{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/13","paper_id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"13","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13. (0-1)\nO nabywaniu obywatelstwa\nZ mocy prawa […] nabywa obywatelstwo z chwilą przekroczenia granicy RP na podstawie\nwizy wjazdowej […], ale procedura przyznawania owej wizy ma uznaniowy charakter i opiera\nsię na pojęciu polskiego pochodzenia. W świetle ustawy […] stwierdzenie polskiego\npochodzenia może nastąpić w odniesieniu do osoby deklarującej narodowość polską, która\nponadto łącznie spełnia następujące warunki: (a) co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków\nalbo dwoje pradziadków było narodowości polskiej, (b) wykaże ona swój związek z polskością,\nw szczególności przez pielęgnowanie polskiej mowy, polskich tradycji i zwyczajów.\nJ. Raciborski, Obywatelstwo w perspektywie socjologicznej, Warszawa 2011, s. 64.\nPodaj nazwę kategorii osób, których dotyczy procedura nabywania obywatelstwa opisana\nw tekście.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nV. Znajomość\npodstaw ustroju\nRzeczypospolitej\nPolskiej.\n11. Obywatel i obywatelstwo. Zdający:\n1) przedstawia procedury nabywania i zrzekania się polskiego\nobywatelstwa.\n(IV etap z.p.) 1. Młody obywatel w urzędzie. Zdający:\n1) wyjaśnia, jak nabywa się obywatelstwo polskie i unijne.\n(III etap) 8. Naród i mniejszości narodowe. Zdający:\n4) wyjaśnia, co to jest Polonia i w jaki sposób Polacy żyjący za\ngranicą podtrzymują swoją więź z ojczyzną.\nSchemat punktowania\n1 p. - podanie poprawnej odpowiedzi.\n0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nrepatrianci","solution":"Odpowiedź: **Repatrianci** (osoby repatriowane). Procedura opisana w tekscie to **repatriacja** - powrot do RP osob narodowosci polskiej (lub ich potomkow) z terenow b. ZSRR (gl. Kazachstan, Uzbekistan, Tadzykistan, Kirgistan, Turkmenistan, czesc azjatycka Rosji). Regulowana **ustawa z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji**.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nSposoby nabywania obywatelstwa polskiego (ustawa z 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim):\n1. Z mocy prawa (urodzenie):\n- ius sanguinis (prawo krwi) - dziecko polskich rodzicow\n- ius soli (prawo ziemi) - znalezienie dziecka na terytorium RP gdy rodzice nieznani\n2. Repatriacja - osoby polskiego pochodzenia z terenow b. ZSRR\n3. Nadanie przez Prezydenta RP (decyzja uznaniowa, bez kryteriow ustawowych)\n4. Uznanie przez wojewode (cudzoziemiec spelniajacy warunki: pobyt staly, znajomosc jezyka, niekaralnosc)\n5. Przywrocenie - dla osob ktore utracily polskie obywatelstwo (z wylaczeniem b. funkcjonariuszy aparatu komunistycznego)\n\nRepatriacja to specjalna sciezka dla potomkow Polakow zeslanych lub deportowanych do ZSRR (Kazachstan, Syberia). Glowne cechy:\n- nabycie obywatelstwa z mocy prawa w momencie przekroczenia granicy\n- konieczne kryterium polskiego pochodzenia (rodzic, dziadek, pradziadkowie narodowosci polskiej)\n- \"pielegnowanie polskiej mowy, tradycji\" - kryterium kulturowe\n\nW tekscie wszystkie te elementy sa wprost wymienione - jednoznaczna odpowiedz: repatriant.\n\nTypowy błąd: Najczestszy blad: pomylenie z \"**reemigrantami**\", \"**imigrantami**\", \"**uchodzcami**\" lub \"Polakami za granica posiadajacymi Karte Polaka\". Roznica: - **Karta Polaka** (ustawa z 2007 r.) - NIE daje obywatelstwa, tylko ulatwienia (wizy, prawo pracy, swiadczenia) - **Repatriant** - nabywa obywatelstwo polskie z mocy prawa przez przekroczenie granicy z wiza repatriacyjna - **Reemigrant** - osoba wracajaca z emigracji ekonomicznej (zwykle nie traci obywatelstwa) Klucz w tekscie: \"z mocy prawa nabywa obywatelstwo\" + \"wiza wjazdowa\" + warunek polskiego pochodzenia - to definicja repatriacji.","image":"img/wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-13.webp","solution_image":null,"topics":"obywatelstwo, repatriacja, Karta Polaka, ustawa o obywatelstwie","page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 13. (0-1)
O nabywaniu obywatelstwa
Z mocy prawa […] nabywa obywatelstwo z chwilą przekroczenia granicy RP na podstawie
wizy wjazdowej […], ale procedura przyznawania owej wizy ma uznaniowy charakter i opiera
się na pojęciu polskiego pochodzenia. W świetle ustawy […] stwierdzenie polskiego
pochodzenia może nastąpić w odniesieniu do osoby deklarującej narodowość polską, która
ponadto łącznie spełnia następujące warunki: (a) co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków
albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej, (b) wykaże ona swój związek z polskością,
w szczególności przez pielęgnowanie polskiej mowy, polskich tradycji i zwyczajów.
J. Raciborski, Obywatelstwo w perspektywie socjologicznej, Warszawa 2011, s. 64.
Podaj nazwę kategorii osób, których dotyczy procedura nabywania obywatelstwa opisana
w tekście.

