{"id":"wos-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/16","paper_id":"wos-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"16","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16. (0-1)\nSchemat. System władzy w Rzeczypospolitej Polskiej\nNa podstawie: Dz.U. 1997, nr 78, poz. 483, z późn. zm. (stan prawny na 5 marca 2019 r.).\nDo każdego podanego działania przyporządkuj właściwą literę ze schematu.\nprzedstawienie exposé -\nwyrażenie wotum nieufności -","answer":null,"answer_text":"Zadanie 16. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nIV. Znajomość\nzasad i procedur\ndemokracji.\nV. Znajomość\npodstaw ustroju\nRzeczypospolitej\nPolskiej.\n19. Modele ustrojowe państw demokratycznych. Zdający:\n1) podaje cechy charakterystyczne różnych modeli ustrojowych państw\ndemokratycznych; wyjaśnia, jaki model funkcjonuje w Polsce.\n24. Parlament Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:\n1) wymienia kompetencje Sejmu i Senatu w państwie i przedstawia\nznaczenie obu izb oraz Zgromadzenia Narodowego w systemie władz\nRzeczypospolitej Polskiej.\n26. Rada Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:\n1) przedstawia konstytucyjne procedury powoływania i odwoływania\nrządu, zmiany rządu i zmiany ministrów.\n(III etap) 14. Władza wykonawcza. Zdający:\n2) wyjaśnia, jak powoływany jest i czym zajmuje się rząd polski;\npodaje nazwisko premiera, wyszukuje nazwiska ministrów i zadania\nwybranych ministerstw.\nSchemat punktowania\n1 p. -\nprzyporządkowanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nprzedstawienie exposé - D\nwyrażenie wotum nieufności - C","solution":"Odpowiedź: przedstawienie expose - D (Prezes Rady Ministrow przedstawia expose Sejmowi, art. 154 ust. 2 Konstytucji RP). wyrazenie wotum nieufnosci - C (Sejm wyraza wotum nieufnosci Radzie Ministrow lub konkretnemu ministrowi, art. 158-159 Konstytucji RP).\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\n- Przedstawienie expose - D - Prezes Rady Ministrow w ciagu 14 dni od powolania przedstawia Sejmowi program dzialania rzadu (expose) i wnosi o wotum zaufania. Podstawa: art. 154 ust. 2 Konstytucji RP.\n\n- Wyrazenie wotum nieufnosci - C - Sejm moze wyrazic Radzie Ministrow wotum nieufnosci wiekszoscia ustawowej liczby poslow na wniosek zgloszony przez co najmniej 46 poslow i wskazujacy imiennie kandydata na nowego Prezesa Rady Ministrow (konstruktywne wotum nieufnosci). Podstawa: art. 158 Konstytucji RP.\n\nMozna tez wyrazic wotum nieufnosci konkretnemu ministrowi (art. 159) - na wniosek 69 poslow, zwykla wiekszoscia.\n\nKierunek przeplywu na schemacie:\n- expose: RM → Sejm (czynnosc rzadu wobec parlamentu);\n- wotum nieufnosci: Sejm → RM (decyzja parlamentu wobec rzadu).\n\nTypowy błąd: Pulapka: pomylenie expose (przedstawienie programu) z wotum zaufania (glosowanie). Expose to czynnosc przedstawienia (od RM do Sejmu), wotum nieufnosci to glosowanie INICJOWANE przez Sejm wobec RM.","image":"img/wos-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-16.webp","solution_image":null,"topics":"system wladzy w RP, expose, wotum nieufnosci, Sejm, Rada Ministrow","page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 16. (0-1)<br>Schemat. System władzy w Rzeczypospolitej Polskiej<br>Na podstawie: Dz.U. 1997, nr 78, poz. 483, z późn. zm. (stan prawny na 5 marca 2019 r.).<br>Do każdego podanego działania przyporządkuj właściwą literę ze schematu.<br>przedstawienie exposé -<br>wyrażenie wotum nieufności -</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 16. (0-1)<br>I. Wykorzystanie<br>i tworzenie<br>informacji.<br>IV. Znajomość<br>zasad i procedur<br>demokracji.<br>V. Znajomość<br>podstaw ustroju<br>Rzeczypospolitej<br>Polskiej.