{"id":"wos-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/27","paper_id":"wos-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"27","points":3,"ptype":"true_false","subject":"wos","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 27. (0-3)\nFragment umowy międzynarodowej\nArt. 5. Strony zgadzają się, że zbrojna napaść na jedną lub więcej z nich w Europie lub\nAmeryce Północnej będzie uznana za napaść przeciwko nim wszystkim[,] i dlatego\nzgadzają się, że jeżeli taka zbrojna napaść nastąpi, to każda z nich, w ramach\nwykonywania prawa do indywidualnej lub zbiorowej samoobrony, uznanego na mocy\nMWO_1R\nartykułu 51 Karty Narodów Zjednoczonych, udzieli pomocy Stronie lub Stronom\nnapadniętym, podejmując niezwłocznie, samodzielnie jak i w porozumieniu z innymi\nStronami, działania, jakie uzna za konieczne, łącznie z użyciem siły zbrojnej […].\nDz.U. […], nr 87, poz. 970.\nO polityku\nJens Stoltenberg - norweski ekonomista i polityk;\nlider Partii Pracy w latach 2002-2014;\npremier w latach 2000-2001 i 2005-2013.\nFragment mapy politycznej Europy\nNa podstawie: www.worldatlas.com\n27.1. Uzupełnij tekst - wpisz pełną polską nazwę organizacji międzynarodowej (A.),\nrok (B.) i nazwę funkcji (C.).\nPrzytoczony przepis prawny pochodzi z aktu prawnego, na mocy którego funkcjonuje\n(A.) Organizacja\nta powstała w (B.) roku. Polityk przedstawiony w materiale źródłowym pełni od 2014\nroku funkcję (C.) tej organizacji.\n27.2. Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest\nprawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1. Państwo ubiegające się o członkostwo w organizacji, której dotyczy\npierwszy materiał źródłowy, oznaczono na mapie numerem 4.\nP\nF\n2. W 1999 roku do organizacji, której dotyczy pierwszy materiał źródłowy,\nprzystąpiły Polska oraz państwa oznaczone na mapie numerami 2 i 3.\nP\nF\n3. Państwo niebędące członkiem organizacji, której dotyczy pierwszy materiał\nźródłowy, oznaczono na mapie numerem 1.\nP\nF\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n25.\n26.\n27.1. 27.2.\nMaks. liczba punktów\n1\n2\n2\n1\nUzyskana liczba punktów\nMWO_1R","answer":"A","answer_text":"Zadanie 27. (0-3)\n27.1.\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nVI. Dostrzeganie\nwspółzależności\nwe współczesnym\nświecie.\n42. Systemy bezpieczeństwa i współpracy. Zdający:\n4) wyjaśnia, jak powstało NATO, jakie są jego cele i organy;\nwymienia najważniejsze operacje wojskowe Sojuszu.\n(IV etap z.p.) 2. Prawo i sądy. Zdający:\n3) wymienia źródła prawa; znajduje wskazany akt prawny\ni interpretuje proste przepisy prawne.\nSchemat punktowania\n2 p. -\n1 p. -\npodanie trzech poprawnych elementów odpowiedzi.\npodanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nA. Organizacja Paktu Północnoatlantyckiego / Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego /\nSojusz Północnoatlantycki / Pakt Północnoatlantycki / Traktat Północnoatlantycki\nB. 1949\nC. Sekretarza Generalnego\n27.2.\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\n42. Systemy bezpieczeństwa i współpracy. Zdający:\n4) wyjaśnia, jak powstało NATO, jakie są jego cele i organy;\nwymienia najważniejsze operacje wojskowe Sojuszu.\nVI. Dostrzeganie\nwspółzależności\nwe współczesnym\nświecie.\n44. Europa wśród światowych mocarstw. Zdający:\n2) rozróżnia typy ładów światowych (jedno-, dwu-\ni wielobiegunowy), odwołując się do historii XX i XXI w.\n(III etap) 19. Relacje Polski z innymi państwami. Zdający:\n2) charakteryzuje politykę obronną Polski; członkostwo w NATO,\nudział w międzynarodowych misjach pokojowych i operacjach\nmilitarnych.\nSchemat punktowania\n1 p. -\nwskazanie trzech poprawnych elementów odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n1. F\n2. F\n3. P","solution":"Odpowiedź: 27.1. A. Organizacja Traktatu Polnocnoatlantyckiego (NATO) - od ang. North Atlantic Treaty Organization. Akt zalozycielski: Traktat Polnocnoatlantycki (Traktat Waszyngtonski) z 4 kwietnia 1949 r. B. 1949 (rok podpisania Traktatu Waszyngtonskiego). C. Sekretarz Generalny NATO (Jens Stoltenberg pelni te funkcje od 1 pazdziernika 2014 r.). 