{"id":"wos-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/3","paper_id":"wos-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"3","points":2,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3. (0-2)\nO procesach demograficznych w Europie\nZmiany procesu reprodukcji, jakich doświadcza Polska po 1989 roku, wpisują się\nw przemiany demograficzne obserwowane w Europie od lat sześćdziesiątych [XX wieku].\nDoprowadziły [one] do ustalenia się nowego porządku demograficznego na kontynencie\nnazwanego przez Dirka van de Kaa „nową demografią Europy”. […] Europa jest\nkontynentem najbardziej zaawansowanym w wydłużaniu życia ludzkiego, ale jednocześnie\nw wielu krajach […] [dzietność] spadła do bardzo niskiego lub niskiego poziomu. […]\nW 2012 roku aż 14 spośród 27 krajów Unii miało wartość TFR [przekrojowy\nwspółczynnik dzietności ogólnej] nieprzekraczającą 1,5 [dziecka na kobietę w wieku\nrozrodczym], a w 6 krajach wartość tego miernika pozostawała poniżej 1,35 (Grecja,\nHiszpania, Polska, Portugalia, Słowacja i Węgry).\nNiska dzietność w Polsce w kontekście percepcji Polaków. Diagnoza społeczna 2013. Raport tematyczny,\nred. I.E. Kotowska, Warszawa 2014, s. 32-33.\nMWO_1R\n3.1. Podaj cechy zjawiska, którego nazwę podkreślono w tekście.\n3.2. Podaj przykłady działań władz Rzeczypospolitej Polskiej podjętych w XXI wieku\nw celu zwiększenia wartości współczynnika, którego dotyczy drugi akapit tekstu.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3. (0-2)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\n4. Struktura społeczna. Zdający:\n5) charakteryzuje wybrane problemy życia społecznego w Polsce\n(w tym sytuację młodych ludzi); rozważa możliwości ich\nrozwiązania.\n22.Współczesna demokracja w Polsce i na świecie - problemy\ni zagrożenia. Zdający:\n1) rozważa problemy polityki bezpieczeństwa socjalnego.\n(III etap) 3. Współczesne społeczeństwo polskie. Zdający:\n3) przedstawia wybrany problem społeczny ważny dla młodych\nmieszkańców swojej miejscowości i rozważa jego możliwe\nrozwiązania.\n3.1.\nSchemat punktowania\n1 p. -\npodanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\n- wydłużenie się życia ludzkiego\n- zmniejszenie dzietności\n3.2.\nSchemat punktowania\n1 p. -\npodanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\n- wydłużenie urlopu macierzyńskiego.\n- Program Rodzina 500+.","solution":"**3.1.** ## Poprawna odpowiedź\n\n**Cechy zjawiska \"nowej demografii Europy\" (2 elementy):**\n- **wydłużanie się życia ludzkiego** (wzrost przeciętnej długości życia)\n- **spadek dzietności** (zmniejszenie współczynnika TFR poniżej poziomu prostej zastępowalności pokoleń)\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego\n\nNazwa zjawiska podkreślona w tekście to **\"nowa demografia Europy\"** - termin wprowadzony przez holenderskiego demografa **Dirka van de Kaa** (autora także teorii **drugiego przejścia demograficznego**).\n\nKluczowe fragmenty tekstu z *Niskiej dzietności w Polsce w kontekście percepcji Polaków. Diagnoza społeczna 2013* (red. I.E. Kotowska, Warszawa 2014):\n\n> \"Europa jest kontynentem najbardziej zaawansowanym w **wydłużaniu życia ludzkiego**, ale jednocześnie w wielu krajach […] **[dzietność] spadła do bardzo niskiego lub niskiego poziomu**.