{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/12","paper_id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"12","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12. (0-1)\nO jednej z zasad ustrojowych\nChodzi o to, aby żaden z organów państwa nie dominował, nie dysponował monopolem władzy\nzagrażającej bezpieczeństwu i wolności jednostki. W idei (zasadzie) […] tkwiło więc założenie,\nże […] stworzy pewien mechanizm równowagi między […] władzami państwowymi,\nrealizującymi […] różne funkcje państwa.\nA. Jamróz, Wprowadzenie do prawoznawstwa, Warszawa 2011, s. 43.\nPodaj nazwę zasady ustrojowej opisanej w tekście.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nIV. Znajomość\nzasad i procedur\ndemokracji.\n19. Modele ustrojowe państw demokratycznych. Zdający:\n1) podaje cechy charakterystyczne różnych modeli ustrojowych\npaństw demokratycznych; wyjaśnia, jaki model funkcjonuje\nw Polsce.\n23. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:\n1) przedstawia konstytucyjne zasady ustroju państwa.\n(III etap) 11. Rzeczpospolita Polska jako demokracja konstytucyjna.\nZdający:\n2) omawia najważniejsze zasady ustroju Polski (suwerenność narodu,\npodział władzy, rządy prawa, pluralizm).\nSchemat punktowania\n1 p. - podanie poprawnej odpowiedzi.\n0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\ntrójpodział władzy","solution":"Odpowiedź: **Zasada podzialu (i rownowagi) wladz** (zasada trojpodzialu wladzy, zasada podzialu wladzy). Inne akceptowane sformulowania: \"zasada podzialu wladzy panstwowej\", \"zasada Monteskiusza\", \"zasada checks and balances\".\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nZasada podzialu i rownowagi wladz - jedna z fundamentalnych zasad ustrojowych panstwa demokratycznego.\n\nGeneza:\n- John Locke (Dwa traktaty o rzadzie, 1689) - pierwsza wersja podzialu: wladza ustawodawcza i wykonawcza\n- Charles Louis de Montesquieu (O duchu praw, 1748) - klasyczna formula trojpodzialu: ustawodawcza, wykonawcza, sadownicza\n- Konstytucja USA 1787 - pierwsza pelna realizacja z mechanizmem checks and balances\n\nW RP - art. 10 Konstytucji z 1997 r.:\n1. Ustroj RP opiera sie na podziale i rownowadze wladzy ustawodawczej, wykonawczej i sadowniczej.\n2. Wladze ustawodawcza sprawuja Sejm i Senat, wladze wykonawcza Prezydent RP i Rada Ministrow, a wladze sadownicza sady i trybunaly.\n\nCel zasady: zapobiezenie tyrania - rozproszenie wladzy miedzy rozne organy, ktore wzajemnie sie kontroluja i ograniczaja (\"hamulce i przeciwwagi\"). Cytat z tekstu: \"aby zaden z organow panstwa nie dominowal\" dokladnie odpowiada definicji.\n\nTypowy błąd: Czesty blad: napisanie \"trojwladza\" lub \"demokracja\" - to nieprecyzyjne. Klucz: tekst wprost mowi o \"mechanizmie rownowagi miedzy wladzami panstwowymi realizujacymi rozne funkcje\" - to definicja podzialu wladzy. Inny blad: pominiecie slowa \"rownowagi\" - polskie zasady ustrojowe to \"podzial i rownowaga wladz\" (art. 10 Konstytucji RP), nie sam podzial.","image":"img/wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-12.webp","solution_image":null,"topics":"zasady ustrojowe, podzial wladz, Monteskiusz","page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 12. (0-1)
O jednej z zasad ustrojowych
Chodzi o to, aby żaden z organów państwa nie dominował, nie dysponował monopolem władzy
zagrażającej bezpieczeństwu i wolności jednostki. W idei (zasadzie) […] tkwiło więc założenie,
że […] stworzy pewien mechanizm równowagi między […] władzami państwowymi,
realizującymi […] różne funkcje państwa.
A. Jamróz, Wprowadzenie do prawoznawstwa, Warszawa 2011, s. 43.
Podaj nazwę zasady ustrojowej opisanej w tekście.

","answer_text_html":"

Zadanie 12. (0-1)
I. Wykorzystanie
i tworzenie
informacji.
IV. Znajomość
zasad i procedur
demokracji.

