{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/22","paper_id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"22","points":2,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 22. (0-2)\nZ dokumentu dotyczącego praw człowieka\nRządy Państw-Sygnatariuszy[,] […] zdecydowane jako Rządy państw europejskich,\ndziałających w tym samym duchu i posiadających wspólne dziedzictwo ideałów i tradycji\npolitycznych, poszanowania wolności i rządów prawa, podjąć pierwsze kroki w celu\nzbiorowego zagwarantowania niektórych praw wymienionych w Powszechnej Deklaracji,\nuzgodniły, co następuje: […]\nArt. 7. […] 1. Nikt nie może być uznany za winnego popełnienia czynu polegającego na\ndziałaniu\nlub\nzaniechaniu\ndziałania,\nktóry\nwedług\nprawa\nwewnętrznego\nlub\nmiędzynarodowego nie stanowił czynu zagrożonego karą w czasie jego popełnienia. […]\nArt. 34. […] Trybunał może przyjmować skargi każdej osoby, organizacji pozarządowej lub\ngrupy jednostek, która uważa, że stała się ofiarą naruszenia przez jedną z Wysokich\nUkładających się Stron praw zawartych w […] [niniejszym dokumencie].\nbip.ms.gov.pl\n22.1. Zaznacz dwa zdania dotyczące dokumentu, którego fragment przytoczono.\nA. Polska ratyfikowała go w 1977 roku.\nB. Został on przyjęty w ramach systemu Organizacji Narodów Zjednoczonych.\nC. Wskazano w nim mechanizmy dochodzenia praw i wolności człowieka.\nD. Nosi on nazwę Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.\nE. Trybunał, którego dotyczy art. 34 dokumentu, to Trybunał Sprawiedliwości UE.\n22.2. Podaj nazwę zasady prawa unormowanej w przepisie prawnym przytoczonym\nw art. 7.1.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n20.\n21.\n22.1. 22.2.\nMaks. liczba punktów\n2\n1\n1\n1\nUzyskana liczba punktów\nMWO_1R","answer":"C","answer_text":"Zadanie 22. (0-2)\n22.1.\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\n(IV etap z.p.)\nVI. Znajomość\npraw człowieka\ni sposobów ich\nochrony.\n38. Światowy i europejski system ochrony praw człowieka. Zdający:\n3) charakteryzuje systemy ochrony praw człowieka w ramach Rady\nEuropy oraz Unii Europejskiej.\n(IV etap z.p.) 2. Prawo i sądy. Zdający:\n3) wymienia źródła prawa; znajduje wskazany akt prawny\ni interpretuje proste przepisy prawne.\n(IV etap z.p.) 5. Prawa człowieka. Zdający:\n1) przedstawia krótko historię praw człowieka i ich generacje;\nwymienia najważniejsze dokumenty z tym związane;\n3) podaje najważniejsze postanowienia Powszechnej Deklaracji Praw\nCzłowieka, Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Konwencji\no Prawach Dziecka.\n(IV etap z.p.) 6. Ochrona praw i wolności. Zdający:\n3) uzasadnia znaczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka\nw Strasburgu.\nSchemat punktowania\n1 p. -\nwskazanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nC., D.\n22.2.\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nIV. Znajomość\nzasad i procedur\ndemokracji.\n(IV etap z.p.)\nVI. Znajomość\npraw człowieka\ni sposobów ich\nochrony.\n37. Ochrona praw człowieka w Polsce. Zdający:\n1) przedstawia prawa i wolności zagwarantowane w Konstytucji\nRzeczypospolitej Polskiej, wymienia środki i mechanizmy ich\nochrony w Polsce.\n(IV etap z.p.) 2. Prawo i sądy. Zdający:\n2) wymienia podstawowe zasady prawa (prawo nie działa wstecz,\ndomniemanie niewinności, nie ma winy bez prawa, nieznajomość\nprawa szkodzi) i wyjaśnia konsekwencje ich łamania;\n3) wymienia źródła prawa; znajduje wskazany akt prawny\ni interpretuje proste przepisy prawne.\n(IV etap z.p.) 5. Prawa człowieka. Zdający:\n2) wymienia podstawowe prawa i wolności człowieka; wyjaśnia, co\noznacza, że są one powszechne, przyrodzone i niezbywalne.\nSchemat punktowania\n1 p. -\npodanie poprawnej odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nNie ma kary bez prawa.","solution":"Odpowiedź: **22.1.** Dwa prawdziwe zdania: **C** i **D**. - **C** - PRAWDA - art. 34 wprost ustanawia mechanizm skargi indywidualnej do Trybunalu. - **D** - PRAWDA - dokument to wlasnie **Konwencja o ochronie praw czlowieka i podstawowych wolnosci** (Europejska Konwencja Praw Czlowieka, EKPC), Rzym 1950. Falszywe: - **A FALSZ** - Polska ratyfikowala EKPC w **1993 roku** (NIE 1977 - to ratyfikacja Paktow Praw Czlowieka ONZ). - **B FALSZ** - dokument przyjety w ramach **Rady Europy**, NIE ONZ. - **E FALSZ** - art. 34 dotyczy **Europejskiego Trybunalu Praw Czlowieka** w Strasburgu (organ Rady Europy), NIE TSUE w Luksemburgu (organ UE). **22.2.