Zadanie 15. (0-3)
Mapy. Wizualizacja rezultatów wyborów przeprowadzonych w Rzeczypospolitej Polskiej -
komitety wyborcze zwycięskie w okręgach wyborczych
2009 rok
2014 rok
** wynik zwycięskiego komitetu wyborczego ponad 50%
Frekwencja
24,53%
23,83%
Na podstawie: pkw.gov.pl
15.1. Uzasadnij, odwołując się do trzech - zamieszczonych w materiale źródłowym -
informacji, że wskazana wizualizacja nie dotyczy wyborów do Sejmu RP.
15.2. Uzupełnij fragment legendy do map - wpisz pełne nazwy tych partii politycznych,
które utworzyły odpowiednie komitety wyborcze.
Barwa na mapach
Nazwa partii politycznej
MWO_1R
Zadanie 15. (0-3)
15.1.
I. Wykorzystanie
i tworzenie
informacji.
IV. Znajomość
zasad i procedur
demokracji.
V. Znajomość
podstaw ustroju
Rzeczypospolitej
Polskiej.
współczesnej demokracji.
\ni proporcjonalnej w powiązaniu z systemem dwupartyjnym
i wielopartyjnym.
i zagrożenia. Zdający:
\npolitycznym, i przedstawia sposoby zwiększania poziomu
partycypacji.
kompetencje instytucji Unii Europejskiej (Rada Unii Europejskiej,
Parlament Europejski, Komisja Europejska, Rada Europejska,
Trybunał Sprawiedliwości, Europejski Trybunał Obrachunkowy,
Europejski Bank Centralny).
Schemat punktowania
2 p. -
1 p. -
podanie trzech poprawnych elementów odpowiedzi.
podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.
0 p. -
inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź
15.2.
I. Wykorzystanie
i tworzenie
informacji.
IV. Znajomość
zasad i procedur
demokracji.
V. Znajomość
podstaw ustroju
Rzeczypospolitej
Polskiej.
(III etap) 5. Udział obywateli w życiu publicznym. Zdający:
zrzeszenia obywatelskie, media, politycy i partie, władza, instytucje
publiczne, biznes itp.) i pokazuje, jak współdziałają i konkurują one
ze sobą w życiu publicznym.
(III etap) 12. System wyborczy i partyjny. Zdający:
należą do koalicji rządzącej, i te, które pozostają w opozycji.
Schemat punktowania
1 p. - podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.
0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
Odpowiedź: Identyfikacja: wybory do Parlamentu Europejskiego (PE) z 2009 i 2014 r. 15.1. Trzy argumenty: (1) Liczba okregow wyborczych - na mapach widac kilkanascie duzych okregow (PE: 13 okregow w Polsce; Sejm: 41 okregow). (2) Frekwencja - 24,53% i 23,83% jest charakterystyczna dla wyborow do PE (niska); wybory do Sejmu maja zazwyczaj frekwencje 45-65%. (3) Brak progu zamiast tego widoczna wyrazna dominacja 2 komitetow (typowe dla PE), w Sejmie zwykle 4-6 ugrupowan. Mozna tez: wybory do Sejmu odbywaja sie co 4 lata, a 2009 i 2014 to lata wyborow do PE (co 5 lat). 15.2. Barwa jasna (szara/biala): Platforma Obywatelska Rzeczypospolitej Polskiej (PO). Barwa ciemna (czarna): Prawo i Sprawiedliwosc (PiS). (W 2009 PO wygrala wybory do PE wynikiem 44,4%, PiS 27,4%; w 2014 PO 32,1%, PiS 31,8%.)
\nStrona arkusza CKE z trescia zadania
\nRozwiazanie
\nIdentyfikacja: wybory do Parlamentu Europejskiego z 2009 r. i 2014 r. (Polska wybiera 51-52 europoslow w 13 okregach).
\n15.1. Trzy argumenty, ze NIE chodzi o wybory do Sejmu RP:
\n15.2.
