{"id":"wos-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/30","paper_id":"wos-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"30","points":2,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 30. (0-2)\nO działaniach polskich oddziałów w państwach Azji\nOpis A. Z nowym charakterem działań przyszło się zmierzyć […] w lutym 2004 roku. […]\nNajwiększym wyzwaniem […] było powstanie Armii Mahdiego Muktady as-Sadra. Polskie\nplutony […] przez kilka dni były oblegane przez sadrystów oraz bojowników Al-Kaidy\ni czeczeńskich.\nOpis B. Polacy stacjonowali m.in. w Kabulu, Ghazni, Kandaharze, […] przejęli\nodpowiedzialność za prowincję Ghazni, w której pozostali do końca 2013 roku. Nasi żołnierze\nwalczyli z talibami, odbudowywali prowincję Ghazni, pomagali szkołom, szpitalom\ni sierocińcom.\n„Obronność. Zeszyty Naukowe” 2014, nr 1(9); www.polskieradio.pl\nFragment mapy politycznej Azji\nwww.worldatlas.com\nUzupełnij tabelę - do każdego opisu działań dopisz nazwę państwa, w którym były one\nprowadzone, oraz numer, którym oznaczono to państwo na mapie.\nNazwa państwa\nNumer na mapie\nOpis A.\nOpis B.","answer":"A","answer_text":"Zadanie 30. (0-2)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nVI. Dostrzeganie\nwspółzależności\nwe współczesnym\nświecie.\n40. Stosunki międzynarodowe w wymiarze globalnym. Zdający:\n7) wymienia konflikty, którym towarzyszy terroryzm; wyjaśnia ich\nprzyczyny oraz motywy i sposoby działania terrorystów; opisuje\ni ocenia strategie zwalczania terroryzmu.\n44. Europa wśród światowych mocarstw. Zdający:\n4) przedstawia na przykładach znaczenie supermocarstw i mocarstw\nregionalnych dla ładu światowego.\n(III etap) 19. Relacje Polski z innymi państwami. Zdający:\n2) charakteryzuje politykę obronną Polski; członkostwo w NATO,\nudział w międzynarodowych misjach pokojowych i operacjach\nmilitarnych.\n(III etap) 22. Współpraca i konflikty międzynarodowe. Zdający:\n2) wskazuje na mapie miejsca najpoważniejszych konfliktów\nmiędzynarodowych; omawia przebieg i próby rozwiązania jednego\nz nich.\n(III etap) 23. Problemy współczesnego świata. Zdający:\n6) wyjaśnia, co to jest terroryzm i w jaki sposób próbuje się go\nzwalczać.\nSchemat punktowania\n2 p. -\n1 p. -\npoprawne wypełnienie dwóch wierszy tabeli.\npoprawne wypełnienie jednego wiersza tabeli lub kolumny z nazwami.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nA. Irak / Republika Iraku, 3\nB. Afganistan / Islamska Republika Afganistanu, 5","solution":"Odpowiedź: Opis A. - IRAK (numer 3 na mapie). Sygnaly: \"luty 2004\", \"Armia Mahdiego Muktady as-Sadra\", \"sadrysci\" - powstanie szyickie w Iraku, miasto Karbala/Najaf, polskie wojska wchodzily w sklad Wielonarodowej Dywizji Centrum-Poludnie (MND-CS) w Iraku (2003-2008). Opis B. - AFGANISTAN (numer 5 na mapie). Sygnaly: \"Kabul, Ghazni, Kandahar\", \"prowincja Ghazni do konca 2013\", \"talibowie\" - polski kontyngent w ISAF NATO (2002-2014), Polacy odpowiadali za prowincje Ghazni od 2007/2008.