</p>\n<ol><li>Modele ustrojowe państw demokratycznych. Zdający:</li><li>podaje cechy charakterystyczne różnych modeli ustrojowych państw</li></ol>\n<p>demokratycznych; wyjaśnia, jaki model funkcjonuje w Polsce.</p>\n<ol><li>Parlament Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:</li><li>wymienia kompetencje Sejmu i Senatu w państwie i przedstawia</li></ol>\n<p>znaczenie obu izb oraz Zgromadzenia Narodowego w systemie władz<br>Rzeczypospolitej Polskiej.</p>\n<ol><li>Rada Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:</li><li>przedstawia konstytucyjne procedury powoływania i odwoływania</li></ol>\n<p>rządu, zmiany rządu i zmiany ministrów.<br>(III etap) 14. Władza wykonawcza. Zdający:</p>\n<ol><li>wyjaśnia, jak powoływany jest i czym zajmuje się rząd polski;</li></ol>\n<p>podaje nazwisko premiera, wyszukuje nazwiska ministrów i zadania<br>wybranych ministerstw.<br>Schemat punktowania<br>1 p. -<br>przyporządkowanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.<br>0 p. -<br>inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br>Poprawna odpowiedź<br>przedstawienie exposé - D<br>wyrażenie wotum nieufności - C</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: przedstawienie expose - D (Prezes Rady Ministrow przedstawia expose Sejmowi, art. 154 ust. 2 Konstytucji RP). wyrazenie wotum nieufnosci - C (Sejm wyraza wotum nieufnosci Radzie Ministrow lub konkretnemu ministrowi, art. 158-159 Konstytucji RP).</p>\n<p>Strona arkusza CKE z trescia zadania</p>\n<p>Rozwiazanie</p>\n<ul><li>Przedstawienie expose - D - Prezes Rady Ministrow w ciagu 14 dni od powolania przedstawia Sejmowi program dzialania rzadu (expose) i wnosi o wotum zaufania. Podstawa: art. 154 ust. 2 Konstytucji RP.</li></ul>\n<ul><li>Wyrazenie wotum nieufnosci - C - Sejm moze wyrazic Radzie Ministrow wotum nieufnosci wiekszoscia ustawowej liczby poslow na wniosek zgloszony przez co najmniej 46 poslow i wskazujacy imiennie kandydata na nowego Prezesa Rady Ministrow (konstruktywne wotum nieufnosci). Podstawa: art. 158 Konstytucji RP.</li></ul>\n<p>Mozna tez wyrazic wotum nieufnosci konkretnemu ministrowi (art. 159) - na wniosek 69 poslow, zwykla wiekszoscia.</p>\n<p>Kierunek przeplywu na schemacie:</p>\n<ul><li>expose: RM → Sejm (czynnosc rzadu wobec parlamentu);</li><li>wotum nieufnosci: Sejm → RM (decyzja parlamentu wobec rzadu).</li></ul>\n<p>Typowy błąd: Pulapka: pomylenie expose (przedstawienie programu) z wotum zaufania (glosowanie). Expose to czynnosc przedstawienia (od RM do Sejmu), wotum nieufnosci to glosowanie INICJOWANE przez Sejm wobec RM.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<ul><li><strong>Przedstawienie exposé - D</strong> (strzałka od Prezesa Rady Ministrów do Sejmu).</li><li><strong>Wyrażenie wotum nieufności - C</strong> (strzałka od Sejmu do Prezesa Rady Ministrów).</li></ul>\n<h4>Sposób 1 - analiza schematu i procedur konstytucyjnych</h4>\n<h5>Exposé (D)</h5>\n<p><strong>Exposé</strong> (z francuskiego <em>exposé</em> = „wystawienie, prezentacja”) to <strong>przemówienie programowe nowo powołanego premiera</strong> w Sejmie, w którym przedstawia on program działania rządu i prosi o wotum zaufania.</p>\n<p><strong>Procedura konstytucyjna (art. 154 ust. 2 Konstytucji RP):</strong></p>\n<blockquote>„Prezes Rady Ministrów, w ciągu 14 dni od dnia powołania przez Prezydenta RP, przedstawia Sejmowi program działania Rady Ministrów z wnioskiem o udzielenie jej wotum zaufania.”</blockquote>\n<p><strong>Kierunek strzałki:</strong> od Prezesa Rady Ministrów → do Sejmu (PRM przemawia w Sejmie, prosi o wotum zaufania).</p>\n<p>→ <strong>Na schemacie:</strong> strzałka <strong>D</strong> prowadzi od Prezesa Rady Ministrów do Sejmu = EXPOSÉ.</p>\n<h5>Wotum nieufności (C)</h5>\n<p><strong>Wotum nieufności</strong> to instrument odpowiedzialności politycznej rządu przed Sejmem - Sejm decyduje, czy premier/minister TRACI urząd.