{"id":"wos-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/4","paper_id":"wos-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"4","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4. (0-1)\nRysunek satyryczny\nsklep.mleczko.pl\nWyjaśnij, na czym polega zjawisko społeczne zilustrowane na rysunku satyrycznym.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n1.\n2.\n3.1.\n3.2. 4.\nMaks. liczba punktów\n1\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba punktów\nMWO_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nII. Rozpoznawanie\ni rozwiązywanie\nproblemów.\n1. Życie zbiorowe i jego reguły. Zdający:\n1) charakteryzuje wybrane zbiorowości, społeczności, wspólnoty,\nspołeczeństwa, ze względu na obowiązujące w nich reguły i więzi.\n4. Struktura społeczna. Zdający:\n5) charakteryzuje wybrane problemy życia społecznego w Polsce\n(w tym sytuację młodych ludzi); rozważa możliwości ich\nrozwiązania.\n5. Zmiana społeczna. Zdający:\n3) analizuje sposoby adaptacji do zmiany społecznej na podstawie\nwłasnych obserwacji i tekstów kultury.\n8. Kultura i pluralizm kulturowy. Zdający:\n3) rozpoznaje najważniejsze cechy kultury wskazanej społeczności.\n(III etap) 3. Współczesne społeczeństwo polskie. Zdający:\n1) charakteryzuje - odwołując się do przykładów - wybrane warstwy\nspołeczne, grupy zawodowe i style życia.\nSchemat punktowania\n1 p. -\npodanie poprawnej odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nPrzedstawiono tzw. wyścig szczurów. Zjawisko to polega na ciągłej rywalizacji we\nwspółczesnym świecie.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nNa rysunku satyrycznym Andrzeja Mleczki przedstawiono tzw. **wyścig szczurów** (ang. *rat race*). Zjawisko to polega na **nieustannej, wyczerpującej rywalizacji** we współczesnym świecie - przede wszystkim w sferze zawodowej i ekonomicznej - w której uczestnicy ciągle gonią za sukcesem, awansem i statusem materialnym, ale rywalizacja nie ma końca (\"NIE MA METY!\"), bo kolejne osiągnięcia natychmiast generują nowe oczekiwania.\n\n## Sposób 1 - analiza rysunku satyrycznego\n\nElementy rysunku Andrzeja Mleczki (sklep.mleczko.pl) i ich interpretacja:\n\n1. **Szczur na podium** - zwycięzca, lider biegu (status społeczny, uznanie)\n2. **Peleton biegnących szczurów** spod transparentu **\"START\"** - masa rywalizujących osób, które uczestniczą w tym samym wyścigu\n3. **Dymek z wypowiedzią lidera:**\n> \"PRZYPOMINAM. W TYM WYŚCIGU NIE MA METY!\"\n\n4. **Symbolika szczurów** - stereotypowo zwierzęta kojarzone z chciwością, rywalizacją, brakiem etyki, ale też z miejskim chaosem\n5. **Ironiczny zwrot \"NIE MA METY\"** - kluczowa puenta. Wyścig zakłada metę, finisz, zwycięstwo. Brak mety oznacza, że rywalizacja **nigdy się nie kończy**, a sukces jest złudzeniem - \"zwycięzca\" zaraz znów musi biec.\n\n→ **Wniosek:** rysunek krytykuje współczesny model konsumpcyjnego, agresywnie konkurencyjnego stylu życia, w którym ludzie poświęcają zdrowie, relacje i czas wolny dla wymyślonych \"sukcesów\", których nigdy nie będzie wystarczająco.\n\n## Sposób 2 - odwołanie do socjologii i psychologii pracy\n\n**Wyścig szczurów** to klasyczne pojęcie z psychologii pracy i socjologii konsumpcji. Termin spopularyzowany w XX w., używany m.in. przez:\n- **Erich Fromm** (*Mieć czy być?