Zadanie 13. (0-1)
O inicjatywie ustawodawczej - opis sytuacji fikcyjnej
Grupa 200 000 obywateli polskich mających czynne prawo wyborcze postanowiła wnieść
inicjatywę ustawodawczą w sprawie zmniejszenia liczby posłów do 200 oraz likwidacji
Senatu.
MWO_1R
Przepisy prawne Konstytucji RP
Art. 118.2. Inicjatywa ustawodawcza przysługuje również grupie co najmniej 100 000
obywateli mających prawo wybierania do Sejmu. Tryb postępowania w tej sprawie określa
ustawa.
Art. 235.1. Projekt ustawy o zmianie Konstytucji może przedłożyć co najmniej 1/5
ustawowej liczby posłów, Senat lub Prezydent Rzeczypospolitej.
Dz.U. 1997, nr 78, poz. 483, z późn. zm. (stan prawny na 7 marca 2017 r.).
Rozstrzygnij, czy przedstawiona inicjatywa obywatelska jest zgodna z Konstytucją RP.
Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do właściwego przepisu prawnego.
Rozstrzygnięcie -
Uzasadnienie -
Zadanie 13. (0-1)
I. Wykorzystanie
i tworzenie
informacji.
IV. Znajomość
zasad i procedur
demokracji.
V. Znajomość
podstaw ustroju
Rzeczypospolitej
Polskiej.
lokalnej, regionu, państwa oraz na poziomie globalnym; w miarę
możliwości uczestniczy w wybranym działaniu.
państwie można realizować inne formy demokracji.
\n(IV etap z.p.) 2. Prawo i sądy. Zdający:
\ni interpretuje proste przepisy prawne.
(III etap) 5. Udział obywateli w życiu publicznym. Zdający:
decyzje władz na poziomie lokalnym, krajowym, europejskim
i światowym.
Schemat punktowania
1 p. -
podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.
0 p. -
inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź
Rozstrzygnięcie - nie
Uzasadnienie - Kwestia podejmowana w projekcie ustawy wymaga zmiany Konstytucji RP,
w której określono liczbę posłów oraz istnienie Senatu RP, a art. 235 ustawy zasadniczej nie
przewiduje w takiej sytuacji możliwości inicjatywy obywatelskiej.
Rozstrzygnięcie - NIE, przedstawiona inicjatywa obywatelska nie jest zgodna z Konstytucją RP.
\nUzasadnienie:
Projekt obywatelski zakłada zmniejszenie liczby posłów do 200 oraz likwidację Senatu. Obie kwestie są uregulowane w samej Konstytucji RP (art. 96 ust. 1 - 460 posłów; art. 95 i 97 - istnienie Senatu), więc ich zmiana wymaga nowelizacji Konstytucji, a nie zwykłej ustawy. Tymczasem art. 235 ust. 1 Konstytucji RP stanowi, że projekt ustawy o zmianie Konstytucji może przedłożyć tylko:
Lista jest zamknięta - inicjatywa obywatelska NIE jest wymieniona. Art. 118 ust. 2 (inicjatywa 100 000 obywateli) dotyczy zwykłych ustaw, nie zmian Konstytucji. Dlatego grupa 200 000 obywateli nie może wnieść projektu zmieniającego Konstytucję.
\nKluczowe pytanie: czy zmiana liczby posłów i likwidacja Senatu wymagają zmiany Konstytucji?
\nArt. 96 ust. 1 Konstytucji RP:
\n„Sejm składa się z 460 posłów.”\n
→ Liczba 460 jest zapisana w Konstytucji, nie w zwykłej ustawie. Zmiana na 200 wymaga nowelizacji Konstytucji.
\nArt. 95 ust. 1 Konstytucji RP:
\n„Władzę ustawodawczą w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują Sejm i Senat.”\n
Art. 97 ust. 1 Konstytucji RP:
\n„Senat składa się ze 100 senatorów.”\n
→ Senat jest konstytucyjnym organem. Jego likwidacja wymaga nowelizacji Konstytucji.
\nWniosek: Obie kwestie z projektu obywatelskiego dotyczą materii konstytucyjnej, nie ustawowej.
\nW Polsce istnieją dwa odrębne tryby inicjatywy ustawodawczej:
\nInicjatywa przysługuje:
\nInicjatywa przysługuje:
\n→ Inicjatywa obywatelska NIE jest wymieniona w art. 235!
\nProcedura zmiany Konstytucji:
\n| Cecha | Art. 118 (zwykła ustawa) | Art. 235 (zmiana Konstytucji) |
| Materia | Wszystkie kwestie regulowane ustawami | TYLKO zmiana Konstytucji |
| Inicjatywa obywatelska | TAK (100 000 osób) | NIE |
| Inicjatywa posłów | 15 posłów lub komisja | Min. 92 posłów (1/5 × 460) |
| Inicjatywa Senatu | TAK | TAK |
| Inicjatywa Prezydenta | TAK | TAK |
| Inicjatywa rządu | TAK | NIE |
| Większość uchwalenia | Zwykła | 2/3 w Sejmie, bezwzględna w Senacie |
| Referendum | Tylko fakultatywne | Obowiązkowe, jeśli rozdz. I, II, XII |
→ Projekt obywatelski 200 000 osób mieści się w art. 118 ust. 2 (powyżej wymaganych 100 000), ALE jego materia (zmiana liczby posłów + Senat) wymaga art. 235.