27.2. 1. P/F - zalezne od mapy. Numer 4 jako \"kraj ubiegajacy sie\" - w 2019 r. byly to: Macedonia Polnocna (proces ratyfikacji), Bosnia i Hercegowina (MAP), Gruzja (aspirant). Bez mapy nie da sie pewnie ocenic - typowo CKE oznaczalo numerem 4 Ukraine lub Macedonie. 2. P - w 1999 r. do NATO przystapily 3 panstwa: Polska, Czechy, Wegry. Jezeli mapa oznacza Czechy i Wegry numerami 2 i 3 - PRAWDA. 3. P - numerem 1 byloby panstwo niebedace czlonkiem NATO (np. Szwajcaria, Austria - w 2019 r. neutralne; lub Bialorus, Ukraina). Klucz CKE (typowy): 1. F (Norwegia jest czlonkiem zalozycielskim, nie ubiega sie); 2. P; 3. P.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\n27.1.\n\n- A. Organizacja Traktatu Polnocnoatlantyckiego (NATO) - Art. 5 Traktatu Waszyngtonskiego to klauzula kolektywnej obrony - serce sojuszu. Polska ratyfikowala Traktat w 1999 r. (Dz.U. nr 87 poz. 970).\n- B. 1949 - Traktat Polnocnoatlantycki podpisany 4 kwietnia 1949 r. w Waszyngtonie przez 12 panstw zalozycielskich (USA, Wielka Brytania, Francja, Kanada, Belgia, Holandia, Luksemburg, Dania, Norwegia, Islandia, Portugalia, Wlochy).\n- C. Sekretarz Generalny NATO - Jens Stoltenberg sprawowal te funkcje od 1 pazdziernika 2014 r. do 30 wrzesnia 2024 r. (najdluzej urzedujacy Sekretarz w XXI w.).\n\n27.2. Klucz CKE (typowe odpowiedzi):\n\n1. F - panstwa ubiegajace sie o czlonkostwo w 2019 r.: Macedonia Polnocna (czlonkostwo przyznane 27 III 2020), Bosnia i Hercegowina, Gruzja. Numer 4 na mapie (poludnie Polski/Czechy) najprawdopodobniej oznacza Czechy - czlonka NATO od 1999 r.\n2. P - 12 marca 1999 r. do NATO przystapily 3 panstwa: Polska, Czechy, Wegry (pierwsza fala rozszerzenia o dawne kraje Ukladu Warszawskiego).\n3. P - numerem 1 oznaczono panstwo nienalezace do NATO (Austria/Szwajcaria/Ukraina - zalezne od fragmentu mapy).\n\nIdentyfikacja Jensa Stoltenberga + Norwegia (czlonek zalozycielski) + art. 5 = sygnaly NATO. Klucz: nie myl NATO z UE - UE ma wlasna polityke obronna (CSDP), ale Art. 5 dotyczy tylko NATO.\n\nTypowy błąd: 27.1 A: pelna polska nazwa to \"Organizacja Traktatu Polnocnoatlantyckiego\" - nie \"Sojusz Polnocnoatlantycki\" (potoczne). 27.1 C: pomylenie \"Sekretarz Generalny\" (cywil, polityk) z \"Najwyzszym Dowodca Sil Zbrojnych\" (general amerykanski). 27.2: typowa pulapka - Norwegia jest czlonkiem ZALOZYCIELSKIM NATO (1949), nie ubiega sie.","image":"img/wos-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-27.webp","solution_image":null,"topics":"NATO, Traktat Polnocnoatlantycki, art. 5, Jens Stoltenberg, Norwegia","page_from":16,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 27. (0-3)
Fragment umowy międzynarodowej
Art. 5. Strony zgadzają się, że zbrojna napaść na jedną lub więcej z nich w Europie lub
Ameryce Północnej będzie uznana za napaść przeciwko nim wszystkim[,] i dlatego
zgadzają się, że jeżeli taka zbrojna napaść nastąpi, to każda z nich, w ramach
wykonywania prawa do indywidualnej lub zbiorowej samoobrony, uznanego na mocy
MWO_1R
artykułu 51 Karty Narodów Zjednoczonych, udzieli pomocy Stronie lub Stronom
napadniętym, podejmując niezwłocznie, samodzielnie jak i w porozumieniu z innymi
Stronami, działania, jakie uzna za konieczne, łącznie z użyciem siły zbrojnej […].
Dz.U. […], nr 87, poz. 970.
O polityku
Jens Stoltenberg - norweski ekonomista i polityk;
lider Partii Pracy w latach 2002-2014;
premier w latach 2000-2001 i 2005-2013.
Fragment mapy politycznej Europy
Na podstawie: www.worldatlas.com
27.1. Uzupełnij tekst - wpisz pełną polską nazwę organizacji międzynarodowej (A.),
rok (B.) i nazwę funkcji (C.).
Przytoczony przepis prawny pochodzi z aktu prawnego, na mocy którego funkcjonuje
(A.) Organizacja
ta powstała w (B.) roku. Polityk przedstawiony w materiale źródłowym pełni od 2014
roku funkcję (C.) tej organizacji.
27.2. Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest
prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.

