{"id":"wos-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/28","paper_id":"wos-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"28","points":2,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 28. (0-2)\nSzef parlamentu Turcji o UE: Bruksela potrzebuje Ankary\n- Turcja chce w tej chwili wchodzić do Unii Europejskiej? [ ]\n- Tak, natomiast problemem jest stanowisko niektórych wiodących państw członkowskich.\nSą kraje, jak Francja czy Południowy Cypr [ ], które cały czas to uniemożliwiają i stawiają\nróżne przeszkody na naszej drodze do Unii Europejskiej. […] Rok 2014 został w Turcji\nogłoszony rokiem Unii Europejskiej, zostało powołane odrębne ministerstwo ds. Unii\nEuropejskiej, więc to najlepiej odzwierciedla, że nasze aspiracje są cały czas aktualne. Unia\nEuropejska też nie powinna lekceważyć znaczenia, jakie będzie miało przyjęcie Turcji w jej\nszeregi. […] Jesteśmy dużym i silnym narodem, dobrze wykształconym, młodym\nspołeczeństwem. Mimo że jesteśmy krajem muzułmańskim, opieramy się na wartościach\ndemokratycznych. Wejście Turcji do Unii Europejskiej mogłoby także trochę zmienić jej\ncharakter z bloku polityczno-gospodarczego na globalną potęgę także strategiczną [ ].\nwww.gazetaprawna.pl\n28.1. Odnosząc się do faktografii, wyjaśnij, dlaczego polityk turecki użył wobec\nRepubliki Cypryjskiej sformułowania podkreślonego w tekście.\n28.2. Wypisz z tekstu korzyści, jakie - zdaniem polityka tureckiego - uzyska Unia\nEuropejska po akcesji Turcji.\nKorzyść o charakterze społeczno-ekonomicznym -\nKorzyść o charakterze politycznym -\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n26.\n27.1. 27.2. 28.1. 28.2.\nMaks. liczba punktów\n1\n1\n2\n1\n1\nUzyskana liczba punktów\nMWO_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 28. (0-2)\n28.1.\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\n(IV etap z.r.) VI.\nDostrzeganie\nwspółzależności\nwe współczesnym\nświecie.\n40. Stosunki międzynarodowe w wymiarze globalnym. Zdający:\n5) wskazuje i wyjaśnia przyczyny konfliktów zbrojnych we\nwspółczesnym świecie.\n(III etap) 22. Współpraca i konflikty międzynarodowe. Zdający:\n2) wskazuje na mapie miejsca najpoważniejszych konfliktów\nmiędzynarodowych; omawia przebieg i próby rozwiązania jednego\nz nich.\nSchemat punktowania\n1 p. -\npodanie poprawnej odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nW ten sposób polityk dokonał rozróżnienia między uznawaną przez Turcję Turecką Republiką\nCypru Północnego a Republiką Cypryjską nazwaną w tekście Cyprem Południowym.\n28.2.\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\n(IV etap z.r.) VI.\nDostrzeganie\nwspółzależności\nwe współczesnym\nświecie.\n43. Integracja europejska. Zdający:\n6) rozważa dylematy związane z dalszym rozszerzaniem i reformą\nUnii Europejskiej.\n(III etap) 20. Integracja europejska. Zdający:\n5) wskazuje na mapie członków Unii Europejskiej i uzasadnia swoją\nopinię na temat jej dalszej integracji i rozszerzania.\nSchemat punktowania\n1 p. -\npodanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nKorzyść o charakterze społeczno-ekonomicznym - Społeczeństwo tureckie jest młode.\nKorzyść o charakterze politycznym - Po przyjęciu Turcji do UE ta ostatnia stałaby się\nglobalną potęgą strategiczną.","solution":"**28.1.** ## Poprawna odpowiedź\n\n**Wyjaśnienie:**\n\nPolityk turecki użył wobec Republiki Cypryjskiej sformułowania **\"Cypr Południowy\"**, ponieważ Turcja **nie uznaje** Republiki Cypryjskiej za reprezentanta całej wyspy. W ten sposób polityk dokonał **rozróżnienia między uznawaną przez Turcję Turecką Republiką Cypru Północnego (TRCP)** a **Republiką Cypryjską**, której w komunikatach tureckich konsekwentnie nadaje nazwę **\"Cypr Południowy\"**. Jest to forma odmowy uznania suwerenności RC nad całym terytorium wyspy.\n\n## Sposób 1 - kontekst historyczny problemu cypryjskiego\n\n### **Tło konfliktu cypryjskiego:**\n\n**1960** - Cypr uzyskuje niepodległość od Wielkiej Brytanii (Konstytucja Cypru zakładała współistnienie Greków i Turków na wyspie).