{"id":"wos-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/1","paper_id":"wos-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"1","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1. (0-1)\nO procesie społecznym\nSilna więź łączy dziecko z rodzicami, którzy są dla niego najważniejszymi osobami\nprzekazującymi wiedzę o otaczającym świecie i jego regułach. Związek ten sprawia, że dziecko\nłatwo utożsamia się z rodzicami i bez trudu, wręcz automatycznie, przejmuje i internalizuje ich\nsposób widzenia świata, ich wartości, postawy, wzory zachowań.\nNa podstawie: B. Szacka, Wprowadzenie do socjologii, Warszawa 2008, s. 156, 158-159.\nPodaj nazwy procesu społecznego i środowiska społecznego, których dotyczy tekst.\nProces społeczny -\nŚrodowisko społeczne -","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nII. Rozpoznawanie\ni rozwiązywanie\nproblemów.\n2. Socjalizacja i kontrola społeczna. Zdający:\n1) porównuje modele socjalizacji charakterystyczne dla własnej\ngrupy wiekowej i pokolenia rodziców;\n2) opisuje przejawy kontroli społecznej w życiu codziennym.\n3. Grupa społeczna. Zdający:\n1) przedstawia cechy i funkcjonowanie małej grupy społecznej\n(liczebność, więź, trwałość, role grupowe, wspólne wartości i cele,\npoczucie odrębności, współdziałanie);\n3) wyjaśnia znaczenie grup odniesienia pozytywnego i negatywnego\nw procesie socjalizacji;\n4) opisuje swoiste cechy współczesnej rodziny jako grupy społecznej;\nporównuje i ilustruje przykładami różne modele rodziny.\n(III etap) 2. Życie społeczne. Zdający:\n1) podaje przykłady zbiorowości, grup, społeczności i wspólnot;\ncharakteryzuje rodzinę i grupę rówieśniczą jako małe grupy.\nSchemat punktowania\n1 p. -\npodanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nProces społeczny - socjalizacja / uspołecznienie / enkulturacja lub wychowanie\nŚrodowisko - rodzina","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n- **Proces społeczny** - **socjalizacja** (akceptowane warianty: *uspołecznienie*, *enkulturacja*, *wychowanie*)\n- **Środowisko społeczne** - **rodzina**\n\n## Sposób 1 - analiza źródła\n\nTekst opisuje konkretny mechanizm społeczny:\n\n> \"Silna więź łączy dziecko z rodzicami, którzy są dla niego najważniejszymi osobami przekazującymi wiedzę o otaczającym świecie i jego regułach. Związek ten sprawia, że dziecko łatwo utożsamia się z rodzicami i bez trudu, wręcz automatycznie, przejmuje i internalizuje ich sposób widzenia świata, ich wartości, postawy, wzory zachowań.\" (B. Szacka, *Wprowadzenie do socjologii*)\n\n→ **Wskazówki kluczowe:**\n1. **\"dziecko\"** + **\"rodzice\"** → relacja pierwotna (najwcześniejsza w życiu jednostki)\n2. **\"najważniejsze osoby przekazujące wiedzę o świecie i jego regułach\"** → funkcja przekazu kulturowego\n3. **\"przejmuje i internalizuje ich sposób widzenia świata, wartości, postawy, wzory zachowań\"** → klasyczna definicja socjalizacji według Berger/Luckmann i Szackiej\n4. **\"automatycznie\"** → socjalizacja pierwotna (vs wtórna - świadoma, w szkole/pracy)\n\n→ **Wniosek:** Internalizacja wartości, postaw i wzorów zachowań od rodziców w okresie dzieciństwa to **socjalizacja pierwotna**, której głównym agentem jest **rodzina**.\n\n## Sposób 2 - terminologia socjologiczna\n\nW socjologii (Barbara Szacka, *Wprowadzenie do socjologii*) wyróżnia się:\n\n- **Socjalizację pierwotną** - w rodzinie, w okresie dzieciństwa, fundament osobowości\n- **Socjalizację wtórną** - w szkole, grupie rówieśniczej, pracy, mediach\n\nCechy socjalizacji pierwotnej dokładnie odpowiadające tekstowi:\n| Cecha w tekście | Cecha w teorii |\n| \"silna więź\" z rodzicami | więź emocjonalna jako warunek skutecznej internalizacji |\n| \"najważniejsze osoby\" | znaczący inni (significant others) |\n| \"łatwo utożsamia się\" | identyfikacja z agentami socjalizacji |\n| \"automatycznie\" | nieświadomy charakter procesu |\n| \"internalizuje\" | uwewnętrznienie norm (key term Bergera) |\n\nWszystkie te elementy wskazują jednoznacznie na **socjalizację w rodzinie**.\n\n## Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 1, max 1 pkt)\n\n> 📋 **Schemat:**\n> - **1 pkt** - podanie DWÓCH poprawnych elementów odpowiedzi (proces + środowisko)\n> - **0 pkt** - inna odpowiedź lub brak\n>\n> **Akceptowane warianty nazwy procesu:** *socjalizacja*, *uspołecznienie*, *enkulturacja*, *wychowanie*\n>\n> **Akceptowana nazwa środowiska:** *rodzina*\n>\n> **Pułapka:** musisz podać OBA elementy - sama \"socjalizacja\" bez \"rodziny\" = 0 pkt. Też nie wystarczy \"rodzina\" bez nazwania procesu.\n\n## Reference politologiczny - czego użyć\n\n> 📖 **Socjalizacja (terminologia WOS):**\n> Socjalizacja to proces, w którym jednostka uczy się norm, wartości, ról i wzorów zachowań obowiązujących w danym społeczeństwie. Główne typy:\n> - **Socjalizacja pierwotna** - rodzina, najwcześniejsze lata życia, emocjonalna identyfikacja, nieświadoma\n> - **Socjalizacja wtórna** - szkoła, grupa rówieśnicza, media, praca, świadoma adaptacja do ról społecznych\n> - **Resocjalizacja** - celowa zmiana norm już zinternalizowanych (np. więzienie, terapia)\n>\n> **Agenci socjalizacji:** rodzina, szkoła, grupa rówieśnicza, media, kościół, państwo, grupy odniesienia.\n>\n> **Enkulturacja** (termin antropologiczny) = nabywanie wzorów własnej kultury; w polskiej socjologii często używany jako synonim socjalizacji pierwotnej.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd - podanie tylko \"wychowanie\" zamiast \"socjalizacja\". Klucz CKE akceptuje obie nazwy, ALE w terminologii akademickiej WOS preferowana jest **socjalizacja** (proces szerszy, obejmujący także zachowania nieświadome i automatyczne). Tekst wyraźnie pisze \"automatycznie\" i \"internalizuje\" - to terminy socjalizacji, nie wychowania (które jest świadome i intencjonalne).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Niektórzy uczniowie wpisują jako środowisko \"dom\" lub \"rodzinę pochodzenia\" - \"dom\" raczej nie zostanie zaakceptowane (to miejsce, nie środowisko społeczne), natomiast pełniejsze sformułowania typu \"rodzina pierwotna\" / \"rodzina pochodzenia\" są akceptowane.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie myl socjalizacji z **inkulturacją** (mniej powszechny termin, ale akceptowany w niektórych podręcznikach) czy **akulturacją** (przejmowanie elementów kultury obcej - NIE socjalizacja w rodzinie). Akulturacja to PROCES MIĘDZYKULTUROWY, a tekst dotyczy WEWNĄTRZRODZINNEJ wymiany kulturowej.","image":"img/wos-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":2,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 1. (0-1)
O procesie społecznym
Silna więź łączy dziecko z rodzicami, którzy są dla niego najważniejszymi osobami
przekazującymi wiedzę o otaczającym świecie i jego regułach. Związek ten sprawia, że dziecko
łatwo utożsamia się z rodzicami i bez trudu, wręcz automatycznie, przejmuje i internalizuje ich
sposób widzenia świata, ich wartości, postawy, wzory zachowań.
Na podstawie: B. Szacka, Wprowadzenie do socjologii, Warszawa 2008, s. 156, 158-159.
Podaj nazwy procesu społecznego i środowiska społecznego, których dotyczy tekst.
Proces społeczny -
Środowisko społeczne -

