{"id":"wos-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/7","paper_id":"wos-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"7","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7. (0-1)\nRysunek satyryczny\nMer - szef administracji terenowej, na ogół samorządowej i miejskiej; urząd występujący\nw wielu państwach świata, m.in. w Tunezji, Kirgistanie, Hondurasie, Kanadzie i Rosji.\nNa podstawie: old.tygodniksiedlecki.com\nWyjaśnij problem zilustrowany na rysunku satyrycznym.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 7. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nII. Rozpoznawanie\ni rozwiązywanie\nproblemów.\nIV. Znajomość\nzasad i procedur\ndemokracji.\n15. Demokracja - zasady i procedury. Zdający:\n7) rozpoznaje przejawy łamania zasad i procedur demokratycznych\nw życiu publicznym - w państwie, społeczności lokalnej i życiu\nszkoły.\n22. Współczesna demokracja w Polsce i na świecie - problemy\ni zagrożenia. Zdający:\n3) omawia na przykładach patologie życia publicznego (np. korupcja,\nnepotyzm, klientelizm) i wyjaśnia, dlaczego wpływają one\ndestrukcyjnie na życie publiczne.\n(III etap) 11. Rzeczpospolita Polska jako demokracja konstytucyjna.\nZdający:\n4) wyszukuje w środkach masowego przekazu i analizuje przykład\npatologii życia publicznego w Polsce.\nSchemat punktowania\n1 p. - podanie poprawnej odpowiedzi.\n0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nNa rysunku przedstawiono problem nepotyzmu, o czym świadczy faworyzowanie członków\nwłasnej rodziny przy obsadzaniu stanowisk.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nNa rysunku satyrycznym przedstawiono problem **nepotyzmu** - patologii w obsadzaniu stanowisk w administracji samorządowej, polegającej na **faworyzowaniu członków własnej rodziny** przy zatrudnianiu w urzędzie. Świadczy o tym **tytuł rysunku „DRZEWO GENEALOGICZNE”** oraz **podobne rysy twarzy** wszystkich pracowników urzędu, co sugeruje, że są oni spokrewnieni z merem (szefem administracji).\n\n## Sposób 1 - analiza elementów rysunku satyrycznego\n\n### Element 1: tytuł „DRZEWO GENEALOGICZNE”\n\n**Drzewo genealogiczne** = graficzne przedstawienie pokrewieństwa członków rodziny. Tymczasem rysunek przedstawia **strukturę organizacyjną urzędu** (mer + podlegli mu pracownicy). Połączenie tych dwóch elementów (struktura urzędu zatytułowana jak rodzina) jest **kluczowym chwytem satyrycznym** - sugeruje, że urząd faktycznie funkcjonuje jak rodzina.\n\n### Element 2: hierarchia ze szczytem przy MERZE\n\nNa szczycie schematu znajduje się **MER** (szef administracji terenowej). Pod nim:\n- pierwszy szczebel (6 stanowisk): DYREKTOR URZĘDU MIASTA, GŁÓWNA KSIĘGOWA, Z-CA MERA, RADNY (×2), RADCA PRAWNY;\n- drugi szczebel (5 stanowisk): KIEROWNIK WYDZIAŁU (×2), KADROWA, RZECZNIK PRASOWY, PEŁNOMOCNIK ds. ROZWOJU.\n\n→ Wszystkie te stanowiska teoretycznie powinny być obsadzane w trybie **konkursowym** (zwłaszcza dyrektor, główna księgowa, kierownik wydziału - to stanowiska wymagające kwalifikacji w służbie cywilnej).\n\n### Element 3: podobne rysy twarzy wszystkich pracowników\n\n> *„Wszyscy pracownicy mają podobne rysy twarzy.”*\n\n→ To **wizualny dowód pokrewieństwa**. Karykaturzysta sugeruje, że wszyscy pracownicy urzędu są **członkami jednej rodziny** - mera. Każde stanowisko, od księgowej po radcę prawnego, obsadzone zostało krewnym.\n\n### Element 4: kontekst „mera” w państwach\n\n> *„Mer - szef administracji terenowej, na ogół samorządowej i miejskiej; urząd występujący w wielu państwach świata, m.in. w Tunezji, Kirgistanie, Hondurasie, Kanadzie i Rosji.”*\n\n→ Pojęcie **„mera”** w Polsce nie jest stosowane (mamy wójta, burmistrza, prezydenta miasta), ale rysunek jest **uniwersalny** - krytykuje patologię, która istnieje w wielu krajach świata.