\"\n\n→ **Wskazówki:**\n1. **\"Wydłużanie życia ludzkiego\"** - pierwsza cecha (Europa jest \"najbardziej zaawansowana\")\n2. **\"Dzietność spadła do bardzo niskiego lub niskiego poziomu\"** - druga cecha\n3. Dane potwierdzające: w 2012 r. **14 z 27 państw UE** miało TFR ≤ 1,5; w **6 państwach** (Grecja, Hiszpania, Polska, Portugalia, Słowacja, Węgry) - ≤ 1,35\n\n**Wniosek:** dwie cechy nowej demografii Europy to **wydłużanie życia** + **spadek dzietności**.\n\n## Sposób 2 - odwołanie do teorii drugiego przejścia demograficznego\n\nTermin \"nowa demografia Europy\" / \"drugie przejście demograficzne\" (Dirk van de Kaa, Ron Lesthaeghe, lata 80. XX w.) opisuje przemiany w krajach rozwiniętych po latach 60. XX w. Główne cechy (z reference demograficznego):\n\n1. **Spadek dzietności poniżej prostej zastępowalności pokoleń** (TFR < 2,1)\n2. **Wzrost przeciętnej długości życia** (postęp medyczny, lepsza dieta, warunki sanitarne)\n3. Odraczanie zawierania małżeństw\n4. Wzrost liczby związków nieformalnych (kohabitacja)\n5. Spadek liczby urodzeń małżeńskich, wzrost urodzeń pozamałżeńskich\n6. Indywidualizacja stylów życia\n\nW pytaniu zawężono do **2 elementów wprost wymienionych w tekście** - wydłużanie życia + spadek dzietności.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Oficjalny klucz CKE (Zasady oceniania rozwiazan zadan), zadanie 3.1, max 1 pkt:**\n>\n> **Schemat punktowania:** 1 p. - podanie dwoch poprawnych elementow odpowiedzi. 0 p. - inna odpowiedz lub brak odpowiedzi.\n>\n> **Przykladowa odpowiedz: - wydluzenie sie zycia ludzkiego; - zmniejszenie dzietnosci.**\n\n## Reference politologiczny - drugie przejście demograficzne\n\n> 📖 **Reference - przejścia demograficzne:**\n> **Pierwsze przejście demograficzne** (XVIII-XX w.) - przejście od wysokiej rodności i umieralności (model tradycyjny) do niskiej rodności i niskiej umieralności (model nowoczesny). Skutek: wybuch demograficzny.\n>\n> **Drugie przejście demograficzne** (lata 60. XX w. - obecnie, kraje rozwinięte) - termin: **Dirk van de Kaa** + **Ron Lesthaeghe**. Cechy:\n> - TFR poniżej 2,1 (prosta zastępowalność)\n> - Odroczone macierzyństwo (wiek pierwszego dziecka 28-32 lata)\n> - Wzrost kohabitacji\n> - Spadek liczby zawieranych małżeństw\n> - Wzrost rozwodów\n> - Wzrost długości życia\n> - Starzenie się społeczeństwa (więcej osób 65+)\n>\n> **TFR (Total Fertility Rate)** = przeciętna liczba dzieci, jakie urodzi kobieta w wieku rozrodczym (15-49 lat) przy zachowaniu obecnego wzorca dzietności. **Próg prostej zastępowalności pokoleń: 2,1 dziecka na kobietę**. Polska 2012: ok. 1,3 (jeden z najniższych w UE).\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd - uczniowie wymieniają **starzenie się społeczeństwa** jako jedną cechę, ale to jest *konsekwencja* wydłużania życia + spadku dzietności, nie cecha sama w sobie. Klucz CKE jednak akceptuje \"starzenie się społeczeństwa\" jako wariant \"wydłużenia życia\".\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Wymagane są **DOKŁADNIE 2 elementy** - w zadaniu są dwa kropki. Dopisanie trzeciego (np. wzrost migracji) nie daje punktu, jeśli pierwsze dwa są błędne. Zachowaj precyzję.