{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/17","paper_id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"17","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17. (0-1)\nO skutkach nawałnicy\n80 zniszczonych budynków i kilkanaście domów bez dachów. To bilans piątkowej nawałnicy\nw gminie Kosów Lacki […] [powiat sokołowski, województwo mazowieckie]. - Całą sobotę\nMWO_1R\nspisywaliśmy uszkodzenia, jest makabrycznie. Nie wiemy jeszcze, co dzieje się w lasach - martwi\nsię burmistrz […]. Samorząd [gminny] będzie zabiegał o ogłoszenie stanu klęski żywiołowej.\nwww.rdc.pl\nZaznacz poprawne dokończenie zdania.\nW zaistniałej sytuacji - zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej - postulat samorządu\ngminnego mógł być spełniony przez\nA. Prezydenta RP.\nB. Radę Ministrów RP.\nC. Starostę Powiatu Sokołowskiego.\nD. Marszałka Województwa Mazowieckiego.","answer":"B","answer_text":"Zadanie 17. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nV. Znajomość\npodstaw ustroju\nRzeczypospolitej\nPolskiej.\n23. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:\n4) omawia postanowienia dotyczące rodzajów stanów\nnadzwyczajnych i warunków ich wprowadzania.\nSchemat punktowania\n1 p. -\nwskazanie poprawnej odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nB.","solution":"Odpowiedź: **Odpowiedz: B. Rade Ministrow RP** **Podstawa prawna:** Art. 232 Konstytucji RP: \"W celu zapobiezenia skutkom katastrof naturalnych lub awarii technicznych nosza_cych znamiona kleski zywiolowej oraz w celu ich usuniecia **Rada Ministrow** moze wprowadzic na czas oznaczony, nie dluzszy niz 30 dni, **stan kleski zywiolowej** na czesci albo na calym terytorium panstwa. Przedluzenie tego stanu moze nastapic za zgoda Sejmu.\" Dodatkowo: **ustawa z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie kleski zywiolowej** szczegolowo reguluje tryb.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nTrzy stany nadzwyczajne w Konstytucji RP (rozdzial XI, art. 228-234):\n\nStan | Kto wprowadza | Maksymalny czas\nWojenny | Prezydent (wniosek RM) | nieoznaczony (do ustania)\nWyjatkowy | Prezydent (wniosek RM) | 90 dni + 60 dni za zgoda Sejmu\nKleski zywiolowej | Rada Ministrow | 30 dni + przedluzenie za zgoda Sejmu\n\nKleska zywiolowa - art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o stanie kleski zywiolowej:\n\"Kleska zywiolowa - katastrofa naturalna lub awaria techniczna, ktorych skutki zagrazaja zyciu lub zdrowiu duzej liczby osob, mieniu w wielkich rozmiarach albo srodowisku na znacznych obszarach, a pomoc i ochrona moga byc skutecznie podjete tylko przy zastosowaniu nadzwyczajnych srodkow, we wspoldzialaniu roznych organow i instytucji oraz specjalistycznych sluzb i formacji dzialajacych pod jednolitym kierownictwem.\"\n\nInicjatywa wprowadzenia stanu - art. 5 ust. 1 ustawy: na wniosek wlasciwego wojewody albo z urzedu. Wojewoda zglasza wniosek do RM po analizie sytuacji. Samorzad gminny moze poprosic wojewode o taki wniosek, ale wprowadzenie kompetencyjnie nalezy do RM (decyzja w formie rozporzadzenia).\n\nW sytuacji opisanej w arkuszu (Kosow Lacki, nawalnica) postulat moglby byc spelniony tylko przez Rade Ministrow RP - odpowiedz B.