","answer_text_html":"

Zadanie 13. (0-1)
I. Wykorzystanie
i tworzenie
informacji.
V. Znajomość
podstaw ustroju
Rzeczypospolitej
Polskiej.

\n
  1. Obywatel i obywatelstwo. Zdający:
  2. przedstawia procedury nabywania i zrzekania się polskiego
\n

obywatelstwa.
(IV etap z.p.) 1. Młody obywatel w urzędzie. Zdający:

\n
  1. wyjaśnia, jak nabywa się obywatelstwo polskie i unijne.
\n

(III etap) 8. Naród i mniejszości narodowe. Zdający:

\n
  1. wyjaśnia, co to jest Polonia i w jaki sposób Polacy żyjący za
\n

granicą podtrzymują swoją więź z ojczyzną.
Schemat punktowania
1 p. - podanie poprawnej odpowiedzi.
0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
repatrianci

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Odpowiedź: Repatrianci (osoby repatriowane). Procedura opisana w tekscie to repatriacja - powrot do RP osob narodowosci polskiej (lub ich potomkow) z terenow b. ZSRR (gl. Kazachstan, Uzbekistan, Tadzykistan, Kirgistan, Turkmenistan, czesc azjatycka Rosji). Regulowana ustawa z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji.

\n

Strona arkusza CKE z trescia zadania

\n

Rozwiazanie

\n

Sposoby nabywania obywatelstwa polskiego (ustawa z 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim):

\n
  1. Z mocy prawa (urodzenie):
\n\n
  1. Repatriacja - osoby polskiego pochodzenia z terenow b. ZSRR
  2. Nadanie przez Prezydenta RP (decyzja uznaniowa, bez kryteriow ustawowych)
  3. Uznanie przez wojewode (cudzoziemiec spelniajacy warunki: pobyt staly, znajomosc jezyka, niekaralnosc)
  4. Przywrocenie - dla osob ktore utracily polskie obywatelstwo (z wylaczeniem b. funkcjonariuszy aparatu komunistycznego)
\n

Repatriacja to specjalna sciezka dla potomkow Polakow zeslanych lub deportowanych do ZSRR (Kazachstan, Syberia). Glowne cechy:

\n\n

W tekscie wszystkie te elementy sa wprost wymienione - jednoznaczna odpowiedz: repatriant.