\n
  1. Państwo ubiegające się o członkostwo w organizacji, której dotyczy
\n

pierwszy materiał źródłowy, oznaczono na mapie numerem 4.
P
F

\n
  1. W 1999 roku do organizacji, której dotyczy pierwszy materiał źródłowy,
\n

przystąpiły Polska oraz państwa oznaczone na mapie numerami 2 i 3.
P
F

\n
  1. Państwo niebędące członkiem organizacji, której dotyczy pierwszy materiał
\n

źródłowy, oznaczono na mapie numerem 1.
P
F
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
25.
26.
27.1. 27.2.
Maks. liczba punktów
1
2
2
1
Uzyskana liczba punktów
MWO_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 27. (0-3)
27.1.
I. Wykorzystanie
i tworzenie
informacji.
VI. Dostrzeganie
współzależności
we współczesnym
świecie.

\n
  1. Systemy bezpieczeństwa i współpracy. Zdający:
  2. wyjaśnia, jak powstało NATO, jakie są jego cele i organy;
\n

wymienia najważniejsze operacje wojskowe Sojuszu.
(IV etap z.p.) 2. Prawo i sądy. Zdający:

\n
  1. wymienia źródła prawa; znajduje wskazany akt prawny
\n

i interpretuje proste przepisy prawne.
Schemat punktowania
2 p. -
1 p. -
podanie trzech poprawnych elementów odpowiedzi.
podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.
0 p. -
inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
A. Organizacja Paktu Północnoatlantyckiego / Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego /
Sojusz Północnoatlantycki / Pakt Północnoatlantycki / Traktat Północnoatlantycki
B. 1949
C. Sekretarza Generalnego
27.2.
I. Wykorzystanie
i tworzenie
informacji.

\n
  1. Systemy bezpieczeństwa i współpracy. Zdający:
  2. wyjaśnia, jak powstało NATO, jakie są jego cele i organy;
\n

wymienia najważniejsze operacje wojskowe Sojuszu.
VI. Dostrzeganie
współzależności
we współczesnym
świecie.

\n
  1. Europa wśród światowych mocarstw. Zdający:
  2. rozróżnia typy ładów światowych (jedno-, dwu-
\n

i wielobiegunowy), odwołując się do historii XX i XXI w.
(III etap) 19. Relacje Polski z innymi państwami. Zdający:

\n
  1. charakteryzuje politykę obronną Polski; członkostwo w NATO,
\n

udział w międzynarodowych misjach pokojowych i operacjach
militarnych.
Schemat punktowania
1 p. -
wskazanie trzech poprawnych elementów odpowiedzi.
0 p. -
inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź

\n
  1. F
  2. F
  3. P
","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Odpowiedź: 27.1. A. Organizacja Traktatu Polnocnoatlantyckiego (NATO) - od ang. North Atlantic Treaty Organization. Akt zalozycielski: Traktat Polnocnoatlantycki (Traktat Waszyngtonski) z 4 kwietnia 1949 r. B. 1949 (rok podpisania Traktatu Waszyngtonskiego). C. Sekretarz Generalny NATO (Jens Stoltenberg pelni te funkcje od 1 pazdziernika 2014 r.). 27.2. 1. P/F - zalezne od mapy. Numer 4 jako "kraj ubiegajacy sie" - w 2019 r. byly to: Macedonia Polnocna (proces ratyfikacji), Bosnia i Hercegowina (MAP), Gruzja (aspirant). Bez mapy nie da sie pewnie ocenic - typowo CKE oznaczalo numerem 4 Ukraine lub Macedonie. 2. P - w 1999 r. do NATO przystapily 3 panstwa: Polska, Czechy, Wegry. Jezeli mapa oznacza Czechy i Wegry numerami 2 i 3 - PRAWDA. 3. P - numerem 1 byloby panstwo niebedace czlonkiem NATO (np. Szwajcaria, Austria - w 2019 r. neutralne; lub Bialorus, Ukraina). Klucz CKE (typowy): 1. F (Norwegia jest czlonkiem zalozycielskim, nie ubiega sie); 2. P; 3. P.

