{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/27","paper_id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"27","points":2,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 27. (0-2)\nO organizacji międzynarodowej\nZostała utworzona na mocy dokumentu podpisanego w San Francisco, do powstania którego\nznacznie przyczyniły się postanowienia tzw. deklaracji waszyngtońskiej. Biura organizacji\nmieszczą się w Nowym Jorku, Genewie, Wiedniu i Nairobi. Zajmuje się przede wszystkim\nproblematyką bezpieczeństwa międzynarodowego, rozwojem współpracy między narodami\noraz popieraniem przestrzegania praw człowieka.\nNa podstawie: www.msz.gov.pl\nO polityku\nPortugalski parlamentarzysta, sekretarz\ngeneralny Partii Socjalistycznej, w latach\n1995-2002 pełnił funkcję premiera Portugalii,\na w latach 2005-2015 sprawował urząd\nwysokiego komisarza ds. uchodźców\norganizacji przedstawionej w powyższym\ntekście.\nUzupełnij zdania - wpisz nazwę organizacji (A.), rok wydarzenia (B.) oraz nazwę\nstanowiska (C.).\nTekst „O organizacji międzynarodowej” dotyczy (A.)\nPolska należy do tej organizacji\nod (B.) roku - jest jednym z państw określanych jako członkowie pierwotni.\nW materiale „O polityku” został przedstawiony António Manuel de Oliveira Gutteres, który\nw 2017 roku - po okresie urzędowania Ban Ki-Moona - został (C.)\ntej organizacji.","answer":"A","answer_text":"Zadanie 27. (0-2)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\n(IV etap z.r.)\nVI. Dostrzeganie\nwspółzależności\nwe współczesnym\nświecie.\n42. Systemy bezpieczeństwa i współpracy. Zdający:\n2) opisuje cele i metody działania ONZ oraz kompetencje jej\norganów (Zgromadzenie Ogólne, Rada Bezpieczeństwa, Sekretarz\nGeneralny, Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości, Rada\nGospodarcza i Społeczna).\n(III etap) 22. Współpraca i konflikty międzynarodowe. Zdający:\n1) wyjaśnia, czym zajmuje się ONZ, jej najważniejsze organy\n(Zgromadzenie Ogólne, Rada Bezpieczeństwa, Sekretarz Generalny)\ni wybrane organizacje międzynarodowe.\nSchemat punktowania\n2 p. -\n1 p. -\npodanie trzech poprawnych elementów odpowiedzi.\npodanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nA. Organizacja Narodów Zjednoczonych\nB. 1945\nC. Sekretarzem Generalnym","solution":"Odpowiedź: **A. Organizacja Narodow Zjednoczonych (ONZ)** (ang. United Nations, UN) Wskazniki w tekscie: - \"dokument podpisany w **San Francisco**\" - Karta Narodow Zjednoczonych, 26 czerwca 1945 r. - \"deklaracja waszyngtonska\" - Deklaracja Narodow Zjednoczonych z 1942 r. (poprzedzajaca KNZ) - biura: **Nowy Jork** (glowna siedziba), Genewa, Wieden, Nairobi **B. 1945** (rok zalozenia ONZ; Polska jest **panstwem czlonkiem pierwotnym** - podpisala KNZ jesienia 1945 r. wraz z 50 innymi panstwami zalozycielskimi; formalnie ONZ powstala 24 pazdziernika 1945 r.) **C. Sekretarz Generalny** (Sekretarz Generalny ONZ; ang. UN Secretary-General). Antonio Guterres jest **9. Sekretarzem Generalnym ONZ**, sprawuje urzad od **1 stycznia 2017 r.**, po Ban Ki-Moonie (2007-2016). W 2022 r. wybrany na druga 5-letnia kadencje.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nOrganizacja Narodow Zjednoczonych (ONZ):\n- Powstala na podstawie Karty Narodow Zjednoczonych (KNZ), podpisanej 26 czerwca 1945 r. w San Francisco\n- Wziela formalnie poczatek 24 pazdziernika 1945 r. (data ratyfikacji przez stale czlonkow Rady Bezpieczenstwa - obchodzona jako Dzien Narodow Zjednoczonych)\n- Glowna siedziba: Nowy Jork (Manhattan); inne: Genewa, Wieden, Nairobi\n- Obecnie 193 panstwa czlonkowskie\n\nGlowne organy ONZ:\n1. Zgromadzenie Ogolne (General Assembly) - wszystkie panstwa, sesja zwyczajna corocznie wrzesien\n2. Rada Bezpieczenstwa (Security Council) - 15 czlonkow, w tym 5 stalych z prawem weta (USA, Rosja, ChRL, Wielka Brytania, Francja) + 10 niestalych\n3. Sekretariat kierowany przez Sekretarza Generalnego (najwyzszy urzednik administracyjny)\n4. Miedzynarodowy Trybunal Sprawiedliwosci (MTS) w Hadze\n5. Rada Gospodarcza i Spoleczna (ECOSOC)\n6. Rada Powiernicza (formalnie zawieszona od 1994 r.)