{"id":"wos-2019-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/Temat 3","paper_id":"wos-2019-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"Temat 3","points":null,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2019,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Temat 3.\nScharakteryzuj konstytucyjne zasady ustrojowe stanowiące o formie państwa we\nwspółczesnej Rzeczypospolitej Polskiej i porównaj je z tymi funkcjonującymi na\npodstawie aktu prawnego, którego fragment przytoczono.\nFragment Artykułów henrykowskich z 1573 r.\nMy[,] szlachta i rycerstwo królestwa Polskiego, narodów tak polskiego, jako i litewskiego, […]\nzastrzegamy, aby […] niżej wyrażone artykuły zawierające w sobie pewne nasze prawa\ni prerogatywy, zostały uznane i zatwierdzone, a to w sposób następujący:\nHenryk, z bożej łaski król Polski […]\n1. Iż za żywota naszego my i potomkowie nasi, królowie polscy […] nie mamy mianować ani\nobierać jakiego, składać żadnym sposobem ani kształtem wymyślonym, króla, na państwo\nsukcesora naszego sadzać, a to dlatego, aby zawdy wiecznymi czasy po zejściu naszym\ni potomków naszych wolne obieranie zostało wszem stanom koronnym […].\n3. A w sprawach koronnych, które się dotykać będą osoby naszej i dostojeństwa naszego,\nposelstw do krajów cudzych wysyłanych i cudzych także poselstw słuchania i odprawowania,\nwojsk jakich albo żołnierzów zbierania albo przyjmowania, my i potomkowie nasi nic zaczynać\ni czynić nie mamy bez rady rad koronnych obojga narodu, spraw sejmowi należących w niczym\nnie naruszając […].\n7. […] ustanawiamy i za wieczne prawo mieć chcemy, aby każdego sejmu walnego naznaczeni\ni mianowani byli z rad koronnych osób 16 […], którzy by u nas ustawicznie byli[,]\nprzestrzegając osoby dostojeństwa naszego i wolności pospolitej, bez której rady i wiadomości\nnic my i potomkowie nasi czynić nie mamy ani będziem mogli w sprawach potocznych (nie\nwzruszając nic sejmowych) […].\n9. Sejm walny koronny we dwie lecie najdalej być ma składan, a gdzie by tego była pilna\na gwałtowna potrzeba Rzeczypospolitej, tedy za radą panów Rad obojga państwa […] go\nskładać będziem, a dłużej go dzierżyć nie mamy, najdalej do sześciu niedziel. A przed\ntakowymi sejmy w Polsce, wedle zwyczaju, a [w] Litwie [-] wedle statutu Wielkiego Księstwa\nLitewskiego sejmiki powiatowe być mają, jako w Kole i Korczynie sejmik sławny bywa, także\nw Litwie i w Wołkowysku główny sejmik być ma; na które sejmiki przez posły swe potrzeby\nprzypadłe zwykłym obyczajem oznajmiać mają.\n16. Sprawiedliwość pospolitą sądową kraje Korony Polskiej niektóre sobie zezwoliły[,]\nujmując ją z osoby królewskiej; czego my im pozwalamy i hamować nie mamy […].\n17. Osobliwie to warujemy, iż podatków ani poborów żadnych w imionach [dobrach] naszych,\nkrólewskich i rad duchownych, także ceł nowych […] składać i postanawiać nie mamy, bez\nzwolenia wszech stanów na sejmie walnym […].\n21. A jeślibyśmy (czego Boże uchowaj) co przeciw prawom, wolnościom, artykułom,\nkondycjom wykroczyli, albo czego nie wypełnili, tego obywatele koronni obojga narodu od\nposłuszeństwa i wiary nam powinnej wolne czyniemy i panowania.\nWiek XVI-XVIII w źródłach, oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1999, s. 108-110.