*, 1976) - krytyka orientacji konsumpcyjnej\n- **Zygmunt Bauman** (*Życie na przemiał*, *Konsumując życie*) - koncepcja \"płynnej nowoczesności\" i niepewności\n- **Robert Putnam** (*Bowling Alone*) - utrata kapitału społecznego\n\nCechy zjawiska:\n1. **Nieustanna rywalizacja** o awans, pieniądze, prestiż\n2. **Brak satysfakcji** - kolejne osiągnięcia natychmiast są deprecjonowane przez nowe wyzwania\n3. **Wypalenie zawodowe** (*burnout*) - częsty skutek\n4. **Atomizacja społeczna** - osłabienie więzi, każdy walczy o siebie\n5. **Uprzedmiotowienie człowieka** - wartość mierzona pozycją w wyścigu, nie wartościami\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Oficjalny klucz CKE (Zasady oceniania rozwiazan zadan), zadanie 4, max 1 pkt:**\n>\n> **Schemat punktowania:** 1 p. - podanie poprawnej odpowiedzi. 0 p. - inna odpowiedz lub brak odpowiedzi.\n>\n> **Przykladowa odpowiedz: Przedstawiono tzw. wyscig szczurow. Zjawisko to polega na ciaglej rywalizacji we wspolczesnym swiecie.**\n\n## Reference politologiczny - kultura rywalizacji\n\n> 📖 **Reference - wyścig szczurów i konsumpcjonizm:**\n> **\"Wyścig szczurów\" (rat race)** - pojęcie krytyczne wobec współczesnej kultury pracy w społeczeństwach kapitalistycznych. Genealogia w angloamerykańskim dyskursie powojennym (Vance Packard, *The Status Seekers*, 1959).\n>\n> **Powiązane pojęcia:**\n> - **Konsumpcjonizm** - orientacja na zakup dóbr jako miarę szczęścia\n> - **Społeczeństwo ryzyka** (Ulrich Beck) - życie w niepewności i wymaganej elastyczności\n> - **Płynna nowoczesność** (Zygmunt Bauman) - brak stabilnych ram, ciągła zmiana\n> - **Burnout / wypalenie zawodowe** (Christina Maslach) - skutek przeciążenia w wyścigu\n> - **FOMO** (Fear of Missing Out) - lęk przed przegapieniem okazji, wzmacnia rywalizację\n> - **Hamster wheel** (kołowrotek chomika) - wariant metafory\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd uczniów - **opisanie tylko obrazka bez nazwania zjawiska**. Klucz CKE wymaga PEŁNEJ odpowiedzi: nazwa + wyjaśnienie. Same słowa \"to rywalizacja\" nie wystarczą - trzeba dosłownie napisać \"wyścig szczurów\".\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Drugi częsty błąd - pomylenie **wyścigu szczurów** z **darwinizmem społecznym** (Herbert Spencer) lub **konkurencją wolnorynkową**. To pokrewne, ale RÓŻNE pojęcia. Darwinizm społeczny to ideologia (\"przeżywa najsilniejszy\"), wyścig szczurów to fenomen kulturowo-psychologiczny. Klucz CKE liczy tylko \"wyścig szczurów\".\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Andrzej Mleczko - kanoniczny polski rysownik satyryczny (ur. 1949). W arkuszach maturalnych z WOS jego rysunki pojawiają się regularnie, zwykle ilustrując krytykę współczesnego społeczeństwa konsumpcyjnego, polityki, biurokracji.","image":"img/wos-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 4. (0-1)<br>Rysunek satyryczny<br>sklep.mleczko.pl<br>Wyjaśnij, na czym polega zjawisko społeczne zilustrowane na rysunku satyrycznym.<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>1.<br>2.<br>3.1.<br>3.2. 4.<br>Maks. liczba punktów<br>1<br>1<br>1<br>1<br>1<br>Uzyskana liczba punktów<br>MWO_1R</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 4. (0-1)<br>I. Wykorzystanie<br>i tworzenie<br>informacji.