Zadanie 8. (0-1)
O jednej z ideologii
Naród zatem to nie tyle konglomerat jednostek mieszkających na określonym terytorium, ile
organiczny związek pokoleń przeszłych, teraźniejszych i przyszłych. U podstaw tej koncepcji
tkwił naturalizm, głoszący przywiązanie do tradycji historycznej. Jej antyindywidualizm
wyrażał się w odrzuceniu [jeszcze w XVIII wieku] umowy społecznej jako źródła władzy.
Naród jest odwiecznie związany z państwem; jest on ideą ciągu tradycji. Jednostka jest
nieśmiertelna, ale ma wartość tylko jako cząstka całości.
H. Olszewski, M. Zmierczak, Historia doktryn polityczno-prawnych, Poznań 1994, s. 203.
Podaj nazwę ideologii, której założenia opisano w tekście.
MWO_1R
Zadanie 8. (0-1)
I. Wykorzystanie
i tworzenie
informacji.
IV. Znajomość
zasad i procedur
demokracji.
i polityczną.
\n(chrześcijańska demokracja, konserwatyzm, liberalizm, nacjonalizm,
socjaldemokracja, socjalizm).
teistyczna, umowy społecznej, podboju, marksistowska).
Schemat punktowania
1 p. -
podanie poprawnej odpowiedzi.
0 p. -
inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
konserwatyzm
Nazwa ideologii - konserwatyzm
\nFragment zawiera pięć charakterystycznych cech konserwatyzmu, które wprost prowadzą do identyfikacji:
\n„Naród […] to […] organiczny związek pokoleń przeszłych, teraźniejszych i przyszłych.”\n
→ Organicyzm = naród jako żywy organizm, w którym poszczególne pokolenia są częścią całości. To kanon konserwatyzmu (Edmund Burke, Rozważania o rewolucji we Francji, 1790).
\n„U podstaw tej koncepcji tkwił naturalizm, głoszący przywiązanie do tradycji historycznej.”\n
→ Naturalizm + przywiązanie do tradycji historycznej = klasyczna postawa konserwatywna. Społeczeństwo jest produktem długiego rozwoju, nie aktem racjonalnej konstrukcji.
\n„Jej antyindywidualizm wyrażał się w odrzuceniu [jeszcze w XVIII wieku] umowy społecznej jako źródła władzy.”\n
→ Konserwatyzm odrzuca liberalną i kontraktualistyczną teorię umowy społecznej (Hobbes, Locke, Rousseau), według której władza pochodzi z dobrowolnej umowy obywateli. Dla konserwatystów władza ma źródło w tradycji, Bogu, naturze rzeczy - nie w racjonalnej decyzji.
\n„Naród jest odwiecznie związany z państwem; jest on ideą ciągu tradycji.”\n
→ Konserwatywna koncepcja, że państwo i naród to organiczna jedność wyrosła z tradycji, nie z umowy. Państwo nie jest „nocnym stróżem” (liberalizm) ani narzędziem klasy (marksizm), tylko gwarantem ciągu tradycji.
\n„Jednostka jest nieśmiertelna, ale ma wartość tylko jako cząstka całości.”\n
→ Holizm konserwatywny: jednostka jest ważna, ale jej wartość pochodzi z bycia częścią narodu/wspólnoty. Przeciwieństwo liberalnego indywidualizmu, który stawia jednostkę przed wspólnotą.
\nWniosek: Wszystkie pięć cech wskazuje jednoznacznie na konserwatyzm.
\nGłówne ideologie polityczne XIX-XX w. i ich stosunek do tezy z tekstu:
\n| Ideologia | Indywidualizm/Holizm | Stosunek do tradycji | Umowa społeczna | Pasuje? |
| Liberalizm | Indywidualizm | Krytyczny / postępowy | Akceptuje (Locke) | NIE - odrzuca tradycję i akceptuje umowę |
| Konserwatyzm | Holizm / organicyzm | Apoteoza tradycji | Odrzuca | TAK - pełne dopasowanie |
| Socjaldemokracja | Wspólnotowość, ale równość | Reformistyczna | Akceptuje | NIE - równość, nie hierarchia |
| Marksizm/komunizm | Klasa, nie naród | Rewolucyjny | Odrzuca, ale na rzecz klas | NIE - kategoria klasy, nie narodu |
| Nacjonalizm | Naród > jednostka | Tradycja narodowa | Często odrzuca | Bliskie konserwatyzmowi, ale różni się - nacjonalizm to bardziej kult narodu, konserwatyzm to kult tradycji |
| Faszyzm | Państwo totalne, naród | Mityczna tradycja | Odrzuca | NIE - totalitarny, państwocentryczny |
| Chrześcijańska demokracja | Wspólnota, godność osoby | Tradycja katolicka | Akceptuje (po II Soborze) | NIE - odwołuje się do Ewangelii, nie tradycji ogólnej |
→ Tylko konserwatyzm zawiera komplet cech z tekstu.