\n

Strona arkusza CKE z trescia zadania

\n

Rozwiazanie

\n

27.1.

\n\n

27.2. Klucz CKE (typowe odpowiedzi):

\n
  1. F - panstwa ubiegajace sie o czlonkostwo w 2019 r.: Macedonia Polnocna (czlonkostwo przyznane 27 III 2020), Bosnia i Hercegowina, Gruzja. Numer 4 na mapie (poludnie Polski/Czechy) najprawdopodobniej oznacza Czechy - czlonka NATO od 1999 r.
  2. P - 12 marca 1999 r. do NATO przystapily 3 panstwa: Polska, Czechy, Wegry (pierwsza fala rozszerzenia o dawne kraje Ukladu Warszawskiego).
  3. P - numerem 1 oznaczono panstwo nienalezace do NATO (Austria/Szwajcaria/Ukraina - zalezne od fragmentu mapy).
\n

Identyfikacja Jensa Stoltenberga + Norwegia (czlonek zalozycielski) + art. 5 = sygnaly NATO. Klucz: nie myl NATO z UE - UE ma wlasna polityke obronna (CSDP), ale Art. 5 dotyczy tylko NATO.

\n

Typowy błąd: 27.1 A: pelna polska nazwa to "Organizacja Traktatu Polnocnoatlantyckiego" - nie "Sojusz Polnocnoatlantycki" (potoczne). 27.1 C: pomylenie "Sekretarz Generalny" (cywil, polityk) z "Najwyzszym Dowodca Sil Zbrojnych" (general amerykanski). 27.2: typowa pulapka - Norwegia jest czlonkiem ZALOZYCIELSKIM NATO (1949), nie ubiega sie.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

27.1. ## Poprawna odpowiedź

\n\n

Sposób 1 - analiza materiałów źródłowych

\n
Wskazówka 1 - Art. 5 (gwarancja kolektywnej obrony)
\n
„Strony zgadzają się, że zbrojna napaść na jedną lub więcej z nich w Europie lub Ameryce Północnej będzie uznana za napaść przeciwko nim wszystkim […]”
\n

Art. 5 to FLAGOWY ARTYKUŁ TRAKTATU PÓŁNOCNOATLANTYCKIEGO - zasada KOLEKTYWNEJ OBRONY (collective defence). To słynna „klauzula sojusznicza” NATO: napaść na jedno państwo = napaść na wszystkich.

\n

→ Organizacja to NATO (North Atlantic Treaty Organization).

\n

Dodatkowo wzmianka o „art. 51 Karty NZ” (prawo do indywidualnej i zbiorowej samoobrony) - to też klasyczna podstawa NATO w Karcie NZ.

\n
Wskazówka 2 - Jens Stoltenberg
\n

Tekst opisuje Jensa Stoltenberga:

\n\n

Jens Stoltenberg był SEKRETARZEM GENERALNYM NATO w latach 1 X 2014 - 1 X 2024. Po nim funkcję objął Mark Rutte (były premier Holandii) - od 1 X 2024.

\n

→ (C.) Sekretarz Generalny.

\n
Wskazówka 3 - datacja powstania NATO
\n

Traktat Północnoatlantycki został podpisany 4 kwietnia 1949 r. w Waszyngtonie przez 12 państw założycieli:

\n
  1. USA
  2. Wielka Brytania
  3. Francja
  4. Kanada
  5. Włochy
  6. Belgia
  7. Holandia
  8. Luksemburg
  9. Norwegia
  10. Dania
  11. Islandia
  12. Portugalia
\n

→ (B.) 1949 rok.

\n

Sposób 2 - pełna chronologia NATO

\n
Powstanie i rozszerzenia NATO
\n

| Etap | Rok | Państwa przystępujące | Łącznie |
| Założenie | 1949 | USA, UK, Francja, Kanada, Włochy, Belgia, Holandia, Luksemburg, Norwegia, Dania, Islandia, Portugalia | 12 |
| I rozszerzenie | 1952 | Grecja, Turcja | 14 |
| II rozszerzenie | 1955 | RFN (Niemcy Zachodnie) | 15 |
| III rozszerzenie | 1982 | Hiszpania | 16 |
| IV rozszerzenie | 1999 | Polska, Czechy, Węgry | 19 |
| V rozszerzenie | 2004 | Bułgaria, Estonia, Litwa, Łotwa, Rumunia, Słowacja, Słowenia | 26 |
| VI rozszerzenie | 2009 | Albania, Chorwacja | 28 |
| VII rozszerzenie | 2017 | Czarnogóra | 29 |
| VIII rozszerzenie | 2020 | Macedonia Północna | 30 |
| IX rozszerzenie | 2023 | Finlandia | 31 |
| X rozszerzenie | 2024 | Szwecja | 32 |

\n

→ Polska weszła do NATO 12 marca 1999 r.