\nWyniki PE 2009: PO 44,43% (25 mandatow), PiS 27,40% (15). Wyniki PE 2014: PO 32,13% (19), PiS 31,78% (19) - praktycznie remis.
\nTypowy błąd: 15.1: argument "frekwencja 24%" jest mocny, ale sam nie wystarcza - klucz CKE wymaga trzech roznych informacji. 15.2: nie wpisuj samego skrotu "PO", "PiS" - polecenie wymaga PELNYCH nazw partii.
"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"15.1. ## Poprawna odpowiedź
\nWizualizacja dotyczy wyborów do Parlamentu Europejskiego (2009 i 2014 to lata wyborów do PE), NIE do Sejmu RP. Trzy argumenty z materiału źródłowego:
\nLata podane: 2009 i 2014.
\nCykle wyborów krajowych w RP:
\n→ Lata 2009 i 2014 dzielone 5-letnim cyklem → wybory do Parlamentu Europejskiego. Sejm w 2009 i 2014 NIE BYŁ wybierany.
\nMapa pokazuje 13 okręgów wyborczych.
\nLiczba okręgów w polskich wyborach:
\n→ Mapa z 13 okręgami = wybory do PE (jedyny system z 13 okręgami w Polsce).
\nFrekwencja na mapie:
\nFrekwencja w wyborach w RP - historycznie:
\n→ Frekwencja 23-24% to FREKWENCJA TYPOWA DLA WYBORÓW DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, a NIE do Sejmu RP (gdzie nigdy nie spadła poniżej 40%).
\n| Cecha | Wybory do PE | Wybory do Sejmu RP |
| Lata wyborów | 2004, 2009, 2014, 2019, 2024 | 2001, 2005, 2007, 2011, 2015, 2019, 2023 |
| Kadencja | 5 lat | 4 lata |
| Liczba mandatów (Polska) | 51-53 (2024: 53) | 460 (stała liczba) |
| Liczba okręgów (Polska) | 13 | 41 |
| Próg wyborczy | 5% | 5% (8% dla koalicji) |
| Ordynacja | proporcjonalna (D'Hondt) | proporcjonalna (D'Hondt) |
| Frekwencja typowa | 20-45% | 45-75% |
📋 Schemat:\n
- 2 pkt - podanie TRZECH poprawnych argumentów z materiału źródłowego.
- 1 pkt - podanie DWÓCH poprawnych argumentów.
- 0 pkt - jeden argument lub brak odpowiedzi.
Akceptowane argumenty:
1. Lata wyborów (2009, 2014) - Sejm RP wybierany w innych latach (2011, 2015); kadencja Sejmu 4 lata, kadencja PE 5 lat.
2. Liczba okręgów (13) - w Sejmie RP jest 41 okręgów (ponad 3x więcej).
3. Frekwencja (24,53% / 23,83%) - w Sejmie RP frekwencja jest około 2x wyższa.
Wykluczone (argumenty SPOZA materiału źródłowego):
- „Bo w wyborach do Sejmu jest progowa 5%” (nie ma o tym informacji w materiale).
- „Bo wybory są innym dniem” (nie ma w materiale).
- „Bo PE jest na 5 lat” - to wynika z lat wyborów, ale argument musi BAZOWAĆ NA MATERIALE.
📖 Wybory do Parlamentu Europejskiego - kluczowe fakty:\n
- Pierwsze wybory bezpośrednie: 1979 (wcześniej deputowani byli desygnowani przez parlamenty narodowe).
- Częstotliwość: co 5 lat (NIE 4 lata jak Sejm RP).
- Polskie wybory do PE: 2004 (pierwsze, po akcesji), 2009, 2014, 2019, 2024.
- Liczba europosłów (PE): 720 (2024-2029, po niewielkim wzroście).
- Polska: 53 mandaty (2024), wcześniej 51-52.
- Liczba okręgów w Polsce: 13 okręgów wielomandatowych (regiony).
- Ordynacja: proporcjonalna, D'Hondt, próg 5%.
- Czynne prawo wyborcze: 18 lat. Bierne: 21 lat.
