Zadanie 11. (0-1)
O jednej z cech państwa
[…] [O]znacza ona „możliwość samodzielnego określania przez władze państwa jego
interesów, reprezentowania go na scenie międzynarodowej […] oraz możliwość swobodnego
decydowania o tym, co się dzieje na terytorium objętym tą władzą”. Chodzi zatem o prawo, ale
i zdolność do podejmowania ostatecznych, wiążących decyzji w odniesieniu do […] terytorium
państwa.
T. Wieciech, Ustroje federalne Stanów Zjednoczonych, Kanady i Australii, Kraków 2009, s. 24.
Podaj nazwę cechy państwa opisanej w tekście.
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
8.
9.
10.1. 10.2.
11.
Maks. liczba punktów
1
1
1
1
1
Uzyskana liczba punktów
MWO_1R
Zadanie 11. (0-1)
I. Wykorzystanie
i tworzenie
informacji.
IV. Znajomość
zasad i procedur
demokracji.
VI. Dostrzeganie
współzależności
we współczesnym
świecie.
(zasadę suwerenności, wzajemności, pacta sunt servanda).
(III etap) 10. Państwo i władza demokratyczna. Zdający:
jest władza państwowa.
Schemat punktowania
1 p. -
podanie poprawnej odpowiedzi.
0 p. -
inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
suwerenność / niezależność
Odpowiedź: Suwerennosc (w dwoch aspektach: suwerennosc wewnetrzna - swobodne decydowanie wewnatrz; suwerennosc zewnetrzna - reprezentacja na scenie miedzynarodowej).
\nStrona arkusza CKE z trescia zadania
\nRozwiazanie
\nSuwerennosc (z lac. superanus - "zwierzchni"). Klasyczna definicja: pelnia wladzy panstwowej; zdolnosc do samodzielnego, niczyim nieskrepowanego sprawowania wladzy.
\nDwa aspekty:
\nKlasyczne ujecie - Jean Bodin (XVI w.): suwerennosc jako absolutna, niepodzielna wladza panstwowa. We wspolczesnym swiecie suwerennosc jest wzglendna - panstwa dobrowolnie przekazuja czesc kompetencji organizacjom miedzynarodowym (UE, NATO, ONZ).
\nTypowy błąd: Bledne: "wladza" (zbyt ogolne - kazda cecha panstwa wiaze sie z wladza), "niepodleglosc" (bliskie, ale niepodleglosc to brak zaleznosci od innych; suwerennosc to pozytywna zdolnosc samostanowienia), "panstwowosc".
"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"Suwerenność (akceptowane warianty: niezależność).
\nTekst zawiera niemal DOSŁOWNĄ definicję suwerenności państwowej. Cztery elementy wskazujące jednoznacznie na to pojęcie:
\n„możliwość samodzielnego określania przez władze państwa jego interesów”\n
→ Suwerenność wewnętrzna - władza państwowa SAMA decyduje o swoich celach, bez ingerencji zewnętrznej.
\n„reprezentowania go na scenie międzynarodowej”\n
→ Suwerenność zewnętrzna - niezależność państwa w stosunkach z innymi państwami. To prawo do zawierania umów międzynarodowych, prowadzenia polityki zagranicznej, prowadzenia wojny i pokoju.
\n„możliwość swobodnego decydowania o tym, co się dzieje na terytorium objętym tą władzą”\n
→ Suwerenność terytorialna / wewnętrzna - wyłączna jurysdykcja nad terytorium państwa (zwierzchnictwo terytorialne).
\n„prawo, ale i zdolność do podejmowania ostatecznych, wiążących decyzji w odniesieniu do terytorium państwa”\n
→ Definicja PRAWNA + FAKTYCZNA suwerenności (Jean Bodin, Sześć ksiąg o Rzeczypospolitej, 1576): suwerenność = władza najwyższa, niezależna, niepodzielna.
\n→ Wniosek: Tekst opisuje suwerenność (sovereignty) - jedną z podstawowych cech państwa.
\nGeorg Jellinek (1851-1911) w Allgemeine Staatslehre (1900) wymienił 3 elementy państwa:
\nTekst dotyczy DOKŁADNIE tego trzeciego elementu - władzy zwierzchniej, czyli SUWERENNOŚCI.
\n📋 Schemat:\n
- 1 pkt - podanie poprawnej odpowiedzi: „suwerenność” lub „niezależność”
- 0 pkt - inna odpowiedź lub brak
Akceptowane warianty:
- „suwerenność”
- „suwerenność państwowa”
- „niezależność” (równorzędna - klucz dopuszcza)
Wykluczone:
- „samodzielność” (zbyt potoczne, brak waloru prawnego)
- „niepodległość” (POKREWNE, ale wąsko historyczne - dotyczy państw walczących o byt; suwerenność = stała cecha każdego państwa)
- „władza najwyższa” (BLISKIE definicyjnie, ale to OPIS, nie nazwa pojęcia)
- „władza zwierzchnia” (BLISKIE, ale termin opisowy)
📖 Suwerenność (sovereignty) - kluczowa cecha państwa w prawie międzynarodowym:\n
Definicja klasyczna (Jean Bodin, 1576): Suwerenność = władza najwyższa, niezależna, niepodzielna, nieograniczona przez żadną inną władzę.
