{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/14","paper_id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"14","points":2,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14. (0-2)\nNieobowiązujące polskie przepisy prawne\nArt. 2.3. Najwyższa Izba Kontroli przeprowadza kontrole z urzędu oraz kontrole zlecone przez\nRadę Ministrów, Prezydium Rządu i Prezesa Rady Ministrów.\nArt. 3. Prezes Rady Ministrów sprawuje nadzór nad Najwyższą Izbą Kontroli.\nArt. 4.1. Prezes Najwyższej Izby Kontroli jest naczelnym organem administracji państwowej.\nArt. 6.1. Do zakresu działania Najwyższej Izby Kontroli należy kontrola działalności\n1) organów administracji państwowej i podległych jej urzędów […].\nUstawa z dnia 27 marca 1976 r. o Najwyższej Izbie Kontroli, Dz.U. 1976, nr 12, poz. 66.\nOdnosząc się do obowiązujących unormowań prawnych, podaj trzy argumenty\nuzasadniające, że przytoczone przepisy prawne pochodzą z aktu prawnego, który został\nuchylony.\nMWO_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 14. (0-2)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nV. Znajomość\npodstaw ustroju\nRzeczypospolitej\nPolskiej.\n26. Rada Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:\n3) rozpoznaje urzędy należące do administracji rządowej; określa\nkompetencje i procedurę powoływania wojewody.\n27. Organy kontroli państwowej, ochrony prawa i zaufania\npublicznego. Zdający:\n1) omawia kompetencje Najwyższej Izby Kontroli i ocenia jej\nznaczenie dla funkcjonowania instytucji publicznych.\n(IV etap z.p.) 2. Prawo i sądy. Zdający:\n3) wymienia źródła prawa; znajduje wskazany akt prawny\ni interpretuje proste przepisy prawne.\nSchemat punktowania\n2 p. -\n1 p. -\npodanie trzech poprawnych elementów odpowiedzi.\npodanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\n- Obecnie wniosek o przeprowadzenie kontroli przez NIK może zlecić Prezydent RP, Sejm\nRP i Senat RP, a nie może - Rada Ministrów czy Prezydium Rządu (ten ostatni organ nie jest\numocowany w porządku konstytucyjnym).\n- W obecnym porządku ustrojowym NIK podlega Sejmowi RP, a nie - Prezesowi Rady\nMinistrów.\n- Prezes NIK nie jest - tak jak w przywołanej ustawie - organem administracji państwowej,\nale organem kontroli państwowej.","solution":"Odpowiedź: **Trzy argumenty (wybor):** 1. **Podleglosc NIK premierowi** - w ustawie z 1976 r. NIK podlegala Prezesowi Rady Ministrow (\"nadzor nad NIK\"). W obowiazujacym stanie prawnym (Konstytucja RP z 1997 r., art. 202) **NIK podlega Sejmowi** - jest organem niezaleznym od wladzy wykonawczej. 2. **Prezes NIK jako \"naczelny organ administracji panstwowej\"** - to dawne nazewnictwo i pozycja ustrojowa. Obecnie **Prezes NIK NIE jest organem administracji** - NIK jest naczelnym organem **kontroli panstwowej** (art. 202 ust. 1 Konstytucji RP), nie administracji. Powoluje go Sejm na 6-letnia kadencje za zgoda Senatu (art. 205). 