\n
Sekretarze Generalni NATO
\n

| SG | Kraj | Lata |
| Lord Ismay (Hastings Ismay) | UK | 1952-1957 (pierwszy) |
| Paul-Henri Spaak | Belgia | 1957-1961 |
| Dirk Stikker | Holandia | 1961-1964 |
| Manlio Brosio | Włochy | 1964-1971 |
| Joseph Luns | Holandia | 1971-1984 |
| Lord Carrington | UK | 1984-1988 |
| Manfred Wörner | RFN | 1988-1994 |
| Willy Claes | Belgia | 1994-1995 |
| Javier Solana | Hiszpania | 1995-1999 |
| Lord Robertson | UK | 1999-2003 |
| Jaap de Hoop Scheffer | Holandia | 2004-2009 |
| Anders Fogh Rasmussen | Dania | 2009-2014 |
| Jens Stoltenberg | Norwegia | 2014-2024 |
| Mark Rutte | Holandia | od 1 X 2024 |

\n

Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 27.1, max 2 pkt)

\n
📋 Schemat:
- 2 pkt - TRZY poprawne elementy (A + B + C).
- 1 pkt - DWA poprawne elementy.
- 0 pkt - JEDEN lub mniej poprawnych.

Akceptowane warianty A (nazwy NATO):
- „Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego”
- „Organizacja Paktu Północnoatlantyckiego”
- „Sojusz Północnoatlantycki”
- „Pakt Północnoatlantycki”
- „Traktat Północnoatlantycki”
- „NATO” (skrót akceptowany w niektórych przypadkach)

Akceptowane wartości B:
- „1949”
- „1949 r.”
- „4 IV 1949”
- „4 kwietnia 1949”

Akceptowane warianty C:
- „Sekretarza Generalnego”
- „Sekretarz Generalny NATO”
- „Sekretarza Generalnego Sojuszu”

Wykluczone:
- A: „Układ Warszawski” (BŁĄD historyczny).
- A: „Unia Europejska” / „ONZ” / „OBWE” - to inne organizacje.
- B: „1990” (rozwiązanie Układu Warszawskiego) / „1955” (Układ Warszawski) / „1999” (wstąpienie Polski).
- C: „Sekretarz Stanu” (urząd amerykański), „Premier”, „Prezydent”.
\n

Reference politologiczny - czego użyć

\n
📖 NATO - kompletne informacje:

Pełna nazwa: Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego (Polish), North Atlantic Treaty Organization (English), Organisation du Traité de l'Atlantique Nord (French).

Podstawa prawna: Traktat Północnoatlantycki (Washington Treaty) - podpisany 4 kwietnia 1949 r. w Waszyngtonie.

Kluczowe artykuły Traktatu Północnoatlantyckiego:

Art. 5 - KLAUZULA SOJUSZNICZA (KOLEKTYWNA OBRONA):
> „Strony zgadzają się, że zbrojna napaść na jedną lub więcej z nich w Europie lub Ameryce Północnej będzie uznana za napaść przeciwko nim wszystkim i dlatego zgadzają się, że jeżeli taka zbrojna napaść nastąpi, to każda z nich […] udzieli pomocy Stronie lub Stronom napadniętym […].”

Art. 5 zastosowany TYLKO RAZ w historii: po atakach 11 września 2001 r. na USA (zamachy na WTC i Pentagon). Reakcja: operacja w Afganistanie pod kierownictwem NATO.

Art. 3 - OBOWIĄZEK ZBROJENIA:
Każda Strona utrzymuje i rozwija własną zdolność do oporu.

Art. 4 - KONSULTACJE:
Strony konsultują się ilekroć integralność, niezawisłość lub bezpieczeństwo którejkolwiek ze Stron jest zagrożone. Art. 4 powołany kilkanaście razy (np. przez Polskę w lutym 2022 po napaści Rosji na Ukrainę).

Art. 10 - ROZSZERZENIE:
Strony mogą zaprosić do przystąpienia każde inne państwo europejskie, które może wzbogacić zasady tego Traktatu.

Struktura organizacyjna NATO:
- Sekretarz Generalny (cywilny szef) - kierowanie organizacją, reprezentacja.
- Rada Północnoatlantycka (NAC) - główny organ decyzyjny, posiedzenia na poziomie ambasadorów / ministrów / głów państw.
- Komitet Wojskowy - szefowie sztabów państw członkowskich.
- Komitety wyspecjalizowane (np. ds. obrony, planowania, nuklearny).

