Zadanie 22. (0-1)
Przepisy prawne z kodeksu obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej
Art. 11. Pełną zdolność […] nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletności.
Art. 15. Ograniczoną zdolność […] mają małoletni, którzy ukończyli lat trzynaście, oraz osoby
ubezwłasnowolnione częściowo.
Dz.U. […], nr 16, poz. 93, z późn. zm. (stan prawny na 5 marca 2019 r.).
Podaj nazwę zdolności, której dotyczą przytoczone przepisy prawne.
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
18.1. 18.2.
19.
20.
21.
22.
Maks. liczba punktów
1
1
1
1
2
1
Uzyskana liczba punktów
MWO_1R
Zadanie 22. (0-1)
I. Wykorzystanie
i tworzenie
informacji.
V. Znajomość
podstaw ustroju
Rzeczypospolitej
Polskiej.
zobowiązań, rodzinne, spadkowe i handlowe;
\ncywilnego (osoba fizyczna, osoba prawna, zdolność prawna
a zdolność do czynności prawnych, odpowiedzialność cywilna).
(IV etap z.p.) 2. Prawo i sądy. Zdający:
i interpretuje proste przepisy prawne.
Schemat punktowania
1 p. -
podanie poprawnej odpowiedzi.
0 p. -
inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
zdolność do czynności prawnych
Odpowiedź: Zdolnosc do czynnosci prawnych (uregulowana w art. 8-22 Kodeksu cywilnego).
\nStrona arkusza CKE z trescia zadania
\nRozwiazanie
\nZdolnosc do czynnosci prawnych (Kodeks cywilny, art. 11-22).
\nTrzy stopnie zdolnosci do czynnosci prawnych:
\nRoznica od zdolnosci prawnej (art. 8 KC): zdolnosc prawna to bycie podmiotem praw - przysluguje od urodzenia i nie jest ograniczona wiekiem.
\nTypowy błąd: Pulapka: pomylenie ze "zdolnoscia prawna" - to inne pojecie. Zdolnosc prawna (art. 8 KC) to mozliwosc bycia podmiotem praw i obowiazkow - kazdy ma ja od urodzenia. Zdolnosc do czynnosci prawnych (art. 11-22 KC) to mozliwosc samodzielnego nabywania praw przez wlasne dzialania - zalezy od wieku i ubezwlasnowolnienia.
"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"Zdolność do czynności prawnych.
\n„Art. 11. Pełną zdolność […] nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletności.”\n
„Art. 15. Ograniczoną zdolność […] mają małoletni, którzy ukończyli lat trzynaście, oraz osoby ubezwłasnowolnione częściowo.”
Sygnatura Dz.U. „nr 16, poz. 93” → Kodeks cywilny (Ustawa z 23 IV 1964 r., Dz.U. 1964, nr 16, poz. 93).
\nAby zidentyfikować pojęcie, musimy zauważyć:
\nTen TRÓJSTOPNIOWY podział jest charakterystyczny WYŁĄCZNIE dla ZDOLNOŚCI DO CZYNNOŚCI PRAWNYCH (capacity to act).
\n| Cecha | Zdolność PRAWNA | Zdolność DO CZYNNOŚCI PRAWNYCH |
| Definicja | Możność BYCIA podmiotem praw i obowiązków | Możność SAMODZIELNEGO składania oświadczeń woli |
| Kiedy nabywana | Od chwili URODZENIA (osoba fizyczna), od momentu wpisu (osoba prawna) | Od chwili pełnoletności (18 lat) - pełna |
| Można być pozbawionym? | NIE (przyrodzona, niezbywalna) | TAK - przez ubezwłasnowolnienie |
| Stopnie | brak - tylko TAK lub NIE | 3 stopnie (pełna, ograniczona, brak) |
| Podstawa | art. 8 KC | art. 11-24 KC |
| Przykład | Noworodek MA zdolność prawną (może dziedziczyć, mieć prawo do alimentów) | Noworodek NIE MA zdolności do czynności prawnych (nie może podpisać umowy) |
→ Przepisy z arkusza dotyczą ZDOLNOŚCI DO CZYNNOŚCI PRAWNYCH:
\n„Pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletności.”\n
„Ograniczoną zdolność do czynności prawnych mają małoletni, którzy ukończyli lat trzynaście, oraz osoby ubezwłasnowolnione częściowo.”\n
„Nie mają zdolności do czynności prawnych osoby, które nie ukończyły lat trzynastu, oraz osoby ubezwłasnowolnione całkowicie.”\n
→ Trzy artykuły KC układają się w PEŁNY SYSTEM trzystopniowej zdolności do czynności prawnych.