\n\n**1974** - Po przewrocie zbrojnym greckokatolickim na Cyprze, **Turcja przeprowadziła inwazję** na północną część wyspy. Kontrolowała ok. 36% terytorium (\"linia zielona\" UNFICYP do dziś dzieli wyspę).\n\n**1983** - **Turecka Republika Cypru Północnego (TRCP, tur. *Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti*, KKTC)** ogłosiła niepodległość. **UZNAJE JĄ TYLKO TURCJA** (i - formalnie - Pakistan, OIC). ONZ, UE, USA, Rosja, Chiny nie uznają.\n\n**2003** - Plan Annana (ONZ) zjednoczenia wyspy - w referendum 2004 r. **odrzucony przez Greckich Cypryjczyków (76% przeciw)**, zaakceptowany przez Tureckich Cypryjczyków (65% za). Plan upadł.\n\n**1 maja 2004** - **Republika Cypryjska (cały Cypr formalnie)** wchodzi do UE, ale praktyczna jurysdykcja UE NIE OBEJMUJE Cypru Północnego (TRCP).\n\n### **Konsekwencje dyplomatyczne:**\n\n- **Republika Cypryjska (RC)** - uznawana przez ONZ, UE, świat (poza Turcją); kontroluje południe wyspy (ok. 60%)\n- **Turecka Republika Cypru Północnego (TRCP)** - uznawana tylko przez Turcję; kontroluje północ (ok. 36%); de facto zależna od Turcji ekonomicznie i militarnie\n- **Strefa buforowa ONZ (zielona linia)** - kontrolowana przez UNFICYP od 1964 r.\n\n## Sposób 2 - terminologia turecka vs międzynarodowa\n\n| Strona | Określenie RC | Określenie TRCP |\n| **Międzynarodowo** | Republika Cypryjska (cały Cypr) | \"Tureccy okupanci\" / okupacja Cypru Północnego |\n| **Turcja** | **\"Cypr Południowy\"** ← KLUCZ | Turecka Republika Cypru Północnego (TRCP) |\n| **TRCP** | \"Administracja grecko-cypryjska\" | KKTC (Kıbrıs Türk Cumhuriyeti) |\n| **ONZ** | Rząd RC reprezentuje cały Cypr | \"Tureccy Cypryjczycy\" (społeczność, nie państwo) |\n\n→ **Język = polityka.** Turcja, używając \"Cypr Południowy\" zamiast \"Republika Cypryjska\", **odmawia jej suwerenności nad całym Cyprem** i symbolicznie podkreśla istnienie odrębnej TRCP na północy.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Oficjalny klucz CKE (Zasady oceniania rozwiazan zadan), zadanie 28.1, max 1 pkt:**\n>\n> **Schemat punktowania:** 1 p. - podanie poprawnej odpowiedzi. 0 p. - inna odpowiedz lub brak odpowiedzi.\n>\n> **Przykladowa odpowiedz: W ten sposob polityk dokonal rozroznienia miedzy uznawana przez Turcje Turecka Republika Cypru Polnocnego a Republika Cypryjska nazwana w tekscie Cyprem Poludniowym.**\n\n## Reference politologiczny - problem cypryjski\n\n> 📖 **Reference - Konflikt cypryjski:**\n>\n> **Kalendarium:**\n> - **1571** - Cypr przechodzi pod kontrolę Imperium Osmańskiego (osadnictwo tureckie)\n> - **1878** - Cypr pod administracją Wielkiej Brytanii (formalnie pod osmańską suwerennością)\n> - **1925** - Cypr brytyjską kolonią koronną\n> - **1960** - Niepodległość Cypru. Konstytucja: prezydent grecki + wiceprezydent turecki. Trzy państwa gwaranci: Grecja, Turcja, Wielka Brytania.\n> - **1963-64** - Pierwszy konflikt (\"Czarne Boże Narodzenie\"), wycofanie Tureckich Cypryjczyków z administracji\n> - **15 lipca 1974** - Pucz Sampsona (junta greckokatolicka próbuje zjednoczyć Cypr z Grecją)\n> - **20 lipca 1974** - Inwazja turecka (operacja \"Atilla\"). Turcja kontroluje 36% wyspy.\n> - **1975** - Turecki Stan Federacyjny Cypru (proto-państwo)\n> - **15 listopada 1983** - Proklamacja Tureckiej Republiki Cypru Północnego (TRCP)\n> - **1992-2003** - Negocjacje pod patronatem ONZ (kolejne plany - Annan)\n> - **2003** - Granica między częściami otwierana (po raz pierwszy od 1974)\n> - **24 kwietnia 2004** - Referendum w obu częściach: północ ZA Plan Annana (65%), południe PRZECIW (76%) → plan upada\n> - **1 maja 2004** - Republika Cypryjska wchodzi do UE (cała wyspa formalnie, ale jurysdykcja UE NIE obejmuje TRCP)\n> - **2008** - Wznowienie negocjacji (Christofias vs Talat); brak rezultatu\n> - **2015-2017** - Negocjacje Anastasiades vs Akıncı (UN Crans-Montana 2017); upadek\n> - **2024** - Cypr formalnie nadal podzielony, negocjacje zamrożone\n>\n> **Państwa rozpoznające TRCP:**\n> - Turcja (1983)\n> - Pakistan (1983, później wycofał)\n> - Bangladesz (1983, później wycofał)\n> - W praktyce