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nOpis | Nazwa panstwa | Numer na mapie\nA. | Irak | 3\nB. | Afganistan | 5\n\nOpis A - Irak (luty 2004 r.)\nSygnaly:\n- \"Luty 2004\" - okres dzialania polskiego kontyngentu w ramach Wielonarodowej Dywizji Centrum-Poludnie (MND-CS) w Iraku.\n- Armia Mahdiego Muktady as-Sadra - milicja szyicka kierowana przez radykalnego ducha Muktade as-Sadra, ktora wszczela powstanie w kwietniu 2004 r. (oblezenie Karbali, Najafu, Kut).\n- Polskie plutony oblegane - bitwa pod Karbala/Kut (kwiecien 2004) - wazne wydarzenie w historii polskiej misji w Iraku.\n\nPolska operacja w Iraku: 2003-2008, 3. najwiekszy kontyngent koalicji (po USA i UK).\n\nOpis B - Afganistan (do 2013 r.)\nSygnaly:\n- Kabul, Ghazni, Kandahar - kluczowe miasta Afganistanu.\n- \"Prowincja Ghazni do konca 2013 r.\" - polski kontyngent odpowiadal za prowincje Ghazni w ramach misji ISAF NATO od 2007/2008.\n- Talibowie - ruch zbrojny w Afganistanie (nie w Iraku - tam byly inne ugrupowania).\n\nPolska operacja w Afganistanie: 2002-2014 (ISAF), pozniej Resolute Support (2015-2021). Ok. 2600 polskich zolnierzy w szczycie zaangazowania.\n\nMapa - typowa numeracja CKE od zachodu:\n1 - Liban/Izrael (lewy dolny rog), 2 - Syria, 3 - Irak, 4 - Azerbejdzan/Armenia (gora), 5 - Afganistan (prawa strona).\n\nTypowy błąd: Pulapka 1: pomylenie Iraku z Iranem (Iran graniczy z Irakiem, oznaczony bezposrednio \"IRAN\" na mapie - oczywiste jest, ze chodzi o Irak, mapa nie myli). Pulapka 2: pomylenie kierunkow - czesto poskosi numeruje od zachodu: 1=Liban, 2=Syria, 3=Irak, 4=Azerbejdzan/Armenia, 5=Afganistan.","image":"img/wos-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-30.webp","solution_image":null,"topics":"misje wojskowe polskie, Irak 2004, Afganistan 2013, mapa Azji","page_from":20,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 30. (0-2)
O działaniach polskich oddziałów w państwach Azji
Opis A. Z nowym charakterem działań przyszło się zmierzyć […] w lutym 2004 roku. […]
Największym wyzwaniem […] było powstanie Armii Mahdiego Muktady as-Sadra. Polskie
plutony […] przez kilka dni były oblegane przez sadrystów oraz bojowników Al-Kaidy
i czeczeńskich.
Opis B. Polacy stacjonowali m.in. w Kabulu, Ghazni, Kandaharze, […] przejęli
odpowiedzialność za prowincję Ghazni, w której pozostali do końca 2013 roku. Nasi żołnierze
walczyli z talibami, odbudowywali prowincję Ghazni, pomagali szkołom, szpitalom
i sierocińcom.
„Obronność. Zeszyty Naukowe” 2014, nr 1(9); www.polskieradio.pl
Fragment mapy politycznej Azji
www.worldatlas.com
Uzupełnij tabelę - do każdego opisu działań dopisz nazwę państwa, w którym były one
prowadzone, oraz numer, którym oznaczono to państwo na mapie.
Nazwa państwa
Numer na mapie
Opis A.
Opis B.