\n
  1. Modele ustrojowe państw demokratycznych. Zdający:
  2. podaje cechy charakterystyczne różnych modeli ustrojowych
\n

państw demokratycznych; wyjaśnia, jaki model funkcjonuje
w Polsce.

\n
  1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:
  2. przedstawia konstytucyjne zasady ustroju państwa.
\n

(III etap) 11. Rzeczpospolita Polska jako demokracja konstytucyjna.
Zdający:

\n
  1. omawia najważniejsze zasady ustroju Polski (suwerenność narodu,
\n

podział władzy, rządy prawa, pluralizm).
Schemat punktowania
1 p. - podanie poprawnej odpowiedzi.
0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź
trójpodział władzy

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Odpowiedź: Zasada podzialu (i rownowagi) wladz (zasada trojpodzialu wladzy, zasada podzialu wladzy). Inne akceptowane sformulowania: "zasada podzialu wladzy panstwowej", "zasada Monteskiusza", "zasada checks and balances".

\n

Strona arkusza CKE z trescia zadania

\n

Rozwiazanie

\n

Zasada podzialu i rownowagi wladz - jedna z fundamentalnych zasad ustrojowych panstwa demokratycznego.

\n

Geneza:

\n\n

W RP - art. 10 Konstytucji z 1997 r.:

\n
  1. Ustroj RP opiera sie na podziale i rownowadze wladzy ustawodawczej, wykonawczej i sadowniczej.
  2. Wladze ustawodawcza sprawuja Sejm i Senat, wladze wykonawcza Prezydent RP i Rada Ministrow, a wladze sadownicza sady i trybunaly.
\n

Cel zasady: zapobiezenie tyrania - rozproszenie wladzy miedzy rozne organy, ktore wzajemnie sie kontroluja i ograniczaja ("hamulce i przeciwwagi"). Cytat z tekstu: "aby zaden z organow panstwa nie dominowal" dokladnie odpowiada definicji.

\n

Typowy błąd: Czesty blad: napisanie "trojwladza" lub "demokracja" - to nieprecyzyjne. Klucz: tekst wprost mowi o "mechanizmie rownowagi miedzy wladzami panstwowymi realizujacymi rozne funkcje" - to definicja podzialu wladzy. Inny blad: pominiecie slowa "rownowagi" - polskie zasady ustrojowe to "podzial i rownowaga wladz" (art. 10 Konstytucji RP), nie sam podzial.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

trójpodział władzy (zasada trójpodziału władzy / podział władz)

\n

Sposób 1 - analiza źródła

\n

Tekst A. Jamroza zawiera trzy kluczowe elementy identyfikujące zasadę:

\n

Element 1: "żaden z organów państwa nie dominował, nie dysponował monopolem władzy"
→ Klasyczna idea ROZDZIAŁU władzy między różne organy. Cel: niedopuszczenie do KONCENTRACJI władzy w jednym ręku.

\n

Element 2: "zagrażającej bezpieczeństwu i wolności jednostki"
→ Cel ochrony PRAW JEDNOSTKI poprzez podział kompetencji. To liberalno-demokratyczna myśl: władza skoncentrowana = zagrożenie wolności.

\n

Element 3: "mechanizm RÓWNOWAGI między […] władzami państwowymi, realizującymi […] RÓŻNE FUNKCJE państwa"
→ DOSŁOWNIE definicja trójpodziału władzy (separation of powers): trzy WŁADZE - ustawodawcza, wykonawcza, sądownicza - z RÓŻNYMI funkcjami państwa, w równowadze (system checks and balances - kontroli i równowagi).

\n

Trzy charakterystyczne cechy zasady trójpodziału:

\n
  1. RÓŻNE władze (legislatywa, egzekutywa, judykatywa)
  2. RÓWNOWAGA między nimi (żadna nie dominuje)
  3. CEL: ochrona wolności jednostki przed władzą
\n

Wniosek: Tekst opisuje zasadę trójpodziału władzy (zwaną też "podziałem i równowagą władz").