DZIŚ: TYLKO Turcja\n>\n> **Państwa nieuznające RC (Republiki Cypryjskiej):**\n> - Turcja (oficjalnie używa nazwy \"Cypr Południowy\")\n\n> 📖 **Reference - Turcja a UE:**\n>\n> **Stosunki Turcja-UE:**\n> - 1959 - pierwszy wniosek Turcji o stowarzyszenie z EWG\n> - 1963 - Układ Stowarzyszeniowy (Ankara)\n> - 1987 - wniosek o pełne członkostwo w EWG (odrzucony 1989)\n> - 1996 - Unia celna z UE\n> - 1999 - status kandydata (Rada Helsinki)\n> - 2005 - rozpoczęcie negocjacji akcesyjnych (jednocześnie z Chorwacją)\n> - 2016 - zamrożenie de facto negocjacji (po próbie zamachu i represjach Erdoğana)\n> - 2018 - negocjacje formalnie zawieszone\n>\n> **Bariery akcesji Turcji do UE:**\n> 1. **Problem Cypru** (Turcja nie uznaje RC, RC ma weto)\n> 2. Naruszenia praw człowieka (Kurdowie, dziennikarze, sędziowie)\n> 3. Stosunki z Grecją (sporne morze, wyspy)\n> 4. Wielkość Turcji (84 mln mieszkańców - 2. po Niemczech)\n> 5. Specyfika kulturowa (państwo muzułmańskie, niegeograficzne - większość terytorium w Azji)\n> 6. Erdoğan i autorytaryzm (od 2016)\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Klucz CKE wymaga ZROZUMIENIA, że \"Cypr Południowy\" to **POLITYCZNY** termin Turcji, używany w opozycji do \"Cypru Północnego\" (TRCP), który Turcja uznaje. To NIE jest neutralny geograficzny opis, lecz symbol odmowy uznania RC.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** **Najczęstszy błąd** - odpowiedź typu \"Cypr leży na południe od Turcji\" lub \"to geograficzne określenie\". To NIE jest powód! Cypr cały jest na południu od Turcji, a Turcja wybiera nazwę \"Cypr Południowy\" tylko dla części, którą NIE uznaje (Republiki Cypryjskiej). Czyli to świadomy wybór dyplomatyczny, nie geograficzny.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Słownictwo \"Turecka Republika Cypru Północnego\" (TRCP) lub \"KKTC\" lub po prostu \"Cypr Północny\" - wszystkie te odniesienia są kluczowe. Klucz CKE wymaga ich wymienienia.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Polska uznaje Republikę Cypryjską (jako członek UE), nie uznaje TRCP. Standard międzynarodowy.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Spór cypryjski to **GŁÓWNA BARIERA** akcesji Turcji do UE - RC (jako pełny członek UE od 2004) ma prawo weta dla każdej decyzji akcesyjnej Turcji. Stąd negocjacje praktycznie zamrożone.\n\n**28.2.** ## Poprawna odpowiedź\n\n**Korzyść o charakterze społeczno-ekonomicznym:** Społeczeństwo tureckie jest **młode** (rozwiązuje problem starzenia się populacji UE, wzmacnia bazę demograficzną i siłę roboczą).\n\n**Korzyść o charakterze politycznym:** Po akcesji Turcji do UE **Unia stałaby się globalną potęgą strategiczną** (Turcja oferuje silną armię, geostrategiczną pozycję, wpływy w regionie).\n\n## Sposób 1 - analiza argumentów polityka tureckiego\n\n### **Korzyść społeczno-ekonomiczna: MŁODE społeczeństwo**\n\n**Fakty demograficzne Turcji (2012):**\n- Liczba ludności: ok. 75 mln (84 mln w 2024)\n- **Mediana wieku: ok. 30 lat** (Polska: 39, Niemcy: 45, Włochy: 47)\n- TFR (dzietność): 2,0 (Polska 1,3, Niemcy 1,5)\n- 25% populacji poniżej 15 r.ż.\n\n**Dla UE: korzyść społeczno-ekonomiczna:**\n- **Rozwiązanie problemu starzenia się Europy** (mediana wieku UE: 43,3 lata)\n- **Wzmocnienie siły roboczej** (\"odciążenie\" systemów emerytalnych UE)\n- **Większa konsumpcja, większy rynek wewnętrzny** (84 mln nowych konsumentów)\n- **Pula talentów** (Turcja ma rosnący sektor edukacji wyższej)\n- **Wzrost gospodarczy** (Turcja w XXI w. dynamicznie się rozwijała przed kryzysem 2018)\n\n### **Korzyść polityczna: GLOBALNA POTĘGA STRATEGICZNA**\n\n**Fakty geopolityczne Turcji:**\n- **Geograficzne położenie:** most między Europą a Azją, między Bliskim Wschodem a Bałkanami\n- **Cieśniny:** Bosfor i Dardanele (Konwencja z Montreux 1936) - kontrola wjazdu do Morza Czarnego\n- **Armia:** **2. największa armia NATO po USA** (ok. 400 tys. żołnierzy)\n- **NATO:** członek od 1952 r. (kluczowa baza Incirlik dla USA)\n- **Wpływy regionalne:** Bliski Wschód (Syria, Irak), Kaukaz (Azerbejdżan), Azja