","answer_text_html":"

Zadanie 1. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
I. Wykorzystanie
i tworzenie
informacji.
II. Rozpoznawanie
i rozwiązywanie
problemów.

\n
  1. Socjalizacja i kontrola społeczna. Zdający:
  2. porównuje modele socjalizacji charakterystyczne dla własnej
\n

grupy wiekowej i pokolenia rodziców;

\n
  1. opisuje przejawy kontroli społecznej w życiu codziennym.
  2. Grupa społeczna. Zdający:
  3. przedstawia cechy i funkcjonowanie małej grupy społecznej
\n

(liczebność, więź, trwałość, role grupowe, wspólne wartości i cele,
poczucie odrębności, współdziałanie);

\n
  1. wyjaśnia znaczenie grup odniesienia pozytywnego i negatywnego
\n

w procesie socjalizacji;

\n
  1. opisuje swoiste cechy współczesnej rodziny jako grupy społecznej;
\n

porównuje i ilustruje przykładami różne modele rodziny.
(III etap) 2. Życie społeczne. Zdający:

\n
  1. podaje przykłady zbiorowości, grup, społeczności i wspólnot;
\n

charakteryzuje rodzinę i grupę rówieśniczą jako małe grupy.
Schemat punktowania
1 p. -
podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.
0 p. -
inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
Proces społeczny - socjalizacja / uspołecznienie / enkulturacja lub wychowanie
Środowisko - rodzina