\n\nTypowy błąd: Czesty blad: wybor A (Prezydent RP) - mylenie ze stanem **wojennym** i **wyjatkowym**, ktore istotnie wprowadza Prezydent na wniosek RM (art. 229, 230 Konstytucji). Kleska zywiolowa to **wylacznie kompetencja Rady Ministrow** (art. 232). Inny blad: wybor C lub D - starosta i marszalek wojewodztwa nie maja kompetencji wprowadzania stanow nadzwyczajnych. **Stany nadzwyczajne w RP (rozroznienie):** - **stan wojenny** (art. 229) - Prezydent na wniosek RM, niebezpieczenstwo zewnetrzne - **stan wyjatkowy** (art. 230) - Prezydent na wniosek RM, zagrozenie bezpieczenstwa konstytucyjnego/porzadku - **stan kleski zywiolowej** (art. 232) - **Rada Ministrow samodzielnie**","image":"img/wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-17.webp","solution_image":null,"topics":"stan kleski zywiolowej, Konstytucja RP, organy wladzy","page_from":12,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 17. (0-1)<br>O skutkach nawałnicy<br>80 zniszczonych budynków i kilkanaście domów bez dachów. To bilans piątkowej nawałnicy<br>w gminie Kosów Lacki […] [powiat sokołowski, województwo mazowieckie]. - Całą sobotę<br>MWO_1R<br>spisywaliśmy uszkodzenia, jest makabrycznie. Nie wiemy jeszcze, co dzieje się w lasach - martwi<br>się burmistrz […]. Samorząd [gminny] będzie zabiegał o ogłoszenie stanu klęski żywiołowej.<br>www.rdc.pl<br>Zaznacz poprawne dokończenie zdania.<br>W zaistniałej sytuacji - zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej - postulat samorządu<br>gminnego mógł być spełniony przez<br>A. Prezydenta RP.<br>B. Radę Ministrów RP.<br>C. Starostę Powiatu Sokołowskiego.<br>D. Marszałka Województwa Mazowieckiego.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 17. (0-1)<br>I. Wykorzystanie<br>i tworzenie<br>informacji.<br>V. Znajomość<br>podstaw ustroju<br>Rzeczypospolitej<br>Polskiej.</p>\n<ol><li>Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:</li><li>omawia postanowienia dotyczące rodzajów stanów</li></ol>\n<p>nadzwyczajnych i warunków ich wprowadzania.<br>Schemat punktowania<br>1 p. -<br>wskazanie poprawnej odpowiedzi.<br>0 p. -<br>inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br>Poprawna odpowiedź<br>B.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>Odpowiedz: B. Rade Ministrow RP</strong> <strong>Podstawa prawna:</strong> Art. 232 Konstytucji RP: &quot;W celu zapobiezenia skutkom katastrof naturalnych lub awarii technicznych nosza_cych znamiona kleski zywiolowej oraz w celu ich usuniecia <strong>Rada Ministrow</strong> moze wprowadzic na czas oznaczony, nie dluzszy niz 30 dni, <strong>stan kleski zywiolowej</strong> na czesci albo na calym terytorium panstwa. Przedluzenie tego stanu moze nastapic za zgoda Sejmu.&quot; Dodatkowo: <strong>ustawa z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie kleski zywiolowej</strong> szczegolowo reguluje tryb.</p>\n<p>Strona arkusza CKE z trescia zadania</p>\n<p>Rozwiazanie</p>\n<p>Trzy stany nadzwyczajne w Konstytucji RP (rozdzial XI, art. 228-234):</p>\n<p>Stan | Kto wprowadza | Maksymalny czas<br>Wojenny | Prezydent (wniosek RM) | nieoznaczony (do ustania)<br>Wyjatkowy | Prezydent (wniosek RM) | 90 dni + 60 dni za zgoda Sejmu<br>Kleski zywiolowej | Rada Ministrow | 30 dni + przedluzenie za zgoda Sejmu</p>\n<p>Kleska zywiolowa - art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o stanie kleski zywiolowej:<br>&quot;Kleska zywiolowa - katastrofa naturalna lub awaria techniczna, ktorych skutki zagrazaja zyciu lub zdrowiu duzej liczby osob, mieniu w wielkich rozmiarach albo srodowisku na znacznych obszarach, a pomoc i ochrona moga byc skutecznie podjete tylko przy zastosowaniu nadzwyczajnych srodkow, we wspoldzialaniu roznych organow i instytucji oraz specjalistycznych sluzb i formacji dzialajacych pod jednolitym kierownictwem.