Środkowa (związki językowe z Turkami z Azji Środkowej)\n\n**Dla UE: korzyść polityczna:**\n- **Geostrategiczne znaczenie** - most do Bliskiego Wschodu, kontrola szlaków migracyjnych\n- **Wzmocnienie siły militarnej UE** (Turcja jako 2. siła NATO)\n- **Wpływy globalne** - UE jako gracz przeskakujący z \"miękkiej potęgi\" do \"twardej\"\n- **Energia** - Turcja jako tranzytowy państwo gazu/ropy (BTC, TANAP, TurkStream)\n- **Geokonkurencja** - UE zyskuje przeciwwagę dla Rosji, Iranu, ChRL\n\n## Sposób 2 - schemat odpowiedzi z tekstu\n\nZadanie wymaga **WYPISANIA Z TEKSTU** (cytatów lub parafraz). Klucz CKE jest jednoznaczny:\n\n| Kategoria | Korzyść (cytat z tekstu) |\n| **Społeczno-ekonomiczna** | \"Społeczeństwo tureckie jest młode\" |\n| **Polityczna** | \"Po przyjęciu Turcji do UE ta ostatnia stałaby się globalną potęgą strategiczną\" |\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Oficjalny klucz CKE (Zasady oceniania rozwiazan zadan), zadanie 28.2, max 1 pkt:**\n>\n> **Schemat punktowania:** 1 p. - podanie dwoch poprawnych elementow odpowiedzi. 0 p. - inna odpowiedz lub brak odpowiedzi.\n>\n> **Przykladowa odpowiedz: Korzysc o charakterze spoleczno-ekonomicznym - Spoleczenstwo tureckie jest mlode. Korzysc o charakterze politycznym - Po przyjeciu Turcji do UE ta ostatnia stalaby sie globalna potega strategiczna.**\n\n## Reference politologiczny - Turcja w stosunkach z UE\n\n> 📖 **Reference - Argumenty ZA akcesją Turcji do UE:**\n>\n> **Demograficzne:**\n> - Młode społeczeństwo (mediana wieku 30 lat vs UE 43 lata)\n> - 84 mln nowych obywateli UE\n> - Wzmocnienie siły roboczej\n>\n> **Gospodarcze:**\n> - 19. gospodarka świata (PKB ok. 900 mld USD)\n> - Silna baza przemysłowa (motoryzacja, AGD, tekstylia)\n> - Wysoki wzrost (przed kryzysem 2018: 5-7% rocznie)\n>\n> **Polityczno-strategiczne:**\n> - 2. armia NATO po USA\n> - Kontrola Bosforu i Dardaneli\n> - Wpływ na Bliski Wschód, Kaukaz, Azję Środkową\n> - Most między Europą a Azją\n>\n> **Energetyczne:**\n> - Tranzyt gazu/ropy (Caspian → Europa)\n> - Projekty: Nabucco (anulowany), TANAP, TurkStream\n>\n> 📖 **Reference - Argumenty PRZECIW akcesji Turcji do UE:**\n>\n> **Polityczne:**\n> - Naruszenia praw człowieka (Kurdowie, dziennikarze, sędziowie)\n> - Autorytaryzm Erdoğana (od 2016)\n> - Konflikt cypryjski (RC vs TRCP)\n> - Spór z Grecją (morze egejskie)\n>\n> **Kulturowe:**\n> - Państwo muzułmańskie (95% sunici) - pytania o europejskość\n> - Geografia: większość terytorium w Azji\n> - Różnice kulturowe i prawne\n>\n> **Demograficzne (negatywne):**\n> - Wielkość Turcji (84 mln) zmieni dynamikę UE (Niemcy 83 mln - Turcja byłaby równa największemu państwu UE)\n> - Strach przed migracją zarobkową do bogatszych państw UE\n>\n> **Ekonomiczne:**\n> - Niższy PKB per capita (ok. 11 000 USD vs średnia UE 35 000 USD)\n> - Wymaga dużych funduszy spójności (Turcja stałaby się największym beneficjentem)\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Klucz CKE wymaga DOKŁADNIE **dwóch korzyści** (społ-ekon + polityczna). Trzecia (np. kulturowa, geograficzna) nie da extra pkt. Ważne, by RODZAJE korzyści pasowały do kategorii: \"młodość\" = społ-ekon, \"globalna potęga\" = polityczna.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** **Najczęstszy błąd** - pomylenie kategorii. \"Geostrategiczna pozycja\" = polityczna, NIE społ-ekon. \"Rynek pracy\" = społ-ekon, NIE polityczna. Klucz CKE jest precyzyjny.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Klucz wymaga WYPISANIA Z TEKSTU - nie wymyślaj swoich argumentów (\"Turcja ma piękną przyrodę\"). Jeśli tekst tego nie zawiera, klucz nie uzna.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** \"Społeczeństwo tureckie jest młode\" - dokładnie tak (krótko i prosto). Można też: \"Turcja oferuje młode społeczeństwo\", \"młoda populacja\", \"wzmocnienie demograficzne UE\".","image":"img/wos-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-28.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 28. (0-2)
Szef parlamentu Turcji o UE: Bruksela potrzebuje Ankary