\nMWO_1R\nna temat nr\nMWO_1R\nMWO_1R\nMWO_1R\nMWO_1R\nMWO_1R\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenie)","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Scharakteryzuj konstytucyjne zasady ustroju Sejmu jako o formie państwa w spoiledczej Rzeczypospolitej Polskiej i porównaj je z tymi funkcjonującymi na podstawie aktu prawnego, którego fragment przytoczono.\n\nArt. 4 Konstytucji RP stanowi, że władza zwierzchnia w RP należy do Narodu, który sprawuje ją przez swoich przedstawicieli (Sejm i Senat) lub bezpośrednio. Sejm jest izbą niższą parlamentu, składa się z 460 posłów wybieranych w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich i proporcjonalnych.\n\nZasady ustroju Sejmu: kadencyjność (4 lata), pluralizm polityczny, jawność posiedzeń, prawo interwencji poselskiej, immunitet poselski, zakaz łączenia mandatu z innymi funkcjami publicznymi.\n\nPorównanie z Art. Henrykowskimi (1573): Art. henrykowskie gwarantowały prawo wolnej elekcji — króla wybierała szlachta na zjeździe elekcyjnym. Sejm walny miał prawo zwoływania i rozwiązywania. Król nie mógł samodzielnie stanowić prawa bez zgody sejmu (zasada jednomyślności). Posły szlacheckie nie mogły być pozbawione wolności bez zgody sejmu.\n\nRóżnice: w RP demokratycznej suwerenem jest Naród, a nie szlachta. Wybory są powszechne i równe, a nie ograniczone do stanu szlacheckiego. Sejm jest organem ustawodawczym w systemie trójpodziału władzy, podczas gdy sejm w Rzeczypospolitej szlacheckiej był zgromadzeniem stanowym. Wspólna cecha: oba systemy gwarantowały udział przedstawicieli narodu w procesie stanowienia prawa i kontrolę władzy wykonawczej.","image":"img/wos-2019-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-Temat_3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":20,"source":"ai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"ai","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2019 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Temat 3.<br>Scharakteryzuj konstytucyjne zasady ustrojowe stanowiące o formie państwa we<br>współczesnej Rzeczypospolitej Polskiej i porównaj je z tymi funkcjonującymi na<br>podstawie aktu prawnego, którego fragment przytoczono.<br>Fragment Artykułów henrykowskich z 1573 r.<br>My[,] szlachta i rycerstwo królestwa Polskiego, narodów tak polskiego, jako i litewskiego, […]<br>zastrzegamy, aby […] niżej wyrażone artykuły zawierające w sobie pewne nasze prawa<br>i prerogatywy, zostały uznane i zatwierdzone, a to w sposób następujący:<br>Henryk, z bożej łaski król Polski […]</p>\n<ol><li>Iż za żywota naszego my i potomkowie nasi, królowie polscy […] nie mamy mianować ani</li></ol>\n<p>obierać jakiego, składać żadnym sposobem ani kształtem wymyślonym, króla, na państwo<br>sukcesora naszego sadzać, a to dlatego, aby zawdy wiecznymi czasy po zejściu naszym<br>i potomków naszych wolne obieranie zostało wszem stanom koronnym […].</p>\n<ol><li>A w sprawach koronnych, które się dotykać będą osoby naszej i dostojeństwa naszego,</li></ol>\n<p>poselstw do krajów cudzych wysyłanych i cudzych także poselstw słuchania i odprawowania,<br>wojsk jakich albo żołnierzów zbierania albo przyjmowania, my i potomkowie nasi nic zaczynać<br>i czynić nie mamy bez rady rad koronnych obojga narodu, spraw sejmowi należących w niczym<br>nie naruszając […].