3. **Kontrole zlecane przez RM, Prezydium Rzadu, Premiera** - obecnie NIK przeprowadza kontrole z wlasnej inicjatywy lub **na zlecenie Sejmu i jego organow, Prezydenta RP, Prezesa RM** (art. 6 ust. 1 obowiazujacej ustawy z 23 grudnia 1994 r. o NIK). Wykluczone jest podleganie zleceniom rzadu w taki sposob jak w 1976 r. 4. **Sam fakt - obowiazuje nowa ustawa** o NIK z **23 grudnia 1994 r.** (Dz.U. z 1995 r., nr 13, poz. 59), ktora **uchylila ustawe z 1976 r.** w calosci. Stan prawny z 1976 r. nie obowiazuje.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nStatus NIK w obowiazujacym prawie polskim:\n\nKonstytucja RP (art. 202-207):\n- Art. 202 ust. 1: \"Najwyzsza Izba Kontroli jest naczelnym organem kontroli panstwowej.\"\n- Art. 202 ust. 2: \"Najwyzsza Izba Kontroli podlega Sejmowi.\"\n- Art. 205 ust. 1: \"Prezesa NIK powoluje Sejm za zgoda Senatu, na 6 lat. Ta sama osoba nie moze byc Prezesem NIK wiecej niz dwa razy po sobie.\"\n- Art. 206: \"Prezes NIK nie moze byc bez uprzedniej zgody Sejmu pociagniety do odpowiedzialnosci karnej ani pozbawiony wolnosci.\"\n- Art. 207: \"Prezes NIK nie moze zajmowac innego stanowiska, z wyjatkiem stanowiska profesora szkoly wyzszej, ani wykonywac innych zajec zawodowych.\"\n\nUstawa z 23 grudnia 1994 r. o NIK (zastapila ustawe z 1976 r.):\n- Art. 1 ust. 1: NIK jest naczelnym organem kontroli panstwowej i podlega Sejmowi.\n- Art. 2 ust. 1: NIK kontroluje dzialalnosc organow administracji rzadowej, NBP, panstwowych osob prawnych i innych panstwowych jednostek organizacyjnych.\n- Art. 6: zlecenia kontroli moga wnosic: Sejm (jego organy), Prezydent RP, Prezes RM.\n\nRoznice kluczowe miedzy ustawa 1976 a obecnymi przepisami:\nAspekt | Ustawa 1976 (PRL) | Obecnie (od 1994/1997)\nPozycja ustrojowa | organ administracji panstwowej | naczelny organ kontroli panstwowej\nPodleglosc | premierowi | Sejmowi\nZlecenia kontroli | RM, Prezydium Rzadu, premier | Sejm, Prezydent, premier (ale juz nie \"Prezydium Rzadu\" - taki organ nie istnieje)\n\nTlo historyczne: ustawa z 1976 r. byla typowa dla PRL (NIK podporzadkowana rzadowi). Po 1989 r. NIK uniezaleznila sie - reforma w nowej ustawie 1994 r., utrwalona w Konstytucji 1997 r.\n\nTypowy błąd: Czesty blad: argument \"ustawa jest stara\" - to za malo. CKE wymaga konkretnych roznic merytorycznych miedzy stanem dawnym a obowiazujacym (zmiana statusu NIK - z organu administracyjnego na kontrolny; zmiana podporzadkowania - z premiera na Sejm). Drugi blad: powolanie sie na nieaktualne przepisy zamiast obowiazujacych (Konstytucji RP art. 202-207).","image":"img/wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-14.webp","solution_image":null,"topics":"NIK, organy kontroli, prawo, Konstytucja RP, ustawa o NIK","page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 14. (0-2)
Nieobowiązujące polskie przepisy prawne
Art. 2.3. Najwyższa Izba Kontroli przeprowadza kontrole z urzędu oraz kontrole zlecone przez
Radę Ministrów, Prezydium Rządu i Prezesa Rady Ministrów.
Art. 3. Prezes Rady Ministrów sprawuje nadzór nad Najwyższą Izbą Kontroli.
Art. 4.1. Prezes Najwyższej Izby Kontroli jest naczelnym organem administracji państwowej.
Art. 6.1. Do zakresu działania Najwyższej Izby Kontroli należy kontrola działalności