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Trzeba CIEKAWIE zauważyć: \"podkreślono w tekście\" - chodzi o frazę **\"nowa demografia Europy\"** (która jest fizycznie podkreślona w arkuszu). Cechy zjawiska wynikają z dalszej części akapitu.\n\n**3.2.** ## Poprawna odpowiedź\n\n**Działania władz RP w XXI w. dla zwiększenia współczynnika dzietności (TFR), 2 przykłady:**\n- **wydłużenie urlopu macierzyńskiego** (do 20 tygodni przy jednym dziecku, plus urlop rodzicielski 32 tygodnie - łącznie do 52 tygodni od 2013 r.)\n- **Program Rodzina 500+** (świadczenie wychowawcze 500 zł miesięcznie na każde dziecko, od kwietnia 2016 r.)\n\n## Sposób 1 - analiza treści tekstu\n\nDrugi akapit tekstu mówi o **TFR (przekrojowym współczynniku dzietności ogólnej)** - w 2012 r. w Polsce wartość poniżej 1,35 dziecka na kobietę. Pytanie wymaga przykładów **realnych działań władz RP w XXI w.** (czyli po 2000 r.) ukierunkowanych na **zwiększenie tego współczynnika**.\n\nKluczowe polityki prorodzinne / pronatalne w Polsce po 2000 r.:\n\n1. **Wydłużenie urlopu macierzyńskiego** (kolejne ustawy 2009, 2013) - z 16 tygodni do 20 tygodni (2013) plus dodatkowy urlop rodzicielski 32 tygodnie. Cel: ułatwienie matkom łączenia macierzyństwa z pracą.\n2. **Program Rodzina 500+** (ustawa z 11 lutego 2016 r., weszła w życie 1 kwietnia 2016 r.) - świadczenie 500 zł miesięcznie na drugie i kolejne dziecko (od 2019 r. także na pierwsze dziecko bez kryterium dochodowego).\n3. **Becikowe** (od 2006 r.) - jednorazowe świadczenie 1000 zł z tytułu urodzenia dziecka.\n4. **Karta Dużej Rodziny** (od 2014 r.) - zniżki dla rodzin z 3+ dziećmi.\n5. **Wydłużenie urlopu ojcowskiego** (od 2010 r., 2 tygodnie).\n6. **Ulga prorodzinna** w PIT (od 2007 r.) - odliczenie od podatku.\n7. **Mama 4+** (od 2019 r., poza zakresem zadania) - świadczenie dla matek 4+ dzieci bez emerytury.\n\nKlucz CKE wskazuje 2 najpopularniejsze: **wydłużenie urlopu macierzyńskiego** + **500+**.\n\n## Sposób 2 - chronologia polityki prorodzinnej w RP (XXI w.)\n\n| Rok | Działanie | Cel |\n| 2006 | Becikowe (1000 zł) | Wsparcie finansowe rodzin z noworodkiem |\n| 2007 | Ulga prorodzinna w PIT | Odliczenie od podatku za każde dziecko |\n| 2009/2013 | Wydłużenie urlopu macierzyńskiego (16→20 tyg. + 32 tyg. rodzicielski) | Łączenie pracy z macierzyństwem |\n| 2010 | Urlop ojcowski (2 tygodnie) | Promocja partnerstwa w opiece |\n| 2014 | Karta Dużej Rodziny | Zniżki dla rodzin 3+ |\n| 2016 | **Program Rodzina 500+** | Wsparcie finansowe; redukcja ubóstwa rodzin |\n| 2018 | Wyprawka 300+ (Dobry Start) | Wsparcie szkolne |\n| 2019 | 500+ na pierwsze dziecko bez kryterium dochodowego | Pełne ujednolicenie |\n| 2024 | Aktywny Rodzic / 800+ | Świadczenia na opiekę nad dzieckiem do 3 lat / podwyżka 500+ do 800+ |\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Oficjalny klucz CKE (Zasady oceniania rozwiazan zadan), zadanie 3.2, max 1 pkt:**\n>\n> **Schemat punktowania:** 1 p. - podanie dwoch poprawnych elementow odpowiedzi. 0 p. - inna odpowiedz lub brak odpowiedzi.\n>\n> **Przykladowa odpowiedz: - wydluzenie urlopu macierzynskiego; - Program Rodzina 500+.