{"id":"wos-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/1","paper_id":"wos-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"1","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1. (0-1)\nO jednym ze zjawisk społecznych\n[Jest to] ogół społecznych oddziaływań, jak i pojedyncze działania, które wywołują\ni wzmacniają konformizm członków grup lub społeczności wobec wartości, norm i wzorów\nzachowań przyjętych w tych grupach lub społecznościach, a tym samym ograniczają\ntendencje ich członków do dewiacji społecznej. […] [Służy zapewnianiu] wewnętrznej\nspójności i ciągłości życia społecznego przez ochronę ładu normatywnego danej grupy lub\nspołeczności […].\nSocjologia prawa. Główne problemy i postacie, red. A. Kojder, Z. Cywiński, Warszawa 2015, s. 153-154.\nZaznacz nazwę zjawiska społecznego opisanego w tekście.\nA. anomia społeczna\nB. kontrola społeczna\nC. konformizm społeczny\nD. stygmatyzacja społeczna","answer":"B","answer_text":"Zadanie 1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nII. Rozpoznawanie\ni rozwiązywanie\nproblemów.\n2. Socjalizacja i kontrola społeczna. Zdający:\n2) opisuje przejawy kontroli społecznej w życiu codziennym.\n(III etap) 2. Życie społeczne. Zdający:\n2) wyjaśnia na przykładach znaczenie podstawowych norm\nwspółżycia między ludźmi, w tym wzajemności, odpowiedzialności\ni zaufania.\nSchemat punktowania\n1 p. -\nwskazanie poprawnej odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nB.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**B. kontrola społeczna**\n\n## Sposób 1 - analiza definicji ze źródła\n\nFragment ze *Socjologii prawa* opisuje zjawisko po cechach:\n\n> *„ogół społecznych oddziaływań […], które wywołują i wzmacniają konformizm członków grup lub społeczności wobec wartości, norm i wzorów zachowań przyjętych w tych grupach […], a tym samym ograniczają tendencje ich członków do dewiacji społecznej”*\n\n→ **Wskazówki kluczowe:**\n1. **„ogół społecznych oddziaływań”** - to nie jest postawa pojedynczej osoby ani jednorazowe wydarzenie, lecz mechanizm grupowy.\n2. **„wzmacniają konformizm […] wobec wartości, norm i wzorów zachowań”** - celem jest dostosowanie jednostki do norm grupy.\n3. **„ograniczają tendencje […] do dewiacji społecznej”** - bezpośrednie przeciwdziałanie odstępstwom od normy.\n4. **„zapewnianie wewnętrznej spójności i ciągłości życia społecznego”** - funkcja systemowa.\n\n**Wniosek:** opis pasuje do **kontroli społecznej** - zespołu mechanizmów (formalnych i nieformalnych), przez które społeczeństwo egzekwuje przestrzeganie norm.\n\n## Sposób 2 - eliminacja błędnych pojęć\n\nKażda z pozostałych opcji ma odrębną definicję, która NIE pasuje do opisu:\n\n- **Anomia społeczna** (Émile Durkheim, Robert Merton) - stan rozkładu norm społecznych, brak jednoznacznych reguł postępowania. Tymczasem opis mówi o **wzmacnianiu** norm, a nie ich braku.\n- **Konformizm społeczny** (Solomon Asch) - postawa jednostki polegająca na dostosowywaniu się do grupy. To **skutek** kontroli społecznej, nie sam mechanizm. Opis mówi o oddziaływaniach, które konformizm *wywołują*.\n- **Stygmatyzacja społeczna** (Erving Goffman) - proces naznaczania jednostki etykietą (np. „przestępca”, „chory psychicznie”), prowadzący do wykluczenia. To wąski mechanizm reakcji na dewiację, nie ogół oddziaływań.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - zadanie 1 (max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - odpowiedź B.\n> - **0 pkt** - odpowiedź inna lub brak.\n\n## Reference - kontrola społeczna w socjologii\n\n> 📖 **Kontrola społeczna (social control)** - ogół metod, środków i mechanizmów, przez które grupa lub społeczeństwo wymusza na swych członkach zgodność z obowiązującymi normami i wartościami.\n>\n> **Dwa typy:**\n> - **Formalna** - sankcje wynikające z prawa: kary sądowe, mandaty, regulaminy szkół/zakładów pracy.\n> - **Nieformalna** - sankcje pozaprawne: plotka, wstyd, ostracyzm, pochwała rodziny, mimika otoczenia.