\n
  1. organów administracji państwowej i podległych jej urzędów […].
\n

Ustawa z dnia 27 marca 1976 r. o Najwyższej Izbie Kontroli, Dz.U. 1976, nr 12, poz. 66.
Odnosząc się do obowiązujących unormowań prawnych, podaj trzy argumenty
uzasadniające, że przytoczone przepisy prawne pochodzą z aktu prawnego, który został
uchylony.
MWO_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 14. (0-2)
I. Wykorzystanie
i tworzenie
informacji.
V. Znajomość
podstaw ustroju
Rzeczypospolitej
Polskiej.

\n
  1. Rada Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:
  2. rozpoznaje urzędy należące do administracji rządowej; określa
\n

kompetencje i procedurę powoływania wojewody.

\n
  1. Organy kontroli państwowej, ochrony prawa i zaufania
\n

publicznego. Zdający:

\n
  1. omawia kompetencje Najwyższej Izby Kontroli i ocenia jej
\n

znaczenie dla funkcjonowania instytucji publicznych.
(IV etap z.p.) 2. Prawo i sądy. Zdający:

\n
  1. wymienia źródła prawa; znajduje wskazany akt prawny
\n

i interpretuje proste przepisy prawne.
Schemat punktowania
2 p. -
1 p. -
podanie trzech poprawnych elementów odpowiedzi.
podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.
0 p. -
inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź

\n\n

RP i Senat RP, a nie może - Rada Ministrów czy Prezydium Rządu (ten ostatni organ nie jest
umocowany w porządku konstytucyjnym).

\n\n

Ministrów.

\n\n

ale organem kontroli państwowej.

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Odpowiedź: Trzy argumenty (wybor): 1. Podleglosc NIK premierowi - w ustawie z 1976 r. NIK podlegala Prezesowi Rady Ministrow ("nadzor nad NIK"). W obowiazujacym stanie prawnym (Konstytucja RP z 1997 r., art. 202) NIK podlega Sejmowi - jest organem niezaleznym od wladzy wykonawczej. 2. Prezes NIK jako "naczelny organ administracji panstwowej" - to dawne nazewnictwo i pozycja ustrojowa. Obecnie Prezes NIK NIE jest organem administracji - NIK jest naczelnym organem kontroli panstwowej (art. 202 ust. 1 Konstytucji RP), nie administracji. Powoluje go Sejm na 6-letnia kadencje za zgoda Senatu (art. 205). 3. Kontrole zlecane przez RM, Prezydium Rzadu, Premiera - obecnie NIK przeprowadza kontrole z wlasnej inicjatywy lub na zlecenie Sejmu i jego organow, Prezydenta RP, Prezesa RM (art. 6 ust. 1 obowiazujacej ustawy z 23 grudnia 1994 r. o NIK). Wykluczone jest podleganie zleceniom rzadu w taki sposob jak w 1976 r. 4. Sam fakt - obowiazuje nowa ustawa o NIK z 23 grudnia 1994 r. (Dz.U. z 1995 r., nr 13, poz. 59), ktora uchylila ustawe z 1976 r. w calosci. Stan prawny z 1976 r. nie obowiazuje.

\n

Strona arkusza CKE z trescia zadania

\n

Rozwiazanie

\n

Status NIK w obowiazujacym prawie polskim:

\n

Konstytucja RP (art. 202-207):

\n\n

Ustawa z 23 grudnia 1994 r. o NIK (zastapila ustawe z 1976 r.):

\n\n

Roznice kluczowe miedzy ustawa 1976 a obecnymi przepisami:
Aspekt | Ustawa 1976 (PRL) | Obecnie (od 1994/1997)
Pozycja ustrojowa | organ administracji panstwowej | naczelny organ kontroli panstwowej
Podleglosc | premierowi | Sejmowi
Zlecenia kontroli | RM, Prezydium Rzadu, premier | Sejm, Prezydent, premier (ale juz nie "Prezydium Rzadu" - taki organ nie istnieje)

\n

Tlo historyczne: ustawa z 1976 r. byla typowa dla PRL (NIK podporzadkowana rzadowi). Po 1989 r. NIK uniezaleznila sie - reforma w nowej ustawie 1994 r., utrwalona w Konstytucji 1997 r.

\n

Typowy błąd: Czesty blad: argument "ustawa jest stara" - to za malo. CKE wymaga konkretnych roznic merytorycznych miedzy stanem dawnym a obowiazujacym (zmiana statusu NIK - z organu administracyjnego na kontrolny; zmiana podporzadkowania - z premiera na Sejm). Drugi blad: powolanie sie na nieaktualne przepisy zamiast obowiazujacych (Konstytucji RP art. 202-207).

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Argument 1: W ustawie z 1976 r. (Art. 2.3) wniosek o przeprowadzenie kontroli przez NIK może zlecać Rada Ministrów, Prezydium Rządu i Prezes Rady Ministrów. Obecnie wniosek o przeprowadzenie kontroli mogą złożyć Prezydent RP, Sejm RP, Senat RP, Prezes RM, posłowie i senatorowie - a NIE Rada Ministrów ani "Prezydium Rządu" (organ ten nie istnieje w obecnym porządku konstytucyjnym).