\n📋 Schemat:\n
- 1 pkt - podanie poprawnej odpowiedzi: „zdolność do czynności prawnych”.
- 0 pkt - inna odpowiedź lub brak.
Akceptowane warianty:
- „zdolność do czynności prawnych”
- „zdolność do dokonywania czynności prawnych”
Wykluczone:
- „zdolność prawna” (BŁĄD - to INNE pojęcie; zdolność prawna jest od urodzenia, NIE od pełnoletności).
- „zdolność do działań prawnych” (potoczne, mniej formalne).
- „zdolność cywilna” (potoczne, niepełne).
- „pełnoletność” (zbyt wąskie - to TYLKO warunek pełnej zdolności do czynności prawnych, nie cała kategoria).
- „osobowość prawna” (BŁĄD - to dotyczy OSÓB PRAWNYCH, nie zdolności jednostek).
📖 Zdolność prawna vs zdolność do czynności prawnych - fundamentalne pojęcia prawa cywilnego:\n
### Zdolność prawna (art. 8 KC)
> „Każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną.”
- Nabycie: od momentu URODZENIA się dziecka (żywego).
- Wcześniej: w niektórych sytuacjach przyznawana NASCITURUSOWI (dziecku poczętemu, art. 9 KC - dziedziczenie, alimenty).
- Utrata: TYLKO ze ŚMIERCIĄ (art. 9 KC).
- NIE można: zostać POZBAWIONYM zdolności prawnej, ZRZEC SIĘ jej, OGRANICZYĆ.
- Zasada: powszechność, równość, przyrodzony charakter.
### Zdolność do czynności prawnych (art. 11-24 KC)
> Możność samodzielnego dokonywania czynności prawnych (zawierania umów, składania oświadczeń woli).
Trzy stopnie:
1. PEŁNA zdolność (art. 11 KC):
- Osoby pełnoletnie (od ukończenia 18 lat).
- Małoletni, którzy zawarli małżeństwo (kobieta od 16 lat za zgodą sądu).
- Mogą samodzielnie zawierać WSZYSTKIE czynności prawne.
2. OGRANICZONA zdolność (art. 15 KC):
- Małoletni od 13 lat do 18 lat.
- Osoby ubezwłasnowolnione CZĘŚCIOWO (z powodu zaburzeń psychicznych lub uzależnień - art. 16 KC).
- Mogą zawierać:
- Drobne sprawy bieżącego użytku (zakupy spożywcze) - art. 20 KC.
- Umowy o pracę (od 15 lat za zgodą rodziców) - Kodeks pracy.
- Inne czynności WYMAGAJĄ ZGODY przedstawiciela ustawowego (rodziców).
3. BRAK zdolności (art. 12 KC):
- Małoletni poniżej 13 lat.
- Osoby ubezwłasnowolnione CAŁKOWICIE (poważne zaburzenia psychiczne) - art. 13 KC.
- Czynności prawne dokonują w ich imieniu PRZEDSTAWICIELE USTAWOWI (rodzice, opiekun).
### Ubezwłasnowolnienie (art. 13 i 16 KC):
| Typ | Podstawa | Skutki |
|---|---|---|
| Całkowite (art. 13 KC) | Choroba psychiczna, niedorozwój umysłowy, narkomania uniemożliwiające kierowanie postępowaniem | Brak zdolności do czynności prawnych |
| Częściowe (art. 16 KC) | Choroba psychiczna, niedorozwój umysłowy, narkomania, alkoholizm potrzebujące pomocy w prowadzeniu spraw | Ograniczona zdolność |
Postanowienie o ubezwłasnowolnieniu - wydaje SĄD OKRĘGOWY (NIE rejonowy!) na wniosek osób bliskich, prokuratora, RPO.
