{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/16","paper_id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"16","points":3,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16. (0-3)\nFragment Ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy\nArt. 10. § 1. Prawo wybierania […] ma: […]\n3) w wyborach do […] a) rady gminy - obywatel polski oraz obywatel Unii Europejskiej\nniebędący obywatelem polskim, który najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat oraz stale\nzamieszkuje na obszarze tej gminy, […]\n4) w wyborach wójta w danej gminie - osoba mająca prawo wybierania do rady tej gminy.\nArt. 11. § 1. Prawo wybieralności […] ma: […]\n5) w wyborach do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego - osoba mająca\nprawo wybierania tych organów;\n6) w wyborach wójta - obywatel polski mający prawo wybierania w tych wyborach, który\nnajpóźniej w dniu głosowania kończy 25 lat, z tym że kandydat nie musi stale zamieszkiwać\nna obszarze gminy, w której kandyduje.\nDz.U. 2011, nr 21, poz. 112, z późn. zm. (stan prawny na 5 marca 2018 r.).\nO osobach (A-C) związanych z gminą Lubrza (powiat prudnicki, województwo opolskie)\nA. Herbert jest członkiem Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Niemców na Śląsku\nOpolskim i stałym mieszkańcem gminy Lubrza od 30 lat. W wyborach parlamentarnych\nw Polsce głosował na Komitet Wyborczy Wyborców Mniejszość Niemiecka.\nB. Adam, obywatel Niemiec, od trzech lat pracuje i na stałe mieszka w gminie Lubrza. Jego\ndziadek był powstańcem śląskim. Ten 30-latek twierdzi, że powrócił do korzeni.\nC. Ewa, obywatelka Polski, od 30 lat na stałe mieszka w Monachium. Nie jest zameldowana\nw gminie Lubrza, ale utrzymuje ścisłe kontakty z rodziną w niej mieszkającą.\n16.1. Do każdego artykułu dopisz nazwę rodzaju unormowanego w nim prawa wyborczego.\nArt. 10. -\nArt. 11. -\n16.2. Określ, która z wymienionych osób (A-C) nie może głosować w wyborach na\nstanowisko wójta wskazanej gminy. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do\nwłaściwego przepisu prawnego.\nOsoba -\nUzasadnienie -\n16.3. Określ, która z wymienionych osób (A-C) nie może kandydować na stanowisko\nwójta wskazanej gminy. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do właściwego\nprzepisu prawnego.\nOsoba -\nUzasadnienie -","answer":null,"answer_text":"Zadanie 16. (0-3)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\n16.1.\nIV. Znajomość\nzasad i procedur\ndemokracji.\n16.2., 16.3.\nV. Znajomość\npodstaw ustroju\nRzeczypospolitej\nPolskiej.\n15. Demokracja - zasady i procedury. Zdający:\n5) wyjaśnia, jak są przeprowadzane i jaką rolę odgrywają wybory we\nwspółczesnej demokracji.\n(IV etap z.p.) 1. Młody obywatel w urzędzie. Zdający:\n3) podaje formalne warunki, jakie spełnić musi obywatel, by wziąć\nudział w wyborach.\n(IV etap z.p.) 2. Prawo i sądy. Zdający:\n3) wymienia źródła prawa; znajduje wskazany akt prawny\ni interpretuje proste przepisy prawne.\n(III etap) 17. Gmina jako wspólnota mieszkańców. Zdający:\n3) przedstawia sposób wybierania i działania władz gminy, w tym\npodejmowania decyzji w sprawie budżetu.\n16.1.\nSchemat punktowania\n1 p. - podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.\n0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nArt. 10 - czynne prawo wyborcze\nArt. 11 - bierne prawo wyborcze\n16.2.\nSchemat punktowania\n1 p. - podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.\n0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nOsoba - C.