- Frekwencja w RP: 2004: 20,9%; 2009: 24,5%; 2014: 23,8%; 2019: 45,7%; 2024: 40,7%.
Wybory do Sejmu RP - kluczowe fakty:
- Częstotliwość: co 4 lata (art. 96 ust. 2 Konstytucji RP).
- Liczba posłów: 460 (stała, art. 96 ust. 1).
- Liczba okręgów: 41 okręgów wielomandatowych (od 7 do 20 mandatów każdy).
- Ordynacja: proporcjonalna, D'Hondt, próg 5% (8% dla koalicji, 0% dla mniejszości narodowych).
- Czynne prawo wyborcze: 18 lat. Bierne: 21 lat.
- Frekwencja: typowo 45-75%.
Wybory do Senatu RP:
- Razem z Sejmem.
- 100 senatorów w 100 okręgach JEDNOMANDATOWYCH (większościowy).
- Bierne prawo: 30 lat.
Wybory prezydenckie:
- Co 5 lat. Max 2 kadencje.
- Większość bezwzględna (50%+), II tura między 2 z najwyższym wynikiem.
- Bierne prawo: 35 lat.
Wybory samorządowe:
- Co 5 lat (od 2018; wcześniej co 4 lata).
- Sejmik województwa, rada powiatu, rada gminy, wójt/burmistrz/prezydent miasta.
- Różne systemy w zależności od wielkości jednostki.
Kluczowe pojęcia:
- „Wybory drugorzędne” (second-order elections, Karlheinz Reif & Hermann Schmitt, 1980) - wybory mniej ważne dla wyborców niż „pierwszorzędne” (parlamentarne narodowe). Wybory do PE i samorządowe są klasyfikowane jako DRUGORZĘDNE → niższa frekwencja, większe szanse partii protestnych.
Dlaczego frekwencja w wyborach do PE jest niższa?
1. Wybory PE są postrzegane jako MNIEJ WAŻNE niż parlamentarne narodowe.
2. Dystans do Brukseli/Strasburga (deficyt demokratyczny).
3. Brak silnej kampanii o sprawach UE - partie kampanują na sprawach krajowych.
4. Słabsza identyfikacja z europoslami (mniejsza rozpoznawalność).
5. PE ma mniej kompetencji niż parlamenty narodowe (z perspektywy wyborcy).
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - uczeń argumentuje OGÓLNIE („Sejm RP to inne wybory”) bez ODWOŁANIA DO MATERIAŁU. Klucz CKE wymaga 3 argumentów BAZUJĄCYCH NA DANYCH Z ARKUSZA (mapa pokazuje 13 okręgów, frekwencja 24%, lata 2009/2014).\n
⚠️ Uwaga: Drugi błąd - pomylenie kadencji. Pamiętaj:\n
- Sejm RP: 4 lata.
- PE: 5 lat.
- Prezydent RP: 5 lat.
- Samorząd: 5 lat (od 2018).
Lata 2009 i 2014 RÓŻNIĄ SIĘ O 5 lat - to wskazuje na PE.
⚠️ Uwaga: Trzeci błąd - wpisywanie liczby 13 okręgów jako argumentu, ale BEZ wskazania, że w Sejmie jest 41. Klucz CKE wymaga KONKRETNEGO PORÓWNANIA (13 PE vs 41 Sejm RP).\n
⚠️ Uwaga: Czwarty błąd - pomylenie 13 okręgów wyborczych do PE z 16 województwami. Polska ma 16 województw, ale 13 okręgów wyborczych do PE - niektóre województwa są łączone w 1 okręg (np. Kujawsko-Pomorskie + Wielkopolskie? - nie, każdy okręg ma swoje granice nieidentyczne z województwami). To często jest pułapką dla maturzystów.\n
⚠️ Uwaga: Wybory do PE w 2019 r. (45,7%) i 2024 r. (40,7%) miały WYŻSZĄ frekwencję niż w 2009/2014 - dlatego POŁOŻENIE arkusza z 2019 r. NIE odzwierciedla tej zmiany. W arkuszu pokazano stary trend („wybory drugorzędne”), gdy nowsze dane pokazują wzrost zainteresowania UE.\n
15.2. ## Poprawna odpowiedź
\n| Barwa na mapach | Nazwa partii politycznej |
| (jasna) - zachodnia Polska | Platforma Obywatelska RP (PO) |
| (ciemna) - wschodnia Polska | Prawo i Sprawiedliwość (PiS) |
Pierwsze miejsce w Polsce: Platforma Obywatelska (44,4%, 25 mandatów). Drugie miejsce: PiS (27,4%, 15 mandatów).