** Zasada **nullum crimen sine lege** (nie ma przestepstwa bez ustawy) - lacinski paremia oznaczajaca zakaz karania za czyn, ktory nie byl przestepstwem w czasie jego popelnienia. Pelne brzmienie: *nullum crimen, nulla poena sine lege poenali anteriori*. Akceptowalne tez: \"zasada lex retro non agit\" (zakaz retroaktywnosci ustawy karnej), \"zakaz dzialania prawa karnego wstecz\".\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nEuropejska Konwencja Praw Czlowieka (EKPC) - jeden z najwazniejszych regionalnych dokumentow ochrony praw czlowieka:\n- Pelna nazwa: Konwencja o ochronie praw czlowieka i podstawowych wolnosci\n- Przyjeta w Rzymie 4 listopada 1950 r., weszla w zycie 3 wrzesnia 1953 r.\n- Powstala w ramach Rady Europy (NIE ONZ, NIE UE)\n- Polska ratyfikowala 19 stycznia 1993 r. (po przystapieniu do RE w 1991 r.)\n- Skarge indywidualna Polska zaakceptowala 1 maja 1993 r.\n\nEuropejski Trybunal Praw Czlowieka (ETPC) - Strasburg:\n- Powolany na podstawie art. 19 EKPC\n- 47 sedziow (po jednym z kazdego panstwa-strony Konwencji)\n- Skarga indywidualna - art. 34 EKPC: kazda osoba, NGO, grupa moze skierowac skarge przeciwko panstwu-stronie po wyczerpaniu krajowych srodkow odwolawczych\n\nETPC vs TSUE - kluczowa roznica:\nETPC (Strasburg) | TSUE (Luksemburg)\nOrganizacja | Rada Europy | Unia Europejska\nLiczba panstw | 47 | 27\nCo rozstrzyga | naruszenia EKPC przez panstwa | sprawy zwiazane z prawem UE\n\nZasada nullum crimen sine lege:\n- Powszechnie uznana zasada prawa karnego\n- W Polsce: art. 42 ust. 1 Konstytucji RP, art. 1 § 1 k.k.\n- W EKPC: art. 7 ust. 1\n- W Powszechnej Deklaracji Praw Czlowieka: art. 11 ust. 2\n- W Miedzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych: art. 15 ust. 1\n\nZakaz dzialania prawa karnego wstecz (lex retro non agit) jest scisle z nia powiazany.\n\nTypowy błąd: W 22.1 najczestszy blad: zaznaczenie B (przekonanie, ze wszystkie wazne deklaracje praw czlowieka sa ONZ). Klucz: tekst wprost mowi o \"Rzadach panstw europejskich\" - to **Rada Europy**, regionalna organizacja europejska (47 panstw), inna niz UE i ONZ. Inny blad: zaznaczenie E - mylenie ETPC (Strasburg, Rada Europy) z TSUE (Luksemburg, UE). To dwa rozne sady. W 22.2 czesty blad: napisanie \"zasada legalizmu\" lub \"zasada praworzadnosci\" - to zbyt ogolne. CKE oczekuje precyzyjnej nazwy zasady karnoprawnej: *nullum crimen sine lege*.","image":"img/wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-22.webp","solution_image":null,"topics":"prawa czlowieka, Europejska Konwencja Praw Czlowieka, Rada Europy","page_from":15,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 22. (0-2)
Z dokumentu dotyczącego praw człowieka
Rządy Państw-Sygnatariuszy[,] […] zdecydowane jako Rządy państw europejskich,
działających w tym samym duchu i posiadających wspólne dziedzictwo ideałów i tradycji
politycznych, poszanowania wolności i rządów prawa, podjąć pierwsze kroki w celu
zbiorowego zagwarantowania niektórych praw wymienionych w Powszechnej Deklaracji,
uzgodniły, co następuje: […]
Art. 7. […] 1. Nikt nie może być uznany za winnego popełnienia czynu polegającego na
działaniu
lub
zaniechaniu
działania,
który
według
prawa
wewnętrznego
lub
międzynarodowego nie stanowił czynu zagrożonego karą w czasie jego popełnienia. […]
Art. 34. […] Trybunał może przyjmować skargi każdej osoby, organizacji pozarządowej lub
grupy jednostek, która uważa, że stała się ofiarą naruszenia przez jedną z Wysokich
Układających się Stron praw zawartych w […] [niniejszym dokumencie].
bip.ms.gov.pl
22.1. Zaznacz dwa zdania dotyczące dokumentu, którego fragment przytoczono.
A. Polska ratyfikowała go w 1977 roku.
B. Został on przyjęty w ramach systemu Organizacji Narodów Zjednoczonych.
C. Wskazano w nim mechanizmy dochodzenia praw i wolności człowieka.
D. Nosi on nazwę Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.
E. Trybunał, którego dotyczy art. 34 dokumentu, to Trybunał Sprawiedliwości UE.
22.2. Podaj nazwę zasady prawa unormowanej w przepisie prawnym przytoczonym
w art. 7.1.
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
20.
21.
22.1. 22.2.
Maks. liczba punktów
2
1
1
1
Uzyskana liczba punktów
MWO_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 22. (0-2)
22.1.
I. Wykorzystanie
i tworzenie
informacji.
(IV etap z.p.)
VI. Znajomość
praw człowieka
i sposobów ich
ochrony.