\n

Argument 2: W ustawie z 1976 r. (Art. 3) Prezes Rady Ministrów sprawuje NADZÓR nad NIK. Obecnie, zgodnie z art. 202 Konstytucji RP z 1997 r., NIK podlega Sejmowi RP (nie Prezesowi RM) - "Najwyższa Izba Kontroli jest naczelnym organem kontroli państwowej" i "podlega Sejmowi".

\n

Argument 3: W ustawie z 1976 r. (Art. 4.1) Prezes NIK jest "naczelnym organem ADMINISTRACJI państwowej". Obecnie Prezes NIK NIE jest organem administracji państwowej - jest organem KONTROLI państwowej (zgodnie z art. 202 ust. 1 Konstytucji RP). Administracja wykonuje politykę państwa, kontrola JE WERYFIKUJE.

\n

Sposób 1 - analiza źródła (porównanie z obowiązującą Konstytucją RP)

\n

Ustawa z 27 marca 1976 r. o NIK pochodzi z okresu PRL - przed reformami ustrojowymi 1989 r. Każdy z trzech artykułów ZACHWIA się o ZUPEŁNIE INNE rozwiązania niż obecne.

\n
Artykuł 2.3 z 1976 r.: ZLECANIE KONTROLI
\n

1976: "NIK przeprowadza kontrole z urzędu oraz kontrole zlecone przez Radę Ministrów, Prezydium Rządu i Prezesa Rady Ministrów."

\n

Obecnie (Ustawa z 23 grudnia 1994 r. o NIK, Dz.U. 1994 nr 13 poz. 59 z późn. zm., art. 6):

\n
"NIK podejmuje kontrole na zlecenie Sejmu lub jego organów, na wniosek Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Prezesa Rady Ministrów oraz z własnej inicjatywy."
\n

Różnice:

\n\n
Artykuł 3 z 1976 r.: NADZÓR NAD NIK
\n

1976: "Prezes Rady Ministrów sprawuje NADZÓR nad NIK."

\n

Obecnie (Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997 r., art. 202):

\n
"Najwyższa Izba Kontroli jest naczelnym organem kontroli państwowej. NIK podlega Sejmowi. NIK działa na zasadach kolegialności."
\n

Różnica fundamentalna:

\n\n

To kluczowa zmiana ustrojowa po 1989 r.: NIK ma kontrolować rząd, więc NIE MOŻE od rządu zależeć! To podstawa niezależności organów kontroli państwowej.

\n
Artykuł 4.1 z 1976 r.: STATUS PREZESA NIK
\n

1976: "Prezes NIK jest naczelnym organem ADMINISTRACJI państwowej."

\n

Obecnie (Konstytucja RP, art. 202 ust. 1):

\n
"Najwyższa Izba Kontroli jest naczelnym organem KONTROLI państwowej."
\n

Różnica:

\n\n

Obecna Konstytucja RP wyraźnie oddziela KONTROLĘ od ADMINISTRACJI. NIK to organ kontroli, nie administracji. To zmiana FUNKCJI ustrojowej.

\n

Sposób 2 - kontekst historyczny (ustrój PRL vs III RP)

\n

Ustawa z 1976 r. odzwierciedla ustrój PRL:

\n\n

Po 1989:

\n\n

Ustawa z 1976 r. jest UCHYLONA i nie ma zastosowania od 1995 r. (kiedy weszła nowa ustawa o NIK).

\n

Sposób 3 - odwołanie do reference WOS

\n

Konstytucja RP, Rozdział IX "Organy kontroli państwowej i ochrony prawa":

\n

Art. 202:

\n
  1. "Najwyższa Izba Kontroli jest naczelnym organem kontroli państwowej."
  2. "NIK podlega Sejmowi."
  3. "NIK działa na zasadach kolegialności."
\n

Art. 203:

\n
  1. NIK kontroluje działalność organów administracji rządowej, NBP, państwowych osób prawnych pod względem legalności, gospodarności, celowości i rzetelności.
  2. NIK może kontrolować samorząd terytorialny, komunalne osoby prawne (legalność, gospodarność, rzetelność).
\n

Art. 204:

\n\n

Art. 205:

\n\n

Schemat oceniania CKE

\n

Poniżej oficjalny schemat oceniania wg „Zasad oceniania rozwiązań zadań” CKE (arkusz MWO-R1, maj 2018).