\n

Typowy błąd: Najczestszy blad: pomylenie z "reemigrantami", "imigrantami", "uchodzcami" lub "Polakami za granica posiadajacymi Karte Polaka". Roznica: - Karta Polaka (ustawa z 2007 r.) - NIE daje obywatelstwa, tylko ulatwienia (wizy, prawo pracy, swiadczenia) - Repatriant - nabywa obywatelstwo polskie z mocy prawa przez przekroczenie granicy z wiza repatriacyjna - Reemigrant - osoba wracajaca z emigracji ekonomicznej (zwykle nie traci obywatelstwa) Klucz w tekscie: "z mocy prawa nabywa obywatelstwo" + "wiza wjazdowa" + warunek polskiego pochodzenia - to definicja repatriacji.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

repatrianci

\n

Sposób 1 - analiza źródła

\n

Tekst J. Raciborskiego zawiera kluczowe wskazówki na rozpoznanie kategorii osób:

\n

Wskazówka 1: "nabywa obywatelstwo z chwilą PRZEKROCZENIA GRANICY RP na podstawie WIZY WJAZDOWEJ"
→ Typowe dla repatriacji: osoba przyjeżdża do Polski z zagranicy na podstawie specjalnej wizy repatriacyjnej i NABYWA OBYWATELSTWO Z MOCY PRAWA w momencie wjazdu.

\n

Wskazówka 2: "opiera się na pojęciu POLSKIEGO POCHODZENIA"
→ Repatriacja to procedura przeznaczona dla osób polskiego pochodzenia mieszkających za granicą, które chcą "powrócić" do ojczyzny przodków.

\n

Wskazówka 3: Warunek (a): "co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków ALBO DWOJE PRADZIADKÓW było narodowości polskiej"
→ DOSŁOWNY zapis z Ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz.U. 2000 nr 106 poz. 1118), art. 5: warunek polskiego pochodzenia.

\n

Wskazówka 4: Warunek (b): "wykaże swój związek z polskością, w szczególności przez pielęgnowanie polskiej mowy, polskich tradycji i zwyczajów"
→ Również DOSŁOWNY zapis z Ustawy o repatriacji, art. 5 ust. 2: warunek związku z polskością przejawiający się przez pielęgnowanie języka i tradycji.

\n

Wniosek: Tekst opisuje procedurę REPATRIACJI - czyli kategorię osób, których dotyczy, to REPATRIANCI.

\n

Sposób 2 - eliminacja innych kategorii

\n

Kategorie nabywania obywatelstwa polskiego (wg Ustawy z 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim, Dz.U. 2009 nr 51 poz. 593):

\n

| Kategoria | Procedura | Dotyczy |
| Z mocy prawa (przy urodzeniu) | Zasada "prawa krwi" ius sanguinis | Dziecko, którego choć jedno z rodziców jest obywatelem polskim |
| Z mocy prawa (urodzenie w Polsce) | Zasada "prawa ziemi" ius soli - uzupełniająca | Dziecko urodzone w Polsce, gdy oboje rodzice są nieznani lub bezpaństwowcami |
| Nadanie przez Prezydenta RP | Wniosek do Prezydenta, decyzja uznaniowa | Cudzoziemcy o szczególnym wkładzie |
| Uznanie za obywatela | Wojewoda, decyzja administracyjna | Cudzoziemcy długo legalnie mieszkający w Polsce |
| Przywrócenie obywatelstwa | Minister Spraw Wewn. | Osoby, które utraciły obywatelstwo przed 1 I 1999 |
| REPATRIACJA | Wiza wjazdowa repatriacyjna, decyzja konsula → automatyczne nabycie z chwilą wjazdu | Osoby polskiego pochodzenia z byłego ZSRR (ze stref azjatyckich m.in. Kazachstan, Uzbekistan, Tadżykistan) |

\n

Klucz "nabywa obywatelstwo z mocy prawa Z CHWILĄ PRZEKROCZENIA GRANICY na podstawie wizy wjazdowej" + "polskie pochodzenie po przodkach" = JEDNOZNACZNIE REPATRIACJA.