\n
  1. Światowy i europejski system ochrony praw człowieka. Zdający:
  2. charakteryzuje systemy ochrony praw człowieka w ramach Rady
\n

Europy oraz Unii Europejskiej.
(IV etap z.p.) 2. Prawo i sądy. Zdający:

\n
  1. wymienia źródła prawa; znajduje wskazany akt prawny
\n

i interpretuje proste przepisy prawne.
(IV etap z.p.) 5. Prawa człowieka. Zdający:

\n
  1. przedstawia krótko historię praw człowieka i ich generacje;
\n

wymienia najważniejsze dokumenty z tym związane;

\n
  1. podaje najważniejsze postanowienia Powszechnej Deklaracji Praw
\n

Człowieka, Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Konwencji
o Prawach Dziecka.
(IV etap z.p.) 6. Ochrona praw i wolności. Zdający:

\n
  1. uzasadnia znaczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka
\n

w Strasburgu.
Schemat punktowania
1 p. -
wskazanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.
0 p. -
inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
C., D.
22.2.
I. Wykorzystanie
i tworzenie
informacji.
IV. Znajomość
zasad i procedur
demokracji.
(IV etap z.p.)
VI. Znajomość
praw człowieka
i sposobów ich
ochrony.

\n
  1. Ochrona praw człowieka w Polsce. Zdający:
  2. przedstawia prawa i wolności zagwarantowane w Konstytucji
\n

Rzeczypospolitej Polskiej, wymienia środki i mechanizmy ich
ochrony w Polsce.
(IV etap z.p.) 2. Prawo i sądy. Zdający:

\n
  1. wymienia podstawowe zasady prawa (prawo nie działa wstecz,
\n

domniemanie niewinności, nie ma winy bez prawa, nieznajomość
prawa szkodzi) i wyjaśnia konsekwencje ich łamania;

\n
  1. wymienia źródła prawa; znajduje wskazany akt prawny
\n

i interpretuje proste przepisy prawne.
(IV etap z.p.) 5. Prawa człowieka. Zdający:

\n
  1. wymienia podstawowe prawa i wolności człowieka; wyjaśnia, co
\n

oznacza, że są one powszechne, przyrodzone i niezbywalne.
Schemat punktowania
1 p. -
podanie poprawnej odpowiedzi.
0 p. -
inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź
Nie ma kary bez prawa.