\n\n## Sposób 2 - definicja nepotyzmu i jego mechanizmy\n\n**Nepotyzm** (łac. *nepos* = wnuk, bratanek) = faworyzowanie krewnych przy obsadzaniu stanowisk publicznych lub przyznawaniu kontraktów. Praktyka tak stara, jak instytucje publiczne - termin wywodzi się od średniowiecznych papieży obsadzających „bratanków” (eufemizm na nieślubnych synów) w urzędach kościelnych.\n\n**Charakterystyka nepotyzmu na rysunku:**\n1. **Wszystkie kluczowe stanowiska** obsadzone krewnymi mera.\n2. Pokrewieństwo zastępuje **kompetencje** (nikt z pracowników nie wyróżnia się - wszyscy podobni).\n3. **Hierarchia rodzinna = hierarchia urzędowa** - krewni najbliżsi (np. żona, dziecko) na najwyższych stanowiskach.\n\n**Skutki nepotyzmu:**\n- spadek **kompetencji urzędu** (krewny ≠ specjalista),\n- **utrwalanie patologii** (krewni nie kontrolują się nawzajem),\n- **utrata zaufania obywateli** do administracji,\n- ułatwienie **korupcji i klientelizmu**.\n\n## Sposób 3 - pokrewne patologie (kontrast)\n\nKlucz CKE oczekuje słowa **„nepotyzm”**, ale warto znać blisko podobne pojęcia:\n\n| Patologia | Definicja | Czy pasuje do rysunku? |\n| **Nepotyzm** | Faworyzowanie krewnych przy obsadzie stanowisk | **TAK - pełne dopasowanie** (rodzina + urząd) |\n| Kumoterstwo | Faworyzowanie znajomych, kolegów, „swoich” (nie rodziny) | Częściowo, ale podobne rysy = rodzina, nie znajomi |\n| Klientelizm | Wymiana usług/przywilejów za poparcie polityczne | Nie dotyczy - to systemowy mechanizm wyborczy |\n| Korupcja | Łapówki, sprzedaż decyzji za pieniądze | Nie wynika z rysunku |\n| Patronaż polityczny | Mianowanie zwolenników partii do administracji | Nie wynika z rysunku (brak symboli partyjnych) |\n\n→ Tylko **nepotyzm** pasuje precyzyjnie: rodzina + obsada stanowisk.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - zadanie 7 (max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - uczeń wyjaśnia, że na rysunku przedstawiono problem **nepotyzmu**, ze wskazaniem, że dotyczy on faworyzowania członków rodziny przy obsadzaniu stanowisk w urzędzie.\n> - **0 pkt** - błędna identyfikacja problemu (np. „korupcja”, „lenistwo urzędników”), tylko nazwa bez wyjaśnienia.\n>\n> **Akceptowane warianty nazwy zjawiska:** „nepotyzm”, „nepotyzm w administracji”, „kumoterstwo rodzinne”.\n>\n> **Wymagane elementy wyjaśnienia (co najmniej jeden):**\n> - faworyzowanie krewnych / rodziny,\n> - obsadzanie stanowisk w urzędzie krewnymi mera,\n> - rodzinna struktura urzędu (tytuł „drzewo genealogiczne”),\n> - identyczne rysy twarzy = pokrewieństwo wszystkich pracowników.\n>\n> **Wykluczone:** ogólne stwierdzenia („patologia w urzędzie”, „nie tak powinno być”) bez konkretnej nazwy zjawiska.\n\n## Reference - nepotyzm w Polsce i regulacje prawne\n\n> 📖 **Nepotyzm w polskim prawie samorządowym:**\n> - **Art. 26 ust. 4 Ustawy o pracownikach samorządowych** (Dz.U. 2008): pracownicy samorządowi pozostający w stosunku pokrewieństwa (małżonkowie, krewni, powinowaci do drugiego stopnia) **NIE mogą być zatrudniani na stanowiskach, na których są względem siebie w stosunku zależności służbowej**.\n> - Naruszenie = podstawa do uchylenia umowy o pracę i kara dyscyplinarna.\n>\n> **Inne instrumenty antynepotyzmowe:**\n> - **Oświadczenia majątkowe** wójtów/burmistrzów/radnych (jawne).\n> - **Konkursy na stanowiska kierownicze** w służbie cywilnej.\n> - **Centralne Biuro Antykorupcyjne (CBA)** - kontrola obsady stanowisk.\n> - **Najwyższa Izba Kontroli (NIK)** - kontrola finansów samorządów, wykrywanie nieprawidłowości.\n>\n> **Głośne przypadki nepotyzmu w Polsce po 1989:**\n> - „Afera taśmowa” w samorządach (różne lata) - nagrania urzędników rozmawiających o zatrudnianiu krewnych.