\nUzasadnienie - W wyborach wójta nie może głosować osoba, która nie zamieszkuje stale na\nobszarze gminy (zgodnie z punktem 3. paragrafu 1. art. 10.).\n16.3.\nSchemat punktowania\n1 p. - podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.\n0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nOsoba - B.\nUzasadnienie - W wyborach wójta może kandydować tylko obywatel polski (zgodnie\nz punktem 6. paragrafu 1. art. 11).","solution":"Odpowiedź: **16.1. Nazwy rodzajow prawa wyborczego:** - Art. 10 - **czynne prawo wyborcze** (prawo wybierania, prawo glosu) - Art. 11 - **bierne prawo wyborcze** (prawo wybieralnosci, prawo do kandydowania) **16.2. Osoba, ktora NIE moze glosowac na wojta:** **Ewa (C)** **Uzasadnienie:** Zgodnie z art. 10 § 1 pkt 4 Kodeksu wyborczego czynne prawo wyborcze w wyborach wojta ma osoba ktora **stale zamieszkuje na obszarze danej gminy**. Ewa od 30 lat zamieszkuje w Monachium, nie jest zameldowana w gminie Lubrza - nie spelnia warunku stalego zamieszkania. **16.3. Osoba, ktora NIE moze kandydowac na wojta:** **Adam (B)** **Uzasadnienie:** Zgodnie z art. 11 § 1 pkt 6 Kodeksu wyborczego bierne prawo wyborcze w wyborach wojta ma **wylacznie obywatel polski**. Adam jest obywatelem Niemiec - nawet stale zamieszkujac w gminie nie moze kandydowac, choc moze glosowac (czynne prawo dla obywateli UE).\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nCzynne vs bierne prawo wyborcze - kluczowa typologia w prawie wyborczym:\n\nPrawo | Definicja | Wiek | Wymagania\nCzynne | prawo glosowania | 18 lat | obywatelstwo + zamieszkanie (lokalnie) lub miejsce w wyborach centralnych\nBierne | prawo bycia wybranym (kandydowania) | 18-35 lat zal. od urzedu | obywatelstwo (zwykle polskie), zasady niekaralnosci, wyzszy wiek\n\nWarunki dla wyborow wojta (Kodeks wyborczy 2011):\n\nCzynne prawo (art. 10 § 1 pkt 4):\n- ukonczone 18 lat\n- obywatel polski LUB obywatel UE\n- stale zamieszkuje na obszarze danej gminy\n\nBierne prawo (art. 11 § 1 pkt 6):\n- ukonczone 25 lat\n- wylacznie obywatel polski\n- czynne prawo wyborcze w tych wyborach\n- nie musi stale zamieszkiwac na obszarze gminy\n\nAnaliza osob:\n\nOsoba | Obywatelstwo | Stale zamieszkanie w Lubrzy | Czynne | Bierne\nA. Herbert | polskie (z mniejszosci niemieckiej) | tak (30 lat) | TAK | TAK\nB. Adam | niemieckie (obywatel UE) | tak (3 lata) | TAK | NIE (nie jest obywatelem polskim)\nC. Ewa | polskie | NIE (Monachium) | NIE (brak zamieszkania w gminie) | TAK (kandydat nie musi zamieszkiwac)\n\nStad jednoznacznie: nie glosuje Ewa, nie kandyduje Adam.\n\nTypowy błąd: W 16.2 najczestszy blad: wskazanie Adama (B) jako tego, ktory nie moze glosowac - blad. Obywatel UE stale zamieszkujacy ma czynne prawo wyborcze w wyborach lokalnych (art. 10 § 1 pkt 3-4). W 16.3 najczestszy blad: wskazanie Ewy jako tej, ktora nie moze kandydowac - blad. Ewa moze kandydowac (kandydat NIE musi stale zamieszkiwac na obszarze gminy - art. 11 § 1 pkt 6 in fine). Choc nie mogla GLOSOWAC, moglaby KANDYDOWAC. Klucz: rozroznienie warunkow czynnego (zamieszkanie wymaga) i biernego (zamieszkanie nie wymagane) prawa wyborczego.","image":"img/wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-16.webp","solution_image":null,"topics":"prawo wyborcze, samorzad, mniejszosc niemiecka, ordynacja","page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 16. (0-3)
Fragment Ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy
Art. 10. § 1. Prawo wybierania […] ma: […]