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Odpowiedź: 22.1. Dwa prawdziwe zdania: C i D. - C - PRAWDA - art. 34 wprost ustanawia mechanizm skargi indywidualnej do Trybunalu. - D - PRAWDA - dokument to wlasnie Konwencja o ochronie praw czlowieka i podstawowych wolnosci (Europejska Konwencja Praw Czlowieka, EKPC), Rzym 1950. Falszywe: - A FALSZ - Polska ratyfikowala EKPC w 1993 roku (NIE 1977 - to ratyfikacja Paktow Praw Czlowieka ONZ). - B FALSZ - dokument przyjety w ramach Rady Europy, NIE ONZ. - E FALSZ - art. 34 dotyczy Europejskiego Trybunalu Praw Czlowieka w Strasburgu (organ Rady Europy), NIE TSUE w Luksemburgu (organ UE). 22.2. Zasada nullum crimen sine lege (nie ma przestepstwa bez ustawy) - lacinski paremia oznaczajaca zakaz karania za czyn, ktory nie byl przestepstwem w czasie jego popelnienia. Pelne brzmienie: nullum crimen, nulla poena sine lege poenali anteriori. Akceptowalne tez: "zasada lex retro non agit" (zakaz retroaktywnosci ustawy karnej), "zakaz dzialania prawa karnego wstecz".

\n

Strona arkusza CKE z trescia zadania

\n

Rozwiazanie

\n

Europejska Konwencja Praw Czlowieka (EKPC) - jeden z najwazniejszych regionalnych dokumentow ochrony praw czlowieka:

\n\n

Europejski Trybunal Praw Czlowieka (ETPC) - Strasburg:

\n\n

ETPC vs TSUE - kluczowa roznica:
ETPC (Strasburg) | TSUE (Luksemburg)
Organizacja | Rada Europy | Unia Europejska
Liczba panstw | 47 | 27
Co rozstrzyga | naruszenia EKPC przez panstwa | sprawy zwiazane z prawem UE

\n

Zasada nullum crimen sine lege:

\n\n

Zakaz dzialania prawa karnego wstecz (lex retro non agit) jest scisle z nia powiazany.

\n

Typowy błąd: W 22.1 najczestszy blad: zaznaczenie B (przekonanie, ze wszystkie wazne deklaracje praw czlowieka sa ONZ). Klucz: tekst wprost mowi o "Rzadach panstw europejskich" - to Rada Europy, regionalna organizacja europejska (47 panstw), inna niz UE i ONZ. Inny blad: zaznaczenie E - mylenie ETPC (Strasburg, Rada Europy) z TSUE (Luksemburg, UE). To dwa rozne sady. W 22.2 czesty blad: napisanie "zasada legalizmu" lub "zasada praworzadnosci" - to zbyt ogolne. CKE oczekuje precyzyjnej nazwy zasady karnoprawnej: nullum crimen sine lege.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

22.1. ## Poprawna odpowiedź

\n

C, D

\n

C. Wskazano w nim mechanizmy dochodzenia praw i wolności człowieka.

\n

D. Nosi on nazwę Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

\n

Sposób 1 - analiza źródła

\n

Tekst zawiera trzy kluczowe fragmenty pozwalające na identyfikację dokumentu:

\n

Fragment 1: Preambuła

\n
"Rządy Państw-Sygnatariuszy[,] […] zdecydowane jako Rządy państw EUROPEJSKICH, działających w tym samym duchu i posiadających wspólne dziedzictwo ideałów i tradycji politycznych, poszanowania wolności i rządów prawa, podjąć pierwsze kroki w celu zbiorowego zagwarantowania niektórych praw wymienionych w Powszechnej Deklaracji"
\n

Sygnatury:

\n\n

Fragment 2: Art. 7.1

\n
"Nikt nie może być uznany za winnego popełnienia czynu polegającego na działaniu lub zaniechaniu działania, który według prawa wewnętrznego lub międzynarodowego nie stanowił czynu zagrożonego karą w czasie jego popełnienia."
\n

Sygnatura: Klasyczna zasada nullum crimen sine lege (nie ma przestępstwa bez prawa). Występuje w EKPC (art. 7), ale też w MPPOiP (art. 15) i polskiej Konstytucji (art. 42 ust. 1). Nie jednoznaczna, ale typowa dla traktatów praw człowieka.