\nW tekście pada wskazówka: „odrzuceniu [jeszcze w XVIII wieku] umowy społecznej jako źródła władzy”.
\n→ Konserwatyzm jako odpowiedź na rewolucję francuską (1789) - wykrystalizował się właśnie pod koniec XVIII w. jako reakcja na liberalne i rewolucyjne idee Oświecenia.
\nEdmund Burke, Rozważania o rewolucji we Francji (1790), to manifest konserwatyzmu:
\nTo Burke definiuje wszystkie cechy z tekstu.
\n📋 Klucz CKE - zadanie 8 (max 1 pkt):\n
- 1 pkt - odpowiedź „konserwatyzm”.
- 0 pkt - inna ideologia lub brak odpowiedzi.
Akceptowane warianty: „konserwatyzm”, „ideologia konserwatywna”, „konserwatyzm klasyczny”.
Wykluczone: „nacjonalizm” (bliskie, ale różne - nacjonalizm to apoteoza narodu, konserwatyzm to apoteoza tradycji), „tradycjonalizm” (zbyt ogólne), „faszyzm” (totalitarny, XX-wieczny).
📖 Konserwatyzm - doktryna polityczno-społeczna powstała na przełomie XVIII/XIX w. jako reakcja na Rewolucję Francuską (1789) i racjonalizm Oświecenia. Twórca: Edmund Burke (1729-1797).\n
Główne tezy:
1. Organicyzm - społeczeństwo jako organizm, w którym poszczególne pokolenia są tylko częściami.
2. Tradycja > rozum - instytucje, obyczaje, prawo są wynikiem doświadczeń pokoleń, mądrzejsze od projektów racjonalnych.
3. Antyrewolucjonizm - zmiana powinna być stopniowa, ewolucyjna („reforma zamiast rewolucji”).
4. Hierarchia naturalna - nierówność jest naturalna, próby jej likwidacji są szkodliwe.
5. Religia jako spoiwo - Kościół, etos religijny, autorytet moralny są fundamentem stabilności.
6. Pesymizm antropologiczny - człowiek z natury skłonny do zła, instytucje go cywilizują (Hobbes, Burke).
7. Patriotyzm i naród - przywiązanie do ojczyzny jako naturalny stan.
Klasycy konserwatyzmu:
- Edmund Burke (Wielka Brytania) - założyciel
- Joseph de Maistre (Francja) - konserwatyzm radykalny, kontrrewolucyjny
- François-René de Chateaubriand (Francja) - konserwatyzm romantyczny
- Klemens von Metternich (Austria) - kanclerz, polityk Kongresu Wiedeńskiego 1815
- Roger Scruton (XX/XXI w., Wielka Brytania) - współczesny konserwatyzm anglosaski
Konserwatyzm w Polsce:
- Stańczycy (Stanisław Tarnowski, Józef Szujski, koniec XIX w.) - szkoła krakowska, „nie wojny, lecz organicznej pracy”
- Roman Dmowski (oprócz wątku nacjonalistycznego) - endecja jako konserwatyzm narodowy
- Marian Zdziechowski (XX w.)
- Stefan Kisielewski (XX w.) - konserwatyzm liberalny
- Współcześnie: Prawo i Sprawiedliwość jako partia konserwatywna (suwerenizm, etatyzm społeczny + tradycja), Konfederacja (różne nurty)
Konserwatyzm vs sąsiednie ideologie:
- vs liberalizm: konserwatyzm = wspólnota, tradycja, hierarchia. Liberalizm = jednostka, racjonalność, równość.
- vs nacjonalizm: konserwatyzm = tradycja jako wartość. Nacjonalizm = naród jako wartość najwyższa, często wrogi tradycji ponadnarodowej (kosmopolityzmowi katolickiemu).
- vs faszyzm: konserwatyzm = umiarkowany, demokratyczny, prowadzi przez reformę. Faszyzm = totalitarny, rewolucyjny, kult państwa.
⚠️ Uwaga - konserwatyzm vs nacjonalizm: Oba odwołują się do narodu i tradycji. Różnica: konserwatyzm = tradycja > naród (Burke, Stańczycy), nacjonalizm = naród > tradycja (Dmowski w Myślach nowoczesnego Polaka, Maurras we Francji). W tekście kluczowe są słowa „naturalizm”, „tradycja”, „organiczny”, „cząstka całości” - to konserwatyzm.\n
⚠️ Uwaga - XVIII wiek to data graniczna: Tekst mówi „jeszcze w XVIII wieku”, co wskazuje, że ideologia powstała wtedy lub wcześniej. Konserwatyzm krystalizuje się 1789-1790 (Burke), więc pasuje. Liberalizm jest starszy (Locke, XVII w.), ale akceptuje umowę społeczną, więc nie pasuje.\n
⚠️ Uwaga - frazy-sygnały dla konserwatyzmu: „organiczny”, „pokolenia”, „tradycja”, „odwiecznie”, „cząstka całości”, „antyindywidualizm”. Jeśli te słowa pojawiają się razem - to konserwatyzm."}]}