\n\n

Są kraje, jak Francja czy Południowy Cypr [ ], które cały czas to uniemożliwiają i stawiają
różne przeszkody na naszej drodze do Unii Europejskiej. […] Rok 2014 został w Turcji
ogłoszony rokiem Unii Europejskiej, zostało powołane odrębne ministerstwo ds. Unii
Europejskiej, więc to najlepiej odzwierciedla, że nasze aspiracje są cały czas aktualne. Unia
Europejska też nie powinna lekceważyć znaczenia, jakie będzie miało przyjęcie Turcji w jej
szeregi. […] Jesteśmy dużym i silnym narodem, dobrze wykształconym, młodym
społeczeństwem. Mimo że jesteśmy krajem muzułmańskim, opieramy się na wartościach
demokratycznych. Wejście Turcji do Unii Europejskiej mogłoby także trochę zmienić jej
charakter z bloku polityczno-gospodarczego na globalną potęgę także strategiczną [ ].
www.gazetaprawna.pl
28.1. Odnosząc się do faktografii, wyjaśnij, dlaczego polityk turecki użył wobec
Republiki Cypryjskiej sformułowania podkreślonego w tekście.
28.2. Wypisz z tekstu korzyści, jakie - zdaniem polityka tureckiego - uzyska Unia
Europejska po akcesji Turcji.
Korzyść o charakterze społeczno-ekonomicznym -
Korzyść o charakterze politycznym -
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
26.
27.1. 27.2. 28.1. 28.2.
Maks. liczba punktów
1
1
2
1
1
Uzyskana liczba punktów
MWO_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 28. (0-2)
28.1.
I. Wykorzystanie
i tworzenie
informacji.
(IV etap z.r.) VI.
Dostrzeganie
współzależności
we współczesnym
świecie.

\n
  1. Stosunki międzynarodowe w wymiarze globalnym. Zdający:
  2. wskazuje i wyjaśnia przyczyny konfliktów zbrojnych we
\n

współczesnym świecie.
(III etap) 22. Współpraca i konflikty międzynarodowe. Zdający:

\n
  1. wskazuje na mapie miejsca najpoważniejszych konfliktów
\n

międzynarodowych; omawia przebieg i próby rozwiązania jednego
z nich.
Schemat punktowania
1 p. -
podanie poprawnej odpowiedzi.
0 p. -
inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź
W ten sposób polityk dokonał rozróżnienia między uznawaną przez Turcję Turecką Republiką
Cypru Północnego a Republiką Cypryjską nazwaną w tekście Cyprem Południowym.
28.2.
I. Wykorzystanie
i tworzenie
informacji.
(IV etap z.r.) VI.
Dostrzeganie
współzależności
we współczesnym
świecie.