</p>\n<ol><li>[…] ustanawiamy i za wieczne prawo mieć chcemy, aby każdego sejmu walnego naznaczeni</li></ol>\n<p>i mianowani byli z rad koronnych osób 16 […], którzy by u nas ustawicznie byli[,]<br>przestrzegając osoby dostojeństwa naszego i wolności pospolitej, bez której rady i wiadomości<br>nic my i potomkowie nasi czynić nie mamy ani będziem mogli w sprawach potocznych (nie<br>wzruszając nic sejmowych) […].</p>\n<ol><li>Sejm walny koronny we dwie lecie najdalej być ma składan, a gdzie by tego była pilna</li></ol>\n<p>a gwałtowna potrzeba Rzeczypospolitej, tedy za radą panów Rad obojga państwa […] go<br>składać będziem, a dłużej go dzierżyć nie mamy, najdalej do sześciu niedziel. A przed<br>takowymi sejmy w Polsce, wedle zwyczaju, a [w] Litwie [-] wedle statutu Wielkiego Księstwa<br>Litewskiego sejmiki powiatowe być mają, jako w Kole i Korczynie sejmik sławny bywa, także<br>w Litwie i w Wołkowysku główny sejmik być ma; na które sejmiki przez posły swe potrzeby<br>przypadłe zwykłym obyczajem oznajmiać mają.</p>\n<ol><li>Sprawiedliwość pospolitą sądową kraje Korony Polskiej niektóre sobie zezwoliły[,]</li></ol>\n<p>ujmując ją z osoby królewskiej; czego my im pozwalamy i hamować nie mamy […].</p>\n<ol><li>Osobliwie to warujemy, iż podatków ani poborów żadnych w imionach [dobrach] naszych,</li></ol>\n<p>królewskich i rad duchownych, także ceł nowych […] składać i postanawiać nie mamy, bez<br>zwolenia wszech stanów na sejmie walnym […].</p>\n<ol><li>A jeślibyśmy (czego Boże uchowaj) co przeciw prawom, wolnościom, artykułom,</li></ol>\n<p>kondycjom wykroczyli, albo czego nie wypełnili, tego obywatele koronni obojga narodu od<br>posłuszeństwa i wiary nam powinnej wolne czyniemy i panowania.<br>Wiek XVI-XVIII w źródłach, oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1999, s. 108-110.<br>MWO_1R<br>na temat nr<br>MWO_1R<br>MWO_1R<br>MWO_1R<br>MWO_1R<br>MWO_1R<br>BRUDNOPIS (nie podlega ocenie)</p>","solutions":[{"source":"ai","label":"AI","kind":"text","html":"<p>Scharakteryzuj konstytucyjne zasady ustroju Sejmu jako o formie państwa w spoiledczej Rzeczypospolitej Polskiej i porównaj je z tymi funkcjonującymi na podstawie aktu prawnego, którego fragment przytoczono.</p>\n<p>Art. 4 Konstytucji RP stanowi, że władza zwierzchnia w RP należy do Narodu, który sprawuje ją przez swoich przedstawicieli (Sejm i Senat) lub bezpośrednio. Sejm jest izbą niższą parlamentu, składa się z 460 posłów wybieranych w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich i proporcjonalnych.</p>\n<p>Zasady ustroju Sejmu: kadencyjność (4 lata), pluralizm polityczny, jawność posiedzeń, prawo interwencji poselskiej, immunitet poselski, zakaz łączenia mandatu z innymi funkcjami publicznymi.</p>\n<p>Porównanie z Art. Henrykowskimi (1573): Art. henrykowskie gwarantowały prawo wolnej elekcji — króla wybierała szlachta na zjeździe elekcyjnym. Sejm walny miał prawo zwoływania i rozwiązywania. Król nie mógł samodzielnie stanowić prawa bez zgody sejmu (zasada jednomyślności). Posły szlacheckie nie mogły być pozbawione wolności bez zgody sejmu.</p>\n<p>Różnice: w RP demokratycznej suwerenem jest Naród, a nie szlachta. Wybory są powszechne i równe, a nie ograniczone do stanu szlacheckiego. Sejm jest organem ustawodawczym w systemie trójpodziału władzy, podczas gdy sejm w Rzeczypospolitej szlacheckiej był zgromadzeniem stanowym. Wspólna cecha: oba systemy gwarantowały udział przedstawicieli narodu w procesie stanowienia prawa i kontrolę władzy wykonawczej.</p>"}]}