{"id":"wos-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/9","paper_id":"wos-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"9","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9. (0-1)\nO powstaniu państwa według jednej z ideologii\nPaństwo jest produktem i przejawem nieprzejednanego charakteru przeciwieństw klasowych.\nPaństwo powstaje tam, wtedy i o tyle, gdzie, kiedy i o ile przeciwieństwa klasowe z przyczyn\nobiektywnych nie dają się pogodzić. I odwrotnie - istnienie państwa jest dowodem, że\nprzeciwieństwa klasowe są nie do pogodzenia.\nH. Olszewski, M. Zmierczak, Historia doktryn politycznych i prawnych, Poznań 1994, s. 222.\nMWO_1R\nPodaj nazwę ideologii, której dotyczy tekst.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 9. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nIV. Znajomość\nzasad i procedur\ndemokracji.\n16. Polityka, ideologie, doktryny i programy polityczne. Zdający:\n5) charakteryzuje ideologie totalitarne (nazizm, komunizm),\nodwołując się do przykładów historycznych.\n18. Instytucja państwa. Zdający:\n3) opisuje najważniejsze teorie genezy państwa (Arystotelesa,\nteistyczna, umowy społecznej, podboju, marksistowska).\nSchemat punktowania\n1 p. - podanie poprawnej odpowiedzi.\n0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nmarksizm","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**marksizm**\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego (Olszewski/Zmierczak)\n\nTekst pochodzi z podręcznika **H. Olszewskiego i M. Zmierczak, *Historia doktryn politycznych i prawnych*, Poznań 1994, s. 222.** Cytuje on klasyczną definicję państwa Włodzimierza Lenina (*Państwo a rewolucja*, 1917), która jest interpretacją myśli Karola Marksa i Fryderyka Engelsa.\n\nKluczowe zwroty zdradzające ideologię:\n\n> \"Państwo jest produktem i przejawem **nieprzejednanego charakteru przeciwieństw klasowych**.\"\n\n→ **Wskazówka 1:** Pojęcie **\"przeciwieństw klasowych\"** (sprzeczności klasowych) - fundamentalne w marksizmie. To Marks (1818-1883) wprowadził koncepcję **walki klas** jako motoru historii (\"Manifest komunistyczny\" 1848: *\"Historia wszystkich dotychczasowych społeczeństw jest historią walk klasowych\"*).\n\n> \"Państwo powstaje tam, wtedy i o tyle, gdzie, kiedy i o ile **przeciwieństwa klasowe z przyczyn obiektywnych nie dają się pogodzić**.\"\n\n→ **Wskazówka 2:** Państwo jako **narzędzie panowania klasy posiadającej**. W marksizmie: państwo to *aparat ucisku klasowego*, służący właścicielom środków produkcji do utrzymania władzy nad klasą wyzyskiwaną.\n\n> \"Istnienie państwa jest dowodem, że przeciwieństwa klasowe są nie do pogodzenia.\"\n\n→ **Wskazówka 3:** Marksizm zakłada, że w społeczeństwie bezklasowym (komunizm) państwo **obumrze** - bo nie będzie potrzebne narzędzie ucisku.\n\n**Wniosek:** Definicja państwa jako instrumentu walki klas + nieuchronność jego obumarcia po zniesieniu klas = **marksizm**.\n\n## Sposób 2 - porównanie z innymi teoriami genezy państwa\n\nPodstawowe teorie pochodzenia państwa:\n\n| Teoria | Geneza państwa | Główni teoretycy |\n| **Teologiczna** | Bóg ustanawia władzę | św. Augustyn (*Państwo Boże*), św. Tomasz, Bossuet (*Polityka *, 1709) |\n| **Patriarchalna** | Państwo wyrasta z rodziny i ojcowskiej władzy | Robert Filmer (*Patriarcha*) |\n| **Patrymonialna** | Państwo jako majątek/dziedzictwo władcy | von Haller (XIX w.) |\n| **Umowy społecznej** | Państwo powstaje na podstawie umowy między ludźmi | Hobbes (*Lewiatan* 1651), Locke (*Dwa traktaty* 1689), Rousseau (*Umowa społeczna* 1762) |\n| **Podboju (przemocy)** | Państwo powstaje w wyniku zbrojnego podboju słabszych grup | Ludwik Gumplowicz, Franz Oppenheimer |\n| **Marksistowska (klasowa)** | **Państwo jako narzędzie walki klas, instrument klasy posiadającej** | **Marks, Engels, Lenin** |\n| **Funkcjonalna** | Państwo zaspokaja funkcje społeczne (bezpieczeństwo, prawo) | Durkheim, Talcott Parsons |\n\nTekst przypisuje genezę państwa **wyłącznie konfliktowi klasowemu** - to charakterystyczne tylko dla marksizmu.