\n

Fragment 3: Art. 34

\n
"Trybunał może przyjmować skargi każdej osoby, organizacji pozarządowej lub grupy jednostek, która uważa, że stała się ofiarą naruszenia przez jedną z Wysokich Układających się Stron praw zawartych w […] [niniejszym dokumencie]."
\n

Sygnatury:

\n\n

Wniosek: Dokument to Europejska Konwencja Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (EKPC) podpisana 4 listopada 1950 r. w Rzymie, przyjęta w ramach Rady Europy.

\n

Sposób 2 - analiza poszczególnych opcji

\n

A. "Polska ratyfikowała go w 1977 roku" - BŁĘDNE

\n\n

→ Stwierdzenie A pomyłka z paktami ONZ

\n

B. "Został on przyjęty w ramach systemu Organizacji Narodów Zjednoczonych" - BŁĘDNE

\n\n

→ Stwierdzenie B błędne

\n

C. "Wskazano w nim mechanizmy dochodzenia praw i wolności człowieka" - POPRAWNE

\n\n

→ Stwierdzenie C prawda

\n

D. "Nosi on nazwę Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności" - POPRAWNE

\n\n

→ Stwierdzenie D prawda

\n

E. "Trybunał, którego dotyczy art. 34 dokumentu, to Trybunał Sprawiedliwości UE" - BŁĘDNE

\n\n

→ Stwierdzenie E pomyłka dwóch trybunałów

\n

Sposób 3 - odwołanie do reference WOS

\n

W reference politologicznym (sekcja "Prawa człowieka - dokumenty kanoniczne"):

\n

Trzy główne systemy ochrony praw człowieka:

\n
  1. System UNIWERSALNY ONZ:
\n\n
  1. System REGIONALNY EUROPEJSKI (Rada Europy):
\n\n
  1. System UNII EUROPEJSKIEJ:
\n\n

Polska a systemy:

\n\n

Schemat oceniania CKE

\n

Poniżej oficjalny schemat oceniania wg „Zasad oceniania rozwiązań zadań” CKE (arkusz MWO-R1, maj 2018).

\n
Schemat oceniania CKE (zad. 22.1, max 1 pkt):
- 1 p. - wskazanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.
- 0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
\n

Poprawna odpowiedź (CKE): C, D.

\n

Wykluczone:

\n\n

Reference politologiczny

\n

Europejska Konwencja Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (EKPC) - międzynarodowa umowa międzynarodowa z 4 listopada 1950 r., podpisana w Rzymie. Weszła w życie 3 września 1953 r. Polska ratyfikowała 19 stycznia 1993 r. (Dz.U. 1993 nr 61 poz. 284).

\n

Struktura EKPC:

\n\n

Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPCz) - w Strasburgu, 47 sędziów (po 1 z każdego państwa-strony). Polska sędzia obecna: Krzysztof Wojtyczek. Procedura: skarga → komitet (komitet 3-osobowy filtruje) → izba (7-osobowa) → Wielka Izba (17-osobowa) w sprawach precedensowych.

\n

Rada Europy (NIE Rada Europejska UE!) - założona 5 V 1949 r. w Londynie, siedziba w Strasburgu, 46 państw (po wyrzuceniu Rosji 16 III 2022). Polska członek od 26 XI 1991 r.

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
Uwaga: Pułapka A - uczeń może wybrać A (1977) z powodu mylenia EKPC z paktami ONZ. PAMIĘTAJ: w 1977 r. Polska (PRL) ratyfikowała PAKTY ONZ z 1966 r. (MPPOiP i MPPGSiK). EKPC dopiero w 1993 r. (już III RP).
\n
Uwaga: Pułapka B - ONZ vs Rada Europy. Bardzo częsty błąd! Trzy różne organizacje wymagają rozróżnienia:
- ONZ (Organizacja Narodów Zjednoczonych) - od 1945, globalna, 193 państw
- Rada Europy (Council of Europe) - od 1949, regionalna europejska, 46 państw, twórca EKPC
- UE (Unia Europejska) - od 1992 (Maastricht), regionalna europejska, 27 państw, prawo UE
EKPC = Rada Europy, NIE ONZ ani UE!
\n
Uwaga: Pułapka E - TSUE (Luksemburg) vs ETPCz (Strasburg). Często mylone:
- ETPCz (Europejski Trybunał Praw Człowieka) - Strasburg, w ramach Rady Europy, rozpatruje skargi o naruszenie EKPC
- TSUE (Trybunał Sprawiedliwości UE) - Luksemburg, w ramach UE, rozpatruje sprawy z prawa UE
Klucz: EKPC = ETPCz w Strasburgu.
\n
Uwaga: Pełna nazwa EKPC po polsku to "Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności". W angielskim: "European Convention on Human Rights" (ECHR). Nie myl z "European Court of Human Rights" (ECHR też skrót, ale dla TRYBUNAŁU).
\n
Uwaga: Skarga indywidualna do ETPCz wymaga: wyczerpania krajowych środków odwoławczych + złożenia w terminie 6 miesięcy od ostatecznej decyzji krajowej (od 2022 - 4 miesięcy, po Protokole 15).
\n

