Zadanie 13. (0-2)
Fragment mapy politycznej Europy
Na podstawie: www.worldatlas.com
O ustrojach politycznych państw
Opis A. To państwo - poddane procesowi dewolucji - jest monarchią, w której głową państwa
jest monarcha z dynastii Windsorów, a parlament jest dwuizbowy.
Opis B. To unitarne państwo jest republiką, w której głową państwa jest prezydent wybierany
w wyborach powszechnych na 5-letnią kadencję, a parlament jest dwuizbowy.
MWO_1R
Opis C. To państwo - poddane procesowi regionalizacji - jest republiką, w której głową
państwa jest prezydent wybierany przez specjalne kolegium składające się także z członków
obu izb parlamentu na 7-letnią kadencję.
Do każdego opisu ustroju politycznego dopisz nazwę właściwego państwa i numer, którym
oznaczono je na mapie.
Nazwa państwa
Numer na mapie
Opis A.
Opis B.
Opis C.
Zadanie 13. (0-2)
I. Wykorzystanie
i tworzenie
informacji.
IV. Znajomość
zasad i procedur
demokracji.
państw demokratycznych; wyjaśnia, jaki model funkcjonuje
w Polsce;
Brytanii, Francji, Stanów Zjednoczonych, Szwajcarii, Włoch i Rosji,
na podstawie samodzielnie zebranych informacji.
głowa państwa; podaje przykłady urzędujących głów państw
(monarchów i prezydentów).
Schemat punktowania
2 p. -
1 p. -
poprawne wypełnienie trzech wierszy tabeli.
poprawne wypełnienie dwóch wierszy tabeli lub kolumny z nazwami.
0 p. -
inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
A. Wielka Brytania / Zjednoczone Królestwo (Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej), 6
B. Republika Francuska / Francja, 2
C. Republika Włoska / Włochy, 3
| Opis | Nazwa państwa | Numer na mapie |
| Opis A. | Wielka Brytania (Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej) | 6 |
| Opis B. | Francja (Republika Francuska) | 2 |
| Opis C. | Włochy (Republika Włoska) | 3 |
„To państwo - poddane procesowi DEWOLUCJI - jest MONARCHIĄ, w której głową państwa jest MONARCHA z dynastii Windsorów, a parlament jest DWUIZBOWY.”\n
Wskazówki:
\nNa mapie Wielka Brytania to WYSPA z Irlandią Północną - najbardziej wysunięta na zachód część Europy, jako odrębna wyspa. Numer 6 w opisie mapy: „Wielka Brytania z Irlandią Płn. - wyspa”.
\n„To UNITARNE państwo jest REPUBLIKĄ, w której głową państwa jest PREZYDENT wybierany w wyborach POWSZECHNYCH na 5-LETNIĄ kadencję, a parlament jest DWUIZBOWY.”\n
Wskazówki:
\nNa mapie Francja to państwo w CENTRALNEJ ZACHODNIEJ EUROPIE - graniczy z Hiszpanią, Niemcami, Szwajcarią, Włochami; ma dostęp do Atlantyku i Morza Śródziemnego. Numer 2 w opisie mapy: „Francja”.
\n„To państwo - poddane procesowi REGIONALIZACJI - jest REPUBLIKĄ, w której głową państwa jest PREZYDENT wybierany przez SPECJALNE KOLEGIUM składające się także z członków obu izb parlamentu na 7-LETNIĄ kadencję.”\n
Wskazówki:
\nNa mapie Włochy to charakterystyczny „BUT” (półwysep Apeniński) na Morzu Śródziemnym. Numer 3 w opisie mapy: „Włochy - but”.