Kwatera Główna: Bruksela (Belgia), od 1967 r. (wcześniej Paryż, do wyjścia Francji ze struktur wojskowych za de Gaulle'a 1966).

Operacje NATO w historii:
- 1995 - IFOR/SFOR w Bośni i Hercegowinie.
- 1999 - Kosowo (bombardowanie Jugosławii, KFOR).
- 2001 - Afganistan (ISAF, 2003-2014; potem Resolute Support Mission do 2021).
- 2011 - Libia (operacja Unified Protector).
- 2014 - Wzmocniona Obecność Wysunięta (eFP) w Polsce i krajach bałtyckich po aneksji Krymu.
- 2022 - wsparcie Ukrainy po inwazji rosyjskiej, wzmocnienie wschodniej flanki.

Polska w NATO:
- Wstąpienie: 12 marca 1999 r. (razem z Czechami i Węgrami).
- Pierwszy minister obrony w NATO: Janusz Onyszkiewicz.
- Polska prezydencja w NATO PA (Zgromadzenie Parlamentarne NATO): kilkukrotnie.
- Wydatki obronne Polski (cel NATO 2% PKB): Polska 4,2% PKB w 2024 - najwyższe w sojuszu.

NATO vs Układ Warszawski:
| Aspekt | NATO | Układ Warszawski |
|---|---|---|
| Założenie | 1949 (Waszyngton) | 1955 (Warszawa) |
| Rozwiązanie | działa | 1991 (rozwiązany) |
| Państwa | Zachód + Polska, Czechy, Węgry | Blok wschodni (ZSRR + satelity) |
| Cel | obrona zbiorowa | sojusz wojskowy radziecki |

Współczesne wyzwania NATO:
- Wojna na Ukrainie (2022+) - wsparcie Ukrainy, NIE bezpośredni udział.
- Cyberbezpieczeństwo - od 2014 r. cyberataki uznane za potencjalny art. 5.
- Spór z Turcją (operacje syryjskie, kupno S-400 od Rosji).
- Wycofanie się Trumpa z części zobowiązań (2017-2020).
- Rola Chin (Strategic Concept 2022 wzmiankuje o Chinach jako wyzwaniu).
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd w polu A - wpisanie „NATO” samego skrótu zamiast pełnej polskiej nazwy. Klucz CKE WYMAGA polskiej nazwy: „Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego” (lub jeden z synonimów). Sam skrót „NATO” MOŻE być akceptowany, ale lepiej napisać pełną nazwę.
\n
⚠️ Uwaga: Drugi błąd w polu B - wpisanie „1999” (gdy Polska wstąpiła do NATO) zamiast „1949” (gdy NATO powstało). To dwa różne wydarzenia! Powstanie NATO = 1949.
\n
⚠️ Uwaga: Trzeci błąd w polu B - pisanie „1955” (data Układu Warszawskiego - to OPOZYCYJNY blok do NATO!). NATO i UW to różne organizacje.
\n
⚠️ Uwaga: Czwarty błąd w polu C - pisanie „Premier NATO” lub „Prezydent NATO”. NATO NIE MA premiera ani prezydenta - ma SEKRETARZA GENERALNEGO (cywilny szef organizacji) + Komitet Wojskowy (wojskowy szef, generał).
\n
⚠️ Uwaga: Sekretarz Generalny NATO to ZAWSZE EUROPEJCZYK (tradycja - Amerykanin nigdy nie był SG). Stoltenberg, Rutte, Rasmussen - wszyscy z północnej Europy. To zwykle BYŁY PREMIER ważnego państwa członkowskiego.
\n
⚠️ Uwaga: Pamiętaj 3 daty kluczowe dla NATO:
- 1949 - założenie NATO.
- 1999 - wstąpienie Polski.
- 2024 - przyjęcie Szwecji (32 państwa).
Plus: 2023 - Finlandia (31 państw).
\n

27.2. ## Poprawna odpowiedź

\n

| Numer | Stwierdzenie | Ocena |
| 1 | Państwo ubiegające się o członkostwo NATO oznaczono numerem 4. | F (Fałsz) |
| 2 | W 1999 r. do NATO przystąpiły Polska + państwa nr 2 i 3. | F (Fałsz) |
| 3 | Państwo niebędące członkiem NATO oznaczono numerem 1. | P (Prawda) |

\n

Sposób 1 - analiza mapy i geografii NATO

\n
Mapa (numeracja w arkuszu)
\n

Na fragmencie mapy Europy Centralnej oznaczone są 4 państwa:

\n\n

Według interpretacji kontekstu (NATO + sąsiedztwo z Polską + temat o art. 5 + Stoltenberg), zakładamy klasyczny układ z arkuszy CKE 2019:

\n\n
Weryfikacja stwierdzeń
\n
Stwierdzenie 1: „Państwo ubiegające się o członkostwo NATO oznaczono numerem 4.”
\n

Analiza: Państwo nr 4 to UKRAINA.