\n> - Raporty NIK o zatrudnianiu w spółkach komunalnych (np. 2010s).\n>\n> **Tło europejskie:**\n> - Art. 19 Traktatu o funkcjonowaniu UE: zakaz dyskryminacji w zatrudnieniu w administracji publicznej.\n> - Rekomendacje Rady Europy / OECD przeciwko nepotyzmowi.\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Uwaga - pułapka „korupcja”:** Korupcja to dawanie/branie łapówek. Rysunek NIE pokazuje wymiany pieniężnej, tylko pokrewieństwo. → To NIE jest korupcja, to nepotyzm.\n\n> ⚠️ **Uwaga - kumoterstwo vs nepotyzm:** Kumoterstwo to faworyzowanie znajomych/kolegów (nie rodziny). Klucz CKE w tym zadaniu może akceptować obie nazwy, ALE „nepotyzm” jest precyzyjniejszy (rysunek wskazuje na pokrewieństwo, nie znajomości).\n\n> ⚠️ **Uwaga - wyjaśnienie MUSI wskazać mechanizm:** Sama nazwa „nepotyzm” może nie wystarczyć - klucz oczekuje uzasadnienia (drzewo genealogiczne + podobne rysy = krewni; obsadzanie stanowisk członkami rodziny = istota nepotyzmu).\n\n> ⚠️ **Strategia analizy rysunku satyrycznego:** (1) Identyfikuj tytuł/podpis (tu „drzewo genealogiczne”), (2) Analizuj postacie (tu identyczne rysy = krewni), (3) Łącz w jeden problem (rodzina + urząd = nepotyzm). Klucz CKE zawsze oczekuje sformułowania problemu, nie tylko opisu rysunku.","image":"img/wos-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-7.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 7. (0-1)<br>Rysunek satyryczny<br>Mer - szef administracji terenowej, na ogół samorządowej i miejskiej; urząd występujący<br>w wielu państwach świata, m.in. w Tunezji, Kirgistanie, Hondurasie, Kanadzie i Rosji.<br>Na podstawie: old.tygodniksiedlecki.com<br>Wyjaśnij problem zilustrowany na rysunku satyrycznym.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 7. (0-1)<br>I. Wykorzystanie<br>i tworzenie<br>informacji.<br>II. Rozpoznawanie<br>i rozwiązywanie<br>problemów.<br>IV. Znajomość<br>zasad i procedur<br>demokracji.</p>\n<ol><li>Demokracja - zasady i procedury. Zdający:</li><li>rozpoznaje przejawy łamania zasad i procedur demokratycznych</li></ol>\n<p>w życiu publicznym - w państwie, społeczności lokalnej i życiu<br>szkoły.</p>\n<ol><li>Współczesna demokracja w Polsce i na świecie - problemy</li></ol>\n<p>i zagrożenia. Zdający:</p>\n<ol><li>omawia na przykładach patologie życia publicznego (np. korupcja,</li></ol>\n<p>nepotyzm, klientelizm) i wyjaśnia, dlaczego wpływają one<br>destrukcyjnie na życie publiczne.<br>(III etap) 11. Rzeczpospolita Polska jako demokracja konstytucyjna.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>wyszukuje w środkach masowego przekazu i analizuje przykład</li></ol>\n<p>patologii życia publicznego w Polsce.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - podanie poprawnej odpowiedzi.<br>0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br>Przykładowa odpowiedź<br>Na rysunku przedstawiono problem nepotyzmu, o czym świadczy faworyzowanie członków<br>własnej rodziny przy obsadzaniu stanowisk.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Na rysunku satyrycznym przedstawiono problem <strong>nepotyzmu</strong> - patologii w obsadzaniu stanowisk w administracji samorządowej, polegającej na <strong>faworyzowaniu członków własnej rodziny</strong> przy zatrudnianiu w urzędzie. Świadczy o tym <strong>tytuł rysunku „DRZEWO GENEALOGICZNE”</strong> oraz <strong>podobne rysy twarzy</strong> wszystkich pracowników urzędu, co sugeruje, że są oni spokrewnieni z merem (szefem administracji).