\n| Numer | Państwo (z opisu mapy) | Ustrój | Czy pasuje do A/B/C? |
| 1 | Hiszpania (Półwysep Iberyjski) | Monarchia parlamentarna (król Filip VI, dynastia Burbonów) | NIE - nie pasuje do A (Windsorowie), nie do B/C (Hiszpania to monarchia) |
| 2 | Francja | Semiprezydencjalizm, republika | TAK - Opis B |
| 3 | Włochy | Parlamentaryzm, republika, regionalizacja | TAK - Opis C |
| 4 | Szwajcaria/Austria | Federacja (Szwajcaria) / republika federalna (Austria) | NIE - model FEDERALNY, nie regionalizacja |
| 5 | Niemcy/Belgia/Holandia | Federacja (Niemcy) / monarchia (Belgia, Holandia) | NIE - Niemcy są federacją, NIE „dewolucja”; Belgia/Holandia to monarchie, ale nie Windsorowie |
| 6 | Wielka Brytania (wyspa) | Monarchia parlamentarna, dewolucja, Windsorowie | TAK - Opis A |
📋 Schemat:\n
- 2 pkt - poprawne wypełnienie TRZECH wierszy (3 nazwy + 3 numery = 6 elementów).
- 1 pkt - poprawne wypełnienie 2 wierszy LUB poprawna cała kolumna z nazwami (bez numerów / z błędnymi numerami).
- 0 pkt - inna odpowiedź lub brak.
Akceptowane warianty nazw:
- Opis A: „Wielka Brytania”, „Zjednoczone Królestwo”, „Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej”, „UK”.
- Opis B: „Francja”, „Republika Francuska”.
- Opis C: „Włochy”, „Republika Włoska”.
Wykluczone:
- „Anglia” (TYLKO Anglia, NIE całe UK).
- „Brytania” (potoczne).
- „Italia” (włoska nazwa, NIE polska).
📖 Modele ustrojowe państw demokratycznych Europy:\n
Wielka Brytania (Zjednoczone Królestwo):
- Ustrój: monarchia parlamentarna konstytucyjna.
- Konstytucja: NIE MA jednolitej konstytucji pisanej. Składają się: ustawy (Magna Carta 1215, Bill of Rights 1689, Acts of Union 1707/1800, Parliament Acts 1911/1949), zwyczaje (conventions), prawo precedensowe (common law).
- Głowa państwa: Monarcha (od 2022 Karol III), dynastia Windsorów.
- Parlament: 2 izby - Izba Gmin (650 MP, wybory większościowe FPTP, 5 lat) + Izba Lordów (~800 mianowanych, niewybierana).
- Premier: Sir Keir Starmer (Labour) od lipca 2024.
- Dewolucja: od 1998 r. - Szkocja (Holyrood), Walia (Senedd), Irlandia Północna (Stormont).
- Sąd Najwyższy: Supreme Court (od 2009 r., wcześniej Izba Lordów).
Francja (V Republika):
- Ustrój: republika semiprezydencka (dualizm egzekutywy: prezydent + premier).
- Konstytucja: 4 X 1958 r. (zatwierdzona w referendum, gen. de Gaulle).
- Głowa państwa: Prezydent Republiki (Emmanuel Macron od 2017, reelekcja 2022). Wybory powszechne bezpośrednie, 2 tury (większość bezwzględna), 5 lat (od 2000 r.), max 2 kadencje pod rząd.
- Premier: mianowany przez prezydenta, kieruje rządem (obecnie Michel Barnier - od 2024).
- Parlament: 2 izby - Zgromadzenie Narodowe (Assemblée Nationale, 577 deputowanych, wybory większościowe 2 tury, 5 lat) + Senat (Sénat, 348 senatorów, wybory pośrednie przez kolegium elektorów).
- Rada Konstytucyjna (Conseil Constitutionnel) - 9 członków, 9 lat.
- Państwo unitarne ze stopniową decentralizacją (od reform Mitteranda 1982).
Włochy (Republika Włoska):
- Ustrój: republika parlamentarna, państwo regionalne.
- Konstytucja: 1 I 1948 r. (po obaleniu monarchii w referendum 1946 r.).