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Oficjalny klucz CKE (Zasady oceniania rozwiazan zadan), zadanie 9, max 1 pkt:**\n>\n> **Schemat punktowania:** 1 p. - podanie poprawnej odpowiedzi. 0 p. - inna odpowiedz lub brak odpowiedzi.\n>\n> **Przykladowa odpowiedz: marksizm.**\n\n## Reference politologiczny - marksizm\n\n> 📖 **Reference - marksizm jako doktryna polityczna:**\n>\n> **Twórcy:** Karol Marks (1818-1883), Fryderyk Engels (1820-1895). Główne dzieła: *Manifest komunistyczny* (1848), *Kapitał* (1867 - t. 1; 1885 - t. 2; 1894 - t. 3), *Krytyka programu gotajskiego* (1875), *Pochodzenie rodziny, własności prywatnej i państwa* (Engels, 1884).\n>\n> **Kluczowe pojęcia:**\n> - **Materializm historyczny** - historia jest wyznaczana przez stosunki produkcji (baza ekonomiczna determinuje nadbudowę polityczno-prawno-ideologiczną)\n> - **Walka klas** - siła napędowa historii (niewolnik-pan, chłop pańszczyźniany-feudał, robotnik-kapitalista)\n> - **Wartość dodatkowa** - różnica między wartością wytworzoną przez robotnika a wynagrodzeniem (źródło wyzysku)\n> - **Państwo** - aparat klasowy (\"komitet wykonawczy klasy panującej\")\n> - **Rewolucja proletariacka** - obalenie kapitalizmu przez klasę robotniczą\n> - **Dyktatura proletariatu** - przejściowy etap po rewolucji\n> - **Komunizm** - bezklasowe społeczeństwo, w którym państwo obumiera (\"od każdego wg możliwości, każdemu wg potrzeb\")\n>\n> **Rozwinięcia marksizmu:**\n> - **Marksizm-leninizm** (Lenin) - teoria imperializmu, partia awangardowa\n> - **Stalinizm** - totalitarna deformacja, kult jednostki\n> - **Trockizm** - permanentna rewolucja\n> - **Maoizm** - rewolucja chłopska, długi marsz\n> - **Marksizm zachodni** (Gramsci, Lukács, Frankfurter Schule) - odrzucenie ekonomicznego determinizmu, hegemonia kulturowa\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** **Najczęstszy błąd** - odpowiedź \"komunizm\" lub \"socjalizm\". Ścisła odpowiedź to **marksizm** (doktryna polityczna jako teoria), bo komunizm i socjalizm to **etapy ustrojowe** w teorii Marksa, a nie nazwa samej doktryny. Klucz CKE bywa elastyczny, ale bezpieczniej napisać \"marksizm\".\n\n> ⚠️ **Uwaga:** **Drugi błąd** - pomylenie z **anarchizmem**. Anarchizm też dąży do likwidacji państwa, ale: 1) nie uznaje konfliktu klasowego za jedyną przyczynę istnienia państwa, 2) postuluje natychmiastowe zniesienie państwa, NIE \"obumarcie\" po fazie dyktatury proletariatu, 3) rozumie wolność indywidualistycznie, NIE klasowo.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Tekst Olszewskiego/Zmierczak - kanoniczny podręcznik historii doktryn politycznych w Polsce (uniwersytecki). Cytat z niego = arkusz CKE testuje wiedzę z poziomu studiów, ale jednocześnie standardowy w programie WOS na maturze rozszerzonej.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** \"Nieprzejednany charakter\" + \"przeciwieństwa klasowe\" = sygnatury marksizmu. Inne ideologie używają innych pojęć:\n> - liberalizm: \"jednostka\", \"wolność\", \"naturalne prawa\"\n> - konserwatyzm: \"tradycja\", \"naród\", \"hierarchia\"\n> - faszyzm: \"naród\", \"wódz\", \"siła\"\n> - anarchizm: \"przymus\", \"hierarchia\", \"władza\"\n> - marksizm: \"klasa\", \"wyzysk\", \"rewolucja\"","image":"img/wos-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-9.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 9. (0-1)
O powstaniu państwa według jednej z ideologii
Państwo jest produktem i przejawem nieprzejednanego charakteru przeciwieństw klasowych.
Państwo powstaje tam, wtedy i o tyle, gdzie, kiedy i o ile przeciwieństwa klasowe z przyczyn
obiektywnych nie dają się pogodzić. I odwrotnie - istnienie państwa jest dowodem, że
przeciwieństwa klasowe są nie do pogodzenia.
H. Olszewski, M. Zmierczak, Historia doktryn politycznych i prawnych, Poznań 1994, s. 222.
MWO_1R
Podaj nazwę ideologii, której dotyczy tekst.