\n
  1. Integracja europejska. Zdający:
  2. rozważa dylematy związane z dalszym rozszerzaniem i reformą
\n

Unii Europejskiej.
(III etap) 20. Integracja europejska. Zdający:

\n
  1. wskazuje na mapie członków Unii Europejskiej i uzasadnia swoją
\n

opinię na temat jej dalszej integracji i rozszerzania.
Schemat punktowania
1 p. -
podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.
0 p. -
inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź
Korzyść o charakterze społeczno-ekonomicznym - Społeczeństwo tureckie jest młode.
Korzyść o charakterze politycznym - Po przyjęciu Turcji do UE ta ostatnia stałaby się
globalną potęgą strategiczną.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

28.1. ## Poprawna odpowiedź

\n

Wyjaśnienie:

\n

Polityk turecki użył wobec Republiki Cypryjskiej sformułowania "Cypr Południowy", ponieważ Turcja nie uznaje Republiki Cypryjskiej za reprezentanta całej wyspy. W ten sposób polityk dokonał rozróżnienia między uznawaną przez Turcję Turecką Republiką Cypru Północnego (TRCP) a Republiką Cypryjską, której w komunikatach tureckich konsekwentnie nadaje nazwę "Cypr Południowy". Jest to forma odmowy uznania suwerenności RC nad całym terytorium wyspy.

\n

Sposób 1 - kontekst historyczny problemu cypryjskiego

\n
Tło konfliktu cypryjskiego:
\n

1960 - Cypr uzyskuje niepodległość od Wielkiej Brytanii (Konstytucja Cypru zakładała współistnienie Greków i Turków na wyspie).

\n

1974 - Po przewrocie zbrojnym greckokatolickim na Cyprze, Turcja przeprowadziła inwazję na północną część wyspy. Kontrolowała ok. 36% terytorium ("linia zielona" UNFICYP do dziś dzieli wyspę).

\n

1983 - Turecka Republika Cypru Północnego (TRCP, tur. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, KKTC) ogłosiła niepodległość. UZNAJE JĄ TYLKO TURCJA (i - formalnie - Pakistan, OIC). ONZ, UE, USA, Rosja, Chiny nie uznają.

\n

2003 - Plan Annana (ONZ) zjednoczenia wyspy - w referendum 2004 r. odrzucony przez Greckich Cypryjczyków (76% przeciw), zaakceptowany przez Tureckich Cypryjczyków (65% za). Plan upadł.

\n

1 maja 2004 - Republika Cypryjska (cały Cypr formalnie) wchodzi do UE, ale praktyczna jurysdykcja UE NIE OBEJMUJE Cypru Północnego (TRCP).

\n
Konsekwencje dyplomatyczne:
\n\n

Sposób 2 - terminologia turecka vs międzynarodowa

\n

| Strona | Określenie RC | Określenie TRCP |
| Międzynarodowo | Republika Cypryjska (cały Cypr) | "Tureccy okupanci" / okupacja Cypru Północnego |
| Turcja | "Cypr Południowy" ← KLUCZ | Turecka Republika Cypru Północnego (TRCP) |
| TRCP | "Administracja grecko-cypryjska" | KKTC (Kıbrıs Türk Cumhuriyeti) |
| ONZ | Rząd RC reprezentuje cały Cypr | "Tureccy Cypryjczycy" (społeczność, nie państwo) |

\n

→ Język = polityka. Turcja, używając "Cypr Południowy" zamiast "Republika Cypryjska", odmawia jej suwerenności nad całym Cyprem i symbolicznie podkreśla istnienie odrębnej TRCP na północy.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
Oficjalny klucz CKE (Zasady oceniania rozwiazan zadan), zadanie 28.1, max 1 pkt:

Schemat punktowania: 1 p. - podanie poprawnej odpowiedzi. 0 p. - inna odpowiedz lub brak odpowiedzi.

Przykladowa odpowiedz: W ten sposob polityk dokonal rozroznienia miedzy uznawana przez Turcje Turecka Republika Cypru Polnocnego a Republika Cypryjska nazwana w tekscie Cyprem Poludniowym.
\n

Reference politologiczny - problem cypryjski

\n
📖 Reference - Konflikt cypryjski:

Kalendarium:
- 1571 - Cypr przechodzi pod kontrolę Imperium Osmańskiego (osadnictwo tureckie)
- 1878 - Cypr pod administracją Wielkiej Brytanii (formalnie pod osmańską suwerennością)
- 1925 - Cypr brytyjską kolonią koronną
- 1960 - Niepodległość Cypru. Konstytucja: prezydent grecki + wiceprezydent turecki. Trzy państwa gwaranci: Grecja, Turcja, Wielka Brytania.
- 1963-64 - Pierwszy konflikt ("Czarne Boże Narodzenie"), wycofanie Tureckich Cypryjczyków z administracji
- 15 lipca 1974 - Pucz Sampsona (junta greckokatolicka próbuje zjednoczyć Cypr z Grecją)
- 20 lipca 1974 - Inwazja turecka (operacja "Atilla"). Turcja kontroluje 36% wyspy.
- 1975 - Turecki Stan Federacyjny Cypru (proto-państwo)
- 15 listopada 1983 - Proklamacja Tureckiej Republiki Cypru Północnego (TRCP)
- 1992-2003 - Negocjacje pod patronatem ONZ (kolejne plany - Annan)
- 2003 - Granica między częściami otwierana (po raz pierwszy od 1974)
- 24 kwietnia 2004 - Referendum w obu częściach: północ ZA Plan Annana (65%), południe PRZECIW (76%) → plan upada
- 1 maja 2004 - Republika Cypryjska wchodzi do UE (cała wyspa formalnie, ale jurysdykcja UE NIE obejmuje TRCP)
- 2008 - Wznowienie negocjacji (Christofias vs Talat); brak rezultatu
- 2015-2017 - Negocjacje Anastasiades vs Akıncı (UN Crans-Montana 2017); upadek
- 2024 - Cypr formalnie nadal podzielony, negocjacje zamrożone

Państwa rozpoznające TRCP:
- Turcja (1983)
- Pakistan (1983, później wycofał)
- Bangladesz (1983, później wycofał)
- W praktyce DZIŚ: TYLKO Turcja

Państwa nieuznające RC (Republiki Cypryjskiej):
- Turcja (oficjalnie używa nazwy "Cypr Południowy")
\n
📖 Reference - Turcja a UE:

Stosunki Turcja-UE:
- 1959 - pierwszy wniosek Turcji o stowarzyszenie z EWG
- 1963 - Układ Stowarzyszeniowy (Ankara)
- 1987 - wniosek o pełne członkostwo w EWG (odrzucony 1989)
- 1996 - Unia celna z UE
- 1999 - status kandydata (Rada Helsinki)
- 2005 - rozpoczęcie negocjacji akcesyjnych (jednocześnie z Chorwacją)
- 2016 - zamrożenie de facto negocjacji (po próbie zamachu i represjach Erdoğana)
- 2018 - negocjacje formalnie zawieszone

Bariery akcesji Turcji do UE:
1. Problem Cypru (Turcja nie uznaje RC, RC ma weto)
2. Naruszenia praw człowieka (Kurdowie, dziennikarze, sędziowie)
3. Stosunki z Grecją (sporne morze, wyspy)
4. Wielkość Turcji (84 mln mieszkańców - 2. po Niemczech)
5. Specyfika kulturowa (państwo muzułmańskie, niegeograficzne - większość terytorium w Azji)
6. Erdoğan i autorytaryzm (od 2016)
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Klucz CKE wymaga ZROZUMIENIA, że "Cypr Południowy" to POLITYCZNY termin Turcji, używany w opozycji do "Cypru Północnego" (TRCP), który Turcja uznaje. To NIE jest neutralny geograficzny opis, lecz symbol odmowy uznania RC.
\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - odpowiedź typu "Cypr leży na południe od Turcji" lub "to geograficzne określenie". To NIE jest powód! Cypr cały jest na południu od Turcji, a Turcja wybiera nazwę "Cypr Południowy" tylko dla części, którą NIE uznaje (Republiki Cypryjskiej). Czyli to świadomy wybór dyplomatyczny, nie geograficzny.
\n
⚠️ Uwaga: Słownictwo "Turecka Republika Cypru Północnego" (TRCP) lub "KKTC" lub po prostu "Cypr Północny" - wszystkie te odniesienia są kluczowe. Klucz CKE wymaga ich wymienienia.
\n
⚠️ Uwaga: Polska uznaje Republikę Cypryjską (jako członek UE), nie uznaje TRCP. Standard międzynarodowy.
\n
⚠️ Uwaga: Spór cypryjski to GŁÓWNA BARIERA akcesji Turcji do UE - RC (jako pełny członek UE od 2004) ma prawo weta dla każdej decyzji akcesyjnej Turcji. Stąd negocjacje praktycznie zamrożone.
\n

28.2. ## Poprawna odpowiedź

\n

Korzyść o charakterze społeczno-ekonomicznym: Społeczeństwo tureckie jest młode (rozwiązuje problem starzenia się populacji UE, wzmacnia bazę demograficzną i siłę roboczą).