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n\n

Sposób 1 - analiza źródła

\n

Tekst opisuje konkretny mechanizm społeczny:

\n
"Silna więź łączy dziecko z rodzicami, którzy są dla niego najważniejszymi osobami przekazującymi wiedzę o otaczającym świecie i jego regułach. Związek ten sprawia, że dziecko łatwo utożsamia się z rodzicami i bez trudu, wręcz automatycznie, przejmuje i internalizuje ich sposób widzenia świata, ich wartości, postawy, wzory zachowań." (B. Szacka, Wprowadzenie do socjologii)
\n

→ Wskazówki kluczowe:

\n
  1. "dziecko" + "rodzice" → relacja pierwotna (najwcześniejsza w życiu jednostki)
  2. "najważniejsze osoby przekazujące wiedzę o świecie i jego regułach" → funkcja przekazu kulturowego
  3. "przejmuje i internalizuje ich sposób widzenia świata, wartości, postawy, wzory zachowań" → klasyczna definicja socjalizacji według Berger/Luckmann i Szackiej
  4. "automatycznie" → socjalizacja pierwotna (vs wtórna - świadoma, w szkole/pracy)
\n

→ Wniosek: Internalizacja wartości, postaw i wzorów zachowań od rodziców w okresie dzieciństwa to socjalizacja pierwotna, której głównym agentem jest rodzina.

\n

Sposób 2 - terminologia socjologiczna

\n

W socjologii (Barbara Szacka, Wprowadzenie do socjologii) wyróżnia się:

\n\n

Cechy socjalizacji pierwotnej dokładnie odpowiadające tekstowi:
| Cecha w tekście | Cecha w teorii |
| "silna więź" z rodzicami | więź emocjonalna jako warunek skutecznej internalizacji |
| "najważniejsze osoby" | znaczący inni (significant others) |
| "łatwo utożsamia się" | identyfikacja z agentami socjalizacji |
| "automatycznie" | nieświadomy charakter procesu |
| "internalizuje" | uwewnętrznienie norm (key term Bergera) |

\n

Wszystkie te elementy wskazują jednoznacznie na socjalizację w rodzinie.

\n

Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 1, max 1 pkt)

\n
📋 Schemat:
- 1 pkt - podanie DWÓCH poprawnych elementów odpowiedzi (proces + środowisko)
- 0 pkt - inna odpowiedź lub brak

Akceptowane warianty nazwy procesu: socjalizacja, uspołecznienie, enkulturacja, wychowanie

Akceptowana nazwa środowiska: rodzina

Pułapka: musisz podać OBA elementy - sama "socjalizacja" bez "rodziny" = 0 pkt. Też nie wystarczy "rodzina" bez nazwania procesu.
\n

Reference politologiczny - czego użyć

\n
📖 Socjalizacja (terminologia WOS):
Socjalizacja to proces, w którym jednostka uczy się norm, wartości, ról i wzorów zachowań obowiązujących w danym społeczeństwie. Główne typy:
- Socjalizacja pierwotna - rodzina, najwcześniejsze lata życia, emocjonalna identyfikacja, nieświadoma
- Socjalizacja wtórna - szkoła, grupa rówieśnicza, media, praca, świadoma adaptacja do ról społecznych
- Resocjalizacja - celowa zmiana norm już zinternalizowanych (np. więzienie, terapia)

Agenci socjalizacji: rodzina, szkoła, grupa rówieśnicza, media, kościół, państwo, grupy odniesienia.

Enkulturacja (termin antropologiczny) = nabywanie wzorów własnej kultury; w polskiej socjologii często używany jako synonim socjalizacji pierwotnej.
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - podanie tylko "wychowanie" zamiast "socjalizacja". Klucz CKE akceptuje obie nazwy, ALE w terminologii akademickiej WOS preferowana jest socjalizacja (proces szerszy, obejmujący także zachowania nieświadome i automatyczne). Tekst wyraźnie pisze "automatycznie" i "internalizuje" - to terminy socjalizacji, nie wychowania (które jest świadome i intencjonalne).
\n
⚠️ Uwaga: Niektórzy uczniowie wpisują jako środowisko "dom" lub "rodzinę pochodzenia" - "dom" raczej nie zostanie zaakceptowane (to miejsce, nie środowisko społeczne), natomiast pełniejsze sformułowania typu "rodzina pierwotna" / "rodzina pochodzenia" są akceptowane.
\n
⚠️ Uwaga: Nie myl socjalizacji z inkulturacją (mniej powszechny termin, ale akceptowany w niektórych podręcznikach) czy akulturacją (przejmowanie elementów kultury obcej - NIE socjalizacja w rodzinie). Akulturacja to PROCES MIĘDZYKULTUROWY, a tekst dotyczy WEWNĄTRZRODZINNEJ wymiany kulturowej.
"}]}