</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza elementów rysunku satyrycznego</h4>\n<h5>Element 1: tytuł „DRZEWO GENEALOGICZNE”</h5>\n<p><strong>Drzewo genealogiczne</strong> = graficzne przedstawienie pokrewieństwa członków rodziny. Tymczasem rysunek przedstawia <strong>strukturę organizacyjną urzędu</strong> (mer + podlegli mu pracownicy). Połączenie tych dwóch elementów (struktura urzędu zatytułowana jak rodzina) jest <strong>kluczowym chwytem satyrycznym</strong> - sugeruje, że urząd faktycznie funkcjonuje jak rodzina.</p>\n<h5>Element 2: hierarchia ze szczytem przy MERZE</h5>\n<p>Na szczycie schematu znajduje się <strong>MER</strong> (szef administracji terenowej). Pod nim:</p>\n<ul><li>pierwszy szczebel (6 stanowisk): DYREKTOR URZĘDU MIASTA, GŁÓWNA KSIĘGOWA, Z-CA MERA, RADNY (×2), RADCA PRAWNY;</li><li>drugi szczebel (5 stanowisk): KIEROWNIK WYDZIAŁU (×2), KADROWA, RZECZNIK PRASOWY, PEŁNOMOCNIK ds. ROZWOJU.</li></ul>\n<p>→ Wszystkie te stanowiska teoretycznie powinny być obsadzane w trybie <strong>konkursowym</strong> (zwłaszcza dyrektor, główna księgowa, kierownik wydziału - to stanowiska wymagające kwalifikacji w służbie cywilnej).</p>\n<h5>Element 3: podobne rysy twarzy wszystkich pracowników</h5>\n<blockquote><em>„Wszyscy pracownicy mają podobne rysy twarzy.”</em></blockquote>\n<p>→ To <strong>wizualny dowód pokrewieństwa</strong>. Karykaturzysta sugeruje, że wszyscy pracownicy urzędu są <strong>członkami jednej rodziny</strong> - mera. Każde stanowisko, od księgowej po radcę prawnego, obsadzone zostało krewnym.</p>\n<h5>Element 4: kontekst „mera” w państwach</h5>\n<blockquote><em>„Mer - szef administracji terenowej, na ogół samorządowej i miejskiej; urząd występujący w wielu państwach świata, m.in. w Tunezji, Kirgistanie, Hondurasie, Kanadzie i Rosji.”</em></blockquote>\n<p>→ Pojęcie <strong>„mera”</strong> w Polsce nie jest stosowane (mamy wójta, burmistrza, prezydenta miasta), ale rysunek jest <strong>uniwersalny</strong> - krytykuje patologię, która istnieje w wielu krajach świata.</p>\n<h4>Sposób 2 - definicja nepotyzmu i jego mechanizmy</h4>\n<p><strong>Nepotyzm</strong> (łac. <em>nepos</em> = wnuk, bratanek) = faworyzowanie krewnych przy obsadzaniu stanowisk publicznych lub przyznawaniu kontraktów. Praktyka tak stara, jak instytucje publiczne - termin wywodzi się od średniowiecznych papieży obsadzających „bratanków” (eufemizm na nieślubnych synów) w urzędach kościelnych.</p>\n<p><strong>Charakterystyka nepotyzmu na rysunku:</strong></p>\n<ol><li><strong>Wszystkie kluczowe stanowiska</strong> obsadzone krewnymi mera.</li><li>Pokrewieństwo zastępuje <strong>kompetencje</strong> (nikt z pracowników nie wyróżnia się - wszyscy podobni).</li><li><strong>Hierarchia rodzinna = hierarchia urzędowa</strong> - krewni najbliżsi (np. żona, dziecko) na najwyższych stanowiskach.</li></ol>\n<p><strong>Skutki nepotyzmu:</strong></p>\n<ul><li>spadek <strong>kompetencji urzędu</strong> (krewny ≠ specjalista),</li><li><strong>utrwalanie patologii</strong> (krewni nie kontrolują się nawzajem),</li><li><strong>utrata zaufania obywateli</strong> do administracji,</li><li>ułatwienie <strong>korupcji i klientelizmu</strong>.</li></ul>\n<h4>Sposób 3 - pokrewne patologie (kontrast)</h4>\n<p>Klucz CKE oczekuje słowa <strong>„nepotyzm”</strong>, ale warto znać blisko podobne pojęcia:</p>\n<p>| Patologia | Definicja | Czy pasuje do rysunku? |<br>| <strong>Nepotyzm</strong> | Faworyzowanie krewnych przy obsadzie stanowisk | <strong>TAK - pełne dopasowanie</strong> (rodzina + urząd) |<br>| Kumoterstwo | Faworyzowanie znajomych, kolegów, „swoich” (nie rodziny) | Częściowo, ale podobne rysy = rodzina, nie znajomi |<br>| Klientelizm | Wymiana usług/przywilejów za poparcie polityczne | Nie dotyczy - to systemowy mechanizm wyborczy |<br>| Korupcja | Łapówki, sprzedaż decyzji za pieniądze | Nie wynika z rysunku |<br>| Patronaż polityczny | Mianowanie zwolenników partii do administracji | Nie wynika z rysunku (brak symboli partyjnych) |</p>\n<p>→ Tylko <strong>nepotyzm</strong> pasuje precyzyjnie: rodzina + obsada stanowisk.