\n
  1. w wyborach do […] a) rady gminy - obywatel polski oraz obywatel Unii Europejskiej
\n

niebędący obywatelem polskim, który najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat oraz stale
zamieszkuje na obszarze tej gminy, […]

\n
  1. w wyborach wójta w danej gminie - osoba mająca prawo wybierania do rady tej gminy.
\n

Art. 11. § 1. Prawo wybieralności […] ma: […]

\n
  1. w wyborach do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego - osoba mająca
\n

prawo wybierania tych organów;

\n
  1. w wyborach wójta - obywatel polski mający prawo wybierania w tych wyborach, który
\n

najpóźniej w dniu głosowania kończy 25 lat, z tym że kandydat nie musi stale zamieszkiwać
na obszarze gminy, w której kandyduje.
Dz.U. 2011, nr 21, poz. 112, z późn. zm. (stan prawny na 5 marca 2018 r.).
O osobach (A-C) związanych z gminą Lubrza (powiat prudnicki, województwo opolskie)
A. Herbert jest członkiem Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Niemców na Śląsku
Opolskim i stałym mieszkańcem gminy Lubrza od 30 lat. W wyborach parlamentarnych
w Polsce głosował na Komitet Wyborczy Wyborców Mniejszość Niemiecka.
B. Adam, obywatel Niemiec, od trzech lat pracuje i na stałe mieszka w gminie Lubrza. Jego
dziadek był powstańcem śląskim. Ten 30-latek twierdzi, że powrócił do korzeni.
C. Ewa, obywatelka Polski, od 30 lat na stałe mieszka w Monachium. Nie jest zameldowana
w gminie Lubrza, ale utrzymuje ścisłe kontakty z rodziną w niej mieszkającą.
16.1. Do każdego artykułu dopisz nazwę rodzaju unormowanego w nim prawa wyborczego.
Art. 10. -
Art. 11. -
16.2. Określ, która z wymienionych osób (A-C) nie może głosować w wyborach na
stanowisko wójta wskazanej gminy. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do
właściwego przepisu prawnego.
Osoba -
Uzasadnienie -
16.3. Określ, która z wymienionych osób (A-C) nie może kandydować na stanowisko
wójta wskazanej gminy. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do właściwego
przepisu prawnego.
Osoba -
Uzasadnienie -

","answer_text_html":"

Zadanie 16. (0-3)
I. Wykorzystanie
i tworzenie
informacji.
16.1.
IV. Znajomość
zasad i procedur
demokracji.
16.2., 16.3.
V. Znajomość
podstaw ustroju
Rzeczypospolitej
Polskiej.

\n
  1. Demokracja - zasady i procedury. Zdający:
  2. wyjaśnia, jak są przeprowadzane i jaką rolę odgrywają wybory we
\n

współczesnej demokracji.
(IV etap z.p.) 1. Młody obywatel w urzędzie. Zdający:

\n
  1. podaje formalne warunki, jakie spełnić musi obywatel, by wziąć
\n

udział w wyborach.
(IV etap z.p.) 2. Prawo i sądy. Zdający:

\n
  1. wymienia źródła prawa; znajduje wskazany akt prawny
\n

i interpretuje proste przepisy prawne.
(III etap) 17. Gmina jako wspólnota mieszkańców. Zdający:

\n
  1. przedstawia sposób wybierania i działania władz gminy, w tym
\n

podejmowania decyzji w sprawie budżetu.
16.1.
Schemat punktowania
1 p. - podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.
0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź
Art. 10 - czynne prawo wyborcze
Art. 11 - bierne prawo wyborcze
16.2.
Schemat punktowania
1 p. - podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.
0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź
Osoba - C.
Uzasadnienie - W wyborach wójta nie może głosować osoba, która nie zamieszkuje stale na
obszarze gminy (zgodnie z punktem 3. paragrafu 1. art. 10.).
16.3.
Schemat punktowania
1 p. - podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.
0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź
Osoba - B.
Uzasadnienie - W wyborach wójta może kandydować tylko obywatel polski (zgodnie
z punktem 6. paragrafu 1. art. 11).

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Odpowiedź: 16.1. Nazwy rodzajow prawa wyborczego: - Art. 10 - czynne prawo wyborcze (prawo wybierania, prawo glosu) - Art. 11 - bierne prawo wyborcze (prawo wybieralnosci, prawo do kandydowania) 16.2. Osoba, ktora NIE moze glosowac na wojta: Ewa (C) Uzasadnienie: Zgodnie z art. 10 § 1 pkt 4 Kodeksu wyborczego czynne prawo wyborcze w wyborach wojta ma osoba ktora stale zamieszkuje na obszarze danej gminy. Ewa od 30 lat zamieszkuje w Monachium, nie jest zameldowana w gminie Lubrza - nie spelnia warunku stalego zamieszkania. 16.3. Osoba, ktora NIE moze kandydowac na wojta: Adam (B) Uzasadnienie: Zgodnie z art. 11 § 1 pkt 6 Kodeksu wyborczego bierne prawo wyborcze w wyborach wojta ma wylacznie obywatel polski. Adam jest obywatelem Niemiec - nawet stale zamieszkujac w gminie nie moze kandydowac, choc moze glosowac (czynne prawo dla obywateli UE).