**\n\n## Reference politologiczny - polityka rodzinna w RP\n\n> 📖 **Reference - Polityka prorodzinna RP:**\n> **Konstytucja RP, art. 71 ust. 1**: \"Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych.\"\n>\n> **Konstytucja RP, art. 71 ust. 2**: \"Matka przed i po urodzeniu dziecka ma prawo do szczególnej pomocy władz publicznych, której zakres określa ustawa.\"\n>\n> **Główne ustawy prorodzinne:**\n> - Ustawa z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (zasiłki rodzinne)\n> - Ustawa z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (program 500+)\n> - Kodeks pracy (urlopy macierzyński/rodzicielski/ojcowski)\n>\n> **Polskie współczynniki dzietności (TFR) historycznie:**\n> - 1990: 2,06 (prosta zastępowalność)\n> - 2003: 1,22 (najniższy)\n> - 2012: 1,30 (rok arkusza)\n> - 2017: 1,48 (po 500+)\n> - 2023: 1,16 (najniższy w historii - efekt covidu i niepewności)\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Klucz CKE wymaga **konkretnych działań**, nie ogólników typu \"polityka prorodzinna\" czy \"wsparcie rodzin\". Trzeba podać NAZWĘ programu lub konkretną decyzję ustawodawczą.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Arkusz pochodzi z **maja 2016 r.** - Program Rodzina 500+ wszedł w życie **1 kwietnia 2016 r.**, czyli na miesiąc przed maturą. To bardzo świeży temat - uczniowie powinni byli wiedzieć o nim z mediów. Klucz CKE wymienia 500+ jako modelowy przykład.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** \"Działania władz RP\" obejmuje wszystkie szczeble: ustawy Sejmu, rozporządzenia rządu, programy ministerstw. NIE liczą się działania samorządów (np. lokalne zniżki na żłobki).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** \"W XXI wieku\" = po 1 stycznia 2001 r. (rygorystycznie) lub po 2000 r. (luźniej). Wszystkie wymienione przykłady mieszczą się w tym przedziale - bezpieczne. **Becikowe (2006), Program 500+ (2016), Karta Dużej Rodziny (2014)** - wszystkie OK.","image":"img/wos-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":2,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 3. (0-2)
O procesach demograficznych w Europie
Zmiany procesu reprodukcji, jakich doświadcza Polska po 1989 roku, wpisują się
w przemiany demograficzne obserwowane w Europie od lat sześćdziesiątych [XX wieku].
Doprowadziły [one] do ustalenia się nowego porządku demograficznego na kontynencie
nazwanego przez Dirka van de Kaa „nową demografią Europy”. […] Europa jest
kontynentem najbardziej zaawansowanym w wydłużaniu życia ludzkiego, ale jednocześnie
w wielu krajach […] [dzietność] spadła do bardzo niskiego lub niskiego poziomu. […]
W 2012 roku aż 14 spośród 27 krajów Unii miało wartość TFR [przekrojowy
współczynnik dzietności ogólnej] nieprzekraczającą 1,5 [dziecka na kobietę w wieku
rozrodczym], a w 6 krajach wartość tego miernika pozostawała poniżej 1,35 (Grecja,
Hiszpania, Polska, Portugalia, Słowacja i Węgry).
Niska dzietność w Polsce w kontekście percepcji Polaków. Diagnoza społeczna 2013. Raport tematyczny,
red. I.E. Kotowska, Warszawa 2014, s. 32-33.
MWO_1R
3.1. Podaj cechy zjawiska, którego nazwę podkreślono w tekście.
3.2. Podaj przykłady działań władz Rzeczypospolitej Polskiej podjętych w XXI wieku
w celu zwiększenia wartości współczynnika, którego dotyczy drugi akapit tekstu.