22.2. ## Poprawna odpowiedź

\n

Nie ma kary bez prawa (łac. nulla poena sine lege / nullum crimen sine lege poenali anteriori)

\n

Sposób 1 - analiza źródła

\n

Art. 7.1 EKPC stanowi:

\n
"Nikt nie może być uznany za winnego popełnienia czynu polegającego na działaniu lub zaniechaniu działania, który według prawa wewnętrznego lub międzynarodowego nie stanowił czynu zagrożonego karą W CZASIE JEGO POPEŁNIENIA."
\n

Kluczowe elementy:

\n
  1. "Nie stanowił czynu zagrożonego karą" - czyn nie był przewidziany w prawie jako przestępstwo
  2. "W czasie jego popełnienia" - w momencie, gdy czyn był dokonywany, nie było ZAKAZU
  3. "Nikt nie może być uznany za winnego" - zakaz karania za czyn niebędący przestępstwem
\n

To klasyczna formuła ZASADY: NIE MA KARY BEZ PRAWA (łac. nulla poena sine lege lub nullum crimen sine lege).

\n

Sposób 2 - interpretacja zasady

\n

Zasada nulla poena sine lege / nullum crimen sine lege składa się z 4 elementów (klasyczne sformułowanie Anselma Feuerbacha, 1801):

\n
  1. Nullum crimen sine lege scripta - nie ma przestępstwa bez PRAWA PISANEGO (zwyczaj nie wystarczy)
  2. Nullum crimen sine lege certa - nie ma przestępstwa bez PRAWA OKREŚLONEGO (czyn musi być jednoznacznie zdefiniowany)
  3. Nullum crimen sine lege praevia - nie ma przestępstwa bez PRAWA WCZEŚNIEJSZEGO (lex retro non agit - prawo nie działa wstecz)
  4. Nullum poena sine lege - nie ma KARY bez prawa (kara musi być przewidziana ustawowo)
\n

Art. 7.1 EKPC zawiera głównie elementy 3 (lex retro non agit) i 4 (poena sine lege).

\n

Sposób 3 - odwołanie do reference WOS

\n

W reference politologicznym (sekcja "Podstawowe zasady prawa"):

\n

5 podstawowych zasad prawa (z podstawy programowej WOS rozszerzonej, sekcja "Prawo i sądy"):

\n
  1. Lex retro non agit - prawo nie działa wstecz (art. 42 ust. 1 Konstytucji RP, art. 7 EKPC)
  2. Domniemanie niewinności (praesumptio iuris ac de iure) - każdy oskarżony jest niewinny do udowodnienia mu winy (art. 42 ust. 3 Konstytucji RP, art. 6 ust. 2 EKPC)
  3. Nie ma kary bez prawa / nulla poena sine lege - czyn musi być przewidziany ustawowo jako przestępstwo, a kara musi być określona
  4. Nie ma winy bez prawa / nullum crimen sine culpa - odpowiedzialność karna wymaga winy umyślnej lub nieumyślnej
  5. Ignorantia iuris nocet - nieznajomość prawa szkodzi (nieznajomość prawa nie zwalnia od odpowiedzialności)
\n

Art. 7.1 EKPC realizuje TRZY z tych zasad jednocześnie:

\n\n

Sposób 4 - kontekst konstytucyjny RP

\n

Konstytucja RP, art. 42 ust. 1:

\n
"Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto dopuścił się czynu zabronionego pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia."
\n

To dosłownie ten sam zapis co w art. 7.1 EKPC, tłumaczący zasadę nullum crimen sine lege / nulla poena sine lege na język polski.

