Zadanie 23. (0-1)
Fragmenty dokumentu międzynarodowego dotyczącego praw człowieka
[…] zważywszy, że Narody Zjednoczone przywróciły swą wiarę w podstawowe prawa
człowieka, godność i wartość jednostki oraz w równouprawnienie mężczyzn i kobiet, oraz
wyraziły swe zdecydowanie popierania postępu społecznego i poprawy warunków życia
w większej wolności, […] Zgromadzenie Ogólne ogłasza uroczyście […] [niniejszy
dokument] jako wspólny najwyższy cel wszystkich ludów i wszystkich narodów […].
MWO_1R
Art. 3. Każdy człowiek ma prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa swej osoby.
Art. 8. Każdy człowiek ma prawo do skutecznego odwoływania się do kompetentnych sądów
krajowych przeciw czynom stanowiącym pogwałcenie podstawowych praw przyznanych mu
przez konstytucję lub przez prawo.
Art. 25.1. Każdy człowiek ma prawo do stopy życiowej zapewniającej zdrowie i dobrobyt
jego i jego rodziny […].
www.unic.un.org.pl
Podaj nazwę dokumentu międzynarodowego, w którym zamieszczono przedstawione
fragmenty.
Zadanie 23. (0-1)
I. Wykorzystanie
i tworzenie
informacji.
(IV etap z.p.)
VI. Znajomość
praw człowieka
i sposobów ich
ochrony.
Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka oraz Międzynarodowych
Paktów Praw Człowieka Narodów Zjednoczonych.
(IV etap z.p.) 5. Prawa człowieka. Zdający:
wymienia najważniejsze dokumenty z tym związane;
\nCzłowieka, Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Konwencji
o Prawach Dziecka.
Schemat punktowania
1 p. -
podanie poprawnej odpowiedzi.
0 p. -
inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
Powszechna Deklaracja Praw Człowieka
Nazwa dokumentu - Powszechna Deklaracja Praw Człowieka (PDPCz)
\nFragment zawiera cztery charakterystyczne elementy wskazujące na Powszechną Deklarację Praw Człowieka (ONZ, 10 grudnia 1948):
\n„Narody Zjednoczone przywróciły swą wiarę w podstawowe prawa człowieka, godność i wartość jednostki oraz w równouprawnienie mężczyzn i kobiet”\n
→ Dokument wystawiony przez ONZ (Narody Zjednoczone). To eliminuje dokumenty regionalne (Rada Europy, UE).
\n„Zgromadzenie Ogólne ogłasza uroczyście […] [niniejszy dokument]”\n
→ Zgromadzenie Ogólne ONZ to organ uchwalający Powszechną Deklarację. Sygnatura wystawcy + nazwa „ogłosić uroczyście” pasuje dokładnie do PDPCz.
\n„jako wspólny najwyższy cel wszystkich ludów i wszystkich narodów”\n
→ To cytat z preambuły Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka. Klasyczne sformułowanie aspiracyjne (deklaracja jako wzorzec moralny, nie traktat wiążący).
\n„Art. 3. Każdy człowiek ma prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa swej osoby.”\n
„Art. 8. Każdy człowiek ma prawo do skutecznego odwoływania się do kompetentnych sądów krajowych […]”
„Art. 25.1. Każdy człowiek ma prawo do stopy życiowej zapewniającej zdrowie i dobrobyt jego i jego rodziny […]”
→ To dosłowne cytaty z PDPCz:
\nWniosek: Wszystkie 4 wskazówki jednoznacznie wskazują na Powszechną Deklarację Praw Człowieka.
\n| Dokument | Wystawca | Rok | Czy pasuje? |
| Powszechna Deklaracja Praw Człowieka | ONZ - Zgromadzenie Ogólne | 10 XII 1948 | TAK - pełne dopasowanie |
| Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych (MPPOiP) | ONZ | 1966 | NIE - to traktat wiążący, nie deklaracja |
| Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych (MPPGSiK) | ONZ | 1966 | NIE - to traktat wiążący |
| Konwencja o Prawach Dziecka | ONZ | 1989 | NIE - dotyczy dzieci, nie wszystkich |
| Europejska Konwencja Praw Człowieka (EKPC) | Rada Europy | 1950 | NIE - to konwencja regionalna, wystawca Rada Europy |
| Karta Praw Podstawowych UE | UE | 2000 | NIE - to akt UE |
| Karta Narodów Zjednoczonych | ONZ | 1945 | NIE - to dokument założycielski ONZ, nie deklaracja praw |
→ Tylko PDPCz pasuje (wystawca = Zgromadzenie Ogólne ONZ; charakter = uroczyste ogłoszenie; treść = klasyczne prawa I i II generacji).
\nPowszechna Deklaracja Praw Człowieka uchwalona 10 grudnia 1948 r. przez Zgromadzenie Ogólne ONZ rezolucją 217 (III). Głosowanie:
\nKontekst:
\nCharakter prawny:
\n📋 Klucz CKE - zadanie 23 (max 1 pkt):\n
- 1 pkt - odpowiedź „Powszechna Deklaracja Praw Człowieka”.
- 0 pkt - inna odpowiedź lub brak.