","answer_text_html":"

Zadanie 30. (0-2)
I. Wykorzystanie
i tworzenie
informacji.
VI. Dostrzeganie
współzależności
we współczesnym
świecie.

\n
  1. Stosunki międzynarodowe w wymiarze globalnym. Zdający:
  2. wymienia konflikty, którym towarzyszy terroryzm; wyjaśnia ich
\n

przyczyny oraz motywy i sposoby działania terrorystów; opisuje
i ocenia strategie zwalczania terroryzmu.

\n
  1. Europa wśród światowych mocarstw. Zdający:
  2. przedstawia na przykładach znaczenie supermocarstw i mocarstw
\n

regionalnych dla ładu światowego.
(III etap) 19. Relacje Polski z innymi państwami. Zdający:

\n
  1. charakteryzuje politykę obronną Polski; członkostwo w NATO,
\n

udział w międzynarodowych misjach pokojowych i operacjach
militarnych.
(III etap) 22. Współpraca i konflikty międzynarodowe. Zdający:

\n
  1. wskazuje na mapie miejsca najpoważniejszych konfliktów
\n

międzynarodowych; omawia przebieg i próby rozwiązania jednego
z nich.
(III etap) 23. Problemy współczesnego świata. Zdający:

\n
  1. wyjaśnia, co to jest terroryzm i w jaki sposób próbuje się go
\n

zwalczać.
Schemat punktowania
2 p. -
1 p. -
poprawne wypełnienie dwóch wierszy tabeli.
poprawne wypełnienie jednego wiersza tabeli lub kolumny z nazwami.
0 p. -
inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
A. Irak / Republika Iraku, 3
B. Afganistan / Islamska Republika Afganistanu, 5

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Odpowiedź: Opis A. - IRAK (numer 3 na mapie). Sygnaly: "luty 2004", "Armia Mahdiego Muktady as-Sadra", "sadrysci" - powstanie szyickie w Iraku, miasto Karbala/Najaf, polskie wojska wchodzily w sklad Wielonarodowej Dywizji Centrum-Poludnie (MND-CS) w Iraku (2003-2008). Opis B. - AFGANISTAN (numer 5 na mapie). Sygnaly: "Kabul, Ghazni, Kandahar", "prowincja Ghazni do konca 2013", "talibowie" - polski kontyngent w ISAF NATO (2002-2014), Polacy odpowiadali za prowincje Ghazni od 2007/2008.

\n

Strona arkusza CKE z trescia zadania

\n

Rozwiazanie

\n

Opis | Nazwa panstwa | Numer na mapie
A. | Irak | 3
B. | Afganistan | 5

\n

Opis A - Irak (luty 2004 r.)
Sygnaly:

\n\n

Polska operacja w Iraku: 2003-2008, 3. najwiekszy kontyngent koalicji (po USA i UK).

\n

Opis B - Afganistan (do 2013 r.)
Sygnaly:

\n\n

Polska operacja w Afganistanie: 2002-2014 (ISAF), pozniej Resolute Support (2015-2021). Ok. 2600 polskich zolnierzy w szczycie zaangazowania.

\n

Mapa - typowa numeracja CKE od zachodu:
1 - Liban/Izrael (lewy dolny rog), 2 - Syria, 3 - Irak, 4 - Azerbejdzan/Armenia (gora), 5 - Afganistan (prawa strona).

\n

Typowy błąd: Pulapka 1: pomylenie Iraku z Iranem (Iran graniczy z Irakiem, oznaczony bezposrednio "IRAN" na mapie - oczywiste jest, ze chodzi o Irak, mapa nie myli). Pulapka 2: pomylenie kierunkow - czesto poskosi numeruje od zachodu: 1=Liban, 2=Syria, 3=Irak, 4=Azerbejdzan/Armenia, 5=Afganistan.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

| Opis | Nazwa państwa | Numer na mapie |
| Opis A. | Irak (Republika Iraku) | 3 |
| Opis B. | Afganistan (Islamska Republika Afganistanu) | 5 |

\n

Sposób 1 - analiza opisów

\n
Opis A → Irak (numer 3)
\n
„Z nowym charakterem działań przyszło się zmierzyć […] w lutym 2004 roku. […] Największym wyzwaniem […] było powstanie Armii Mahdiego Muktady as-Sadra. Polskie plutony […] przez kilka dni były OBLEGANE przez SADRYSTÓW oraz bojowników AL-KAIDY i CZECZEŃSKICH.”
\n