","answer_text_html":"

Zadanie 3. (0-2)
I. Wykorzystanie
i tworzenie
informacji.

\n
  1. Struktura społeczna. Zdający:
  2. charakteryzuje wybrane problemy życia społecznego w Polsce
\n

(w tym sytuację młodych ludzi); rozważa możliwości ich
rozwiązania.
22.Współczesna demokracja w Polsce i na świecie - problemy
i zagrożenia. Zdający:

\n
  1. rozważa problemy polityki bezpieczeństwa socjalnego.
\n

(III etap) 3. Współczesne społeczeństwo polskie. Zdający:

\n
  1. przedstawia wybrany problem społeczny ważny dla młodych
\n

mieszkańców swojej miejscowości i rozważa jego możliwe
rozwiązania.
3.1.
Schemat punktowania
1 p. -
podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.
0 p. -
inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź

\n\n

3.2.
Schemat punktowania
1 p. -
podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.
0 p. -
inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź

\n","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

3.1. ## Poprawna odpowiedź

\n

Cechy zjawiska "nowej demografii Europy" (2 elementy):

\n\n

Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego

\n

Nazwa zjawiska podkreślona w tekście to "nowa demografia Europy" - termin wprowadzony przez holenderskiego demografa Dirka van de Kaa (autora także teorii drugiego przejścia demograficznego).

\n

Kluczowe fragmenty tekstu z Niskiej dzietności w Polsce w kontekście percepcji Polaków. Diagnoza społeczna 2013 (red. I.E. Kotowska, Warszawa 2014):

\n
"Europa jest kontynentem najbardziej zaawansowanym w wydłużaniu życia ludzkiego, ale jednocześnie w wielu krajach […] [dzietność] spadła do bardzo niskiego lub niskiego poziomu."
\n

→ Wskazówki:

\n
  1. "Wydłużanie życia ludzkiego" - pierwsza cecha (Europa jest "najbardziej zaawansowana")
  2. "Dzietność spadła do bardzo niskiego lub niskiego poziomu" - druga cecha
  3. Dane potwierdzające: w 2012 r. 14 z 27 państw UE miało TFR ≤ 1,5; w 6 państwach (Grecja, Hiszpania, Polska, Portugalia, Słowacja, Węgry) - ≤ 1,35
\n

Wniosek: dwie cechy nowej demografii Europy to wydłużanie życia + spadek dzietności.

\n

Sposób 2 - odwołanie do teorii drugiego przejścia demograficznego

\n

Termin "nowa demografia Europy" / "drugie przejście demograficzne" (Dirk van de Kaa, Ron Lesthaeghe, lata 80. XX w.) opisuje przemiany w krajach rozwiniętych po latach 60. XX w. Główne cechy (z reference demograficznego):

\n
  1. Spadek dzietności poniżej prostej zastępowalności pokoleń (TFR < 2,1)
  2. Wzrost przeciętnej długości życia (postęp medyczny, lepsza dieta, warunki sanitarne)
  3. Odraczanie zawierania małżeństw
  4. Wzrost liczby związków nieformalnych (kohabitacja)
  5. Spadek liczby urodzeń małżeńskich, wzrost urodzeń pozamałżeńskich
  6. Indywidualizacja stylów życia
\n

W pytaniu zawężono do 2 elementów wprost wymienionych w tekście - wydłużanie życia + spadek dzietności.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
Oficjalny klucz CKE (Zasady oceniania rozwiazan zadan), zadanie 3.1, max 1 pkt:

Schemat punktowania: 1 p. - podanie dwoch poprawnych elementow odpowiedzi. 0 p. - inna odpowiedz lub brak odpowiedzi.