","answer_text_html":"

Zadanie 9. (0-1)
I. Wykorzystanie
i tworzenie
informacji.
IV. Znajomość
zasad i procedur
demokracji.

\n
  1. Polityka, ideologie, doktryny i programy polityczne. Zdający:
  2. charakteryzuje ideologie totalitarne (nazizm, komunizm),
\n

odwołując się do przykładów historycznych.

\n
  1. Instytucja państwa. Zdający:
  2. opisuje najważniejsze teorie genezy państwa (Arystotelesa,
\n

teistyczna, umowy społecznej, podboju, marksistowska).
Schemat punktowania
1 p. - podanie poprawnej odpowiedzi.
0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź
marksizm

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

marksizm

\n

Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego (Olszewski/Zmierczak)

\n

Tekst pochodzi z podręcznika H. Olszewskiego i M. Zmierczak, Historia doktryn politycznych i prawnych, Poznań 1994, s. 222. Cytuje on klasyczną definicję państwa Włodzimierza Lenina (Państwo a rewolucja, 1917), która jest interpretacją myśli Karola Marksa i Fryderyka Engelsa.

\n

Kluczowe zwroty zdradzające ideologię:

\n
"Państwo jest produktem i przejawem nieprzejednanego charakteru przeciwieństw klasowych."
\n

→ Wskazówka 1: Pojęcie "przeciwieństw klasowych" (sprzeczności klasowych) - fundamentalne w marksizmie. To Marks (1818-1883) wprowadził koncepcję walki klas jako motoru historii ("Manifest komunistyczny" 1848: "Historia wszystkich dotychczasowych społeczeństw jest historią walk klasowych").

\n
"Państwo powstaje tam, wtedy i o tyle, gdzie, kiedy i o ile przeciwieństwa klasowe z przyczyn obiektywnych nie dają się pogodzić."
\n

→ Wskazówka 2: Państwo jako narzędzie panowania klasy posiadającej. W marksizmie: państwo to aparat ucisku klasowego, służący właścicielom środków produkcji do utrzymania władzy nad klasą wyzyskiwaną.

\n
"Istnienie państwa jest dowodem, że przeciwieństwa klasowe są nie do pogodzenia."
\n

→ Wskazówka 3: Marksizm zakłada, że w społeczeństwie bezklasowym (komunizm) państwo obumrze - bo nie będzie potrzebne narzędzie ucisku.

\n

Wniosek: Definicja państwa jako instrumentu walki klas + nieuchronność jego obumarcia po zniesieniu klas = marksizm.

\n

Sposób 2 - porównanie z innymi teoriami genezy państwa

\n

Podstawowe teorie pochodzenia państwa:

\n

| Teoria | Geneza państwa | Główni teoretycy |
| Teologiczna | Bóg ustanawia władzę | św. Augustyn (Państwo Boże), św. Tomasz, Bossuet (*Polityka *, 1709) |
| Patriarchalna | Państwo wyrasta z rodziny i ojcowskiej władzy | Robert Filmer (Patriarcha) |
| Patrymonialna | Państwo jako majątek/dziedzictwo władcy | von Haller (XIX w.) |
| Umowy społecznej | Państwo powstaje na podstawie umowy między ludźmi | Hobbes (Lewiatan 1651), Locke (Dwa traktaty 1689), Rousseau (Umowa społeczna 1762) |
| Podboju (przemocy) | Państwo powstaje w wyniku zbrojnego podboju słabszych grup | Ludwik Gumplowicz, Franz Oppenheimer |
| Marksistowska (klasowa) | Państwo jako narzędzie walki klas, instrument klasy posiadającej | Marks, Engels, Lenin |
| Funkcjonalna | Państwo zaspokaja funkcje społeczne (bezpieczeństwo, prawo) | Durkheim, Talcott Parsons |