<br>II. Rozpoznawanie<br>i rozwiązywanie<br>problemów.</p>\n<ol><li>Życie zbiorowe i jego reguły. Zdający:</li><li>charakteryzuje wybrane zbiorowości, społeczności, wspólnoty,</li></ol>\n<p>społeczeństwa, ze względu na obowiązujące w nich reguły i więzi.</p>\n<ol><li>Struktura społeczna. Zdający:</li><li>charakteryzuje wybrane problemy życia społecznego w Polsce</li></ol>\n<p>(w tym sytuację młodych ludzi); rozważa możliwości ich<br>rozwiązania.</p>\n<ol><li>Zmiana społeczna. Zdający:</li><li>analizuje sposoby adaptacji do zmiany społecznej na podstawie</li></ol>\n<p>własnych obserwacji i tekstów kultury.</p>\n<ol><li>Kultura i pluralizm kulturowy. Zdający:</li><li>rozpoznaje najważniejsze cechy kultury wskazanej społeczności.</li></ol>\n<p>(III etap) 3. Współczesne społeczeństwo polskie. Zdający:</p>\n<ol><li>charakteryzuje - odwołując się do przykładów - wybrane warstwy</li></ol>\n<p>społeczne, grupy zawodowe i style życia.<br>Schemat punktowania<br>1 p. -<br>podanie poprawnej odpowiedzi.<br>0 p. -<br>inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br>Przykładowa odpowiedź<br>Przedstawiono tzw. wyścig szczurów. Zjawisko to polega na ciągłej rywalizacji we<br>współczesnym świecie.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Na rysunku satyrycznym Andrzeja Mleczki przedstawiono tzw. <strong>wyścig szczurów</strong> (ang. <em>rat race</em>). Zjawisko to polega na <strong>nieustannej, wyczerpującej rywalizacji</strong> we współczesnym świecie - przede wszystkim w sferze zawodowej i ekonomicznej - w której uczestnicy ciągle gonią za sukcesem, awansem i statusem materialnym, ale rywalizacja nie ma końca (&quot;NIE MA METY!&quot;), bo kolejne osiągnięcia natychmiast generują nowe oczekiwania.</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza rysunku satyrycznego</h4>\n<p>Elementy rysunku Andrzeja Mleczki (sklep.mleczko.pl) i ich interpretacja:</p>\n<ol><li><strong>Szczur na podium</strong> - zwycięzca, lider biegu (status społeczny, uznanie)</li><li><strong>Peleton biegnących szczurów</strong> spod transparentu <strong>&quot;START&quot;</strong> - masa rywalizujących osób, które uczestniczą w tym samym wyścigu</li><li><strong>Dymek z wypowiedzią lidera:</strong></li></ol>\n<blockquote>&quot;PRZYPOMINAM. W TYM WYŚCIGU NIE MA METY!&quot;</blockquote>\n<ol><li><strong>Symbolika szczurów</strong> - stereotypowo zwierzęta kojarzone z chciwością, rywalizacją, brakiem etyki, ale też z miejskim chaosem</li><li><strong>Ironiczny zwrot &quot;NIE MA METY&quot;</strong> - kluczowa puenta. Wyścig zakłada metę, finisz, zwycięstwo. Brak mety oznacza, że rywalizacja <strong>nigdy się nie kończy</strong>, a sukces jest złudzeniem - &quot;zwycięzca&quot; zaraz znów musi biec.</li></ol>\n<p>→ <strong>Wniosek:</strong> rysunek krytykuje współczesny model konsumpcyjnego, agresywnie konkurencyjnego stylu życia, w którym ludzie poświęcają zdrowie, relacje i czas wolny dla wymyślonych &quot;sukcesów&quot;, których nigdy nie będzie wystarczająco.</p>\n<h4>Sposób 2 - odwołanie do socjologii i psychologii pracy</h4>\n<p><strong>Wyścig szczurów</strong> to klasyczne pojęcie z psychologii pracy i socjologii konsumpcji. Termin spopularyzowany w XX w., używany m.in. przez:</p>\n<ul><li><strong>Erich Fromm</strong> (<em>Mieć czy być?