Przykladowa odpowiedz: - wydluzenie sie zycia ludzkiego; - zmniejszenie dzietnosci.
\n

Reference politologiczny - drugie przejście demograficzne

\n
📖 Reference - przejścia demograficzne:
Pierwsze przejście demograficzne (XVIII-XX w.) - przejście od wysokiej rodności i umieralności (model tradycyjny) do niskiej rodności i niskiej umieralności (model nowoczesny). Skutek: wybuch demograficzny.

Drugie przejście demograficzne (lata 60. XX w. - obecnie, kraje rozwinięte) - termin: Dirk van de Kaa + Ron Lesthaeghe. Cechy:
- TFR poniżej 2,1 (prosta zastępowalność)
- Odroczone macierzyństwo (wiek pierwszego dziecka 28-32 lata)
- Wzrost kohabitacji
- Spadek liczby zawieranych małżeństw
- Wzrost rozwodów
- Wzrost długości życia
- Starzenie się społeczeństwa (więcej osób 65+)

TFR (Total Fertility Rate) = przeciętna liczba dzieci, jakie urodzi kobieta w wieku rozrodczym (15-49 lat) przy zachowaniu obecnego wzorca dzietności. Próg prostej zastępowalności pokoleń: 2,1 dziecka na kobietę. Polska 2012: ok. 1,3 (jeden z najniższych w UE).
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - uczniowie wymieniają starzenie się społeczeństwa jako jedną cechę, ale to jest konsekwencja wydłużania życia + spadku dzietności, nie cecha sama w sobie. Klucz CKE jednak akceptuje "starzenie się społeczeństwa" jako wariant "wydłużenia życia".
\n
⚠️ Uwaga: Wymagane są DOKŁADNIE 2 elementy - w zadaniu są dwa kropki. Dopisanie trzeciego (np. wzrost migracji) nie daje punktu, jeśli pierwsze dwa są błędne. Zachowaj precyzję.
\n
⚠️ Uwaga: Trzeba CIEKAWIE zauważyć: "podkreślono w tekście" - chodzi o frazę "nowa demografia Europy" (która jest fizycznie podkreślona w arkuszu). Cechy zjawiska wynikają z dalszej części akapitu.
\n

3.2. ## Poprawna odpowiedź

\n

Działania władz RP w XXI w. dla zwiększenia współczynnika dzietności (TFR), 2 przykłady:

\n\n

Sposób 1 - analiza treści tekstu

\n

Drugi akapit tekstu mówi o TFR (przekrojowym współczynniku dzietności ogólnej) - w 2012 r. w Polsce wartość poniżej 1,35 dziecka na kobietę. Pytanie wymaga przykładów realnych działań władz RP w XXI w. (czyli po 2000 r.) ukierunkowanych na zwiększenie tego współczynnika.

\n

Kluczowe polityki prorodzinne / pronatalne w Polsce po 2000 r.:

\n
  1. Wydłużenie urlopu macierzyńskiego (kolejne ustawy 2009, 2013) - z 16 tygodni do 20 tygodni (2013) plus dodatkowy urlop rodzicielski 32 tygodnie. Cel: ułatwienie matkom łączenia macierzyństwa z pracą.
  2. Program Rodzina 500+ (ustawa z 11 lutego 2016 r., weszła w życie 1 kwietnia 2016 r.) - świadczenie 500 zł miesięcznie na drugie i kolejne dziecko (od 2019 r. także na pierwsze dziecko bez kryterium dochodowego).
  3. Becikowe (od 2006 r.) - jednorazowe świadczenie 1000 zł z tytułu urodzenia dziecka.
  4. Karta Dużej Rodziny (od 2014 r.) - zniżki dla rodzin z 3+ dziećmi.
  5. Wydłużenie urlopu ojcowskiego (od 2010 r., 2 tygodnie).
  6. Ulga prorodzinna w PIT (od 2007 r.) - odliczenie od podatku.
  7. Mama 4+ (od 2019 r., poza zakresem zadania) - świadczenie dla matek 4+ dzieci bez emerytury.
\n

Klucz CKE wskazuje 2 najpopularniejsze: wydłużenie urlopu macierzyńskiego + 500+.

