{"id":"wos-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/5","paper_id":"wos-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"5","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5. (0-1)\nO rodzaju kultury\nKultura ta jest chyba najbardziej rynkową gałęzią kultury w ogóle. Utrzymuje się\nsamodzielnie (nie potrzebuje dotacji) i przynosi zyski. Dawniej, jeśli chciało się zobaczyć,\ndajmy na to, dzieło Alfonsa Muchy, trzeba było pojechać do Pragi, dziś można na nie\nspoglądać przy porannej herbacie - patrzy na nas w zminiaturyzowanej formie z kubka. Bo to\nkolejna cecha przemysłu tej kultury - dopasowanie pod względem formy do szerokiego\nodbiorcy.\nNa podstawie: www.kongreskultury.pl\nPodaj nazwę rodzaju kultury opisanego w tekście.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\n8. Kultura i pluralizm kulturowy. Zdający:\n2) wskazuje specyficzne cechy kultury wysokiej, masowej,\nnarodowej i ludowej.\nSchemat punktowania\n1 p. - podanie poprawnej odpowiedzi.\n0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nkultura masowa","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**kultura masowa** (akceptowane synonimy: kultura popularna / *pop culture*)\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego\n\nTekst (na podstawie www.kongreskultury.pl) opisuje rodzaj kultury, który ma kilka charakterystycznych cech. Wypiszmy je:\n\n> \"Kultura ta jest chyba **najbardziej rynkową gałęzią kultury** w ogóle. Utrzymuje się **samodzielnie (nie potrzebuje dotacji) i przynosi zyski**.\"\n\n→ Cecha 1: **komercyjność** - kultura jako produkt rynkowy generujący zyski\n\n> \"Dawniej, jeśli chciało się zobaczyć, dajmy na to, dzieło Alfonsa Muchy, trzeba było pojechać do Pragi, **dziś można na nie spoglądać przy porannej herbacie - patrzy na nas w zminiaturyzowanej formie z kubka**.\"\n\n→ Cecha 2: **powszechna dostępność** - dzieła sztuki w formie reprodukcji, gadżetów, na produktach codziennego użytku (kubki, koszulki, plakaty)\n\n> \"Bo to kolejna cecha przemysłu tej kultury - **dopasowanie pod względem formy do szerokiego odbiorcy**.\"\n\n→ Cecha 3: **standaryzacja, dostosowanie do masowego odbiorcy** - uproszczenie formy, by trafiała do jak najszerszego grona\n\n**Wniosek:** komercyjność + powszechna dostępność + standaryzacja + masowy odbiorca = **kultura masowa**.\n\n## Sposób 2 - typologia kultury w socjologii\n\nKlasyczny podział kultury (m.in. Antonina Kłoskowska, *Kultura masowa. Krytyka i obrona*, 1964; Dwight Macdonald, *Masscult and Midcult*):\n\n| Typ kultury | Cechy | Przykłady |\n| **Kultura wysoka** (elitarna) | wymagająca, awangardowa, dla wykształconych odbiorców, wymaga dotacji | filharmonie, muzea sztuki współczesnej, opera, poezja eksperymentalna |\n| **Kultura popularna / masowa** | komercyjna, łatwa w odbiorze, masowa dystrybucja, standaryzowana | filmy hollywoodzkie, hity radiowe, seriale streamingowe, gadżety |\n| **Kultura ludowa** (folklor) | tradycyjna, lokalna, wspólnotowa, bezimienna | pieśni ludowe, taniec narodowy, sztuka rzemieślnicza, gwary |\n| **Subkultury** | grupy kontrkulturowe, alternatywne | hip-hop, punk, gotyk, hipisi |\n\nDefinicja w tekście (rynkowa, samowystarczalna, dopasowana do szerokiego odbiorcy, masowo dystrybuowana) DOKŁADNIE pasuje do **kultury masowej**. Inne typy odpadają:\n- Kultura wysoka NIE jest \"rynkowa\" - wymaga dotacji państwowych\n- Kultura ludowa NIE jest komercyjna ani standaryzowana\n- Subkultury są niszowe, nie masowe\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Oficjalny klucz CKE (Zasady oceniania rozwiazan zadan), zadanie 5, max 1 pkt:**\n>\n> **Schemat punktowania:** 1 p. - podanie poprawnej odpowiedzi. 0 p. - inna odpowiedz lub brak odpowiedzi.\n>\n> **Przykladowa odpowiedz: kultura masowa.**\n\n## Reference politologiczny - kultura masowa\n\n> 📖 **Reference - kultura masowa:**\n> **Definicja Antoniny Kłoskowskiej:** \"kultura masowa to taki rodzaj kultury, który dociera w jednorodnej formie do wielkiej, niejednolitej masy odbiorców jednocześnie, przy wykorzystaniu nowoczesnych środków technicznych masowej komunikacji.