\n

Strona arkusza CKE z trescia zadania

\n

Rozwiazanie

\n

Czynne vs bierne prawo wyborcze - kluczowa typologia w prawie wyborczym:

\n

Prawo | Definicja | Wiek | Wymagania
Czynne | prawo glosowania | 18 lat | obywatelstwo + zamieszkanie (lokalnie) lub miejsce w wyborach centralnych
Bierne | prawo bycia wybranym (kandydowania) | 18-35 lat zal. od urzedu | obywatelstwo (zwykle polskie), zasady niekaralnosci, wyzszy wiek

\n

Warunki dla wyborow wojta (Kodeks wyborczy 2011):

\n

Czynne prawo (art. 10 § 1 pkt 4):

\n\n

Bierne prawo (art. 11 § 1 pkt 6):

\n\n

Analiza osob:

\n

Osoba | Obywatelstwo | Stale zamieszkanie w Lubrzy | Czynne | Bierne
A. Herbert | polskie (z mniejszosci niemieckiej) | tak (30 lat) | TAK | TAK
B. Adam | niemieckie (obywatel UE) | tak (3 lata) | TAK | NIE (nie jest obywatelem polskim)
C. Ewa | polskie | NIE (Monachium) | NIE (brak zamieszkania w gminie) | TAK (kandydat nie musi zamieszkiwac)

\n

Stad jednoznacznie: nie glosuje Ewa, nie kandyduje Adam.

\n

Typowy błąd: W 16.2 najczestszy blad: wskazanie Adama (B) jako tego, ktory nie moze glosowac - blad. Obywatel UE stale zamieszkujacy ma czynne prawo wyborcze w wyborach lokalnych (art. 10 § 1 pkt 3-4). W 16.3 najczestszy blad: wskazanie Ewy jako tej, ktora nie moze kandydowac - blad. Ewa moze kandydowac (kandydat NIE musi stale zamieszkiwac na obszarze gminy - art. 11 § 1 pkt 6 in fine). Choc nie mogla GLOSOWAC, moglaby KANDYDOWAC. Klucz: rozroznienie warunkow czynnego (zamieszkanie wymaga) i biernego (zamieszkanie nie wymagane) prawa wyborczego.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

16.1. ## Poprawna odpowiedź

\n

Art. 10 - czynne prawo wyborcze

\n

Art. 11 - bierne prawo wyborcze

\n

Sposób 1 - analiza źródła

\n

Przepisy z Kodeksu wyborczego DOSŁOWNIE rozróżniają dwie kategorie:

\n
Art. 10 - "Prawo WYBIERANIA"
\n

To prawo do GŁOSOWANIA - czyli prawo, które przysługuje WYBORCY:

\n
"Art. 10. § 1. Prawo wybierania […] ma: […] 3) w wyborach do […] a) rady gminy - obywatel polski oraz obywatel Unii Europejskiej […], który najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat oraz stale zamieszkuje na obszarze tej gminy"
\n

Kluczowe słowa: "prawo WYBIERANIA" → wyborca decyduje, kogo wybiera. To CZYNNE prawo wyborcze (od łac. activus - działający, aktywny).

\n
Art. 11 - "Prawo WYBIERALNOŚCI"
\n

To prawo do KANDYDOWANIA - czyli prawo, które przysługuje KANDYDATOWI:

\n
"Art. 11. § 1. Prawo wybieralności […] ma: […] 5) w wyborach do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego - osoba mająca prawo wybierania tych organów; 6) w wyborach wójta - obywatel polski mający prawo wybierania w tych wyborach, który najpóźniej w dniu głosowania kończy 25 lat"
\n

Kluczowe słowa: "prawo WYBIERALNOŚCI" → osoba może być wybrana, kandyduje. To BIERNE prawo wyborcze (od łac. passivus - bierny, pasywny - bo to inni wyborcy decydują, czy zostaniesz wybrany).

\n

Sposób 2 - analiza pojęciowa (czynne vs bierne)

\n

Klasyczne pojęcia prawa wyborczego:

\n

| Pojęcie | Definicja | Wybrać kogo? | Wiek minimum w RP |
| Czynne prawo wyborcze (prawo wybierania) | Prawo do GŁOSOWANIA | Wyborca → kandydat | 18 lat (we wszystkich wyborach) |
| Bierne prawo wyborcze (prawo wybieralności) | Prawo do KANDYDOWANIA | Kandydat ← wyborcy | Zróżnicowane: 18 (samorząd, JST), 21 (Sejm), 25 (wójt), 30 (Senat), 35 (Prezydent) |

\n

Mnemotechnika:

\n\n

Sposób 3 - odwołanie do reference WOS

\n

W reference politologicznym (sekcja 4. "Wybory i ordynacje w RP"):

\n

Czynne prawo wyborcze (prawo wybierania):

\n\n

Bierne prawo wyborcze (prawo wybieralności):

\n\n

Schemat oceniania CKE

\n

Poniżej oficjalny schemat oceniania wg „Zasad oceniania rozwiązań zadań” CKE (arkusz MWO-R1, maj 2018).

