Zadanie 4. (0-1)
O jednej z mniejszości narodowych w Rzeczypospolitej Polskiej
Kazimierz Wielki zezwolił mieszkającym we Lwowie przedstawicielom tej mniejszości sądzić
się według własnego prawa. Jako chrześcijanie żyli na ogół w zgodzie zarówno z ludnością
polską, jak i ruską. Z biegiem czasu coraz bardziej asymilowali się z Polakami, co wiązało się
z ich stopniowym bogaceniem się. Tylko biedniejsi ulegali rutenizacji. Byli kupcami,
rzemieślnikami, tłumaczami-dyplomatami oraz właścicielami ziemskimi. Ceniąc sobie
wykształcenie, dochowali się lekarzy, inżynierów i artystów. W następstwie drugiej wojny
światowej osiedlili się w Polsce centralnej i zachodniej. Prócz kościołów w Krakowie
i Gliwicach, ich obrządek wyznaniowy - o nazwie zawierającej nazwę ich narodu - był
kultywowany także w Gdańsku. Dziś liczbę ich potomków przybyłych do Polski przed wiekami
ocenia się na kilka tysięcy.
Na podstawie: www.lwow.com.pl
Zaznacz poprawne dokończenie zdania.
Tekst dotyczy mniejszości
A. żydowskiej.
B. ukraińskiej.
C. ormiańskiej.
D. łemkowskiej.
Zadanie 4. (0-1)
I. Wykorzystanie
i tworzenie
informacji.
imigrantów żyjące w Polsce (liczebność, historia, kultura, religia
itp.); wymienia prawa, które im przysługują.
(III etap) 8. Naród i mniejszości narodowe. Zdający:
(w tym uchodźców) żyjące obecnie w Polsce i przedstawia
przysługujące im prawa; na podstawie samodzielnie zebranych
materiałów charakteryzuje jedną z tych grup (jej historię, kulturę,
obecną sytuację).
Schemat punktowania
1 p. -
wskazanie poprawnej odpowiedzi.
0 p. -
inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
C.
Odpowiedź: C. ormianskiej.
\nStrona arkusza CKE z trescia zadania
\nRozwiazanie
\nOdpowiedz: C. ormianskiej.
\nKluczowe poszlaki w tekscie:
\nZgodnie z Ustawa z 6 stycznia 2005 r. o mniejszosciach narodowych i etnicznych oraz o jezyku regionalnym, Ormianie sa jedna z 9 uznanych mniejszosci narodowych (obok bialoruskiej, czeskiej, litewskiej, niemieckiej, rosyjskiej, slowackiej, ukrainskiej, zydowskiej).
\nTypowy błąd: Pulapka: skojarzenie "Lwow" + "chrzescijanie ruskiej kultury" prowadzi czesto do B (ukrainska). Klucz: "obrzadek o nazwie zawierajacej nazwe ich narodu" = obrzadek ormianskokatolicki (Kosciol Ormianskokatolicki). Ukrainska/lemkowska to obrzadek greckokatolicki/prawoslawny, zydowska - judaizm.
"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"C. ormiańskiej.
\nTekst zawiera kilka wskazówek, które jednoznacznie identyfikują mniejszość:
\n| Opcja | Mniejszość | Dlaczego nie pasuje |
| A. żydowska | Żydzi | Judaizm, nie chrześcijaństwo - tekst wyraźnie pisze „jako chrześcijanie”. Brak też zgodności ze Lwowem jako centrum w opisanym kontekście (Żydzi byli wszędzie). |
| B. ukraińska | Ukraińcy | To grupa SŁOWIAŃSKA, nie potrzebowała przywileju Kazimierza Wielkiego z osobnym prawem. Wyznanie: prawosławie/greckokatolickie, NIE „ormiańskokatolickie”. |
| C. ormiańska | Ormianie | Wszystkie cechy pasują: chrześcijanie, Lwów, Kazimierz Wielki, kupcy, tłumacze, własny obrządek (ormiański). |
| D. łemkowska | Łemkowie | Grupa etniczna z południowo-wschodniej Polski, wyznanie greckokatolickie/prawosławne, NIE „ormiańskokatolickie”. Po 1945 r. wysiedleni w ramach Akcji „Wisła” (1947) na ziemie zachodnie. |
📋 Schemat:\n
- 1 pkt - wskazanie odpowiedzi C.