Kluczowe wskazówki:

\n
  1. „Luty 2004 r.” - czas polskiej obecności w IRAKU (Operacja „Iracka Wolność” / Iraqi Freedom).
\n
  1. „Armia Mahdiego Muktady as-Sadra” - szyicka milicja kierowana przez Muktadę as-Sadra, syna ajatollaha. Powstała 2003 r., aktywna w okolicach Bagdadu i Karbali. Walczyła z koalicją USA-Polska w Iraku.
\n
  1. „Al-Kaida” w Iraku - w 2004 r. Al-Kaida miała w Iraku silną filię (Al-Kaida w Mezopotamii, kierowana przez Abu Musaba al-Zarkawiego do 2006).
\n
  1. „Bojownicy czeczeńscy” - w Iraku walczyli też ochotnicy z Czeczenii (głównie po stronie islamistów).
\n

→ Tekst opisuje OPERACJĘ POLSKĄ W IRAKU 2003-2008 (Polski Kontyngent Wojskowy w Iraku, PKW Irak).

\n

Na mapie: Numer 3 - Irak (między Syrią a Iranem).

\n
Opis B → Afganistan (numer 5)
\n
„Polacy stacjonowali m.in. w KABULU, GHAZNI, KANDAHARZE, […] przejęli odpowiedzialność za prowincję GHAZNI, w której pozostali do końca 2013 roku. Nasi żołnierze walczyli z TALIBAMI, odbudowywali prowincję Ghazni, pomagali szkołom, szpitalom i sierocińcom.”
\n

Kluczowe wskazówki:

\n
  1. Miasta: Kabul, Ghazni, Kandahar - wszystkie w AFGANISTANIE:
\n\n
  1. „Prowincja Ghazni (Ghazni)” - polski sektor odpowiedzialności w Afganistanie 2008-2013.
\n
  1. „Talibowie” - afgańskie ugrupowanie islamistyczne, w 2001 r. obalone przez USA, w 2021 r. powróciło do władzy.
\n
  1. „Do końca 2013 roku” - Polska wycofała wojska z Afganistanu w grudniu 2014 r. (po prawie 12 latach obecności w ISAF).
\n

→ Tekst opisuje OPERACJĘ POLSKĄ W AFGANISTANIE 2002-2014 (PKW Afganistan).

\n

Na mapie: Numer 5 - Afganistan (na wschód od Iranu).

\n

Sposób 2 - kontekst (polskie operacje wojskowe w XXI w.)

\n
Polskie misje wojskowe od 1999 (po wstąpieniu do NATO):
\n

| Operacja | Lata | Kontyngent | Komentarz |
| KFOR (Kosowo) | 1999-2024 | ok. 300 | NATO |
| EUFOR (Bośnia) | 1995-2004 (jako IFOR/SFOR) | ok. 1000 | NATO → UE |
| Irak (Iraqi Freedom, MNF-I) | 2003-2008 | szczyt ok. 2500 | Koalicja USA |
| ISAF Afganistan | 2002-2014 | szczyt ok. 2600 | NATO |
| EUFOR Czad/RŚA | 2008-2009 | ok. 400 | UE |
| EU NAVFOR (Somalia) | od 2008 | mała grupa | UE |
| KFOR Mali, MINUSMA | 2014-2017 | ok. 200 | UE/ONZ |
| Resolute Support (Afganistan) | 2015-2021 | ok. 200 | NATO (po ISAF) |
| eFP (Łotwa) | od 2017 | ok. 200 | NATO |

\n

### Polska w Iraku (2003-2008):
- Operacja „Iracka Wolność” (Iraqi Freedom) - od 19 III 2003 r.
- Polska dołączyła do koalicji USA-UK - pomimo braku zgody ONZ.
- Polacy dowodzili Strefą Środkowo-Południową (Karbala, Babilon, Wasit, Kut).
- Strata wojska: 22 zabitych Polaków, 159 rannych.
- Najgłośniejsza bitwa: 4 IV 2004 - "Bitwa o Karbalę" - Polacy obleżeni przez sadrystów.
- Polska wycofała się w 2008 r.