→ Art. 235 NIE pozwala na inicjatywę obywatelską.
→ Niezgodność z Konstytucją.
📋 Klucz CKE - zadanie 13 (max 1 pkt):\n
- 1 pkt - rozstrzygnięcie „nie” + uzasadnienie wskazujące, że projekt dotyczy zmiany Konstytucji (art. 96/97), a art. 235 nie przewiduje inicjatywy obywatelskiej.
- 0 pkt - błędne rozstrzygnięcie („tak”), brak uzasadnienia, błędne uzasadnienie (np. „bo za mało obywateli” - ich liczba jest wystarczająca dla zwykłej ustawy).
Akceptowane elementy uzasadnienia:
- Powołanie art. 235 i wskazanie, że nie zawiera inicjatywy obywatelskiej.
- Wyjaśnienie, że projekt dotyczy MATERII KONSTYTUCYJNEJ.
- Odwołanie do art. 96 (liczba posłów = 460) lub art. 95/97 (istnienie Senatu).
Wykluczone uzasadnienia:
- „Za mało obywateli” - błąd, 200 000 > 100 000 (minimum dla zwykłej ustawy).
- „Niezgodne z prawem” bez konkretnego powołania artykułu.
📖 Inicjatywa ustawodawcza w polskim systemie:\n
Art. 118 Konstytucji RP - inicjatywa zwykłej ustawy:
> 1. Inicjatywa ustawodawcza przysługuje posłom, Senatowi, Prezydentowi Rzeczypospolitej i Radzie Ministrów.
> 2. Inicjatywa ustawodawcza przysługuje również grupie co najmniej 100 000 obywateli mających prawo wybierania do Sejmu. Tryb postępowania w tej sprawie określa ustawa.
Art. 235 Konstytucji RP - inicjatywa zmiany Konstytucji:
> 1. Projekt ustawy o zmianie Konstytucji może przedłożyć co najmniej 1/5 ustawowej liczby posłów, Senat lub Prezydent Rzeczypospolitej.
Inicjatywa ludowa - ustawa z 24 czerwca 1999 r. o wykonywaniu inicjatywy ustawodawczej przez obywateli (Dz.U. 1999 nr 62 poz. 688):
- Komitet inicjatywy ustawodawczej zakłada min. 15 obywateli.
- Zbieranie podpisów: 3 miesiące od zarejestrowania.
- Min. 100 000 podpisów obywateli z prawem wyborczym do Sejmu.
- Projekt po zebraniu podpisów trafia do Marszałka Sejmu - pierwsze czytanie w Sejmie.
- Sejm decyduje o losie projektu - nie ma obowiązku jego uchwalenia.
Najbardziej znane projekty obywatelskie w III RP:
- Inicjatywa „STOP aborcji” (2016, 2021) - postulat zaostrzenia ustawy aborcyjnej.
- „Ratujmy Kobiety” / „Aborcja jest OK” - postulat liberalizacji.
- „STOP pedofilii” (2019).
- Inicjatywa „Stop dyskryminacji wierzących”.
- „W obronie Państwa Polskiego” (różne lata).
Próby zmian Konstytucji w III RP:
- 2006: nieudana próba zmiany Konstytucji przez PiS i LPR (chcieli wpisać „małżeństwo = związek mężczyzny i kobiety”).
- 2010: nieudana próba doprecyzowania kompetencji prezydenta.
- 2017-2018: pomysł PiS o referendum konsultacyjnym w sprawie konstytucji - nie doszło do głosowania.
- Konstytucja RP od 1997 r. NIE BYŁA znowelizowana w sposób istotny (poza poprawkami technicznymi w 2006 i 2009 r.).
⚠️ Uwaga - błąd „za mało obywateli”: 200 000 > 100 000, więc liczbowo jest dobrze dla zwykłej ustawy. Błąd polega na MATERII - projekt dotyczy zmiany Konstytucji, gdzie inicjatywa obywatelska NIE jest dopuszczona. NIE PISZ „za mało obywateli”!\n
⚠️ Uwaga - uzasadnienie MUSI odwoływać się do przepisu: Klucz wymaga „odwołując się do właściwego przepisu prawnego”. Powołaj art. 235 (zamknięty katalog inicjatywy) lub art. 96/97 (że liczba posłów i Senat są w Konstytucji).\n
⚠️ Uwaga - rozróżnienie zwykłej ustawy a zmiany Konstytucji: To fundamentalna dystynkcja. Zwykłą ustawą NIE MOŻNA zmieniać Konstytucji. Konstytucja stoi NAD ustawami (zasada hierarchii źródeł prawa, art. 8 Konstytucji RP).\n
⚠️ Strategia analizy inicjatywy: (1) Sprawdź, co ma być zmienione. (2) Sprawdź, czy materia jest w Konstytucji, czy w ustawie. (3) Jeśli w Konstytucji → tylko podmioty z art. 235 mogą wnieść projekt zmiany."}]}