\n

Sposób 3 - odwołanie do reference politologicznego

\n

Repatriacja w Polsce - instytucja prawna zapewniająca powrót na stałe i obywatelstwo polskie osobom polskiego pochodzenia, które na skutek deportacji, zesłań lub innych prześladowań w XX wieku znalazły się poza granicami państwa polskiego (głównie obecny obszar byłego ZSRR - Kazachstan, Uzbekistan, Tadżykistan, Kirgizja, Białoruś, Litwa, Łotwa, Ukraina).

\n

Podstawa prawna:

\n\n

Kontekst historyczny: Polacy w głębi ZSRR to potomkowie:

\n\n

Rzeczpospolita uznaje moralny obowiązek wobec tych osób - stąd specjalna procedura repatriacyjna.

\n

Schemat oceniania CKE

\n

Poniżej oficjalny schemat oceniania wg „Zasad oceniania rozwiązań zadań” CKE (arkusz MWO-R1, maj 2018).

\n
Schemat oceniania CKE (zad. 13, max 1 pkt):
- 1 p. - podanie poprawnej odpowiedzi.
- 0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
\n

Poprawna odpowiedź (CKE): repatrianci

\n

Akceptowane warianty:

\n\n

Wykluczone:

\n\n

Reference politologiczny

\n

Repatriacja (łac. repatriatio - powrót do ojczyzny) - powrót na terytorium kraju pochodzenia osób, które na skutek różnych okoliczności (głównie wojen, zsyłek, deportacji) opuściły go w przeszłości. Polska repatriacja dotyczy głównie potomków Polaków z dawnych terenów Rzeczypospolitej (Kresy Wschodnie po 1945) i Polaków zesłanych do Azji.

\n

Statystyka: Od 2001 r. do Polski repatriowało się ok. 7 000 osób - głównie z Kazachstanu, Uzbekistanu, Kirgistanu, Tadżykistanu, Rosji, Białorusi, Ukrainy.

\n

Procedura:

\n
  1. Złożenie wniosku do konsula RP na terytorium kraju pobytu
  2. Stwierdzenie polskiego pochodzenia (na podstawie dokumentów lub świadectwa Konsula)
  3. Wydanie wizy wjazdowej w celu repatriacji
  4. Przekroczenie granicy RP → AUTOMATYCZNE NABYCIE OBYWATELSTWA
  5. Pomoc materialna od państwa (zapomoga, ośrodek dla repatriantów)
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
Uwaga: Najczęstszy błąd - uczeń pisze "emigranci" lub "reemigranci". RÓŻNICA: emigracja = wyjazd Z kraju, IMIGRACJA = przybycie DO kraju, REPATRIACJA = SPECJALNY rodzaj imigracji DOTYCZĄCY OSÓB POLSKIEGO POCHODZENIA z byłego ZSRR. Repatriant ZNAJDUJE OBYWATELSTWO PRAWNIE Z MOMENTU WJAZDU - to wyjątkowa sytuacja prawna.
\n
Uwaga: Druga pułapka - "Polonia". Polonia to potoczne i kulturowe określenie społeczności polskiej za granicą, NIE kategoria prawna. W ustawie nie ma "Polonii" jako pojęcia. Jest pojęcie "osoby polskiego pochodzenia".
\n
Uwaga: Repatriacja to NIE TO SAMO co OSIEDLENIE. Karta Polaka (od 2007 r.) to inna instytucja - nie daje obywatelstwa, daje pewne uprawnienia (zwolnienie z opłat za wizę, możliwość pracy bez zezwolenia, dostęp do oświaty). Repatriacja DAJE obywatelstwo automatycznie. To różne ścieżki.
\n
Uwaga: Słowo-klucz w tekście to "WIZA WJAZDOWA na podstawie POLSKIEGO POCHODZENIA" - to jednoznacznie identyfikuje repatriację. Inne kategorie (uznanie, nadanie, urodzenie) nie wymagają wizy wjazdowej.
"}]}