&quot;</p>\n<p>Inicjatywa wprowadzenia stanu - art. 5 ust. 1 ustawy: na wniosek wlasciwego wojewody albo z urzedu. Wojewoda zglasza wniosek do RM po analizie sytuacji. Samorzad gminny moze poprosic wojewode o taki wniosek, ale wprowadzenie kompetencyjnie nalezy do RM (decyzja w formie rozporzadzenia).</p>\n<p>W sytuacji opisanej w arkuszu (Kosow Lacki, nawalnica) postulat moglby byc spelniony tylko przez Rade Ministrow RP - odpowiedz B.</p>\n<p>Typowy błąd: Czesty blad: wybor A (Prezydent RP) - mylenie ze stanem <strong>wojennym</strong> i <strong>wyjatkowym</strong>, ktore istotnie wprowadza Prezydent na wniosek RM (art. 229, 230 Konstytucji). Kleska zywiolowa to <strong>wylacznie kompetencja Rady Ministrow</strong> (art. 232). Inny blad: wybor C lub D - starosta i marszalek wojewodztwa nie maja kompetencji wprowadzania stanow nadzwyczajnych. <strong>Stany nadzwyczajne w RP (rozroznienie):</strong> - <strong>stan wojenny</strong> (art. 229) - Prezydent na wniosek RM, niebezpieczenstwo zewnetrzne - <strong>stan wyjatkowy</strong> (art. 230) - Prezydent na wniosek RM, zagrozenie bezpieczenstwa konstytucyjnego/porzadku - <strong>stan kleski zywiolowej</strong> (art. 232) - <strong>Rada Ministrow samodzielnie</strong></p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>B. Radę Ministrów RP</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - analiza Konstytucji RP (stany nadzwyczajne)</h4>\n<p>Klucz to wiedza o tym, KTO wprowadza stan klęski żywiołowej w Polsce. Konstytucja RP rozróżnia 3 STANY NADZWYCZAJNE (Rozdział XI):</p>\n<p>| Stan nadzwyczajny | Kto wprowadza? | Podstawa prawna |<br>| <strong>Stan wojenny</strong> | <strong>Prezydent RP</strong> na wniosek RM | Art. 229 Konstytucji RP |<br>| <strong>Stan wyjątkowy</strong> | <strong>Prezydent RP</strong> na wniosek RM | Art. 230 Konstytucji RP |<br>| <strong>Stan klęski żywiołowej</strong> | <strong>RADA MINISTRÓW</strong> | Art. 232 Konstytucji RP |</p>\n<p><strong>Art. 232 Konstytucji RP:</strong></p>\n<blockquote>&quot;W celu zapobieżenia skutkom katastrof naturalnych lub awarii technicznych noszących znamiona klęski żywiołowej oraz w celu ich usunięcia <strong>Rada Ministrów może wprowadzić</strong> na czas oznaczony, nie dłuższy niż 30 dni, <strong>stan klęski żywiołowej</strong> na części albo na całym terytorium państwa. Przedłużenie tego stanu może nastąpić za zgodą Sejmu.&quot;</blockquote>\n<p><strong>Wniosek:</strong> stan klęski żywiołowej wprowadza <strong>Rada Ministrów RP</strong> - a NIE Prezydent (jak w przypadku stanu wojennego/wyjątkowego). Odpowiedź <strong>B</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - analiza sytuacji w tekście</h4>\n<p>W tekście opisano nawałnicę w gminie Kosów Lacki:</p>\n<ul><li>80 zniszczonych budynków, kilkanaście domów bez dachów</li><li>Burmistrz: &quot;Samorząd gminny będzie zabiegał o ogłoszenie stanu klęski żywiołowej&quot;</li></ul>\n<p>Kto może spełnić ten postulat? Szukamy ORGANU PAŃSTWOWEGO, który WPROWADZA stan klęski żywiołowej. Z art. 232 Konstytucji RP wynika, że to <strong>Rada Ministrów</strong>.