### Kodeks cywilny (Ustawa z 23 IV 1964 r., Dz.U. 1964, nr 16, poz. 93):
4 księgi:
1. Część ogólna (art. 1-125) - osoby fizyczne, osoby prawne, czynności prawne, przedstawicielstwo, przedawnienie.
2. Własność i inne prawa rzeczowe (art. 140-352).
3. Zobowiązania (art. 353-921) - umowy, deliktу.
4. Spadki (art. 922-1088) - dziedziczenie ustawowe i testamentowe.
(Prawo rodzinne i opiekuńcze jest w ODRĘBNYM kodeksie - KRO 1964.)
### Pełnoletność w polskim prawie:
- 18 lat dla każdego (kobieta + mężczyzna).
- Zawarcie małżeństwa przed 18. rokiem życia daje pełnoletność (kobieta od 16 lat za zgodą sądu rejonowego - od 2022 r. propozycje zmian).
- Bierne prawo wyborcze: różnie - od 18 (samorząd), 21 (Sejm, eurodeputowani), 30 (Senat), 35 (Prezydent).
### Osoba fizyczna vs osoba prawna:
- Osoba fizyczna = człowiek (każdy od urodzenia, art. 8 KC).
- Osoba prawna = jednostka organizacyjna posiadająca osobowość prawną na podstawie ustawy (art. 33 KC) - fundacja, stowarzyszenie, spółka kapitałowa, gmina, państwo.
- Jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej (spółka cywilna, spółka jawna) - pośrednia kategoria (art. 33¹ KC).
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - wpisanie „zdolność prawna” (bez „do czynności”). To DWIE RÓŻNE rzeczy:\n
- Zdolność PRAWNA - możność BYCIA PODMIOTEM praw. Każdy ma od urodzenia. NIE można jej ograniczyć.
- Zdolność DO CZYNNOŚCI PRAWNYCH - możność SAMODZIELNEGO składania oświadczeń woli (zawierania umów). Trzy stopnie zależnie od wieku i stanu psychicznego.
Przepisy w arkuszu MÓWIĄ o NABYWANIU od pełnoletności i o OGRANICZONEJ - to wskazuje JEDNOZNACZNIE na ZDOLNOŚĆ DO CZYNNOŚCI PRAWNYCH.
⚠️ Uwaga: Drugi błąd - wpisanie „osobowość prawna”. OSOBOWOŚĆ PRAWNA dotyczy OSÓB PRAWNYCH (spółek, fundacji), NIE osób fizycznych. Człowiek nie ma „osobowości prawnej” - ma „zdolność prawną” i „zdolność do czynności prawnych”.\n
⚠️ Uwaga: Trzeci błąd - pisanie tylko „zdolność” (bez doprecyzowania). Klucz CKE wymaga PEŁNEJ nazwy „zdolność DO CZYNNOŚCI PRAWNYCH”. Sama „zdolność” jest zbyt ogólna.\n
⚠️ Uwaga: Mnemotechnicznie pomyśl tak:\n
- PRAWNA zdolność - można BYĆ podmiotem PRAW (od urodzenia).
- DO CZYNNOŚCI prawnych - można DZIAŁAĆ (zawierać czynności prawne, od określonego wieku).
Przepisy mówiące o WIEKU (pełnoletność, 13 lat) i UBEZWŁASNOWOLNIENIU = zdolność DO CZYNNOŚCI PRAWNYCH.
⚠️ Uwaga: Pamiętaj, że małoletni od 13 lat MAJĄ ograniczoną zdolność (np. mogą kupić sobie batona w sklepie - drobna sprawa bieżącego użytku). Małoletni poniżej 13 lat NIE MAJĄ zdolności - wszystkie czynności robi za nich przedstawiciel ustawowy (rodzic).\n
⚠️ Uwaga: Sygnatura Dz.U. „nr 16, poz. 93” to klasyczny identyfikator KODEKSU CYWILNEGO (Ustawa z 23 IV 1964 r.). Warto zapamiętać:"}]}
- KC: Dz.U. 1964, nr 16, poz. 93.
- KPC: Dz.U. 1964, nr 43, poz. 296.
- KK: Dz.U. 1997, nr 88, poz. 553.
- KP: Dz.U. 1974, nr 24, poz. 141.
- KW: Dz.U. 1971, nr 12, poz. 114.