\nPierwsze miejsce w Polsce: Platforma Obywatelska (32,1%, 19 mandatów). Drugie: PiS (31,8%, 19 mandatów) - bardzo blisko.
\nW polskiej polityce od 2005 r. utrwaliła się GEOGRAFICZNA POLARYZACJA (zwana też „dwiema Polskami”):
\nZACHODNIA i PÓŁNOCNA Polska (Wielkopolska, Lubuskie, Pomorze, Dolny Śląsk, Opolszczyzna, Zachodniopomorskie) - wygrywała Platforma Obywatelska:
\nWSCHODNIA i POŁUDNIOWO-WSCHODNIA Polska (Podkarpackie, Lubelskie, Świętokrzyskie, Małopolskie, częściowo Mazowieckie poza Warszawą) - wygrywało Prawo i Sprawiedliwość:
\nMapa pokazuje WSCHÓD na ciemno (komitet ciemny zwycięski) i ZACHÓD na jasno (komitet jasny zwycięski). To dokładnie wzorzec PiS wygrywa wschód, PO wygrywa zachód - układ pojawiający się we WSZYSTKICH wyborach od 2005 r. do 2023 r.
\n📋 Schemat:\n
- 1 pkt - podanie OBU poprawnych nazw partii (jasna + ciemna).
- 0 pkt - nieprawidłowe dopasowanie LUB tylko jedna nazwa.
Akceptowane warianty pełnych nazw:
- PO: „Platforma Obywatelska”, „Platforma Obywatelska RP”, „Platforma Obywatelska Rzeczypospolitej Polskiej”.
- PiS: „Prawo i Sprawiedliwość”, „Prawo i Sprawiedliwość Rzeczypospolitej Polskiej”.
Wykluczone:
- Same skróty: „PO”, „PiS” (klucz wymaga PEŁNYCH nazw).
- „Koalicja Obywatelska” (KO to OD 2019 r. SOJUSZ kilku partii: PO + Inicjatywa Polska + Nowoczesna + Zieloni; w 2009 i 2014 r. partia nazywała się TYLKO „Platforma Obywatelska”).
- „Zjednoczona Prawica” (to koalicja PiS + Solidarna Polska + Porozumienie od 2014 r., ale partia wiodąca to PiS).
- „SLD”, „Ruch Palikota” (NIE wygrały w tych wyborach geograficznie).
📖 Platforma Obywatelska (PO):\n
- Założenie: 24 stycznia 2001 r. (po rozpadzie AWS).
- Założyciele: Maciej Płażyński, Donald Tusk, Andrzej Olechowski (tzw. „Trzej tenorzy”).
- Lider obecny: Donald Tusk (od 2003, z przerwami; aktualnie premier od XII 2023).
- Profil ideowy: centrum-prawica, liberalizm gospodarczy + liberalizm społeczny (od ok. 2018), proeuropejskość.
- Frakcja w PE: Europejska Partia Ludowa (EPL/EPP) - chadecy.
- Najważniejsze sukcesy: wybory 2007, 2011 (3 kadencje rządu - premierzy: Donald Tusk → Ewa Kopacz → Donald Tusk).
- Od 2019 r. PO jest jedną z partii koalicji wyborczej Koalicja Obywatelska (KO) z Nowoczesną, Inicjatywą Polską i Zielonymi.
Prawo i Sprawiedliwość (PiS):
- Założenie: 13 czerwca 2001 r. (po rozpadzie AWS).