</p>\n<h4>Sposób 3 - eliminacja innych opcji</h4>\n<p><strong>A. Prezydent RP</strong> - błędna. Prezydent wprowadza stany WOJENNY i WYJĄTKOWY (art. 229-230 Konstytucji RP), ale NIE stan klęski żywiołowej. Stan klęski żywiołowej to wyłącznie kompetencja egzekutywy rządowej.</p>\n<p><strong>B. Rada Ministrów RP</strong> - POPRAWNA. Art. 232 Konstytucji RP - wyłączna kompetencja RM.</p>\n<p><strong>C. Starosta Powiatu Sokołowskiego</strong> - błędna. Starosta to organ POWIATU, jednostki samorządu terytorialnego. NIE MA kompetencji do wprowadzania stanu klęski żywiołowej. Może koordynować akcje ratownicze na poziomie powiatu, ale nie ma uprawnień konstytucyjnych.</p>\n<p><strong>D. Marszałek Województwa Mazowieckiego</strong> - błędna. Marszałek to organ WOJEWÓDZTWA samorządowego (nie wojewody!). Nie ma uprawnień do wprowadzania stanu klęski żywiołowej. Może działać jako szef egzekutywy samorządu wojewódzkiego, ale to nie jest odpowiednia kompetencja.</p>\n<h4>Sposób 4 - odwołanie do reference WOS</h4>\n<p>W reference politologicznym (sekcja 1. Konstytucja RP):</p>\n<p><strong>Stany nadzwyczajne - Rozdział XI Konstytucji RP (art. 228-234):</strong></p>\n<p><strong>Art. 228 - Zasady wspólne:</strong></p>\n<ul><li>W sytuacjach szczególnych zagrożeń może być wprowadzony jeden ze STANÓW NADZWYCZAJNYCH</li><li>Stany nadzwyczajne wprowadza się &quot;w drodze rozporządzenia&quot;</li><li>W stanach nadzwyczajnych nie mogą być zmieniane: Konstytucja, ordynacje wyborcze, ustawa o stanach nadzwyczajnych</li><li>W okresie stanu nadzwyczajnego nie może być rozwiązany Sejm i nie mogą się odbyć wybory</li></ul>\n<p><strong>Art. 229 - Stan wojenny:</strong></p>\n<blockquote>&quot;W razie zewnętrznego zagrożenia państwa, zbrojnej napaści na terytorium RP lub gdy z umowy międzynarodowej wynika zobowiązanie do wspólnej obrony przeciwko agresji, <strong>Prezydent RP</strong> na <strong>wniosek Rady Ministrów</strong> może wprowadzić <strong>stan wojenny</strong>.&quot;</blockquote>\n<p><strong>Art. 230 - Stan wyjątkowy:</strong></p>\n<blockquote>&quot;W razie zagrożenia konstytucyjnego ustroju państwa, bezpieczeństwa obywateli lub porządku publicznego, <strong>Prezydent RP</strong> na <strong>wniosek Rady Ministrów</strong> może wprowadzić, na czas oznaczony, nie dłuższy niż 90 dni, <strong>stan wyjątkowy</strong>.&quot;</blockquote>\n<p><strong>Art. 232 - Stan klęski żywiołowej:</strong></p>\n<blockquote>&quot;W celu zapobieżenia skutkom katastrof naturalnych lub awarii technicznych noszących znamiona klęski żywiołowej oraz w celu ich usunięcia <strong>Rada Ministrów może wprowadzić</strong> na czas oznaczony, nie dłuższy niż 30 dni, <strong>stan klęski żywiołowej</strong> na części albo na całym terytorium państwa.&quot;</blockquote>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p>Poniżej oficjalny schemat oceniania wg „Zasad oceniania rozwiązań zadań” CKE (arkusz MWO-R1, maj 2018).</p>\n<blockquote><strong>Schemat oceniania CKE (zad. 17, max 1 pkt):</strong><br>- 1 p. - wskazanie poprawnej odpowiedzi.<br>- 0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.</blockquote>\n<p><strong>Poprawna odpowiedź (CKE):</strong> B.</p>\n<h4>Reference politologiczny</h4>\n<p><strong>Stany nadzwyczajne w Polsce</strong> - szczególne reżimy prawne wprowadzane w sytuacjach zagrożenia, modyfikujące normalne funkcjonowanie państwa.