- 0 pkt - inna odpowiedź lub brak.
📖 Mniejszości narodowe i etniczne w Polsce (Ustawa z 6 I 2005):\n
Polska oficjalnie uznaje 9 MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH (mają państwo macierzyste):
Białorusinów, Czechów, Litwinów, Niemców, Ormian, Rosjan, Słowaków, Ukraińców, Żydów.
i 4 MNIEJSZOŚCI ETNICZNE (nie mają państwa macierzystego):
Karaimów, Łemków, Romów, Tatarów.
Dodatkowo 1 SPOŁECZNOŚĆ POSŁUGUJĄCA SIĘ JĘZYKIEM REGIONALNYM: Kaszubi.
Ormianie w Polsce (Polacy ormiańskiego pochodzenia):
- Historia: osiedleni od XII-XIV w. głównie we Lwowie, Kamieńcu Podolskim, Stanisławowie, Zamościu.
- Przywilej Kazimierza Wielkiego (1356): własne sądownictwo we Lwowie.
- Religia: Kościół ormiańskokatolicki (unia z Rzymem 1630 - biskup Mikołaj Torosowicz). 3 parafie w Polsce: Gdańsk, Gliwice, Kraków.
- Profil: kupcy (szlaki ormiańskie do Persji, Krymu), tłumacze, lekarze, ziemianie spolonizowani.
- Liczebność (spis 2011): ok. 3 600 osób; szacunki diaspory: 5-8 tysięcy.
- Po II wojnie światowej: wysiedleni ze Lwowa do Polski w nowych granicach (Kraków, Gliwice, Gdańsk).
Postacie: Tadeusz Isakowicz-Zaleski (ksiądz katolicki ormiańskiego pochodzenia), abp Ignacy Tokarczuk, kard. Marian Jaworski.
| Opcja | Treść | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |
| A | żydowskiej | Żydzi to NIE chrześcijanie (judaizm) | Lwów + przywileje średniowieczne = uczeń strzela „Żydzi” |
| B | ukraińskiej | Ukraińcy są autochtoniczni w okolicach Lwowa, nie potrzebowali przywileju | Lwów jako miejsce = uczeń myśli „Rusini/Ukraińcy” |
| C | ormiańskiej | POPRAWNA - chrześcijanie, Lwów, kupcy, obrządek ormiański | - |
| D | łemkowskiej | Łemkowie to grupa wschodniosłowiańska greckokatolicka, NIE z własnym „obrządkiem z nazwą narodu” | Wysiedlenie po II WŚ kojarzy się z Akcją Wisła (Łemkowie), ale tekst dotyczy innej grupy |
⚠️ Uwaga: Najczęstsza pułapka - wybór A. żydowska. Lwów + przywilej Kazimierza Wielkiego + handel kojarzy się z Żydami. ALE tekst wyraźnie pisze „Jako chrześcijanie żyli w zgodzie” - to jednoznacznie wyklucza Żydów (judaizm). Dodatkowo „obrządek o nazwie zawierającej nazwę narodu” = ORMIAŃSKOKATOLICKI (chrześcijaństwo), nie judaizm.\n
⚠️ Uwaga: Druga pułapka - wybór D. łemkowska, bo skojarzenie wysiedleń po II WŚ z Akcją „Wisła” (1947). ALE Łemkowie to grupa SŁOWIAŃSKA, wyznania greckokatolickiego/prawosławnego, BEZ własnego oryginalnego obrządku z nazwą narodu. Ich główne centra to Beskid Niski, NIE Lwów.\n
⚠️ Uwaga: Kluczowy „klucz” w tekście to fraza „ich obrządek wyznaniowy - o nazwie zawierającej nazwę ich narodu”. To jest WSKAZÓWKA NIEMOŻLIWA DO POMINIĘCIA: tylko Ormianie mają osobny obrządek katolicki ze swoją nazwą („ormiańskokatolicki”). Łemkowie/Ukraińcy mają „greckokatolicki” (nie „łemkowski” ani „ukraiński”). Żydzi mają judaizm. To eliminuje wszystkie inne opcje."}]}