Zadanie 25. (0-1)
Fragmenty dokumentu międzynarodowego dotyczącego praw i wolności człowieka
[U]znając, że zgodnie z Powszechną Deklaracją Praw Człowieka ideał wolnej istoty ludzkiej
[…] może być osiągnięty tylko wówczas, kiedy zostaną stworzone warunki pozwalające
każdemu na korzystanie z praw […], [Państwa Strony] zgodziły się na następujące artykuły: […]
Art. 6.1. Każda istota ludzka ma przyrodzone prawo do życia. […]
Art. 19.2. Każdy człowiek ma prawo do swobodnego wyrażania opinii […].
Art. 21. Uznaje się prawo do […] [pokojowego] zgromadzania się. […]
Art. 28.1. Powołuje się Komitet Praw Człowieka […].
Dz.U. […], nr 38, poz. 167.
Zaznacz poprawne dokończenie zdania.
Dokument, w którym zamieszczono przytoczone przepisy prawne, to
A. Karta Narodów Zjednoczonych.
B. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka.
C. Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych.
D. Międzynarodowy pakt praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych.
Zadanie 25. (0-1)
I. Wykorzystanie
i tworzenie
informacji.
(IV etap z.p.)
VI. Znajomość
praw człowieka
i sposobów ich
ochrony.
społeczne i kulturalne; wskazuje, do której generacji należą
poszczególne prawa.
Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka oraz Międzynarodowych
Paktów Praw Człowieka Narodów Zjednoczonych.
(IV etap z.p.) 5. Prawa człowieka. Zdający:
wymienia najważniejsze dokumenty z tym związane.
Schemat punktowania
1 p. - wskazanie poprawnej odpowiedzi.
0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
C.
Odpowiedź: C. Miedzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych (MPPOiP, 1966 r., ratyfikowany przez Polske w 1977 r.).
\nStrona arkusza CKE z trescia zadania
\nRozwiazanie
\nOdpowiedz: C. Miedzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych (MPPOiP).
\nIdentyfikacja:
\nKontekst - dwa Pakty z 1966 r.:
\nDokument | Co chroni | Mechanizm
MPPOiP | Prawa osobiste i polityczne (I gen.) | Komitet Praw Czlowieka
MPPGSiK | Prawa gospodarcze, socjalne, kulturalne (II gen.) | Komitet Praw Gosp., Spol. i Kult.
Roznica wobec Powszechnej Deklaracji (1948): Deklaracja jest niewiazaca prawnie rezolucja Zgromadzenia Ogolnego, Pakty - wiazacymi umowami miedzynarodowymi ratyfikowanymi przez panstwa.
\nTypowy błąd: Pulapka B - "Powszechna Deklaracja" jest WZMIANKOWANA w preambule, ale to inny dokument (1948, deklaracja - nie ma mocy wiazacej, nie powoluje Komitetu). Pulapka D - MPPGSiK chroni inne prawa (praca, edukacja, zdrowie, kultura), nie wolnosci osobiste (zycie, opinia, zgromadzenia). Pulapka A - Karta NZ to ustrojowy dokument ONZ, nie katalog praw. Klucz: Komitet Praw Czlowieka + prawa I generacji (osobiste i polityczne) = MPPOiP.
"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"C. Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych (MPPOiP, ang. ICCPR).
\n„[U]znając, że zgodnie z Powszechną Deklaracją Praw Człowieka ideał wolnej istoty ludzkiej […] może być osiągnięty tylko wówczas, kiedy zostaną stworzone warunki pozwalające każdemu na korzystanie z praw […]”\n
→ Dokument ODWOŁUJE SIĘ do PDPC (1948) - to wyklucza opcję B (PDPC nie odwołuje się sama do siebie).
\nMPPOiP (1966) WSPÓŁPOWSTAŁ z PDPC jako element TROJAKIEGO „Międzynarodowej Karty Praw Człowieka”:
\nArt. 6.1. „Każda istota ludzka ma przyrodzone prawo do życia.”
→ Prawo do życia = I generacja praw człowieka (prawa osobiste).
Art. 19.2. „Każdy człowiek ma prawo do swobodnego wyrażania opinii.”
→ Wolność słowa = I generacja (prawa polityczne).
Art. 21. „Uznaje się prawo do […] [pokojowego] zgromadzania się.”
→ Wolność zgromadzeń = I generacja (prawa polityczne).
→ Wszystkie wymienione prawa to PRAWA OBYWATELSKIE i POLITYCZNE (I generacja) - KLUCZ identyfikujący MPPOiP.
\nArt. 28.1. „Powołuje się Komitet Praw Człowieka.”
\n→ Komitet Praw Człowieka (Human Rights Committee, HRC) to organ monitorujący wdrażanie MPPOiP (NIE MPPGSiK!). Składa się z 18 niezależnych ekspertów, działa od 1976 r. (od wejścia paktu w życie).