\n
Schemat oceniania CKE (zad. 16.1, max 1 pkt):
- 1 p. - podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.
- 0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
\n

Przykładowa odpowiedź (CKE): Art. 10 - czynne prawo wyborcze; Art. 11 - bierne prawo wyborcze

\n

Akceptowane warianty:

\n\n

Wykluczone:

\n\n

Reference politologiczny

\n

Czynne prawo wyborcze (łac. ius eligendi) - prawo do udziału w głosowaniu jako wyborca. W RP nabywa się je z chwilą ukończenia 18 lat (art. 62 Konstytucji RP).

\n

Bierne prawo wyborcze (łac. ius eligibilitatis) - prawo do kandydowania, czyli do bycia wybranym. W RP wiek różni się w zależności od organu:

\n\n

Kodeks wyborczy - Ustawa z 5 stycznia 2011 r. (Dz.U. 2011 nr 21 poz. 112), ujednolicająca regulacje wyborcze do różnych organów (Sejm, Senat, Prezydent, samorządy, PE).

\n

Powszechność, bezpośredniość, równość, tajność - 4 zasady wyborów demokratycznych. Art. 96 ust. 2 Konstytucji RP: "Wybory do Sejmu są powszechne, równe, bezpośrednie i proporcjonalne oraz odbywają się w głosowaniu tajnym".

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
Uwaga: Najczęstszy błąd - pomylenie kolejności (czynne/bierne). Pamiętaj klucz: "WYBIERAĆ" = czynne (jak "czynnie biorę udział"), "WYBIERALNOŚĆ" = bierne (jak "biernie czekam na wybór"). Art. 10 mówi o "wybieraniu" → CZYNNE. Art. 11 o "wybieralności" → BIERNE.
\n
Uwaga: Druga pułapka - niepełna nazwa. Lepiej napisać "czynne PRAWO WYBORCZE" zamiast samo "czynne". Klucz CKE preferuje pełne pojęcia.
\n
Uwaga: Trzecia uwaga - niektóre podręczniki używają synonimów: "prawo wybierania" = "prawo czynne"; "prawo wybieralności" = "prawo bierne". Wszystkie te formy są akceptowane. Najczęściej w arkuszach CKE używa się PARY "czynne / bierne".
\n
Uwaga: Pamiętaj o WIEKU. Czynne - zawsze 18 lat (od 2018 obowiązuje już art. 62 Konstytucji). Bierne - zróżnicowane od 18 (samorząd) do 35 (Prezydent RP). To częsty motyw w arkuszach: pytanie o WIEK kandydata na prezydenta (35), wójta (25), posła (21).
\n

16.2. ## Poprawna odpowiedź

\n

Osoba: C (Ewa)

\n

Uzasadnienie: W wyborach wójta nie może głosować osoba, która nie zamieszkuje stale na obszarze gminy (zgodnie z art. 10 § 1 pkt 3 lit. a Kodeksu wyborczego). Ewa od 30 lat mieszka w Monachium - czyli NIE zamieszkuje stale w gminie Lubrza, mimo że jest obywatelką Polski.

\n

Sposób 1 - analiza warunków czynnego prawa wyborczego (Art. 10)

\n

Kluczowy przepis Kodeksu wyborczego z zad. 16.1 (Art. 10 § 1 pkt 3 lit. a):

\n
"Prawo wybierania […] ma: […] 3) w wyborach do […] a) rady gminy - obywatel polski oraz obywatel Unii Europejskiej […], który najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat oraz STALE ZAMIESZKUJE NA OBSZARZE TEJ GMINY"
\n

Art. 10 § 1 pkt 4: "w wyborach wójta w danej gminie - osoba mająca prawo wybierania do rady tej gminy"

\n

Więc trzeba spełnić warunki dla rady gminy:

\n
  1. Obywatel polski LUB obywatel UE
  2. Wiek 18+ w dniu głosowania
  3. Stałe zamieszkiwanie w gminie
\n