\n

Kodeks karny RP, art. 1 § 1:

\n
"Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto popełnia czyn zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia."
\n

Kodeks karny RP, art. 4 § 1:

\n
"Jeżeli w czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie popełnienia przestępstwa, stosuje się ustawę nową, jednakże należy stosować ustawę obowiązującą poprzednio, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy."
\n

To realizuje zasadę lex retro non agit: stosuje się prawo z czasu czynu, chyba że nowe jest łagodniejsze.

\n

Schemat oceniania CKE

\n

Poniżej oficjalny schemat oceniania wg „Zasad oceniania rozwiązań zadań” CKE (arkusz MWO-R1, maj 2018).

\n
Schemat oceniania CKE (zad. 22.2, max 1 pkt):
- 1 p. - podanie poprawnej odpowiedzi.
- 0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
\n

Przykładowa odpowiedź (CKE): Nie ma kary bez prawa.

\n

Akceptowane warianty:

\n\n

Wykluczone:

\n\n

Reference politologiczny

\n

Anselm Feuerbach (1775-1833) - niemiecki prawnik, twórca klasycznej formuły nullum crimen sine lege scripta, certa, praevia. Inspirator nowoczesnego prawa karnego liberalnego.

\n

Lex retro non agit - łacińska maksyma "prawo nie działa wstecz". Jedna z fundamentalnych zasad państwa prawa. Oznacza, że nie można karać za czyn, który w momencie popełnienia nie był przestępstwem. Klasyczny przykład: jeśli ustawa z 2024 r. wprowadza nowe przestępstwo, nie można karać osób, które popełniły ten czyn przed 2024 r.

\n

Wyjątek: zasada NIE dotyczy zbrodni zbrodni przeciwko ludzkości i ludobójstwa - te są ścigane retroaktywnie, jako naruszające normy międzynarodowe (Konwencja ONZ z 1968 r. o niestosowaniu przedawnienia wobec zbrodni przeciw pokojowi i ludzkości).

\n

Art. 7.2 EKPC (uzupełnienie):

\n
"Niniejszy artykuł nie stanowi przeszkody w sądzeniu i karaniu osoby winnej działania lub zaniechania, które w czasie popełnienia stanowiły czyn zagrożony karą według ogólnych zasad prawa uznanych przez narody cywilizowane."
\n

To wyjątek dla zbrodni totalitaryzmu (norymberska zasada): zbrodnie nazistowskie i komunistyczne są ścigane mimo retroaktywności prawa.

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
Uwaga: Pułapka - uczeń może napisać "domniemanie niewinności". To inna zasada (art. 6 ust. 2 EKPC, art. 42 ust. 3 Konstytucji RP). Domniemanie niewinności mówi: KAŻDY OSKARŻONY jest niewinny do udowodnienia mu winy. Art. 7.1 EKPC mówi co innego: NIE MOŻNA KARAĆ za czyn, który w momencie popełnienia nie był przestępstwem. Skup się na słowach "nie stanowił czynu zagrożonego karą".
\n
Uwaga: Druga pułapka - uczeń może napisać "nullum crimen sine culpa" (nie ma winy bez prawa). To też inna zasada - dotyczy WINY (zawinienia), a nie KARALNOŚCI samej w sobie. Klucz to słowo "czyn zagrożony karą" w tekście.
\n
Uwaga: Klucz językowy - można odpowiedzieć po polsku ("Nie ma kary bez prawa") albo po łacinie (nulla poena sine lege / nullum crimen sine lege). Obie formy są akceptowane. Klasyczny korepetytor radzi: jeśli pamiętasz łacinę - użyj jej, brzmi profesjonalnie. Jeśli nie - polska wersja w pełni wystarcza.
\n
Uwaga: W polskim prawie ta zasada wynika z art. 42 ust. 1 Konstytucji RP + art. 1 § 1 Kodeksu karnego. Trzy zapisy (Konstytucja RP + KK + EKPC) realizują tę samą zasadę - międzynarodowy konsensus.
\n
Uwaga: Historia: zasada lex retro non agit powstała w Oświeceniu (Cesare Beccaria O przestępstwach i karach, 1764) jako reakcja na arbitralność absolutyzmu. W XIX-XX w. stała się fundamentem nowoczesnych konstytucji i kodeksów karnych. EKPC z 1950 r. zakotwicza ją na poziomie europejskim.
"}]}