### Polska w Afganistanie (2002-2014, ISAF):
- ISAF = International Security Assistance Force, misja NATO od 2003.
- Polska początkowo wysłała symboliczny kontyngent (2002), znaczący od 2007.
- Prowincja Ghazni = polski sektor odpowiedzialności (2008-2013).
- Najgłośniejszy moment: bitwa pod Wazi Khwa (2007) + atak na bazę Ghazni (2009).
- Strata wojska: 45 zabitych Polaków, 350 rannych.
- Polska wycofała się w 2014 r. (po misji ISAF).
\n

Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 30, max 2 pkt)

\n
📋 Schemat:
- 2 pkt - poprawne wypełnienie OBU wierszy (2 nazwy + 2 numery).
- 1 pkt - JEDEN poprawny wiersz LUB tylko nazwy bez numerów (lub na odwrót).
- 0 pkt - żadnego.

Akceptowane warianty nazw:
- Opis A: „Irak”, „Republika Iraku”.
- Opis B: „Afganistan”, „Islamska Republika Afganistanu”.

Wykluczone:
- „Iran” (BŁĄD - Iran to inne państwo, sąsiad Iraku).
- „Mezopotamia” (historyczna nazwa Iraku, NIE współczesna).
- „Pakistan” (BŁĄD - Pakistan sąsiaduje z Afganistanem, ale tekst opisuje Afganistan).
\n

Reference politologiczny - czego użyć

\n
📖 Polskie operacje wojskowe poza granicami kraju w XXI w.:

Iraki Freedom (Operacja Iracka Wolność, 2003-2011):
- Cel USA: obalenie reżimu Saddama Husajna (w Iraku od 1979 r.) + likwidacja domniemanej broni masowego rażenia.
- Daty: 19 III 2003 - początek inwazji. 9 IV 2003 - upadek Bagdadu, obalenie Saddama. 30 XII 2006 - egzekucja Saddama.
- Polska w Iraku: 2003-2008. PKW Irak, łącznie ok. 18 000 żołnierzy.
- Status Iraku po 2003: Nowa konstytucja 2005, wybory 2005, ale chaos sektariański (sunnici vs szyici), powstanie ISIS (2014).

ISAF (International Security Assistance Force, 2003-2014) w Afganistanie:
- Misja NATO autoryzowana przez ONZ (Rezolucja 1386 z 2001 r.).
- Cel: stabilizacja Afganistanu po obaleniu Talibów (2001) + pomoc rządowi afgańskiemu.
- Daty: ISAF 2003-2014. Następczyni: Resolute Support Mission (RSM) 2015-2021.
- Polska w Afganistanie: 2002-2014 (ISAF) + 2015-2021 (RSM). PKW Afganistan, ok. 30 000 żołnierzy ogółem.
- Wycofanie USA i NATO - sierpień 2021, upadek Kabulu, powrót Talibów do władzy.

Polski Kontyngent Wojskowy (PKW) - instytucja:
- Wysyłany przez Prezydenta RP na wniosek RM (art. 117 Konstytucji RP).
- Sejm musi wyrazić zgodę (uchwała) na delegację wojska poza granice.
- Cele PKW:
- Międzynarodowe operacje pokojowe (Bałkany, Bliski Wschód).
- Operacje stabilizacyjne (Irak, Afganistan).
- Operacje humanitarne.
- Operacje sojusznicze (NATO, UE, ONZ).

Polskie straty w misjach zagranicznych (2002-2024):
- Afganistan: 45 zabitych.
- Irak: 22 zabitych.
- Czad/RŚA: 3 zabitych.
- Kosowo: 1 zabity.
- Bośnia: 1 zabity.
- Razem: ok. 80 zabitych.