\nMPPGSiK ma INNY organ monitorujący: Komitet Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych (CESCR).
\n| Opcja | Dokument | Rok | Charakter | Czy pasuje? |
| A | Karta Narodów Zjednoczonych | 1945 | Traktat założycielski ONZ; ramowy | NIE - nie zawiera szczegółowych praw, tylko zarys |
| B | Powszechna Deklaracja Praw Człowieka | 1948 | Deklaracja NIEWIĄŻĄCA | NIE - odwołuje się DO SIEBIE, ale tekst odwołuje się DO NIEJ → to inny dokument |
| C | MPPOiP | 1966 | Traktat WIĄŻĄCY (prawa obywatelskie i polityczne) | TAK - wszystkie cechy pasują |
| D | MPPGSiK | 1966 | Traktat WIĄŻĄCY (prawa gospodarcze, społeczne, kulturalne) | NIE - inne prawa (praca, zdrowie, edukacja), inny organ (CESCR) |
| Aspekt | MPPOiP (C) | MPPGSiK (D) |
| Pełna nazwa | Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych | Międzynarodowy pakt praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych |
| Rok | 1966 (uchwalenie ONZ), 1976 (wejście w życie) | 1966 / 1976 |
| Generacja praw | I (osobiste i polityczne) | II (socjalne, ekonomiczne, kulturalne) |
| Typowe prawa | życie, wolność, słowo, sumienie, zgromadzenia, wybory, sąd | praca, zdrowie, edukacja, kultura, opieka społeczna |
| Organ monitorujący | Komitet Praw Człowieka | Komitet Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych |
| Skarga indywidualna | TAK (na podstawie I Protokołu Fakultatywnego) | TAK (od 2013, II Protokół Fakultatywny) |
Tekst arkusza wymienia art. 6 (życie), art. 19 (opinia), art. 21 (zgromadzenia), art. 28 (Komitet Praw Człowieka) → wszystkie to PRAWA POLITYCZNE/OSOBISTE z organem „Komitet Praw Człowieka” → MPPOiP (C).
\n📋 Schemat:\n
- 1 pkt - wskazanie odpowiedzi C.
- 0 pkt - inna odpowiedź lub brak.
📖 „Międzynarodowa Karta Praw Człowieka” (International Bill of Human Rights):\n
System ONZ ochrony praw człowieka obejmuje 3 fundamentalne dokumenty:
### 1. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka (PDPC)
- Data: 10 grudnia 1948 r. (Paryż, Zgromadzenie Ogólne ONZ).
- Charakter: DEKLARACJA - NIEWIĄŻĄCA prawnie, ale o ogromnym autorytecie moralnym.
- Autorka projektu: Eleanor Roosevelt + komisja (m.in. René Cassin, Jacques Maritain).
- 30 artykułów - wszystkie generacje praw.
- Polska: Polska abstynowała od głosowania (jak ZSRR, kraje bloku wschodniego).
### 2. Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych (MPPOiP / ICCPR)
- Data uchwalenia: 16 grudnia 1966 r. (Zgromadzenie Ogólne ONZ).
- Wejście w życie: 23 marca 1976 r. (po 35 ratyfikacjach).
- Charakter: TRAKTAT WIĄŻĄCY prawnie.
- Ratyfikacja przez Polskę: 3 marca 1977 r. (Dz.U. 1977, nr 38, poz. 167).
- Treść: I generacja praw (prawa osobiste + polityczne).
- Prawo do życia (art. 6).
- Zakaz tortur (art. 7).
- Wolność osobista (art. 9).
- Wolność wyrażania opinii (art. 19).
- Wolność zgromadzeń (art. 21).
- Wolność zrzeszania się (art. 22).
- Prawo wyborcze (art. 25).
- Prawa mniejszości (art. 27).
- Organ monitorujący: Komitet Praw Człowieka (18 ekspertów, sesje w Genewie i Nowym Jorku).
- Protokoły fakultatywne:
- I Protokół Fakultatywny (1966) - skarga indywidualna do Komitetu (Polska ratyfikowała 1991).
- II Protokół Fakultatywny (1989) - zniesienie kary śmierci.
### 3. Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych (MPPGSiK / ICESCR)
- Data: 1966 (uchwalenie), 1976 (wejście w życie).
- Charakter: TRAKTAT WIĄŻĄCY.
- Polska ratyfikacja: 1977 r. (równolegle z MPPOiP).
- Treść: II generacja praw (socjalne, ekonomiczne, kulturalne).
- Prawo do pracy (art. 6).
- Prawo do godziwych warunków pracy (art. 7).
- Prawo do związków zawodowych (art. 8).
- Prawo do ubezpieczenia społecznego (art. 9).