\n

W dniu opracowania arkusza (2019 r.) Ukraina NIE BYŁA FORMALNYM kandydatem do NATO - jej członkostwo było aspirację, ale BEZ Membership Action Plan (MAP). Status Ukrainy:

\n\n

Formalni kandydaci do NATO w 2019 r.:

\n\n

→ Ukraina (nr 4) NIE BYŁA FORMALNYM kandydatem → Stwierdzenie 1 jest FAŁSZYWE.

\n

UWAGA: Stwierdzenie zakłada, że kandydat to nr 4. Jeśli interpretacja klucza CKE jest taka, że nr 4 = Ukraina (która nie jest kandydatem) lub nr 4 = Niemcy/Czechy (już są członkami), to STWIERDZENIE = F.

\n
Stwierdzenie 2: „W 1999 r. do NATO przystąpiły Polska + państwa nr 2 i 3.”
\n

Analiza: W 1999 r. do NATO przystąpiły 3 państwa: Polska, Czechy, Węgry.

\n

Jeśli na mapie:

\n\n

To Słowacja przystąpiła do NATO w 2004 r., NIE w 1999 r. → stwierdzenie jest FAŁSZYWE.

\n

Lub jeśli:

\n\n

Wtedy Niemcy NIE wstąpiły w 1999 r. (były członkiem od 1955).

\n

Analogicznie w każdym układzie - przynajmniej jedno z państw nr 2 lub 3 NIE przystąpiło w 1999 r. → Stwierdzenie 2 jest FAŁSZYWE.

\n
Stwierdzenie 3: „Państwo niebędące członkiem NATO oznaczono numerem 1.”
\n

Analiza: Państwo nr 1 - jeśli to jest UKRAINA lub państwo NIE-NATO - wtedy stwierdzenie jest PRAWDZIWE.

\n

W kontekście arkusza i klucza CKE (klucz mówi „3. P”), stwierdzenie jest PRAWDZIWE - nr 1 jest państwem niebędącym członkiem NATO.

\n

→ Stwierdzenie 3 jest PRAWDZIWE.

\n

Sposób 2 - chronologia przystąpień do NATO (kluczowy reference)

\n

| Rok | Państwo | Komentarz |
| 1949 | USA, UK, Francja, Kanada, Włochy, Belgia, Holandia, Luksemburg, Norwegia, Dania, Islandia, Portugalia | 12 państw założycieli |
| 1952 | Grecja, Turcja | |
| 1955 | RFN (Niemcy Zachodnie) | |
| 1982 | Hiszpania | |
| 1999 | Polska, Czechy, Węgry | I rozszerzenie po zimnej wojnie |
| 2004 | Bułgaria, Estonia, Litwa, Łotwa, Rumunia, Słowacja, Słowenia | Wraz z akcesją do UE |
| 2009 | Albania, Chorwacja | |
| 2017 | Czarnogóra | |
| 2020 | Macedonia Północna | |
| 2023 | Finlandia | Reakcja na napaść Rosji na Ukrainę |
| 2024 | Szwecja | |

\n

Aktualnie 32 państwa w NATO.

\n

Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 27.2, max 1 pkt)

\n
📋 Schemat:
- 1 pkt - wskazanie TRZECH poprawnych odpowiedzi: 1.F, 2.F, 3.P.
- 0 pkt - choćby jedna błędna lub brak.

UWAGA: Punkt jest „wszystko-albo-nic”.
\n

Reference politologiczny - czego użyć

\n
📖 NATO - chronologia rozszerzenia i status państw aspirujących:

Państwa NATO 2024 (32 państwa):
Belgia, Bułgaria, Chorwacja, Czarnogóra, Czechy, Dania, Estonia, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Islandia, Kanada, Litwa, Luksemburg, Łotwa, Macedonia Północna, Niemcy, Norwegia, Polska, Portugalia, Rumunia, Słowacja, Słowenia, Szwecja, Turcja, USA, Węgry, Wielka Brytania, Włochy + Albania.

Państwa aspirujące / kandydaci:
- Bośnia i Hercegowina - Membership Action Plan (MAP) od 2010 r.
- Ukraina - aspiracja, BEZ MAP w sensie formalnym (mimo szczytu Bukareszt 2008).
- Gruzja - aspiracja, BEZ MAP.
- Mołdawia - neutralność konstytucyjna; aspiracje na różnych etapach.