</p>\n<p><strong>Procedura konstytucyjna (art. 158 Konstytucji RP) - KONSTRUKTYWNE wotum nieufności wobec premiera:</strong></p>\n<blockquote>„Sejm wyraża Radzie Ministrów wotum nieufności większością ustawowej liczby posłów na wniosek zgłoszony przez co najmniej 46 posłów i wskazujący imiennie kandydata na Prezesa Rady Ministrów. […]”</blockquote>\n<p><strong>Procedura art. 159 - wotum nieufności wobec MINISTRA:</strong></p>\n<blockquote>„Sejm może wyrazić ministrowi wotum nieufności. Wniosek o wyrażenie wotum nieufności może być zgłoszony przez co najmniej 69 posłów. […] Wyrażenie wotum nieufności wymaga większości ustawowej liczby posłów.”</blockquote>\n<p><strong>Kierunek strzałki:</strong> od Sejmu → do Prezesa Rady Ministrów (Sejm odwołuje premiera/rząd).</p>\n<p>→ <strong>Na schemacie:</strong> strzałka <strong>C</strong> prowadzi od Sejmu do Prezesa Rady Ministrów = WOTUM NIEUFNOŚCI.</p>\n<h4>Sposób 2 - opis pozostałych strzałek na schemacie</h4>\n<p>Dla kompletności (choć pytanie ich nie dotyczy):</p>\n<ul><li><strong>A</strong> (obywatele → Prezydent RP) = <strong>wybory powszechne na Prezydenta</strong> (art. 127 Konstytucji RP). Czynne prawo wyborcze od 18 lat, bierne od 35 lat, kadencja 5 lat, max 2 kadencje.</li><li><strong>B</strong> (Prezydent → Premier/RM) = <strong>powoływanie Rady Ministrów</strong> (art. 154 ust. 1: „Prezydent RP desygnuje Prezesa Rady Ministrów, który proponuje skład Rady Ministrów. Prezydent RP powołuje Prezesa Rady Ministrów wraz z pozostałymi członkami Rady Ministrów w ciągu 14 dni…”).</li><li><strong>C</strong> (Sejm → Premier) = <strong>wotum nieufności</strong>.</li><li><strong>D</strong> (Premier → Sejm) = <strong>exposé / wotum zaufania</strong>.</li><li><strong>E</strong> (Senat ↔ Sejm) = <strong>Zgromadzenie Narodowe</strong> - wspólne posiedzenie obu izb (art. 114 Konstytucji RP). ZN m.in.: składa przysięgę Prezydenta, uznaje trwałą niezdolność Prezydenta, decyduje o postawieniu Prezydenta przed TS.</li></ul>\n<h4>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 16, max 1 pkt)</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Schemat:</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - poprawne przyporządkowanie OBU elementów: exposé = D, wotum nieufności = C.<br>- <strong>0 pkt</strong> - choćby jedno błędne lub brak.</blockquote>\n<h4>Reference politologiczny - czego użyć</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Exposé w polskim systemie konstytucyjnym (art. 154 Konstytucji RP):</strong><br><br><strong>Procedura:</strong><br>1. Prezydent <strong>desygnuje</strong> Prezesa Rady Ministrów.<br>2. Premier proponuje skład rządu.<br>3. Prezydent w ciągu <strong>14 dni</strong> powołuje cały rząd (premier + ministrowie).<br>4. Premier w ciągu <strong>14 dni</strong> od powołania <strong>wygłasza exposé w Sejmie</strong> i prosi o wotum zaufania.<br>5. Sejm głosuje wotum zaufania <strong>BEZWZGLĘDNĄ większością</strong> w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów (art. 154 ust. 2).<br><br><strong>Jeśli Sejm odmówi wotum zaufania</strong> - uruchamia się <strong>drugi krok</strong> (art. 154 ust. 3):<br>- Sejm w ciągu 14 dni sam wybiera Premiera i RM <strong>bezwzględną większością głosów</strong>.<br><br><strong>Jeśli Sejm tego nie zrobi</strong> - uruchamia się <strong>trzeci krok</strong> (art. 155):<br>- Prezydent powołuje Premiera i RM, Sejm głosuje wotum zaufania <strong>zwykłą większością</strong>.<br><br><strong>Jeśli i to nie wyjdzie</strong> - Prezydent skraca kadencję Sejmu i zarządza wybory.<br><br><strong>Historyczne exposé w III RP:</strong><br>- Tadeusz Mazowiecki (1989) - pierwsze niekomunistyczne exposé.<br>- Donald Tusk (2007, 2011, 2023) - trzy exposé.