Akceptowane warianty:
- „Powszechna Deklaracja Praw Człowieka”
- „PDPCz”
- „Universal Declaration of Human Rights” (forma angielska - raczej nieakceptowana w PL kluczu)
- „Deklaracja Praw Człowieka ONZ”
Wykluczone:
- „Karta Narodów Zjednoczonych” (to dokument założycielski ONZ z 1945, nie deklaracja praw)
- „Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych” (1966, traktat wiążący)
- „Europejska Konwencja Praw Człowieka” (1950, regionalna)
- „Konwencja o Prawach Dziecka” (1989, dla dzieci)
- „Karta Praw Podstawowych UE” (UE, 2000)
📖 Powszechna Deklaracja Praw Człowieka (Universal Declaration of Human Rights, UDHR):\n
Wystawca: Organizacja Narodów Zjednoczonych, Zgromadzenie Ogólne
Data uchwalenia: 10 grudnia 1948 r., Paryż
Forma: rezolucja 217 (III) Zgromadzenia Ogólnego (uchwała, NIE traktat)
Liczba artykułów: 30
Struktura PDPCz:
- Preambuła - uzasadnienie historyczne, odniesienie do okrucieństw II wojny
- Art. 1-2 - zasady ogólne (godność, równość, zakaz dyskryminacji)
- Art. 3-21 - prawa I generacji (osobiste i polityczne):
- Art. 3: życie, wolność, bezpieczeństwo
- Art. 4: zakaz niewolnictwa
- Art. 5: zakaz tortur
- Art. 6-11: prawa procesowe (osobowość prawna, równość, sąd, domniemanie niewinności)
- Art. 12: prywatność, godność
- Art. 13: swoboda przemieszczania się
- Art. 14: prawo do azylu
- Art. 15: prawo do obywatelstwa
- Art. 16: małżeństwo i rodzina
- Art. 17: własność
- Art. 18: wolność myśli, sumienia, religii
- Art. 19: wolność słowa
- Art. 20: wolność zgromadzeń i zrzeszania się
- Art. 21: prawo do udziału w rządzie
- Art. 22-27 - prawa II generacji (socjalne, gospodarcze, kulturalne):
- Art. 22: zabezpieczenie społeczne
- Art. 23: prawo do pracy
- Art. 24: prawo do wypoczynku
- Art. 25: prawo do stopy życiowej (zdrowie, mieszkanie, opieka)
- Art. 26: prawo do nauki
- Art. 27: udział w kulturze
- Art. 28-30 - uwagi końcowe (porządek międzynarodowy, obowiązki, granice praw)
Trzy generacje praw człowieka (Karel Vasak, 1979):
1. I generacja - osobiste i polityczne (wolność słowa, prawo do życia, prawa wyborcze). Źródło: oświecenie, XVIII w. Główny obowiązek państwa: NIE ingerować (negatywne).
2. II generacja - gospodarcze, socjalne, kulturalne (praca, zabezpieczenie, nauka). Źródło: XIX w., ruchy robotnicze. Główny obowiązek państwa: zapewnić (pozytywne).
3. III generacja - solidarnościowe, kolektywne (pokój, środowisko, rozwój). Źródło: II połowa XX w. Główny obowiązek: cała społeczność międzynarodowa.
PDPCz zawiera prawa I i II generacji. Prawa III generacji rozwinięte w późniejszych dokumentach (Karta NZ 1945 art. 1, Deklaracja Sztokholmska 1972 środowisko, Pakt o prawie do rozwoju 1986).
Ważne traktaty wynikające z PDPCz:
1. Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych (MPPOiP) - 1966, wszedł 1976. Prawa I generacji jako WIĄŻĄCY traktat. Polska ratyfikowała 1977.
2. Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych (MPPGSiK) - 1966, wszedł 1976. Prawa II generacji jako WIĄŻĄCY traktat. Polska ratyfikowała 1977.
3. Razem PDPCz + 2 pakty = Międzynarodowa Karta Praw Człowieka (International Bill of Human Rights).
Dzień Praw Człowieka: 10 grudnia (rocznica uchwalenia PDPCz).
⚠️ Uwaga - PDPCz vs paktów ONZ (1966): PDPCz to DEKLARACJA (niewiążąca, soft law). Pakty z 1966 to TRAKTATY (wiążące, hard law). W tekście słowo „ogłasza uroczyście” + „wspólny cel” = deklaracja (PDPCz), nie traktat.\n
⚠️ Uwaga - PDPCz vs EKPC: Powszechna Deklaracja = GLOBALNA (ONZ). Europejska Konwencja = REGIONALNA (Rada Europy, tylko państwa europejskie). Tekst mówi „Narody Zjednoczone” + „Zgromadzenie Ogólne” = ONZ, czyli PDPCz.\n
⚠️ Uwaga - PDPCz vs Karta NZ: Karta NZ (1945) to dokument założycielski ONZ - określa cele i strukturę organizacji. PDPCz (1948) to deklaracja praw człowieka. To dwa różne dokumenty, choć oba wystawiane przez ONZ.\n
⚠️ Strategia identyfikacji dokumentów praw człowieka: Sprawdź (1) wystawcę - ONZ globalnie / Rada Europy regionalnie / UE / pojedyncze państwa. (2) Datę - 1948 PDPCz, 1950 EKPC, 1966 pakty, 1989 Konwencja o Prawach Dziecka, 2000 KPP UE. (3) Charakter - deklaracja (niewiążąca) vs konwencja/pakt (wiążące)."}]}