\n

Korzyść o charakterze politycznym: Po akcesji Turcji do UE Unia stałaby się globalną potęgą strategiczną (Turcja oferuje silną armię, geostrategiczną pozycję, wpływy w regionie).

\n

Sposób 1 - analiza argumentów polityka tureckiego

\n
Korzyść społeczno-ekonomiczna: MŁODE społeczeństwo
\n

Fakty demograficzne Turcji (2012):

\n\n

Dla UE: korzyść społeczno-ekonomiczna:

\n\n
Korzyść polityczna: GLOBALNA POTĘGA STRATEGICZNA
\n

Fakty geopolityczne Turcji:

\n\n

Dla UE: korzyść polityczna:

\n\n

Sposób 2 - schemat odpowiedzi z tekstu

\n

Zadanie wymaga WYPISANIA Z TEKSTU (cytatów lub parafraz). Klucz CKE jest jednoznaczny:

\n

| Kategoria | Korzyść (cytat z tekstu) |
| Społeczno-ekonomiczna | "Społeczeństwo tureckie jest młode" |
| Polityczna | "Po przyjęciu Turcji do UE ta ostatnia stałaby się globalną potęgą strategiczną" |

\n

Schemat oceniania CKE

\n
Oficjalny klucz CKE (Zasady oceniania rozwiazan zadan), zadanie 28.2, max 1 pkt:

Schemat punktowania: 1 p. - podanie dwoch poprawnych elementow odpowiedzi. 0 p. - inna odpowiedz lub brak odpowiedzi.

Przykladowa odpowiedz: Korzysc o charakterze spoleczno-ekonomicznym - Spoleczenstwo tureckie jest mlode. Korzysc o charakterze politycznym - Po przyjeciu Turcji do UE ta ostatnia stalaby sie globalna potega strategiczna.
\n

Reference politologiczny - Turcja w stosunkach z UE

\n
📖 Reference - Argumenty ZA akcesją Turcji do UE:

Demograficzne:
- Młode społeczeństwo (mediana wieku 30 lat vs UE 43 lata)
- 84 mln nowych obywateli UE
- Wzmocnienie siły roboczej

Gospodarcze:
- 19. gospodarka świata (PKB ok. 900 mld USD)
- Silna baza przemysłowa (motoryzacja, AGD, tekstylia)
- Wysoki wzrost (przed kryzysem 2018: 5-7% rocznie)

Polityczno-strategiczne:
- 2. armia NATO po USA
- Kontrola Bosforu i Dardaneli
- Wpływ na Bliski Wschód, Kaukaz, Azję Środkową
- Most między Europą a Azją

Energetyczne:
- Tranzyt gazu/ropy (Caspian → Europa)
- Projekty: Nabucco (anulowany), TANAP, TurkStream

📖 Reference - Argumenty PRZECIW akcesji Turcji do UE:

Polityczne:
- Naruszenia praw człowieka (Kurdowie, dziennikarze, sędziowie)
- Autorytaryzm Erdoğana (od 2016)
- Konflikt cypryjski (RC vs TRCP)
- Spór z Grecją (morze egejskie)

Kulturowe:
- Państwo muzułmańskie (95% sunici) - pytania o europejskość
- Geografia: większość terytorium w Azji
- Różnice kulturowe i prawne

Demograficzne (negatywne):
- Wielkość Turcji (84 mln) zmieni dynamikę UE (Niemcy 83 mln - Turcja byłaby równa największemu państwu UE)
- Strach przed migracją zarobkową do bogatszych państw UE

Ekonomiczne:
- Niższy PKB per capita (ok. 11 000 USD vs średnia UE 35 000 USD)
- Wymaga dużych funduszy spójności (Turcja stałaby się największym beneficjentem)
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Klucz CKE wymaga DOKŁADNIE dwóch korzyści (społ-ekon + polityczna). Trzecia (np. kulturowa, geograficzna) nie da extra pkt. Ważne, by RODZAJE korzyści pasowały do kategorii: "młodość" = społ-ekon, "globalna potęga" = polityczna.
\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - pomylenie kategorii. "Geostrategiczna pozycja" = polityczna, NIE społ-ekon. "Rynek pracy" = społ-ekon, NIE polityczna. Klucz CKE jest precyzyjny.
\n
⚠️ Uwaga: Klucz wymaga WYPISANIA Z TEKSTU - nie wymyślaj swoich argumentów ("Turcja ma piękną przyrodę"). Jeśli tekst tego nie zawiera, klucz nie uzna.
\n
⚠️ Uwaga: "Społeczeństwo tureckie jest młode" - dokładnie tak (krótko i prosto). Można też: "Turcja oferuje młode społeczeństwo", "młoda populacja", "wzmocnienie demograficzne UE".
"}]}