\n
Schemat oceniania CKE (zad. 14, max 2 pkt):
- 2 p. - podanie trzech poprawnych elementów odpowiedzi.
- 1 p. - podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.
- 0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
\n

Przykładowa odpowiedź (CKE): - Obecnie wniosek o przeprowadzenie kontroli przez NIK może zlecić Prezydent RP, Sejm RP i Senat RP, a nie - Rada Ministrów czy Prezydium Rządu (ten ostatni organ nie jest umocowany w porządku konstytucyjnym). - W obecnym porządku ustrojowym NIK podlega Sejmowi RP, a nie - Prezesowi Rady Ministrów. - Prezes NIK nie jest - tak jak w przywołanej ustawie - organem administracji państwowej, ale organem kontroli państwowej.

\n

Akceptowane argumenty (każdy MUSI odwoływać się do KONKRETNEJ regulacji POLSKIEJ aktualnej):

\n
  1. Zlecanie kontroli: "Obecnie kontrolę zleca Sejm/Prezydent/Premier, NIE Rada Ministrów ani Prezydium Rządu (które nie istnieje w obecnym porządku)"
\n
  1. Podległość NIK: "Obecnie NIK podlega Sejmowi (art. 202 Konstytucji RP), nie Prezesowi Rady Ministrów"
\n
  1. Status Prezesa NIK: "Prezes NIK to organ KONTROLI państwowej (art. 202 ust. 1 Konstytucji RP), nie organ administracji państwowej"
\n

Inne dopuszczalne argumenty (jeśli klucz akceptuje wariantowo):

\n\n

Wykluczone:

\n\n

Reference politologiczny

\n

Najwyższa Izba Kontroli (NIK) - naczelny organ kontroli państwowej w Polsce, niezależny od rządu, podległy bezpośrednio Sejmowi.

\n

Prezes NIK - wybierany przez Sejm bezwzględną większością na wniosek Marszałka Sejmu lub grupy 35 posłów. Kadencja: 6 lat (max 2 kadencje). Wzajemne wykluczenie z innymi funkcjami publicznymi (immunitet sędziowski).

\n

Aktualny Prezes NIK (2024): Marian Banaś (od 2019 r., kadencja kończy się w 2025 r.).

\n

Kompetencje NIK (art. 203 Konstytucji RP):

\n\n

Ustawa z 23 grudnia 1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli (Dz.U. 1994 nr 13 poz. 59) - obecnie obowiązująca regulacja NIK, wielokrotnie nowelizowana.

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
Uwaga: Pułapka - uczeń pisze argument typu "NIK jest niezależna" bez konkretu prawnego. To za mało! Klucz wymaga ODWOŁANIA do KONKRETNEGO przepisu OBECNEJ Konstytucji lub ustawy. Stąd: "NIK podlega Sejmowi (art. 202 Konstytucji RP)" jest dobrym argumentem.
\n
Uwaga: Druga pułapka - "Prezydium Rządu" w 1976 r. - dziś nie istnieje! W PRL Prezydium Rządu było organem zarządzającym, dziś rolę tę pełni Komitet Stały RM (organ wewnętrzny RM, nie konstytucyjny). To dobry argument o nieaktualności tekstu z 1976 r.
\n
Uwaga: Trzecia uwaga - różnica "administracja" vs "kontrola". W ustroju PRL NIK była częścią aparatu administracyjnego (executive branch). W III RP NIK jest organem KONTROLI (mieszczy się w Rozdziale IX Konstytucji "Organy kontroli państwowej"). To zmiana FUNDAMENTALNA dla niezależności organu.
\n
Uwaga: Klucz CKE wymaga TRZECH argumentów na 2 pkt. Pamiętaj o WSZYSTKICH trzech artykułach z tekstu: Art. 2.3 (zlecanie), Art. 3 (nadzór), Art. 4.1 (status Prezesa). Każdy z nich daje osobny argument.
"}]}