\n

Sposób 2 - chronologia polityki prorodzinnej w RP (XXI w.)

\n

| Rok | Działanie | Cel |
| 2006 | Becikowe (1000 zł) | Wsparcie finansowe rodzin z noworodkiem |
| 2007 | Ulga prorodzinna w PIT | Odliczenie od podatku za każde dziecko |
| 2009/2013 | Wydłużenie urlopu macierzyńskiego (16→20 tyg. + 32 tyg. rodzicielski) | Łączenie pracy z macierzyństwem |
| 2010 | Urlop ojcowski (2 tygodnie) | Promocja partnerstwa w opiece |
| 2014 | Karta Dużej Rodziny | Zniżki dla rodzin 3+ |
| 2016 | Program Rodzina 500+ | Wsparcie finansowe; redukcja ubóstwa rodzin |
| 2018 | Wyprawka 300+ (Dobry Start) | Wsparcie szkolne |
| 2019 | 500+ na pierwsze dziecko bez kryterium dochodowego | Pełne ujednolicenie |
| 2024 | Aktywny Rodzic / 800+ | Świadczenia na opiekę nad dzieckiem do 3 lat / podwyżka 500+ do 800+ |

\n

Schemat oceniania CKE

\n
Oficjalny klucz CKE (Zasady oceniania rozwiazan zadan), zadanie 3.2, max 1 pkt:

Schemat punktowania: 1 p. - podanie dwoch poprawnych elementow odpowiedzi. 0 p. - inna odpowiedz lub brak odpowiedzi.

Przykladowa odpowiedz: - wydluzenie urlopu macierzynskiego; - Program Rodzina 500+.
\n

Reference politologiczny - polityka rodzinna w RP

\n
📖 Reference - Polityka prorodzinna RP:
Konstytucja RP, art. 71 ust. 1: "Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych."

Konstytucja RP, art. 71 ust. 2: "Matka przed i po urodzeniu dziecka ma prawo do szczególnej pomocy władz publicznych, której zakres określa ustawa."

Główne ustawy prorodzinne:
- Ustawa z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (zasiłki rodzinne)
- Ustawa z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (program 500+)
- Kodeks pracy (urlopy macierzyński/rodzicielski/ojcowski)

Polskie współczynniki dzietności (TFR) historycznie:
- 1990: 2,06 (prosta zastępowalność)
- 2003: 1,22 (najniższy)
- 2012: 1,30 (rok arkusza)
- 2017: 1,48 (po 500+)
- 2023: 1,16 (najniższy w historii - efekt covidu i niepewności)
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Klucz CKE wymaga konkretnych działań, nie ogólników typu "polityka prorodzinna" czy "wsparcie rodzin". Trzeba podać NAZWĘ programu lub konkretną decyzję ustawodawczą.
\n
⚠️ Uwaga: Arkusz pochodzi z maja 2016 r. - Program Rodzina 500+ wszedł w życie 1 kwietnia 2016 r., czyli na miesiąc przed maturą. To bardzo świeży temat - uczniowie powinni byli wiedzieć o nim z mediów. Klucz CKE wymienia 500+ jako modelowy przykład.
\n
⚠️ Uwaga: "Działania władz RP" obejmuje wszystkie szczeble: ustawy Sejmu, rozporządzenia rządu, programy ministerstw. NIE liczą się działania samorządów (np. lokalne zniżki na żłobki).
\n
⚠️ Uwaga: "W XXI wieku" = po 1 stycznia 2001 r. (rygorystycznie) lub po 2000 r. (luźniej). Wszystkie wymienione przykłady mieszczą się w tym przedziale - bezpieczne. Becikowe (2006), Program 500+ (2016), Karta Dużej Rodziny (2014) - wszystkie OK.
"}]}