Sposób 2 - analiza poszczególnych osób

\n

Osoba A: Herbert - członek Towarzystwa Niemców Śląska Opolskiego, stały mieszkaniec gminy Lubrza od 30 lat

\n\n

→ MOŻE głosować

\n

Osoba B: Adam - obywatel Niemiec, od 3 lat na stałe w gminie Lubrza, 30-latek

\n\n

→ MOŻE głosować (uwaga: w wyborach wójta TAK, mimo że nie ma obywatelstwa polskiego - to wynika z prawa UE)

\n

Osoba C: Ewa - obywatelka Polski, od 30 lat na stałe mieszka w Monachium, NIE zameldowana w gminie Lubrza

\n\n

→ NIE MOŻE głosować w gminie Lubrza

\n

Ewa jest zatem JEDYNĄ OSOBĄ, KTÓRA NIE MOŻE GŁOSOWAĆ w wyborach wójta tej gminy.

\n

Sposób 3 - uwaga o wyborach z zagranicy

\n

Ewa, jako obywatelka polska mieszkająca za granicą, MOŻE GŁOSOWAĆ w wyborach:

\n\n

ALE NIE MOŻE głosować w wyborach SAMORZĄDOWYCH w Polsce, ponieważ wymaga to STAŁEGO ZAMIESZKIWANIA W GMINIE, a nie tylko obywatelstwa polskiego.

\n

Logika prawna: samorząd ma reprezentować RZECZYWISTYCH MIESZKAŃCÓW, którzy korzystają z usług gminy (drogi, szkoły, kanalizacja). Ewa nie korzysta - nie głosuje.

\n

Sposób 4 - odwołanie do reference WOS

\n

W reference politologicznym (sekcja 9. Instytucje, sekcja 4. Wybory):

\n

Wybory samorządowe w Polsce - szczegóły:

\n\n

Status obywatela UE w wyborach lokalnych:
Na podstawie art. 22 TFUE i Kodeksu wyborczego, obywatele UE NIEBĘDĄCY obywatelami polskimi MAJĄ czynne i bierne prawo wyborcze w wyborach do rady gminy (a od 2024 r. także do rady powiatu i sejmiku - pewne nowelizacje). Mogą głosować i kandydować na radnego gminy, mogą też głosować w wyborach wójta.

\n

Schemat oceniania CKE

\n

Poniżej oficjalny schemat oceniania wg „Zasad oceniania rozwiązań zadań” CKE (arkusz MWO-R1, maj 2018).

\n
Schemat oceniania CKE (zad. 16.2, max 1 pkt):
- 1 p. - podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.
- 0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
\n

Przykładowa odpowiedź (CKE): Osoba - C. Uzasadnienie - W wyborach wójta nie może głosować osoba, która nie zamieszkuje stale na obszarze gminy (zgodnie z punktem 3. paragrafu 1. art. 10.).

\n

Akceptowane uzasadnienie (musi odwołać się do KONKRETNEGO przepisu):

\n\n

Wykluczone:

\n\n

Reference politologiczny

\n

Stałe zamieszkiwanie (art. 5 § 1 pkt 1 Kodeksu wyborczego) - przebywanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z ZAMIAREM stałego pobytu. NIE wymaga zameldowania, ale wymaga FAKTYCZNEGO zamieszkiwania. To pojęcie z Kodeksu cywilnego (art. 25): "Miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu".

\n

Spis wyborców - sporządza go gmina dla osób stale zamieszkujących na jej obszarze. Wpis na podstawie zameldowania na pobyt stały. Osoba bez zameldowania może wpisać się do spisu na własny wniosek.

\n

Głosowanie poza miejscem stałego zamieszkania - możliwe na ZAŚWIADCZENIE o prawie do głosowania (wybory parlamentarne, prezydenckie, PE), ALE NIE w wyborach SAMORZĄDOWYCH (te są ograniczone do gminy stałego zamieszkania).