\n

Tekst przypisuje genezę państwa wyłącznie konfliktowi klasowemu - to charakterystyczne tylko dla marksizmu.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
Oficjalny klucz CKE (Zasady oceniania rozwiazan zadan), zadanie 9, max 1 pkt:

Schemat punktowania: 1 p. - podanie poprawnej odpowiedzi. 0 p. - inna odpowiedz lub brak odpowiedzi.

Przykladowa odpowiedz: marksizm.
\n

Reference politologiczny - marksizm

\n
📖 Reference - marksizm jako doktryna polityczna:

Twórcy: Karol Marks (1818-1883), Fryderyk Engels (1820-1895). Główne dzieła: Manifest komunistyczny (1848), Kapitał (1867 - t. 1; 1885 - t. 2; 1894 - t. 3), Krytyka programu gotajskiego (1875), Pochodzenie rodziny, własności prywatnej i państwa (Engels, 1884).

Kluczowe pojęcia:
- Materializm historyczny - historia jest wyznaczana przez stosunki produkcji (baza ekonomiczna determinuje nadbudowę polityczno-prawno-ideologiczną)
- Walka klas - siła napędowa historii (niewolnik-pan, chłop pańszczyźniany-feudał, robotnik-kapitalista)
- Wartość dodatkowa - różnica między wartością wytworzoną przez robotnika a wynagrodzeniem (źródło wyzysku)
- Państwo - aparat klasowy ("komitet wykonawczy klasy panującej")
- Rewolucja proletariacka - obalenie kapitalizmu przez klasę robotniczą
- Dyktatura proletariatu - przejściowy etap po rewolucji
- Komunizm - bezklasowe społeczeństwo, w którym państwo obumiera ("od każdego wg możliwości, każdemu wg potrzeb")

Rozwinięcia marksizmu:
- Marksizm-leninizm (Lenin) - teoria imperializmu, partia awangardowa
- Stalinizm - totalitarna deformacja, kult jednostki
- Trockizm - permanentna rewolucja
- Maoizm - rewolucja chłopska, długi marsz
- Marksizm zachodni (Gramsci, Lukács, Frankfurter Schule) - odrzucenie ekonomicznego determinizmu, hegemonia kulturowa
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - odpowiedź "komunizm" lub "socjalizm". Ścisła odpowiedź to marksizm (doktryna polityczna jako teoria), bo komunizm i socjalizm to etapy ustrojowe w teorii Marksa, a nie nazwa samej doktryny. Klucz CKE bywa elastyczny, ale bezpieczniej napisać "marksizm".
\n
⚠️ Uwaga: Drugi błąd - pomylenie z anarchizmem. Anarchizm też dąży do likwidacji państwa, ale: 1) nie uznaje konfliktu klasowego za jedyną przyczynę istnienia państwa, 2) postuluje natychmiastowe zniesienie państwa, NIE "obumarcie" po fazie dyktatury proletariatu, 3) rozumie wolność indywidualistycznie, NIE klasowo.
\n
⚠️ Uwaga: Tekst Olszewskiego/Zmierczak - kanoniczny podręcznik historii doktryn politycznych w Polsce (uniwersytecki). Cytat z niego = arkusz CKE testuje wiedzę z poziomu studiów, ale jednocześnie standardowy w programie WOS na maturze rozszerzonej.
\n
⚠️ Uwaga: "Nieprzejednany charakter" + "przeciwieństwa klasowe" = sygnatury marksizmu. Inne ideologie używają innych pojęć:
- liberalizm: "jednostka", "wolność", "naturalne prawa"
- konserwatyzm: "tradycja", "naród", "hierarchia"
- faszyzm: "naród", "wódz", "siła"
- anarchizm: "przymus", "hierarchia", "władza"
- marksizm: "klasa", "wyzysk", "rewolucja"
"}]}