- Głowa państwa: Prezydent Republiki (Sergio Mattarella od 2015, reelekcja 2022). Wybory POŚREDNIE przez parlament w połączonym składzie + 58 delegatów regionalnych (~1000 elektorów). Kadencja 7 lat, ale w praktyce 1 kadencja (Mattarella to wyjątek). Rola CEREMONIALNA, gwarant konstytucji.
- Premier: szef rządu, mianowany przez prezydenta. Obecnie Giorgia Meloni (od 2022).
- Parlament: 2 izby - Izba Deputowanych (Camera dei Deputati, 400 posłów po reformie 2020) + Senat (Senato, 200 senatorów + dożywotni). Pełna równouprawnienie obu izb (system perfetto bicameralismo).
- 20 regionów, z czego 5 ze statusem specjalnym (Sycylia, Sardynia, Dolina Aosty, Trydent-Górna Adyga, Friuli-Wenecja Julijska).
- Trybunał Konstytucyjny (Corte Costituzionale) - 15 sędziów, 9 lat.
Inne państwa na mapie:
- Hiszpania (1) - monarchia parlamentarna (król Filip VI, dynastia Burbonów hiszpańskich), państwo regionalne (17 wspólnot autonomicznych).
- Szwajcaria (4 - Schweiz) - republika federalna, demokracja bezpośrednia (referenda obowiązkowe), 26 kantonów, Rada Federalna (kolegialna głowa państwa, 7 członków).
- Niemcy / Austria (5) - republika federalna (Niemcy: 16 krajów związkowych, kanclerstwo Olaf Scholz / Friedrich Merz; Austria: 9 krajów związkowych, kanclerstwo).
Trzy procesy decentralizacji (rozróżnienie):
| Proces | Cecha | Przykłady |
|---|---|---|
| Federalizacja | Państwo SKŁADA się z autonomicznych podmiotów | USA, Niemcy, Szwajcaria |
| Dewolucja | Państwo unitarne PRZEKAZUJE kompetencje regionom | Wielka Brytania (Szkocja, Walia) |
| Regionalizacja | Państwo TWORZY regiony z ograniczoną autonomią | Włochy, Hiszpania, Francja (od 1982) |
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - pomylenie „dewolucja” (UK) z „regionalizacja” (Włochy/Hiszpania) i „federalizacja” (Niemcy/Szwajcaria). KLUCZOWE rozróżnienie:\n
- Dewolucja = tylko UK, oznacza PRZEKAZANIE kompetencji od centrum do regionów; każdy region ma WŁASNY parlament.
- Regionalizacja = Włochy, Hiszpania - TWORZENIE regionów w ramach konstytucji.
- Federalizacja = Niemcy, Szwajcaria, USA - pełnoprawne państwa składowe (Länder, kantony, stany) z własnym ustawodawstwem.
⚠️ Uwaga: Drugi błąd - wpisywanie samej „Anglia” zamiast „Wielka Brytania”. Anglia to TYLKO JEDEN z 4 krajów UK (Anglia, Szkocja, Walia, Irlandia Płn.). Klucz CKE wymaga PEŁNEJ nazwy: „Wielka Brytania” lub „Zjednoczone Królestwo”.\n
⚠️ Uwaga: Trzeci błąd - wpisywanie „Niemcy” jako państwa z dewolucją. Niemcy są FEDERACJĄ (Bundesrepublik), a NIE państwem unitarnym z dewolucją. Każdy land Niemiec ma KONSTYTUCJĘ - to FUNDAMENTALNA różnica.\n
⚠️ Uwaga: Klucz: „Windsorowie” to NAZWA dynastii brytyjskiej (od 1917, król Jerzy V zmienił nazwę z Sachsen-Coburg und Gotha - zbyt niemiecka podczas I WŚ). Obecnie: Karol III, książę William, książę George. To rozpoznawalna marka brytyjskiej monarchii - ten szczegół w arkuszu wskazuje JEDNOZNACZNIE na UK.\n
⚠️ Uwaga: Klucz CKE oczekuje OBOK NAZWY również NUMERU na mapie - bez numeru wpisz tylko 1 pkt zamiast 2. Patrz mapę uważnie!"}]}