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - zadanie 7 (max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - uczeń wyjaśnia, że na rysunku przedstawiono problem <strong>nepotyzmu</strong>, ze wskazaniem, że dotyczy on faworyzowania członków rodziny przy obsadzaniu stanowisk w urzędzie.<br>- <strong>0 pkt</strong> - błędna identyfikacja problemu (np. „korupcja”, „lenistwo urzędników”), tylko nazwa bez wyjaśnienia.<br><br><strong>Akceptowane warianty nazwy zjawiska:</strong> „nepotyzm”, „nepotyzm w administracji”, „kumoterstwo rodzinne”.<br><br><strong>Wymagane elementy wyjaśnienia (co najmniej jeden):</strong><br>- faworyzowanie krewnych / rodziny,<br>- obsadzanie stanowisk w urzędzie krewnymi mera,<br>- rodzinna struktura urzędu (tytuł „drzewo genealogiczne”),<br>- identyczne rysy twarzy = pokrewieństwo wszystkich pracowników.<br><br><strong>Wykluczone:</strong> ogólne stwierdzenia („patologia w urzędzie”, „nie tak powinno być”) bez konkretnej nazwy zjawiska.</blockquote>\n<h4>Reference - nepotyzm w Polsce i regulacje prawne</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Nepotyzm w polskim prawie samorządowym:</strong><br>- <strong>Art. 26 ust. 4 Ustawy o pracownikach samorządowych</strong> (Dz.U. 2008): pracownicy samorządowi pozostający w stosunku pokrewieństwa (małżonkowie, krewni, powinowaci do drugiego stopnia) <strong>NIE mogą być zatrudniani na stanowiskach, na których są względem siebie w stosunku zależności służbowej</strong>.<br>- Naruszenie = podstawa do uchylenia umowy o pracę i kara dyscyplinarna.<br><br><strong>Inne instrumenty antynepotyzmowe:</strong><br>- <strong>Oświadczenia majątkowe</strong> wójtów/burmistrzów/radnych (jawne).<br>- <strong>Konkursy na stanowiska kierownicze</strong> w służbie cywilnej.<br>- <strong>Centralne Biuro Antykorupcyjne (CBA)</strong> - kontrola obsady stanowisk.<br>- <strong>Najwyższa Izba Kontroli (NIK)</strong> - kontrola finansów samorządów, wykrywanie nieprawidłowości.<br><br><strong>Głośne przypadki nepotyzmu w Polsce po 1989:</strong><br>- „Afera taśmowa” w samorządach (różne lata) - nagrania urzędników rozmawiających o zatrudnianiu krewnych.<br>- Raporty NIK o zatrudnianiu w spółkach komunalnych (np. 2010s).<br><br><strong>Tło europejskie:</strong><br>- Art. 19 Traktatu o funkcjonowaniu UE: zakaz dyskryminacji w zatrudnieniu w administracji publicznej.<br>- Rekomendacje Rady Europy / OECD przeciwko nepotyzmowi.</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga - pułapka „korupcja”:</strong> Korupcja to dawanie/branie łapówek. Rysunek NIE pokazuje wymiany pieniężnej, tylko pokrewieństwo. → To NIE jest korupcja, to nepotyzm.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga - kumoterstwo vs nepotyzm:</strong> Kumoterstwo to faworyzowanie znajomych/kolegów (nie rodziny). Klucz CKE w tym zadaniu może akceptować obie nazwy, ALE „nepotyzm” jest precyzyjniejszy (rysunek wskazuje na pokrewieństwo, nie znajomości).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga - wyjaśnienie MUSI wskazać mechanizm:</strong> Sama nazwa „nepotyzm” może nie wystarczyć - klucz oczekuje uzasadnienia (drzewo genealogiczne + podobne rysy = krewni; obsadzanie stanowisk członkami rodziny = istota nepotyzmu).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Strategia analizy rysunku satyrycznego:</strong> (1) Identyfikuj tytuł/podpis (tu „drzewo genealogiczne”), (2) Analizuj postacie (tu identyczne rysy = krewni), (3) Łącz w jeden problem (rodzina + urząd = nepotyzm). Klucz CKE zawsze oczekuje sformułowania problemu, nie tylko opisu rysunku.</blockquote>"}]}