolny handel</li><li>Współpraca w dziedzinie wojskowej</li><li>Wspólna ochrona granic zewnętrznych</li></ul>\n<p><strong>Państwa członkowskie (stan na 2024):</strong></p>\n<ul><li><strong>Pełni członkowie (9):</strong> Armenia, Azerbejdżan, Białoruś, Kazachstan, Kirgistan, Mołdawia, Rosja, Tadżykistan, Uzbekistan</li><li><strong>Państwa stowarzyszone:</strong> Turkmenistan (uczestnik niefoldowany)</li><li><strong>Wystąpili:</strong></li><li><strong>Gruzja</strong> (2008, po wojnie pięciodniowej z Rosją)</li><li><strong>Ukraina</strong> (po aneksji Krymu 2014; formalne wystąpienie 2018-2020, choć Ukraina nie ratyfikowała statutu)</li><li><strong>Nigdy nie przystąpiły:</strong> Litwa, Łotwa, Estonia (państwa bałtyckie wybrały integrację z UE i NATO)</li></ul>\n<p><strong>Siedziba:</strong> Mińsk (Białoruś)</p>\n<h4>Sposób 3 - kontekst rozpadu ZSRR</h4>\n<p><strong>Chronologia rozpadu ZSRR (1991):</strong></p>\n<ul><li><strong>Sierpień 1991</strong> - zamach stanu KGB i armii przeciw Gorbaczowowi (sierpień 19-21) - nieudany; przyspieszenie procesów dezintegracyjnych</li><li><strong>Wrzesień-grudzień 1991</strong> - deklaracje niepodległości państw bałtyckich (uznane przez ZSRR 6 września) i innych republik</li><li><strong>1 grudnia 1991</strong> - Ukraina przyjmuje w referendum niepodległość (90% za)</li><li><strong>8 grudnia 1991</strong> - Porozumienie Białowieskie (Rosja-Ukraina-Białoruś) - powstaje WNP</li><li><strong>21 grudnia 1991</strong> - Deklaracja Ałma-Acka (11 republik dołącza do WNP)</li><li><strong>25 grudnia 1991</strong> - Gorbaczow ustępuje, flaga radziecka opuszcza Kreml</li><li><strong>26 grudnia 1991</strong> - Rada Najwyższa ZSRR formalnie rozwiązuje ZSRR</li></ul>\n<p>→ WNP = <strong>organizacja-sukcesor ZSRR</strong>, choć w znacznie luźniejszej formie (suwerenne państwa, nie federacja).</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>Oficjalny klucz CKE (Zasady oceniania rozwiazan zadan), zadanie 26, max 1 pkt:</strong><br><br><strong>Schemat punktowania:</strong> 1 p. - podanie poprawnej odpowiedzi. 0 p. - inna odpowiedz lub brak odpowiedzi.<br><br><strong>Poprawna odpowiedz: Wspolnota Niepodleglych Panstw.</strong></blockquote>\n<h4>Reference politologiczny - WNP</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Reference - Wspólnota Niepodległych Państw (WNP):</strong><br><br><strong>Pełna nazwa:</strong> Wspólnota Niepodległych Państw (WNP, ros. СНГ - Содружество Независимых Государств, ang. Commonwealth of Independent States - CIS)<br><br><strong>Założenie:</strong><br>- <strong>8 grudnia 1991</strong> - Porozumienie Białowieskie (Wiskuły, Puszcza Białowieska): Rosja (Jelcyn), Ukraina (Krawczuk), Białoruś (Szuszkiewicz)<br>- <strong>21 grudnia 1991</strong> - Deklaracja Ałma-Acka (Kazachstan): 11 republik radzieckich<br><br><strong>Statut WNP:</strong> podpisany 22 stycznia 1993 r. w Mińsku<br><br><strong>Siedziba:</strong> Mińsk (Białoruś)<br><br><strong>Cele (statut):</strong><br>- Koordynacja polityki zagranicznej i obronnej<br>- Współpraca gospodarcza, wolny handel<br>- Wzajemna pomoc w obronie granic<br>- Współpraca w dziedzinach: ekologia, transport, kultura, oświata<br><br><strong>Państwa członkowskie (2024):</strong><br>- <strong>Pełni członkowie:</strong> Rosja, Białoruś, Kazachstan, Kirgistan, Tadżykistan, Uzbekistan, Armenia, Azerbejdżan, Mołdawia (9)<br>- <strong>Wystąpili:</strong> Gruzja (2008), Ukraina (2018-2020)<br>- <strong>Stowarzyszony:</strong> Turkmenistan (&quot;niefolowany uczestnik&quot; od 2005)<br><br><strong>Krytyka:</strong><br>- WNP jest często uznawana za narzędzie dominacji Rosji nad byłymi republikami<br>- Współpraca w praktyce ograniczona (każde państwo prowadzi własną politykę zagraniczną)<br>- Realna integracja przeszła do innych formatów: Euroazjatycka Unia Gospodarcza (Białoruś, Rosja, Kazachstan, Armenia, Kirgistan), OUBZ (Białoruś, Rosja, Kazachstan, Tadżykistan, Kirgistan, Armenia)</blockquote>\n<blockquote>📖 <strong>Reference - Inne organizacje na obszarze poradzieckim:</strong><br><br><strong>1. OUBZ / CSTO</strong> (Organizacja Układu o Bezpieczeństwie Zbiorowym, 1992) - sojusz militarny: Białoruś, Rosja, Kazachstan, Kirgistan, Armenia, Tadżykistan. Funkcjonuje jako &quot;posowieckie NATO&quot;.<br><br><strong>2. EaWG / EAEU</strong> (Euroazjatycka Unia Gospodarcza, 2015) - unia celna i gospodarcza: Białoruś, Rosja, Kazachstan, Armenia, Kirgistan.<br><br><strong>3. SzOW / SCO</strong> (Szanghajska Organizacja Współpracy, 2001) - wspólnie z Chinami i krajami centralnoazjatyckimi (Kazachstan, Kirgistan, Tadżykistan, Uzbekistan; rozszerzona w 2017 o Indie i Pakistan, w 2023 o Iran).<br><br><strong>4. ZBiR / Państwo Związkowe Rosji i Białorusi</strong> (1996/1999) - dwustronna unia polityczno-gospodarcza Rosji i Białorusi (głównie symboliczna).</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Klucz wymaga <strong>PEŁNEJ NAZWY</strong> - &quot;Wspólnota Niepodległych Państw&quot;. Sam skrót &quot;WNP&quot; może być uznany za niepełną odpowiedź (0 pkt w niektórych interpretacjach klucza).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> <strong>Najczęstszy błąd</strong> - odpowiedź &quot;Euroazjatycka Unia Gospodarcza&quot; (EaWG, 2015) lub &quot;Rosja-Białoruś-Ukraina&quot;. Klucz: tekst opisuje wydarzenia z 1991 r. → WNP. EaWG powstała 2015, OUBZ 1992 - inna chronologia.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Pomyłka geograficzna - &quot;białoruskie Wiskuły&quot; lub &quot;Białowieże&quot; → Porozumienie Białowieskie (8 grudnia 1991). &quot;Kazachstan&quot; → Deklaracja Ałma-Acka (21 grudnia 1991). Oba miejsca są kanoniczne w historii dezintegracji ZSRR.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Polska NIE jest członkiem WNP - Polska nigdy nie była częścią ZSRR (była tzw. &quot;satelitą&quot; w PRL, ale formalnie suwerennym państwem). WNP zrzesza tylko byłe republiki radzieckie.</blockquote>"}]}