\n\nSekretarz Generalny ONZ:\n- Mianowany przez Zgromadzenie Ogolne na rekomendacje Rady Bezpieczenstwa\n- Kadencja 5-letnia, mozliwosc reelekcji\n- Reprezentuje ONZ, zarzadza Sekretariatem\n\nHistoria stanowiska SG ONZ:\n1. Trygve Lie (Norwegia) 1946-1952\n2. Dag Hammarskjold (Szwecja) 1953-1961\n3. U Thant (Birma) 1961-1971\n4. Kurt Waldheim (Austria) 1972-1981\n5. Javier Perez de Cuellar (Peru) 1982-1991\n6. Boutros Boutros-Ghali (Egipt) 1992-1996\n7. Kofi Annan (Ghana) 1997-2006\n8. Ban Ki-Moon (Korea Pld) 2007-2016\n9. Antonio Guterres (Portugalia) 2017-obecnie (druga kadencja od 2022)\n\nPolska w ONZ:\n- Polska jest panstwem czlonkiem pierwotnym - jej dane zostaly dolaczone do listy panstw zalozycielskich w 1945 r.\n- W historii ONZ Polska 6-krotnie zasiadala w Radzie Bezpieczenstwa jako czlonek niestaly (ostatnio 2018-2019)\n- Polacy na waznych stanowiskach: Eugeniusz Wyzner, Andrzej Towpik (prezesi Komitetu OZ), Joanna Wronecka (przewodniczaca Rady Bezp. 2019)\n\nTypowy błąd: W B czesty blad: rok 1946 lub 1956 (data ratyfikacji przez Polske). KLUCZ: Polska jest **czlonkiem pierwotnym** (founding member) - podpisala Karte w **1945** r., choc rzad londynski/lubelski w czerwcu 1945 r. nie byl pelnoprawnym zalozycielem; jednak Polska zostala dopisana do listy zalozycieli na konferencji 24 pazdziernika 1945 r. (Tymczasowy Rzad Jednosci Narodowej). To czyni ja czlonkiem pierwotnym - rok zalozenia 1945. W C czesty blad: \"Wysoki Komisarz NZ\" lub \"przewodniczacy\". Guterres BYL Wysokim Komisarzem ds. Uchodzcow (UNHCR) w latach 2005-2015, ALE w 2017 r. zostal **Sekretarzem Generalnym ONZ** (innym, wyzszym stanowiskiem). W A czesty blad: \"UNESCO\", \"UNICEF\" - to AGENCJE wyspecjalizowane ONZ, NIE sama ONZ.","image":"img/wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-27.webp","solution_image":null,"topics":"ONZ, Karta Narodow Zjednoczonych, Antonio Guterres, Sekretarz Generalny","page_from":18,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 27. (0-2)
O organizacji międzynarodowej
Została utworzona na mocy dokumentu podpisanego w San Francisco, do powstania którego
znacznie przyczyniły się postanowienia tzw. deklaracji waszyngtońskiej. Biura organizacji
mieszczą się w Nowym Jorku, Genewie, Wiedniu i Nairobi. Zajmuje się przede wszystkim
problematyką bezpieczeństwa międzynarodowego, rozwojem współpracy między narodami
oraz popieraniem przestrzegania praw człowieka.
Na podstawie: www.msz.gov.pl
O polityku
Portugalski parlamentarzysta, sekretarz
generalny Partii Socjalistycznej, w latach
1995-2002 pełnił funkcję premiera Portugalii,
a w latach 2005-2015 sprawował urząd
wysokiego komisarza ds. uchodźców
organizacji przedstawionej w powyższym
tekście.
Uzupełnij zdania - wpisz nazwę organizacji (A.), rok wydarzenia (B.) oraz nazwę
stanowiska (C.).
Tekst „O organizacji międzynarodowej” dotyczy (A.)
Polska należy do tej organizacji
od (B.) roku - jest jednym z państw określanych jako członkowie pierwotni.
W materiale „O polityku” został przedstawiony António Manuel de Oliveira Gutteres, który
w 2017 roku - po okresie urzędowania Ban Ki-Moona - został (C.)
tej organizacji.