Kontekst polityczny polskiego udziału w misjach:
- Dlaczego Polska poszła do Iraku 2003? - Solidarność z USA, „polski Bush'owizm” (Aleksander Kwaśniewski jako prezydent), wzmocnienie pozycji w NATO.
- Dlaczego Polska była w Afganistanie? - Klauzula art. 5 NATO (zastosowana po 9/11/2001), solidarność sojusznicza, doświadczenie wojskowe.

Najważniejsze państwa Bliskiego Wschodu (kontekst arkusza):
- Turcja (NATO, ale spór z UE).
- Iran - Islamska Republika od 1979 r. (rewolucja Chomeiniego), program nuklearny, sankcje.
- Irak - od 2003 r. nowa konstytucja, ale chaos sektariański, ISIS 2014-2017.
- Syria - wojna domowa od 2011 (Bashar al-Asad vs opozycja, ISIS, Kurdowie).
- Liban - krucha demokracja, Hezbollah, kryzys ekonomiczny od 2019.
- Izrael / Palestyna - wieczny konflikt + wojna w Strefie Gazy 2023+.

Państwa Azji Środkowej (kontekst arkusza):
- Turkmenistan - autorytarny reżim, gaz ziemny.
- Uzbekistan - najludniejsze, autorytarne.
- Kazachstan - bogate w surowce, najwięcej Polaków w diasporze.
- Kirgistan - bardziej demokratyczne.
- Tadżykistan - najbiedniejsze, autorytarne.
- Afganistan - od 2021 Talibowie, granica nie z UE ale z Pakistanem i Iranem.
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd w opisie A - pomylenie z IRANEM. PUŁAPKA: nazwy „Irak” i „Iran” są bardzo podobne. ALE:
- Iran to państwo z PROGRAMEM NUKLEARNYM, NIE było okupowane przez Polaków.
- Irak - Polacy walczyli tam 2003-2008 z sadrystami i Al-Kaidą.
\n
⚠️ Uwaga: Drugi błąd w opisie A - wpisywanie Syrii. PUŁAPKA: Syria sąsiaduje z Irakiem, ale w 2004 r. Polacy w Syrii NIE byli (Syria miała rządy Baszara al-Asada - sojusznika Rosji, NIE USA). Bitwa o Karbalę to IRAK.
\n
⚠️ Uwaga: Trzeci błąd w opisie B - pomylenie z PAKISTANEM. PUŁAPKA: Pakistan graniczy z Afganistanem, ma też talibów (TTP - Pakistański Taliban). ALE Polacy w Pakistanie NIE byli. Kabul, Ghazni, Kandahar to AFGANISTAN.
\n
⚠️ Uwaga: Mapa Bliskiego Wschodu - pomyłki w numerach. Pamiętaj:
- Turcja - północ (graniczy z Syrią, Irakiem, Iranem).
- Iran - centrum (między Turcją, Irakiem, Afganistanem, Pakistanem).
- Irak - sąsiad Iranu od zachodu.
- Syria - sąsiad Iraku od zachodu.
- Liban / Izrael - wybrzeże Morza Śródziemnego.
- Afganistan - sąsiad Iranu od wschodu (po Iranie i Pakistanie).
\n
⚠️ Uwaga: Klucz historyczny - terminowanie operacji polskich:
- Bośnia (IFOR/SFOR/EUFOR): 1995-2004.
- Kosowo (KFOR): od 1999.
- Irak: 2003-2008.
- Afganistan (ISAF): 2002-2014.

Wskazówka „luty 2004 + bitwa o Karbalę” = IRAK.
Wskazówka „prowincja Ghazni + talibowie + 2013 r.” = AFGANISTAN.
\n
⚠️ Uwaga: Klucz CKE wymaga OBU elementów (nazwa + numer). Jeśli wpiszesz tylko nazwy bez numerów = 1 pkt zamiast 2 pkt.
"}]}