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
Uwaga: Pułapka - uczeń może wybrać Adama (B), bo jest "obcokrajowcem". To błąd! Adam ma OBYWATELSTWO UE (niemieckie), a w wyborach lokalnych (rada gminy + wójt) obywatel UE MA prawo głosować. Polskie obywatelstwo NIE jest wymagane do głosowania na radnych gminy ani na wójta - wystarczy obywatelstwo UE + stałe zamieszkanie.
\n
Uwaga: Druga pułapka - uczeń może uznać, że Ewa "jako Polka" może głosować zawsze. NIEPRAWDA! W wyborach SAMORZĄDOWYCH wymóg to ZAMIESZKIWANIE w gminie, nie samo obywatelstwo. Polacy za granicą głosują w wyborach krajowych (Sejm, Senat, Prezydent, PE), ale NIE w lokalnych.
\n
Uwaga: Trzecia uwaga - uzasadnienie MUSI odwołać się do PRZEPISU. Klucz CKE wymaga: "zgodnie z art. 10 § 1 pkt 3 lit. a Kodeksu wyborczego" lub "zgodnie z punktem 3 paragrafu 1 art. 10". Sama interpretacja bez odwołania = 0 pkt.
\n
Uwaga: Pamiętaj fundamentalną zasadę: w wyborach samorządowych głosują RZECZYWIŚCI MIESZKAŃCY (którzy korzystają z usług gminy), bez względu na obywatelstwo (jeśli UE). To przeciwne do wyborów krajowych, gdzie głosuje OBYWATEL - bez względu na miejsce zamieszkania.
\n

16.3. ## Poprawna odpowiedź

\n

Osoba: B (Adam)

\n

Uzasadnienie: W wyborach wójta może kandydować TYLKO obywatel polski (zgodnie z art. 11 § 1 pkt 6 Kodeksu wyborczego). Adam jest obywatelem Niemiec - czyli obywatelem UE, ale NIE obywatelem polskim. Może głosować na wójta (czynne prawo), ale NIE może kandydować (bierne prawo).

\n

Sposób 1 - analiza warunków biernego prawa wyborczego (Art. 11)

\n

Kluczowy przepis Kodeksu wyborczego z zad. 16.1 (Art. 11 § 1 pkt 6):

\n
"Prawo wybieralności […] ma: […] 6) w wyborach wójta - OBYWATEL POLSKI mający prawo wybierania w tych wyborach, który najpóźniej w dniu głosowania kończy 25 lat, z tym że kandydat nie musi stale zamieszkiwać na obszarze gminy, w której kandyduje."
\n

Wymagania dla kandydata na wójta:

\n
  1. Obywatelstwo POLSKIE (NIE UE!)
  2. Wiek 25+ w dniu głosowania
  3. Czynne prawo wyborcze (ogólnie)
  4. Może NIE zamieszkiwać w gminie (różnica wobec radnych)
\n

Sposób 2 - analiza poszczególnych osób

\n

Osoba A: Herbert - członek Towarzystwa Niemców Śląska Opolskiego, stały mieszkaniec gminy od 30 lat, głosuje na KW Mniejszość Niemiecka

\n\n

→ MOŻE kandydować na wójta gminy Lubrza

\n

Osoba B: Adam - obywatel Niemiec, od 3 lat na stałe w gminie Lubrza, 30-latek

\n\n

Klucz: kandydat na wójta MUSI BYĆ OBYWATELEM POLSKIM. Adam jako obywatel niemiecki nie spełnia tego warunku.
→ NIE MOŻE kandydować na wójta

\n

Osoba C: Ewa - obywatelka polska, od 30 lat mieszka w Monachium, NIE zameldowana w gminie

\n\n

WAŻNA UWAGA dotycząca Ewy: Ewa NIE MA czynnego prawa wyborczego w gminie Lubrza (mieszka w Monachium). Jednocześnie klucz CKE wskazuje JAKO ODPOWIEDŹ Adama (B), nie Ewę. Czyli klucz CKE traktuje pytanie BARDZIEJ FORMALNIE: chodzi o GŁÓWNY warunek - obywatelstwo. Mimo że Ewa też technicznie ma problem (brak czynnego), to KLUCZOWĄ przeszkodą jest "musi być obywatelem polskim". Adam tego nie spełnia jako Niemiec.

\n

Dodatkowo zwróć uwagę na sformułowanie pytania: "która z wymienionych osób (A-C) NIE MOŻE KANDYDOWAĆ". Klucz wymaga JEDNEJ odpowiedzi - najbardziej fundamentalnej. Tu jest to Adam (brak obywatelstwa polskiego - bezwzględne wykluczenie).

\n

Sposób 3 - porównanie z 16.2 (czynne vs bierne)

\n

W 16.2 (czynne prawo wyborcze): NIE MOŻE GŁOSOWAĆ Ewa (brak stałego zamieszkania)
W 16.3 (bierne prawo wyborcze): NIE MOŻE KANDYDOWAĆ Adam (brak obywatelstwa polskiego)

\n

Dlaczego ta różnica?