","answer_text_html":"

Zadanie 27. (0-2)
I. Wykorzystanie
i tworzenie
informacji.
(IV etap z.r.)
VI. Dostrzeganie
współzależności
we współczesnym
świecie.

\n
  1. Systemy bezpieczeństwa i współpracy. Zdający:
  2. opisuje cele i metody działania ONZ oraz kompetencje jej
\n

organów (Zgromadzenie Ogólne, Rada Bezpieczeństwa, Sekretarz
Generalny, Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości, Rada
Gospodarcza i Społeczna).
(III etap) 22. Współpraca i konflikty międzynarodowe. Zdający:

\n
  1. wyjaśnia, czym zajmuje się ONZ, jej najważniejsze organy
\n

(Zgromadzenie Ogólne, Rada Bezpieczeństwa, Sekretarz Generalny)
i wybrane organizacje międzynarodowe.
Schemat punktowania
2 p. -
1 p. -
podanie trzech poprawnych elementów odpowiedzi.
podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.
0 p. -
inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
A. Organizacja Narodów Zjednoczonych
B. 1945
C. Sekretarzem Generalnym

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Odpowiedź: A. Organizacja Narodow Zjednoczonych (ONZ) (ang. United Nations, UN) Wskazniki w tekscie: - "dokument podpisany w San Francisco" - Karta Narodow Zjednoczonych, 26 czerwca 1945 r. - "deklaracja waszyngtonska" - Deklaracja Narodow Zjednoczonych z 1942 r. (poprzedzajaca KNZ) - biura: Nowy Jork (glowna siedziba), Genewa, Wieden, Nairobi B. 1945 (rok zalozenia ONZ; Polska jest panstwem czlonkiem pierwotnym - podpisala KNZ jesienia 1945 r. wraz z 50 innymi panstwami zalozycielskimi; formalnie ONZ powstala 24 pazdziernika 1945 r.) C. Sekretarz Generalny (Sekretarz Generalny ONZ; ang. UN Secretary-General). Antonio Guterres jest 9. Sekretarzem Generalnym ONZ, sprawuje urzad od 1 stycznia 2017 r., po Ban Ki-Moonie (2007-2016). W 2022 r. wybrany na druga 5-letnia kadencje.

\n

Strona arkusza CKE z trescia zadania

\n

Rozwiazanie

\n

Organizacja Narodow Zjednoczonych (ONZ):

\n\n

Glowne organy ONZ:

\n
  1. Zgromadzenie Ogolne (General Assembly) - wszystkie panstwa, sesja zwyczajna corocznie wrzesien
  2. Rada Bezpieczenstwa (Security Council) - 15 czlonkow, w tym 5 stalych z prawem weta (USA, Rosja, ChRL, Wielka Brytania, Francja) + 10 niestalych
  3. Sekretariat kierowany przez Sekretarza Generalnego (najwyzszy urzednik administracyjny)
  4. Miedzynarodowy Trybunal Sprawiedliwosci (MTS) w Hadze
  5. Rada Gospodarcza i Spoleczna (ECOSOC)
  6. Rada Powiernicza (formalnie zawieszona od 1994 r.)
\n

Sekretarz Generalny ONZ:

\n\n

Historia stanowiska SG ONZ:

\n
  1. Trygve Lie (Norwegia) 1946-1952
  2. Dag Hammarskjold (Szwecja) 1953-1961
  3. U Thant (Birma) 1961-1971
  4. Kurt Waldheim (Austria) 1972-1981
  5. Javier Perez de Cuellar (Peru) 1982-1991
  6. Boutros Boutros-Ghali (Egipt) 1992-1996
  7. Kofi Annan (Ghana) 1997-2006
  8. Ban Ki-Moon (Korea Pld) 2007-2016
  9. Antonio Guterres (Portugalia) 2017-obecnie (druga kadencja od 2022)
\n

Polska w ONZ:

\n\n

Typowy błąd: W B czesty blad: rok 1946 lub 1956 (data ratyfikacji przez Polske). KLUCZ: Polska jest czlonkiem pierwotnym (founding member) - podpisala Karte w 1945 r., choc rzad londynski/lubelski w czerwcu 1945 r. nie byl pelnoprawnym zalozycielem; jednak Polska zostala dopisana do listy zalozycieli na konferencji 24 pazdziernika 1945 r. (Tymczasowy Rzad Jednosci Narodowej). To czyni ja czlonkiem pierwotnym - rok zalozenia 1945. W C czesty blad: "Wysoki Komisarz NZ" lub "przewodniczacy". Guterres BYL Wysokim Komisarzem ds. Uchodzcow (UNHCR) w latach 2005-2015, ALE w 2017 r. zostal Sekretarzem Generalnym ONZ (innym, wyzszym stanowiskiem). W A czesty blad: "UNESCO", "UNICEF" - to AGENCJE wyspecjalizowane ONZ, NIE sama ONZ.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

A. Nazwa organizacji: Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ)

\n

B. Rok: 1945

\n

C. Nazwa stanowiska: Sekretarzem Generalnym (ONZ)

\n

Sposób 1 - analiza tekstu o organizacji

\n

Cytat:

\n
"Została utworzona na mocy dokumentu podpisanego w SAN FRANCISCO, do powstania którego znacznie przyczyniły się postanowienia tzw. deklaracji waszyngtońskiej. Biura organizacji mieszczą się w Nowym Jorku, Genewie, Wiedniu i Nairobi. Zajmuje się przede wszystkim problematyką bezpieczeństwa międzynarodowego, rozwojem współpracy między narodami oraz popieraniem przestrzegania praw człowieka."
\n

Sygnatury identyfikacyjne:

\n
  1. "San Francisco" - Karta Narodów Zjednoczonych podpisana 26 czerwca 1945 r. w San Francisco
  2. "Deklaracja waszyngtońska" - Deklaracja ONZ z 1 stycznia 1942 r. (26 państw walczących z państwami Osi) - geneza ONZ
  3. "Nowy Jork, Genewa, Wiedeń, Nairobi" - 4 główne biura ONZ:
\n\n
  1. "Bezpieczeństwo międzynarodowe + współpraca + prawa człowieka" - główne cele ONZ (art. 1 Karty NZ)
\n

→ Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ), założona w 1945 r.

\n

Sposób 2 - analiza informacji o polityku

\n

Cytat:

\n
"Portugalski parlamentarzysta, sekretarz generalny Partii Socjalistycznej, w latach 1995-2002 pełnił funkcję premiera Portugalii, a w latach 2005-2015 sprawował urząd wysokiego komisarza ds. uchodźców organizacji przedstawionej w powyższym tekście."
\n

Identyfikacja polityka: António Manuel de Oliveira GUTERRES

\n\n

Klucz: "po okresie urzędowania Ban Ki-Moona, został […] tej organizacji". Czyli stanowisko, które objął po Ban Ki-moonie = Sekretarz Generalny ONZ.

\n

Sposób 3 - odwołanie do reference WOS

\n

W reference politologicznym (sekcja 6. "Organizacje międzynarodowe - ONZ"):

\n
Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ)
\n

Założenie:

\n\n

Geneza:

\n\n

Liczba państw: 193 (najnowsze: Sudan Południowy 2011)

\n

Główne organy ONZ (art. 7 Karty NZ):

\n
  1. Zgromadzenie Ogólne - wszystkie państwa, każde 1 głos
  2. Rada Bezpieczeństwa - 15 członków (5 stałych: USA, UK, Francja, Rosja, Chiny - z prawem weta; 10 niestałych - kadencja 2 lata)
  3. Sekretariat - Sekretarz Generalny
  4. Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości - Haga, 15 sędziów
  5. Rada Społeczno-Gospodarcza (ECOSOC)
  6. Rada Powiernicza (formalnie istnieje, ale od 1994 nieaktywna)
\n

Sekretarze Generalni ONZ (chronologia):

\n
  1. Trygve Lie (Norwegia) 1946-1952
  2. Dag Hammarskjöld (Szwecja) 1953-1961
  3. U Thant (Birma) 1961-1971
  4. Kurt Waldheim (Austria) 1972-1981
  5. Javier Pérez de Cuéllar (Peru) 1982-1991
  6. Boutros Boutros-Ghali (Egipt) 1992-1996
  7. Kofi Annan (Ghana) 1997-2006
  8. Ban Ki-moon (Korea Południowa) 2007-2016
  9. António Guterres (Portugalia) 2017-obecnie (II kadencja od 2022)
\n

Schemat oceniania CKE

\n

Poniżej oficjalny schemat oceniania wg „Zasad oceniania rozwiązań zadań” CKE (arkusz MWO-R1, maj 2018).