- Założyciele: Lech Kaczyński, Jarosław Kaczyński, Ludwik Dorn.
- Lider obecny: Jarosław Kaczyński (Prezes PiS).
- Profil ideowy: konserwatyzm, suwerenizm, etatyzm społeczny (programy 500+, 13. emerytura), narodowo-katolickie wartości.
- Frakcja w PE: Europejscy Konserwatyści i Reformatorzy (EKR/ECR).
- Najważniejsze sukcesy: wybory 2005 (krótki rząd Kaczyńskich), 2015 i 2019 (samodzielna większość - premierzy: Beata Szydło → Mateusz Morawiecki).
- 2023: Przegrał wybory z koalicją KO+TD+Lewica.
Inne ważne partie w polskim systemie (2009-2014):
- PSL (Polskie Stronnictwo Ludowe) - wiejskie, agrarystyczne, koalicja z PO 2007-2015.
- SLD (Sojusz Lewicy Demokratycznej) - postkomunistyczna lewica, do 2021 r. (rozwiązany, weszła do Nowej Lewicy).
- Ruch Palikota → Twój Ruch - krótki epizod 2011-2015.
- Solidarna Polska / Suwerenna Polska (od 2012, lider Zbigniew Ziobro) - koalicjant PiS do 2023.
- Konfederacja - od 2019, narodowo-libertariański.
- Polska 2050 - Szymon Hołownia, od 2020.
Geografia wyborcza Polski („dwie Polski”):
- Tereny PO/KO: Wielkopolska, Pomorze, Dolny Śląsk, Lubuskie, Opolszczyzna, duże miasta (Warszawa, Kraków, Wrocław, Poznań, Trójmiasto, Łódź).
- Tereny PiS: Podkarpackie, Lubelskie, Świętokrzyskie, Małopolskie (poza Krakowem), tereny wschodnie, wsie i małe miasta.
- Linia podziału: często wskazuje się na dawną granicę zaborów (rozbiorów) - Polska zachodnia (zabór pruski) bardziej liberalna, wschodnia (zabór rosyjski) bardziej konserwatywna.
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - wpisywanie samych skrótów „PO” i „PiS”. Klucz CKE WYRAŹNIE wymaga PEŁNYCH nazw: „Platforma Obywatelska” (lub „Platforma Obywatelska RP”) oraz „Prawo i Sprawiedliwość”. Skróty = 0 punktów.\n
⚠️ Uwaga: Drugi błąd - wpisanie „Koalicja Obywatelska”. KO to koalicja wyborcza powstała w 2018-2019 (PO + Nowoczesna + Inicjatywa Polska + Zieloni). W latach 2009 i 2014 (kontekst mapy) NIE BYŁO jeszcze „Koalicji Obywatelskiej” - istniała SAMA Platforma Obywatelska. Klucz CKE wymaga nazwy z OKRESU wyborów.\n
⚠️ Uwaga: Trzeci błąd - pomylenie geografii (zamiana PO na wschodzie, PiS na zachodzie). Pamiętaj: PiS = WSCHÓD, PO = ZACHÓD. Wschód jest na mapie po prawej (ciemny), zachód po lewej (jasny). Ta geografia jest STABILNA od 2005 r. - niemal we wszystkich wyborach krajowych.\n
⚠️ Uwaga: PO w wyborach do PE 2024 r. (jako część KO) i PiS osiągnęły wciąż podobny wzór geograficzny - PO/KO wygrała w 9 województwach (zachód + Warszawa), PiS w 6 (wschód) + Konfederacja zaskakująco silna na wschodzie. To dowód TRWAŁOŚCI geografii wyborczej Polski.\n
⚠️ Uwaga: W kluczu CKE arkusza z 2019 r. obowiązuje wskazanie partii NIE „komitetu wyborczego”. Mimo że formalnie komitet PO w 2009 r. nazywał się „Komitet Wyborczy Platforma Obywatelska RP” (a w 2014 r. „Platforma Obywatelska Rzeczypospolitej Polskiej”) - w pytaniu chodzi o nazwę PARTII, nie KW."}]}