</p>\n<p><strong>Klucz różnicujący 3 stany:</strong></p>\n<ul><li><strong>Stan WOJENNY</strong> - Prezydent na wniosek RM (zewnętrzne zagrożenie, agresja, wojna) - WOJSKO</li><li><strong>Stan WYJĄTKOWY</strong> - Prezydent na wniosek RM (konstytucyjny ustrój, bezpieczeństwo wewnętrzne, porządek publiczny) - POLITYKA</li><li><strong>Stan KLĘSKI ŻYWIOŁOWEJ</strong> - Rada Ministrów (katastrofa naturalna, awaria techniczna) - KATASTROFY</li></ul>\n<p><strong>Czas trwania:</strong></p>\n<ul><li>Wojenny: bez limitu (do ustania zagrożenia)</li><li>Wyjątkowy: 90 dni (przedłużenie do 60 dni za zgodą Sejmu)</li><li>Klęski żywiołowej: 30 dni (przedłużenie za zgodą Sejmu)</li></ul>\n<p><strong>Ustawa z 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej</strong> (Dz.U. 2002 nr 62 poz. 558) - szczegółowa regulacja stanu klęski.</p>\n<p><strong>Praktyka III RP:</strong></p>\n<ul><li>Stan klęski żywiołowej był wprowadzany m.in. w 1997 r. (powódź tysiąclecia), 2010 r. (powodzie), 2020 r. (COVID-19? - kontrowersje, czy to nie powinien być stan klęski)</li><li>Stan wyjątkowy ostatni raz: 2021 r. (wschodnia granica z Białorusią, kryzys migracyjny)</li><li>Stan wojenny w III RP nigdy nie był wprowadzony (PRL: 13 grudnia 1981 r. - Jaruzelski)</li></ul>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Opcja | Organ | Dlaczego błędny |<br>| A | Prezydent RP | Wprowadza stan WOJENNY i WYJĄTKOWY (art. 229-230), NIE klęski żywiołowej |<br>| <strong>B</strong> | <strong>Rada Ministrów RP</strong> | <strong>POPRAWNA - art. 232 Konstytucji RP</strong> |<br>| C | Starosta Powiatu | Organ samorządu, brak uprawnień konstytucyjnych |<br>| D | Marszałek Województwa | Organ samorządu wojewódzkiego, brak uprawnień konstytucyjnych |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> Najczęstsza pułapka - uczeń wybiera Prezydenta (A), bo kojarzy z &quot;głową państwa, która ogłasza stany nadzwyczajne&quot;. Pamiętaj rozróżnienie:<br>- <strong>Wojenny i Wyjątkowy</strong> → Prezydent (na wniosek RM)<br>- <strong>Klęski żywiołowej</strong> → Rada Ministrów (samodzielnie)</blockquote>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> Druga pułapka - Marszałek Województwa (D). Uwaga: w samorządzie wojewódzkim mamy MARSZAŁKA (organ wykonawczy SAMORZĄDU) i WOJEWODĘ (organ ADMINISTRACJI RZĄDOWEJ w terenie, mianowany przez Prezesa RM). Marszałek województwa NIE ma uprawnień centralnych, jak wprowadzanie stanów nadzwyczajnych.</blockquote>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> Trzecia uwaga - STAROSTA. To organ wykonawczy POWIATU, samorządu lokalnego. Może koordynować akcje na poziomie powiatu (np. zarządzanie kryzysowe), ale stanu klęski żywiołowej nie wprowadza.</blockquote>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> Mnemotechnika trzech stanów: <strong>W</strong>ojenny + <strong>W</strong>yjątkowy = <strong>Prezydent</strong> (na <strong>W</strong>niosek RM); <strong>K</strong>lęski żywiołowej = <strong>R</strong>ada <strong>M</strong>inistrów. &quot;K&quot; idzie z &quot;R&quot; i &quot;M&quot;.</blockquote>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> W tekście słowa &quot;samorząd gminny będzie ZABIEGAŁ o ogłoszenie stanu klęski żywiołowej&quot; - to oznacza, że SAMORZĄD nie może go wprowadzić sam, musi zwrócić się do RM. To potwierdza, że RM jest właściwym organem.</blockquote>"}]}