\n
Schemat oceniania CKE (zad. 27, max 2 pkt):
- 2 p. - podanie trzech poprawnych elementów odpowiedzi.
- 1 p. - podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.
- 0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
\n

Poprawna odpowiedź (CKE): A. Organizacja Narodów Zjednoczonych; B. 1945; C. Sekretarzem Generalnym

\n

Akceptowane warianty:

\n

A: "Organizacja Narodów Zjednoczonych" / "ONZ" / "United Nations" / "UN"

\n

B: "1945" / "1945 r." / "24 X 1945" / "24 października 1945"

\n

C: "Sekretarzem Generalnym" / "Sekretarzem Generalnym ONZ" / "Sekretarz Generalny"

\n

Wykluczone:

\n\n

Reference politologiczny

\n

António Guterres (ur. 30 kwietnia 1949 w Lizbonie) - portugalski polityk i dyplomata. Magister inżynierii elektrotechnicznej i telekomunikacji. Działalność w Portugalskiej Partii Socjalistycznej (PS). Premier Portugalii 1995-2002. Wysoki Komisarz ONZ ds. Uchodźców (UNHCR) 2005-2015. Sekretarz Generalny ONZ od 1 I 2017 (II kadencja: 2022-2026).

\n

UNHCR (United Nations High Commissioner for Refugees) - Wysoki Komisarz NZ ds. Uchodźców. Agenda ONZ utworzona w 1950 r. Misja: ochrona uchodźców, osób przesiedlonych, bezpaństwowców. Siedziba: Genewa.

\n

Polska a ONZ:

\n\n

Cele ONZ (art. 1 Karty NZ):

\n
  1. Utrzymanie międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa
  2. Rozwijanie przyjaznych stosunków między narodami
  3. Współpraca w rozwiązywaniu problemów gospodarczych, społecznych, kulturalnych i humanitarnych
  4. Promowanie i ochrona praw człowieka
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
Uwaga: Najczęstsza pułapka B - uczeń pisze "1944" (rok konferencji w Bretton Woods, gdzie powołano MFW i Bank Światowy) lub "1948" (rok PDPC i NATO później). PAMIĘTAJ:
- 1942 - Deklaracja waszyngtońska (geneza)
- 1944 - Bretton Woods (MFW, BŚ)
- 1945 - KARTA NZ + założenie ONZ (24 X 1945)
- 1948 - Powszechna Deklaracja Praw Człowieka (10 XII 1948)
- 1949 - NATO + Rada Europy
\n
Uwaga: Druga pułapka C - uczeń może napisać "premierem" (bo Guterres był premierem Portugalii). Klucz mówi: "po okresie urzędowania Ban Ki-Moona" → Ban Ki-moon był SEKRETARZEM GENERALNYM ONZ. Więc Guterres po nim też → SEKRETARZ GENERALNY ONZ.
\n
Uwaga: Trzecia uwaga - Polska jest członkiem PIERWOTNYM ONZ (od 24 X 1945). To często powtarzane w arkuszach. Pamiętaj: Polska, mimo że nie wzięła udziału w konferencji w San Francisco (z powodu sporu o legitymację rządu), została UZNANA za państwo założycielskie i podpisała Kartę 15 X 1945. Karta weszła w życie 24 X 1945 (po ratyfikacji przez 5 mocarstw + większość państw).
\n
Uwaga: Sekretarz Generalny ONZ jest wybierany przez Zgromadzenie Ogólne na rekomendację Rady Bezpieczeństwa (kadencja 5 lat, w praktyce dwie kadencje). Zasada NIEFORMALNA: rotacja regionalna (Europa, Afryka, Azja, Ameryka Łacińska). Guterres jest pierwszym Europejczykiem od czasów Kurta Waldheima (1972-1981).
\n
Uwaga: Cztery główne biura ONZ - wszystkie cztery na różnych kontynentach:
- Nowy Jork - Ameryka Północna (kwatera główna)
- Genewa - Europa
- Wiedeń - Europa Środkowa (UNIDO, IAEA)
- Nairobi - Afryka (UNEP, UN-Habitat)
Zapamiętaj te 4 - często w arkuszach.
"}]}