\n

Sposób 2 - eliminacja innych zasad ustrojowych

\n

Klasyczne zasady ustrojowe RP (art. 1-11 Konstytucji RP):

\n

| Zasada | Treść | Tekst pasuje? |
| Suwerenności narodu | Władza należy do Narodu (art. 4) | NIE - tekst nie mówi o ludzie |
| Demokracji przedstawicielskiej | Wybór organów przez wybory | NIE - tekst nie wspomina wyborów |
| Państwa prawa (rządów prawa) | Władza ograniczona prawem (art. 2) | CZĘŚCIOWO - ale brak motywu "prawa" |
| Trójpodziału władzy | Podział władz: legislatywa, egzekutywa, judykatywa (art. 10) | TAK - "różne funkcje", "równowaga" |
| Pluralizmu politycznego | Wielość partii, ideologii (art. 11) | NIE - brak motywu partii |
| Społecznej gospodarki rynkowej | Gospodarka rynkowa + interes społeczny | NIE - tekst nie ekonomiczny |
| Republikańskiej formy państwa | RP jest republiką | NIE - brak |
| Decentralizacji | Samorząd terytorialny | NIE - brak |

\n

Jednoznacznie pasuje TYLKO trójpodział władzy.

\n

Sposób 3 - odwołanie do reference politologicznego

\n

Trójpodział władzy - fundamentalna zasada nowoczesnej demokracji konstytucyjnej, sformułowana przez:

\n\n

Monteskiusz był inspirowany ustrojem Wielkiej Brytanii i pisał: "Kiedy w jednych rękach gromadzi się władza ustawodawcza i wykonawcza, znika wolność". Klasyczne uzasadnienie: tylko PODZIAŁ chroni wolność jednostki.

\n

W Konstytucji RP:

\n
Art. 10 ust. 1: "Ustrój Rzeczypospolitej Polskiej opiera się na podziale i równowadze władzy ustawodawczej, władzy wykonawczej i władzy sądowniczej."

Art. 10 ust. 2: "Władzę ustawodawczą sprawują Sejm i Senat, władzę wykonawczą Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej i Rada Ministrów, a władzę sądowniczą sądy i trybunały."
\n

DOSŁOWNIE w Konstytucji RP użyto pojęć "PODZIAŁ I RÓWNOWAGA" - to JEST trójpodział władzy.

\n

Schemat oceniania CKE

\n

Poniżej oficjalny schemat oceniania wg „Zasad oceniania rozwiązań zadań” CKE (arkusz MWO-R1, maj 2018).

\n
Schemat oceniania CKE (zad. 12, max 1 pkt):
- 1 p. - podanie poprawnej odpowiedzi.
- 0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
\n

Przykładowa odpowiedź (CKE): trójpodział władzy

\n

Akceptowane warianty:

\n\n

Wykluczone:

\n\n

Reference politologiczny

\n

Charles-Louis de Secondat, baron de Montesquieu (1689-1755) - francuski filozof Oświecenia, autor De l'esprit des lois (O duchu praw, 1748), klasyk trójpodziału władzy. Wpływ:

\n\n

Trzy władze klasyczne:

\n
  1. Ustawodawcza (legislatywa) - stanowienie prawa. W RP: Sejm + Senat.
  2. Wykonawcza (egzekutywa) - wykonywanie prawa. W RP: Prezydent + Rada Ministrów.
  3. Sądownicza (judykatywa) - stosowanie prawa, rozstrzyganie sporów. W RP: SN, sądy powszechne, sądy administracyjne, trybunały.
\n

Mechanizm checks and balances - wzajemna kontrola: parlament uchwala budżet, ale prezydent może zawetować ustawy; sądy mogą uznać akt za niekonstytucyjny; prezydent powołuje sędziów na wniosek KRS itd.

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
Uwaga: Pułapka - uczeń pisze "podział władzy" zamiast "trójpodział władzy". To często akceptowane, ale precyzyjniej jest "trójpodział" - bo pojęcie wskazuje na TRZY władze (Locke wyróżniał tylko 2). Klasyczna teoria Monteskiusza to TRÓJPODZIAŁ.
\n
Uwaga: Druga pułapka - "państwo prawa" (państwo prawne, Rechtsstaat). To INNA zasada - mówiąca, że WŁADZA jest ograniczona PRAWEM (rządy prawa, nie ludzi). Trójpodział mówi o STRUKTURZE władzy (kto co robi), państwo prawa o JEJ OGRANICZENIACH.
\n
Uwaga: Pamiętaj, że trójpodział władzy w PRAKTYCE nigdy nie jest "absolutny". Władze często MIESZAJĄ FUNKCJE: parlament jest też kontrolerem rządu (funkcja kontrolna), prezydent ma niektóre uprawnienia legislacyjne (weto, inicjatywa), sądy stanowią precedensy. Klasyczna formuła Monteskiusza to ideał, do którego dążą demokracje konstytucyjne.
"}]}