\n\n

Ważne odróżnienie! Bierne prawo na wójta jest BARDZIEJ RESTRYKCYJNE niż czynne. Dla CZYNNEGO prawa wystarczy obywatelstwo UE; dla BIERNEGO (na wójta) trzeba obywatelstwa POLSKIEGO.

\n

Jednak: dla biernego prawa na RADĘ GMINY (radny) - wystarczy obywatelstwo UE + stałe zamieszkanie. Tylko WÓJT jest stanowiskiem zarezerwowanym dla obywateli polskich.

\n

Sposób 4 - odwołanie do reference WOS

\n

W reference politologicznym (sekcja 9. Instytucje):

\n

Bierne prawo wyborcze w samorządzie:

\n

| Stanowisko | Wiek | Obywatelstwo | Zamieszkanie |
| Radny gminy | 18 | Polskie LUB UE | Stałe w gminie |
| Radny powiatu | 18 | TYLKO polskie | Stałe w powiecie |
| Radny sejmiku woj. | 18 | TYLKO polskie | Stałe w województwie |
| Wójt / burmistrz / prezydent miasta | 25 | TYLKO POLSKIE | NIE wymaga stałego zamieszkania w gminie |

\n

Logika: kierowanie wykonawcze gminą wymaga POLSKIEGO obywatelstwa, bo wójt reprezentuje gminę wobec państwa polskiego.

\n

Schemat oceniania CKE

\n

Poniżej oficjalny schemat oceniania wg „Zasad oceniania rozwiązań zadań” CKE (arkusz MWO-R1, maj 2018).

\n
Schemat oceniania CKE (zad. 16.3, max 1 pkt):
- 1 p. - podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.
- 0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
\n

Przykładowa odpowiedź (CKE): Osoba - B. Uzasadnienie - W wyborach wójta może kandydować tylko obywatel polski (zgodnie z punktem 6. paragrafu 1. art. 11).

\n

Akceptowane uzasadnienie (musi odwołać się do KONKRETNEGO przepisu):

\n\n

Wykluczone:

\n\n

Reference politologiczny

\n

Wójt - organ wykonawczy gminy wiejskiej. Burmistrz - organ wykonawczy gminy miejsko-wiejskiej i niektórych miejskich (zwykle do 100 tys. mieszkańców). Prezydent miasta - organ wykonawczy miasta na prawach powiatu (powyżej 100 tys. mieszkańców) lub innego wskazanego ustawą.

\n

Podstawa prawna: Ustawa z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. 1990 nr 16 poz. 95) + Ustawa z 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (Dz.U. 2011 nr 21 poz. 112).

\n

Wybory wójta - większościowe, dwustopniowe (jeśli pierwsza tura nie da bezwzględnej większości). Kadencja: 5 lat (od 2018 r., wcześniej 4 lata).

\n

Status obywatela UE w wyborach polskich:

\n\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
Uwaga: Najczęstszy błąd - uczeń pomyli odpowiedź z 16.2 (Ewa) z 16.3 (Adam). Pamiętaj: 16.2 = GŁOSOWAĆ (czynne), 16.3 = KANDYDOWAĆ (bierne). Różne osoby, bo różne wymagania!
\n
Uwaga: Druga pułapka - uczeń może uznać, że Adam (jako mieszkaniec gminy) MOŻE kandydować, bo "przecież ma obywatelstwo UE". NIEPRAWDA dla wójta! Obywatelstwo UE wystarcza tylko dla RADNYCH GMINY. Wójt = obywatelstwo POLSKIE konieczne.
\n
Uwaga: Trzecia pułapka - uczeń może wybrać Ewę (C) myśląc, że "nie mieszka, więc nie kandyduje". UWAGA: art. 11 § 1 pkt 6 wprost mówi, że "kandydat NIE MUSI stale zamieszkiwać na obszarze gminy". Czyli teoretycznie Ewa mogłaby kandydować, gdyby spełniała inne warunki (obywatelstwo + wiek + ogólne czynne prawo wyborcze). Tu klucz CKE klasyfikuje Adama jako tego, który NIE MOŻE - bo brakuje mu obywatelstwa polskiego, najbardziej fundamentalnego warunku.
\n
Uwaga: Pamiętaj historię Polski III RP - wymóg obywatelstwa polskiego dla wójta jest historycznie uzasadniony (po 2004 r. obywatele UE uzyskali prawo głosowania, ale nie kandydowania na funkcje wykonawcze samorządu). To kompromis między prawem UE a tradycją suwerenności narodowej.
"}]}