\n>\n> **Funkcje (wg klasycznej socjologii):**\n> - zapewnianie ładu i spójności społecznej,\n> - przeciwdziałanie dewiacji,\n> - reprodukcja wartości grupowych w kolejnych pokoleniach.\n>\n> **Klasyczni autorzy:** Émile Durkheim (świadomość zbiorowa), Edward Ross (*Social Control*, 1901), Talcott Parsons (system społeczny).\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Treść | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |\n| A | anomia społeczna | Anomia = ROZKŁAD norm. Tekst opisuje WZMACNIANIE norm - przeciwieństwo anomii | Mylenie z anomią po słowie „społeczne” w obu nazwach |\n| **B** | **kontrola społeczna** | **POPRAWNA - ogół oddziaływań wymuszających konformizm wobec norm** | - |\n| C | konformizm społeczny | Konformizm to POSTAWA jednostki (skutek). Tekst opisuje MECHANIZM (przyczynę) | Pomylenie skutku z przyczyną - w tekście jest dosłownie słowo „konformizm”, ale jako efekt, nie zjawisko |\n| D | stygmatyzacja społeczna | Stygmatyzacja to wąska forma reakcji na dewiację. Tekst opisuje OGÓŁ oddziaływań | Mylenie szczegółowego mechanizmu z całością systemu |\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Uwaga - pułapka C:** W tekście pada słowo „konformizm”, co kusi uczniów do odpowiedzi C. Pamiętaj jednak, że tekst opisuje *oddziaływania, które wywołują konformizm* - czyli kontrolę społeczną, nie sam konformizm. Konformizm to postawa jednostki, kontrola społeczna to mechanizm grupowy go wywołujący.\n\n> ⚠️ **Uwaga - anomia vs kontrola:** To pojęcia *przeciwne*. Anomia = brak skutecznych norm (Durkheim, Merton). Kontrola społeczna = skuteczne egzekwowanie norm. Jeśli w tekście pojawia się słowo „ład”, „spójność”, „ograniczenie dewiacji” - to kontrola, NIE anomia.","image":"img/wos-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":2,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 1. (0-1)<br>O jednym ze zjawisk społecznych<br>[Jest to] ogół społecznych oddziaływań, jak i pojedyncze działania, które wywołują<br>i wzmacniają konformizm członków grup lub społeczności wobec wartości, norm i wzorów<br>zachowań przyjętych w tych grupach lub społecznościach, a tym samym ograniczają<br>tendencje ich członków do dewiacji społecznej. […] [Służy zapewnianiu] wewnętrznej<br>spójności i ciągłości życia społecznego przez ochronę ładu normatywnego danej grupy lub<br>społeczności […].<br>Socjologia prawa. Główne problemy i postacie, red. A. Kojder, Z. Cywiński, Warszawa 2015, s. 153-154.<br>Zaznacz nazwę zjawiska społecznego opisanego w tekście.<br>A. anomia społeczna<br>B. kontrola społeczna<br>C. konformizm społeczny<br>D. stygmatyzacja społeczna</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 1. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Wykorzystanie<br>i tworzenie<br>informacji.<br>II. Rozpoznawanie<br>i rozwiązywanie<br>problemów.</p>\n<ol><li>Socjalizacja i kontrola społeczna. Zdający:</li><li>opisuje przejawy kontroli społecznej w życiu codziennym.</li></ol>\n<p>(III etap) 2. Życie społeczne. Zdający:</p>\n<ol><li>wyjaśnia na przykładach znaczenie podstawowych norm</li></ol>\n<p>współżycia między ludźmi, w tym wzajemności, odpowiedzialności<br>i zaufania.<br>Schemat punktowania<br>1 p. -<br>wskazanie poprawnej odpowiedzi.<br>0 p. -<br>inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br>Poprawna odpowiedź<br>B.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>B. kontrola społeczna</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - analiza definicji ze źródła</h4>\n<p>Fragment ze <em>Socjologii prawa</em> opisuje zjawisko po cechach:</p>\n<blockquote><em>„ogół społecznych oddziaływań […], które wywołują i wzmacniają konformizm członków grup lub społeczności wobec wartości, norm i wzorów zachowań przyjętych w tych grupach […], a tym samym ograniczają tendencje ich członków do dewiacji społecznej”</em></blockquote>\n<p>→ <strong>Wskazówki kluczowe:</strong></p>\n<ol><li><strong>„ogół społecznych oddziaływań”</strong> - to nie jest postawa pojedynczej osoby ani jednorazowe wydarzenie, lecz mechanizm grupowy.</li><li><strong>„wzmacniają konformizm […] wobec wartości, norm i wzorów zachowań”</strong> - celem jest dostosowanie jednostki do norm grupy.