Dwa wymiary suwerenności:
1. Suwerenność wewnętrzna (zwierzchność wewnętrzna):
- Władza państwowa jako najwyższa na terytorium państwa.
- Wyłączne prawo stanowienia i egzekwowania prawa.
- Monopol na legalne użycie siły (Max Weber, Politik als Beruf, 1919: „Państwo to wspólnota, która z powodzeniem podnosi roszczenie do monopolu na legalne stosowanie przemocy fizycznej”).
- W RP: art. 4 Konstytucji - „Władza zwierzchnia w Rzeczypospolitej Polskiej należy do Narodu”.
2. Suwerenność zewnętrzna (niezależność międzynarodowa):
- Państwo nie podlega żadnemu innemu państwu.
- Prawo do zawierania umów międzynarodowych, prowadzenia polityki zagranicznej.
- Równość wszystkich państw w prawie międzynarodowym (art. 2 ust. 1 Karty NZ - „suwerenna równość”).
Pierwsze sformułowanie w prawie międzynarodowym:
- Pokój westfalski (1648) - kończąc wojnę trzydziestoletnią, ustanowił system westfalski opartego na suwerennych państwach narodowych.
Zasada nieingerencji (corollary suwerenności):
- Art. 2 ust. 7 Karty NZ - zakaz ingerencji w sprawy wewnętrzne państw.
- Wyjątki: rezolucje Rady Bezpieczeństwa (rozdz. VII), zgoda państwa, odpowiedzialność za ochronę (R2P, doktryna ONZ 2005).
Pacta sunt servanda („umów należy dotrzymywać”) - fundamentalna zasada prawa międzynarodowego (art. 26 Konwencji wiedeńskiej o prawie traktatów, 1969).
Cechy państwa wg Jellinka:
1. Ludność (Volk).
2. Terytorium (Land).
3. Władza suwerenna (Souveränität).
W RP - gdzie zapisana suwerenność?
- Konstytucja RP, Preambuła: „my, Naród Polski - wszyscy obywatele Rzeczypospolitej, […] uchwalamy […] Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej”.
- Art. 4 ust. 1: „Władza zwierzchnia w Rzeczypospolitej Polskiej należy do Narodu”.
- Art. 5: „RP strzeże niepodległości i nienaruszalności swojego terytorium”.
- Art. 9: „Rzeczpospolita Polska przestrzega wiążącego ją prawa międzynarodowego”.
Współczesne wyzwania suwerenności:
- Integracja europejska (UE) - DOBROWOLNE przekazanie części suwerenności (art. 90 Konstytucji RP).
- Globalizacja - ograniczenia przez WTO, IMF, korporacje transnarodowe.
- Interwencje humanitarne, R2P.
- Cyberatak, dezinformacja zewnętrzna (suwerenność informacyjna).
Pojęcia POKREWNE, ale nieidentyczne:
- Niepodległość - stan państwa, które NIE PODLEGA innemu państwu. Wąsko historyczne (np. odzyskanie niepodległości 1918).
- Autonomia - częściowa niezależność (np. autonomia regionalna), ale BEZ pełnej suwerenności.
- Władza zwierzchnia - synonim suwerenności wewnętrznej.
- Imperium - zakres władzy, też synonim zwierzchnictwa.
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - wpisywanie „niepodległość”. To POKREWNE, ale wąższe pojęcie. „Niepodległość” dotyczy STANU państwa, które uzyskało suwerenność (np. „Polska odzyskała niepodległość 11 XI 1918”). „Suwerenność” to STAŁA CECHA każdego państwa. Klucz CKE preferuje „suwerenność” lub jej synonim „niezależność”.\n
⚠️ Uwaga: Drugi błąd - pisanie „samodzielność” lub „autonomia”. To pojęcia ZNACZNIE szersze (samodzielność jednostki/regionu) lub WĘŻSZE (autonomia = częściowa niezależność, np. samorząd, NIE pełna suwerenność). Klucz wymaga PRECYZYJNEGO terminu prawniczo-politologicznego.\n
⚠️ Uwaga: Tekst wprost wymienia BOTH wymiary suwerenności: wewnętrzny (decydowanie o tym, co się dzieje na terytorium) i zewnętrzny (reprezentacja międzynarodowa). To definicja PEŁNA suwerenności, nie tylko jednego wymiaru.\n
⚠️ Uwaga: W kontekście CKE WOS „suwerenność” jest pojęciem WIELOKROTNIE testowanym w arkuszach - kluczowa cecha państwa, podstawowa zasada prawa międzynarodowego. Warto znać też pojęcia powiązane: nieingerencja, pacta sunt servanda, suwerenna równość."}]}