- Prawo do opieki zdrowotnej (art. 12).
- Prawo do edukacji (art. 13).
- Prawo do kultury (art. 15).
- Organ monitorujący: Komitet Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych (CESCR, 18 ekspertów).
### Karta Narodów Zjednoczonych (1945) - szerszy kontekst
- Akt założycielski ONZ.
- Wzmianka o prawach człowieka w preambule oraz art. 1, 13, 55, 56, 62 - ale BEZ szczegółowego katalogu praw.
- Karta JEST traktatem wiążącym członków ONZ, ale w zakresie praw człowieka jest TYLKO ramowa.
### 3 generacje praw człowieka (Karel Vasak, 1979):
| Generacja | Treść | Dokumenty kanoniczne |
|---|---|---|
| I | Prawa osobiste i polityczne (życie, wolność, słowo, zgromadzenia, wybory) | Magna Carta 1215, Bill of Rights 1689 (UK), Decl. Independence 1776 (USA), Decl. Rights 1789 (Francja), MPPOiP 1966 |
| II | Prawa socjalne, gospodarcze, kulturalne (praca, zdrowie, edukacja) | MPPGSiK 1966, Konwencja Praw Dziecka 1989 |
| III | Prawa solidarnościowe (pokój, środowisko, rozwój, samostanowienie) | Karta NZ 1945, Deklaracja Sztokholmska 1972 (środowisko) |
### Skarga indywidualna do Komitetu Praw Człowieka (MPPOiP):
Każdy obywatel państwa-strony, które ratyfikowało I Protokół Fakultatywny, może po wyczerpaniu krajowych środków odwoławczych zwrócić się do Komitetu z indywidualną skargą.
Polska: ratyfikowała I Protokół w 1991 r. - Polacy mogą skarżyć się do Komitetu Praw Człowieka ONZ w Genewie.
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - wybór B. PDPC. PUŁAPKA: tekst odwołuje się DO PDPC. Ale to NIE jest sama PDPC - to dokument, który NA NIEJ się OPIERA. PDPC z 1948 r. miała formę DEKLARACJI bez podziału na artykuły operacyjne (art. 6, 19, 21) i bez Komitetu Praw Człowieka jako organu monitorującego.\n
⚠️ Uwaga: Drugi błąd - wybór D. MPPGSiK. PUŁAPKA: oba pakty z 1966 r. są podobnie nazwane („Międzynarodowy pakt praw…”). KLUCZ rozróżnienia: TREŚĆ ARTYKUŁÓW.\n
- MPPOiP = prawa POLITYCZNE i OBYWATELSKIE (życie, słowo, zgromadzenia, wybory).
- MPPGSiK = prawa SOCJALNE (praca, zdrowie, edukacja, kultura).
Tekst arkusza mówi o ŻYCIU, OPINII, ZGROMADZENIACH → to PRAWA POLITYCZNE → MPPOiP.
⚠️ Uwaga: Trzeci błąd - wybór A. Karta NZ. PUŁAPKA: KZN to też dokument ONZ z preambułą o prawach człowieka. ALE KZN to OGÓLNY akt założycielski, BEZ szczegółowego katalogu praw artykułowanych operacyjnie. Tekst arkusza ma KONKRETNE artykuły (art. 6, 19, 21) o prawach JEDNOSTKI - to traktat o prawach człowieka, NIE akt założycielski organizacji.\n
⚠️ Uwaga: Znak rozpoznawczy MPPOiP: „Komitet Praw Człowieka” (art. 28). To organ specyficzny TYLKO dla MPPOiP. Komitet ten:\n
- Składa się z 18 ekspertów.
- Bada SPRAWOZDANIA państw-stron.
- Rozpatruje INDYWIDUALNE skargi (po ratyfikacji I Protokołu Fakultatywnego).
- Wydaje GENERAL COMMENTS (interpretacje paktu).
⚠️ Uwaga: NIE MYL Komitetu Praw Człowieka (organ ONZ przy MPPOiP) z:\n
- Europejskim Trybunałem Praw Człowieka (ETPCz) w Strasburgu - organ Rady Europy przy EKPC.
- Wysokim Komisarzem NZ ds. Praw Człowieka - urzędnik ONZ.
- Międzynarodowym Trybunałem Sprawiedliwości w Hadze - organ ONZ rozsądzający spory MIĘDZY PAŃSTWAMI.
- Międzynarodowym Trybunałem Karnym w Hadze - sądzi JEDNOSTKI za ludobójstwo, zbrodnie wojenne (od 2002).
⚠️ Uwaga: Sygnatura „Dz.U. […], nr 38, poz. 167” to klasyczny identyfikator polskiej ratyfikacji MPPOiP (Dz.U. 1977, nr 38, poz. 167). Warto zapamiętać dla rozpoznawania w arkuszach."}]}