\"\n>\n> **Główne cechy kultury masowej:**\n> 1. **Masowość** - duża liczba odbiorców\n> 2. **Standaryzacja** - uproszczenie i unifikacja formy\n> 3. **Komercjalizacja** - produkt rynkowy, generuje zysk\n> 4. **Powszechna dostępność** - niska bariera wstępu (cena, kompetencje)\n> 5. **Wykorzystanie mediów masowych** - TV, radio, internet, prasa, kino\n> 6. **Łatwa konsumpcja** - szybki, niewymagający odbiór\n>\n> **Krytyka kultury masowej (szkoła frankfurcka - Theodor Adorno, Max Horkheimer):**\n> Pojęcie **\"przemysł kulturalny\"** (*Kulturindustrie*) - kultura masowa jako narzędzie standaryzacji świadomości, oferowanie pseudoindywidualizmu, redukcja widza do biernego konsumenta.\n>\n> **Obrona kultury masowej (m.in. Edgar Morin, John Fiske):**\n> Demokratyzacja dostępu do sztuki, redukcja barier klasowych, twórcza recepcja przez odbiorców, możliwość przekazu wartości.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd - odpowiedź **\"kultura konsumpcyjna\"**. To pokrewne, ale różne pojęcie. Kultura konsumpcyjna to STYL ŻYCIA oparty na konsumpcji dóbr (Bauman). Kultura masowa to TYP KULTURY (sposób produkcji i dystrybucji treści). Klucz CKE wymaga \"kultury masowej\".\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Drugi częsty błąd - \"kultura komercyjna\". Klucz akceptuje typowo \"kultura masowa\" / \"popularna\" - termin \"komercyjna\" jest w niektórych kluczach uznany jako synonim, ale nie zawsze. Bezpieczniej: pisać \"kultura masowa\".\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Alfons Mucha (1860-1939) - czeski malarz secesyjny, autor plakatów teatralnych dla Sary Bernhardt. Jego prace stały się ikoną reprodukcji masowej (kalendarze, kubki, koszulki) - co potwierdza diagnozę z tekstu o standaryzacji i komercjalizacji.","image":"img/wos-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-5.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 5. (0-1)<br>O rodzaju kultury<br>Kultura ta jest chyba najbardziej rynkową gałęzią kultury w ogóle. Utrzymuje się<br>samodzielnie (nie potrzebuje dotacji) i przynosi zyski. Dawniej, jeśli chciało się zobaczyć,<br>dajmy na to, dzieło Alfonsa Muchy, trzeba było pojechać do Pragi, dziś można na nie<br>spoglądać przy porannej herbacie - patrzy na nas w zminiaturyzowanej formie z kubka. Bo to<br>kolejna cecha przemysłu tej kultury - dopasowanie pod względem formy do szerokiego<br>odbiorcy.<br>Na podstawie: www.kongreskultury.pl<br>Podaj nazwę rodzaju kultury opisanego w tekście.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 5. (0-1)<br>I. Wykorzystanie<br>i tworzenie<br>informacji.</p>\n<ol><li>Kultura i pluralizm kulturowy. Zdający:</li><li>wskazuje specyficzne cechy kultury wysokiej, masowej,</li></ol>\n<p>narodowej i ludowej.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - podanie poprawnej odpowiedzi.<br>0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br>Przykładowa odpowiedź<br>kultura masowa</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>kultura masowa</strong> (akceptowane synonimy: kultura popularna / <em>pop culture</em>)</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego</h4>\n<p>Tekst (na podstawie www.kongreskultury.pl) opisuje rodzaj kultury, który ma kilka charakterystycznych cech. Wypiszmy je:</p>\n<blockquote>&quot;Kultura ta jest chyba <strong>najbardziej rynkową gałęzią kultury</strong> w ogóle. Utrzymuje się <strong>samodzielnie (nie potrzebuje dotacji) i przynosi zyski</strong>.&quot;</blockquote>\n<p>→ Cecha 1: <strong>komercyjność</strong> - kultura jako produkt rynkowy generujący zyski</p>\n<blockquote>&quot;Dawniej, jeśli chciało się zobaczyć, dajmy na to, dzieło Alfonsa Muchy, trzeba było pojechać do Pragi, <strong>dziś można na nie spoglądać przy porannej herbacie - patrzy na nas w zminiaturyzowanej formie z kubka</strong>.&quot;</blockquote>\n<p>→ Cecha 2: <strong>powszechna dostępność</strong> - dzieła sztuki w formie reprodukcji, gadżetów, na produktach codziennego użytku (kubki, koszulki, plakaty)</p>\n<blockquote>&quot;Bo to kolejna cecha przemysłu tej kultury - <strong>dopasowanie pod względem formy do szerokiego odbiorcy</strong>.