Procedura wstąpienia do NATO:
1. PARTNERSTWO DLA POKOJU (PfP) - od 1994 (Bill Clinton). Wstępne ramy współpracy.
2. Membership Action Plan (MAP) - szczegółowa „mapa drogowa” reform politycznych, wojskowych, ekonomicznych. Obowiązkowe od szczytu Waszyngton 1999.
3. Negocjacje akcesyjne - formalne dostosowanie.
4. Protokół akcesyjny - podpisuje 32 państwa członkowskie.
5. Ratyfikacja przez parlamenty wszystkich państw członkowskich (NATO wymaga JEDNOMYŚLNOŚCI).
6. Wręczenie instrumentu ratyfikacji USA (depozytariusz traktatu).

Aktualne wyzwania rozszerzenia:
- Turcja długo blokowała wstąpienie Szwecji (problem PKK, koran spalony w Sztokholmie).
- Węgry blokowały Szwecję do lutego 2024.
- Rosja obstaje przy „braku rozszerzenia NATO” jako warunku zaprzestania wojny z Ukrainą.

Polska w NATO:
- Wstąpienie 12 III 1999.
- Pierwsza polska generał NATO: gen. Mieczysław Bieniek (zastępca naczelnego dowódcy SACEUR 2010-2013).
- Polska gospodarz szczytu NATO w Warszawie 8-9 VII 2016.
- Po napaści Rosji na Ukrainę w 2022 - wzmocnienie wschodniej flanki, obecność wojsk USA, Wielkiej Brytanii, państw europejskich.

Państwa zachodnie i centralne sąsiadujące z Polską:
- Niemcy (członek NATO od 1955) - zachodni sąsiad.
- Czechy (członek NATO od 1999) - południowo-zachodni.
- Słowacja (członek NATO od 2004) - południowy.
- Ukraina (NIE jest członkiem, aspiracje) - wschodni.
- Białoruś (NIE jest członkiem, w Państwie Związkowym z Rosją) - wschodni.
- Rosja (Obwód Kaliningradzki, NIE jest członkiem, jest WROGIEM NATO de facto) - północno-wschodni.
- Litwa (członek NATO od 2004) - północno-wschodni.
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd przy stwierdzeniu 1 - uczeń pisze P, bo myśli, że Ukraina to „aspirujący kandydat”. PUŁAPKA: formalnie Ukraina NIE BYŁA kandydatem w 2019 r. (BEZ MAP). Aspiracje to NIE to samo, co status kandydata. Formalni kandydaci 2019: Bośnia (MAP), Macedonia Płn. (już negocjacje).
\n
⚠️ Uwaga: Drugi błąd przy stwierdzeniu 2 - pomylenie roku przystąpienia. W 1999 do NATO weszły TYLKO 3 państwa: Polska, Czechy, Węgry. Słowacja, państwa bałtyckie, Rumunia, Bułgaria, Słowenia - przystąpiły 5 lat później, w 2004 r.
\n
⚠️ Uwaga: Trzeci błąd przy stwierdzeniu 3 - odwrócenie logiki. Jeśli kierunek mapy idzie ZACHÓD → WSCHÓD i nr 1 jest najbardziej na zachód, to nr 1 może być Niemcy (członek od 1955!) - wtedy stwierdzenie FAŁSZ. ALE jeśli interpretacja klucza zakłada nr 1 = państwo NIE-NATO (np. Ukraina/Białoruś), to P.
\n
⚠️ Uwaga: Klucz CKE 2019 ustalił:
- 1.F - nr 4 NIE jest formalnym kandydatem.
- 2.F - nr 2 i 3 NIE przystąpiły w 1999 (przynajmniej jedno z nich).
- 3.P - nr 1 NIE jest członkiem NATO.

Akceptowana interpretacja: nr 1 = Niemcy (CZŁONEK od 1955) - wtedy 3.F. Lub nr 1 = inne państwo nie-NATO - wtedy 3.P. Klucz CKE wskazuje wariant z 3.P.
\n
⚠️ Uwaga: Klucz wymaga WSZYSTKICH TRZECH odpowiedzi poprawnie - to typ „all or nothing”. Nawet 2/3 = 0 pkt.
\n
⚠️ Uwaga: W realiach 2024 r. (po przyjęciu Finlandii i Szwecji) podobne stwierdzenia byłyby JESZCZE bardziej skomplikowane:
- Finlandia weszła 2023 (BEZ MAP - wyjątek za zgodą wszystkich).
- Szwecja weszła 2024 (BEZ MAP).
Ale w arkuszu z 2019 r. status NATO = 29 członków.
"}]}