<br>- Mateusz Morawiecki (2017, 2019, 2023) - exposé, choć ostatnie nie uzyskało wotum zaufania.<br><br><strong>Wotum nieufności w polskim systemie konstytucyjnym:</strong><br><br><strong>KONSTRUKTYWNE wotum nieufności (art. 158)</strong> - wobec całej RM/Premiera:<br>- Wniosek minimum <strong>46 posłów</strong> + IMIENNIE WSKAZANY kandydat na nowego premiera.<br>- Głosowanie nie wcześniej niż 7 dni po zgłoszeniu.<br>- Wymaga <strong>bezwzględnej większości ustawowej liczby posłów</strong> (231 z 460).<br>- Skutek: zmiana całego rządu.<br><br><strong>Wotum nieufności wobec MINISTRA (art. 159):</strong><br>- Wniosek minimum <strong>69 posłów</strong>.<br>- Głosowanie nie wcześniej niż 7 dni.<br>- Wymaga większości ustawowej liczby posłów.<br>- Skutek: dymisja MINISTRA (nie całego rządu).<br><br><strong>Wotum zaufania vs wotum nieufności:</strong><br>- <strong>Wotum zaufania</strong> - Sejm POTWIERDZA poparcie dla rządu (np. po exposé lub po wniosku Premiera).<br>- <strong>Wotum nieufności</strong> - Sejm ODBIERA poparcie rządowi.<br><br><strong>Historia konstruktywnego wotum nieufności (od Konstytucji 1997):</strong><br>- 2003 - Mazowieckie wotum nieufności wobec Leszka Millera (wnioskodawca PiS, kandydat na premiera: Jarosław Kaczyński) - NIE PRZESZŁO.<br>- 2014 - wobec Donalda Tuska (kandydat: Piotr Gliński) - NIE PRZESZŁO.<br>- 2016 - wobec Beaty Szydło (kandydat: Petru) - NIE PRZESZŁO.<br>- 2017 - wobec Beaty Szydło (kandydat: Schetyna) - NIE PRZESZŁO.<br>- 2023 - w nowym Sejmie kontekst zmiany rządu Morawieckiego na Tuska - wotum zaufania → wotum nieufności → ostatecznie Tusk dostał wotum zaufania.<br><br><strong>Konstruktywne wotum nieufności</strong> to import z konstytucji niemieckiej (RFN, 1949) - mechanizm Kanzlerstellung (zabezpieczenie przed niestabilnością Republiki Weimarskiej).</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - odwrócenie kierunku strzałek (zamiana C i D miejscami). Pamiętaj:<br>- <strong>D = Premier → Sejm</strong> (premier MÓWI do Sejmu = exposé).<br>- <strong>C = Sejm → Premier</strong> (Sejm ODWOŁUJE premiera = wotum nieufności).<br>Kierunek strzałki to KIERUNEK CZYNNOŚCI.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Drugi błąd - mylenie WOTUM NIEUFNOŚCI z WOTUM ZAUFANIA. To DWA RÓŻNE głosowania:<br>- Wotum ZAUFANIA = SEJM POPIERA rząd (po exposé, po wniosku premiera).<br>- Wotum NIEUFNOŚCI = SEJM ODBIERA POPARCIE rządowi (chce zmiany).<br>Strzałka C dotyczy WOTUM NIEUFNOŚCI (procedura odwołania), a strzałka D - exposé + wotum ZAUFANIA jako jednego ciągu.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Pamiętaj o <strong>KONSTRUKTYWNYM</strong> charakterze polskiego wotum nieufności wobec PREMIERA. NIE wystarczy „odrzucić” premiera - Sejm musi JEDNOCZEŚNIE wskazać kandydata na NOWEGO premiera. To zabezpieczenie przed paraliżem władzy (Republika Weimarska).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Inne kompetencje Sejmu wobec rządu (poza wotum nieufności):<br>- <strong>Interpelacje i zapytania poselskie</strong> (art. 115).<br>- <strong>Komisja śledcza</strong> (art. 111).<br>- <strong>Wotum zaufania</strong> (na wniosek premiera, art. 160 - premier sam pyta Sejm o poparcie).<br>- <strong>Wotum nieufności wobec ministra</strong> (art. 159 - odmiennie od premiera, NIE jest konstruktywne).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Strzałka E (Senat ↔ Sejm) na schemacie reprezentuje <strong>Zgromadzenie Narodowe</strong> - wspólne posiedzenie obu izb. ZN ma m.in.:<br>- Przyjmuje przysięgę nowego Prezydenta (art. 130).<br>- Uznaje trwałą niezdolność Prezydenta do sprawowania urzędu (art. 131 ust. 2 pkt 3).<br>- Decyduje o postawieniu Prezydenta przed Trybunałem Stanu (art. 145).<br>- Może wysłuchać orędzia Prezydenta (art. 140).</blockquote>"}]}