&quot;</blockquote>\n<p>→ Cecha 3: <strong>standaryzacja, dostosowanie do masowego odbiorcy</strong> - uproszczenie formy, by trafiała do jak najszerszego grona</p>\n<p><strong>Wniosek:</strong> komercyjność + powszechna dostępność + standaryzacja + masowy odbiorca = <strong>kultura masowa</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - typologia kultury w socjologii</h4>\n<p>Klasyczny podział kultury (m.in. Antonina Kłoskowska, <em>Kultura masowa. Krytyka i obrona</em>, 1964; Dwight Macdonald, <em>Masscult and Midcult</em>):</p>\n<p>| Typ kultury | Cechy | Przykłady |<br>| <strong>Kultura wysoka</strong> (elitarna) | wymagająca, awangardowa, dla wykształconych odbiorców, wymaga dotacji | filharmonie, muzea sztuki współczesnej, opera, poezja eksperymentalna |<br>| <strong>Kultura popularna / masowa</strong> | komercyjna, łatwa w odbiorze, masowa dystrybucja, standaryzowana | filmy hollywoodzkie, hity radiowe, seriale streamingowe, gadżety |<br>| <strong>Kultura ludowa</strong> (folklor) | tradycyjna, lokalna, wspólnotowa, bezimienna | pieśni ludowe, taniec narodowy, sztuka rzemieślnicza, gwary |<br>| <strong>Subkultury</strong> | grupy kontrkulturowe, alternatywne | hip-hop, punk, gotyk, hipisi |</p>\n<p>Definicja w tekście (rynkowa, samowystarczalna, dopasowana do szerokiego odbiorcy, masowo dystrybuowana) DOKŁADNIE pasuje do <strong>kultury masowej</strong>. Inne typy odpadają:</p>\n<ul><li>Kultura wysoka NIE jest &quot;rynkowa&quot; - wymaga dotacji państwowych</li><li>Kultura ludowa NIE jest komercyjna ani standaryzowana</li><li>Subkultury są niszowe, nie masowe</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>Oficjalny klucz CKE (Zasady oceniania rozwiazan zadan), zadanie 5, max 1 pkt:</strong><br><br><strong>Schemat punktowania:</strong> 1 p. - podanie poprawnej odpowiedzi. 0 p. - inna odpowiedz lub brak odpowiedzi.<br><br><strong>Przykladowa odpowiedz: kultura masowa.</strong></blockquote>\n<h4>Reference politologiczny - kultura masowa</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Reference - kultura masowa:</strong><br><strong>Definicja Antoniny Kłoskowskiej:</strong> &quot;kultura masowa to taki rodzaj kultury, który dociera w jednorodnej formie do wielkiej, niejednolitej masy odbiorców jednocześnie, przy wykorzystaniu nowoczesnych środków technicznych masowej komunikacji.&quot;<br><br><strong>Główne cechy kultury masowej:</strong><br>1. <strong>Masowość</strong> - duża liczba odbiorców<br>2. <strong>Standaryzacja</strong> - uproszczenie i unifikacja formy<br>3. <strong>Komercjalizacja</strong> - produkt rynkowy, generuje zysk<br>4. <strong>Powszechna dostępność</strong> - niska bariera wstępu (cena, kompetencje)<br>5. <strong>Wykorzystanie mediów masowych</strong> - TV, radio, internet, prasa, kino<br>6. <strong>Łatwa konsumpcja</strong> - szybki, niewymagający odbiór<br><br><strong>Krytyka kultury masowej (szkoła frankfurcka - Theodor Adorno, Max Horkheimer):</strong><br>Pojęcie <strong>&quot;przemysł kulturalny&quot;</strong> (<em>Kulturindustrie</em>) - kultura masowa jako narzędzie standaryzacji świadomości, oferowanie pseudoindywidualizmu, redukcja widza do biernego konsumenta.<br><br><strong>Obrona kultury masowej (m.in. Edgar Morin, John Fiske):</strong><br>Demokratyzacja dostępu do sztuki, redukcja barier klasowych, twórcza recepcja przez odbiorców, możliwość przekazu wartości.</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - odpowiedź <strong>&quot;kultura konsumpcyjna&quot;</strong>. To pokrewne, ale różne pojęcie. Kultura konsumpcyjna to STYL ŻYCIA oparty na konsumpcji dóbr (Bauman). Kultura masowa to TYP KULTURY (sposób produkcji i dystrybucji treści). Klucz CKE wymaga &quot;kultury masowej&quot;.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Drugi częsty błąd - &quot;kultura komercyjna&quot;. Klucz akceptuje typowo &quot;kultura masowa&quot; / &quot;popularna&quot; - termin &quot;komercyjna&quot; jest w niektórych kluczach uznany jako synonim, ale nie zawsze. Bezpieczniej: pisać &quot;kultura masowa&quot;.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Alfons Mucha (1860-1939) - czeski malarz secesyjny, autor plakatów teatralnych dla Sary Bernhardt. Jego prace stały się ikoną reprodukcji masowej (kalendarze, kubki, koszulki) - co potwierdza diagnozę z tekstu o standaryzacji i komercjalizacji.</blockquote>"}]}