</em>, 1976) - krytyka orientacji konsumpcyjnej</li><li><strong>Zygmunt Bauman</strong> (<em>Życie na przemiał</em>, <em>Konsumując życie</em>) - koncepcja &quot;płynnej nowoczesności&quot; i niepewności</li><li><strong>Robert Putnam</strong> (<em>Bowling Alone</em>) - utrata kapitału społecznego</li></ul>\n<p>Cechy zjawiska:</p>\n<ol><li><strong>Nieustanna rywalizacja</strong> o awans, pieniądze, prestiż</li><li><strong>Brak satysfakcji</strong> - kolejne osiągnięcia natychmiast są deprecjonowane przez nowe wyzwania</li><li><strong>Wypalenie zawodowe</strong> (<em>burnout</em>) - częsty skutek</li><li><strong>Atomizacja społeczna</strong> - osłabienie więzi, każdy walczy o siebie</li><li><strong>Uprzedmiotowienie człowieka</strong> - wartość mierzona pozycją w wyścigu, nie wartościami</li></ol>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>Oficjalny klucz CKE (Zasady oceniania rozwiazan zadan), zadanie 4, max 1 pkt:</strong><br><br><strong>Schemat punktowania:</strong> 1 p. - podanie poprawnej odpowiedzi. 0 p. - inna odpowiedz lub brak odpowiedzi.<br><br><strong>Przykladowa odpowiedz: Przedstawiono tzw. wyscig szczurow. Zjawisko to polega na ciaglej rywalizacji we wspolczesnym swiecie.</strong></blockquote>\n<h4>Reference politologiczny - kultura rywalizacji</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Reference - wyścig szczurów i konsumpcjonizm:</strong><br><strong>&quot;Wyścig szczurów&quot; (rat race)</strong> - pojęcie krytyczne wobec współczesnej kultury pracy w społeczeństwach kapitalistycznych. Genealogia w angloamerykańskim dyskursie powojennym (Vance Packard, <em>The Status Seekers</em>, 1959).<br><br><strong>Powiązane pojęcia:</strong><br>- <strong>Konsumpcjonizm</strong> - orientacja na zakup dóbr jako miarę szczęścia<br>- <strong>Społeczeństwo ryzyka</strong> (Ulrich Beck) - życie w niepewności i wymaganej elastyczności<br>- <strong>Płynna nowoczesność</strong> (Zygmunt Bauman) - brak stabilnych ram, ciągła zmiana<br>- <strong>Burnout / wypalenie zawodowe</strong> (Christina Maslach) - skutek przeciążenia w wyścigu<br>- <strong>FOMO</strong> (Fear of Missing Out) - lęk przed przegapieniem okazji, wzmacnia rywalizację<br>- <strong>Hamster wheel</strong> (kołowrotek chomika) - wariant metafory</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd uczniów - <strong>opisanie tylko obrazka bez nazwania zjawiska</strong>. Klucz CKE wymaga PEŁNEJ odpowiedzi: nazwa + wyjaśnienie. Same słowa &quot;to rywalizacja&quot; nie wystarczą - trzeba dosłownie napisać &quot;wyścig szczurów&quot;.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Drugi częsty błąd - pomylenie <strong>wyścigu szczurów</strong> z <strong>darwinizmem społecznym</strong> (Herbert Spencer) lub <strong>konkurencją wolnorynkową</strong>. To pokrewne, ale RÓŻNE pojęcia. Darwinizm społeczny to ideologia (&quot;przeżywa najsilniejszy&quot;), wyścig szczurów to fenomen kulturowo-psychologiczny. Klucz CKE liczy tylko &quot;wyścig szczurów&quot;.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Andrzej Mleczko - kanoniczny polski rysownik satyryczny (ur. 1949). W arkuszach maturalnych z WOS jego rysunki pojawiają się regularnie, zwykle ilustrując krytykę współczesnego społeczeństwa konsumpcyjnego, polityki, biurokracji.</blockquote>"}]}