</li><li><strong>„ograniczają tendencje […] do dewiacji społecznej”</strong> - bezpośrednie przeciwdziałanie odstępstwom od normy.</li><li><strong>„zapewnianie wewnętrznej spójności i ciągłości życia społecznego”</strong> - funkcja systemowa.</li></ol>\n<p><strong>Wniosek:</strong> opis pasuje do <strong>kontroli społecznej</strong> - zespołu mechanizmów (formalnych i nieformalnych), przez które społeczeństwo egzekwuje przestrzeganie norm.</p>\n<h4>Sposób 2 - eliminacja błędnych pojęć</h4>\n<p>Każda z pozostałych opcji ma odrębną definicję, która NIE pasuje do opisu:</p>\n<ul><li><strong>Anomia społeczna</strong> (Émile Durkheim, Robert Merton) - stan rozkładu norm społecznych, brak jednoznacznych reguł postępowania. Tymczasem opis mówi o <strong>wzmacnianiu</strong> norm, a nie ich braku.</li><li><strong>Konformizm społeczny</strong> (Solomon Asch) - postawa jednostki polegająca na dostosowywaniu się do grupy. To <strong>skutek</strong> kontroli społecznej, nie sam mechanizm. Opis mówi o oddziaływaniach, które konformizm <em>wywołują</em>.</li><li><strong>Stygmatyzacja społeczna</strong> (Erving Goffman) - proces naznaczania jednostki etykietą (np. „przestępca”, „chory psychicznie”), prowadzący do wykluczenia. To wąski mechanizm reakcji na dewiację, nie ogół oddziaływań.</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - zadanie 1 (max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - odpowiedź B.<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź inna lub brak.</blockquote>\n<h4>Reference - kontrola społeczna w socjologii</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Kontrola społeczna (social control)</strong> - ogół metod, środków i mechanizmów, przez które grupa lub społeczeństwo wymusza na swych członkach zgodność z obowiązującymi normami i wartościami.<br><br><strong>Dwa typy:</strong><br>- <strong>Formalna</strong> - sankcje wynikające z prawa: kary sądowe, mandaty, regulaminy szkół/zakładów pracy.<br>- <strong>Nieformalna</strong> - sankcje pozaprawne: plotka, wstyd, ostracyzm, pochwała rodziny, mimika otoczenia.<br><br><strong>Funkcje (wg klasycznej socjologii):</strong><br>- zapewnianie ładu i spójności społecznej,<br>- przeciwdziałanie dewiacji,<br>- reprodukcja wartości grupowych w kolejnych pokoleniach.<br><br><strong>Klasyczni autorzy:</strong> Émile Durkheim (świadomość zbiorowa), Edward Ross (<em>Social Control</em>, 1901), Talcott Parsons (system społeczny).</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Opcja | Treść | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |<br>| A | anomia społeczna | Anomia = ROZKŁAD norm. Tekst opisuje WZMACNIANIE norm - przeciwieństwo anomii | Mylenie z anomią po słowie „społeczne” w obu nazwach |<br>| <strong>B</strong> | <strong>kontrola społeczna</strong> | <strong>POPRAWNA - ogół oddziaływań wymuszających konformizm wobec norm</strong> | - |<br>| C | konformizm społeczny | Konformizm to POSTAWA jednostki (skutek). Tekst opisuje MECHANIZM (przyczynę) | Pomylenie skutku z przyczyną - w tekście jest dosłownie słowo „konformizm”, ale jako efekt, nie zjawisko |<br>| D | stygmatyzacja społeczna | Stygmatyzacja to wąska forma reakcji na dewiację. Tekst opisuje OGÓŁ oddziaływań | Mylenie szczegółowego mechanizmu z całością systemu |</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga - pułapka C:</strong> W tekście pada słowo „konformizm”, co kusi uczniów do odpowiedzi C. Pamiętaj jednak, że tekst opisuje <em>oddziaływania, które wywołują konformizm</em> - czyli kontrolę społeczną, nie sam konformizm. Konformizm to postawa jednostki, kontrola społeczna to mechanizm grupowy go wywołujący.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga - anomia vs kontrola:</strong> To pojęcia <em>przeciwne</em>. Anomia = brak skutecznych norm (Durkheim, Merton). Kontrola społeczna = skuteczne egzekwowanie norm. Jeśli w tekście pojawia się słowo „ład”, „spójność”, „ograniczenie dewiacji” - to kontrola, NIE anomia.</blockquote>"}]}