{"id":"wos-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/6","paper_id":"wos-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"6","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6. (0-1)\nTabela. Współczynnik Giniego* i PKB per capita w wybranych państwach\nNazwa państwa\nWspółczynnik Giniego*\nPKB per capita (w USD)\nDania\n0,247\n56 444\nHaiti\n0,595\n784\nJaponia\n0,249\n38 440\nNigeria\n0,429\n1 994\nRosja\n0,375\n27 834\n* Współczynnik Giniego - wskaźnik, który pokazuje nierówności w dochodach danego\nspołeczeństwa; należy interpretować go w ten sposób, że im jest wyższy, tym nierówności\nw dochodach w danym kraju są większe.\nNa podstawie: P. Kawala, Mierniki rozwoju gospodarczego, czyli jak obiektywnie mierzyć świat,\n„Analiza Unia Europejska.org”, nr 4/2012, s. 5-6; imf.org\nRozstrzygnij, czy w przypadku państw przedstawionych w tabeli występuje zależność między\nPKB per capita a rozwarstwieniem społecznym. Swój wybór uzasadnij, przytaczając dane.\nRozstrzygnięcie -\nUzasadnienie -","answer":null,"answer_text":"Zadanie 6. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\n(III etap)\nVI. Rozumienie\nzasad gospodarki\nrynkowej\n1. Życie zbiorowe i jego reguły. Zdający:\n4) omawia na przykładach źródła i mechanizmy konfliktów\nspołecznych oraz sposoby ich rozwiązywania.\n7. Procesy narodowościowe i społeczne we współczesnym świecie.\nZdający:\n5) omawia przyczyny i skutki konfliktów społecznych w państwach\nAfryki, Azji, Ameryki Południowej i Środkowej.\n(III etap) 28. Gospodarka w skali państwa. Zdający:\n1) wyjaśnia terminy: produkt krajowy brutto, wzrost gospodarczy,\ninflacja, recesja; interpretuje dane statystyczne na ten temat.\nSchemat punktowania\n1 p. - podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.\n0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nRozstrzygnięcie - tak\nUzasadnienie - Im większy PKB per capita, tym mniejsze rozwarstwienie społeczne. Np.\nDania ma najwyższy PKB p.c. (ponad 56 tys. USD) i najniższy współczynnik Giniego\n(0,247), a dla Haiti wartości są odwrotne (najniższe PKB p.c. i najwyższy współczynnik\nGiniego).","solution":"Odpowiedź: Rozstrzygniecie: TAK, wystepuje zaleznosc - im wyzsze PKB per capita, tym nizsze rozwarstwienie spoleczne (nizszy wspolczynnik Giniego), choc nie jest to zaleznosc idealna. Uzasadnienie z danymi: Panstwa o najwyzszym PKB per capita maja najnizszy Gini - Dania (PKB 56 444 USD, Gini 0,247) i Japonia (PKB 38 440 USD, Gini 0,249). Natomiast Haiti o najnizszym PKB per capita (784 USD) ma najwyzszy wspolczynnik Giniego (0,595). Nigeria (1 994 USD, Gini 0,429) potwierdza wzorzec. Wyjatek lekko zaburzajacy: Rosja (PKB 27 834 USD, ale Gini 0,375 wyzszy niz w Japonii o nizszym PKB) - co wskazuje, ze zaleznosc jest tendencja, nie regula.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nRozstrzygniecie: zaleznosc wystepuje - odwrotna: wyzsze PKB per capita = nizsze nierownosci dochodowe (nizszy Gini).\n\nUzasadnienie z danymi:\n\nPanstwo | PKB per capita (USD) | Gini\nDania | 56 444 (najwyzsze) | 0,247 (najnizszy)\nJaponia | 38 440 | 0,249\nRosja | 27 834 | 0,375\nNigeria | 1 994 | 0,429\nHaiti | 784 (najnizsze) | 0,595 (najwyzszy)\n\nKraje bogate (Dania, Japonia) maja silne mechanizmy redystrybucji (progresywny PIT, transfery socjalne, panstwo dobrobytu), co obniza Gini. Kraje ubogie (Haiti, Nigeria) maja slabe instytucje fiskalne i wysokie nierownosci. Wyjatek (Rosja) - mimo stosunkowo wysokiego PKB ma wyzszy Gini niz Japonia (efekt prywatyzacji lat 90., oligarchizacji). Zaleznosc to tendencja, nie scisly determinizm.\n\nTypowy błąd: Pulapka: stwierdzenie braku zaleznosci poniewaz Rosja ma \"wyjatek\". Klucz CKE: zaleznosc ISTNIEJE jako ogolna tendencja - 4 z 5 panstw potwierdzaja wzorzec, a Rosja go nie obala. Drugi blad: nie przytoczenie konkretnych danych (sam opis bez liczb = 0 pkt).","image":"img/wos-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-6.webp","solution_image":null,"topics":"wspolczynnik Giniego, PKB per capita, nierownosci dochodowe","page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 6. (0-1)<br>Tabela. Współczynnik Giniego* i PKB per capita w wybranych państwach<br>Nazwa państwa<br>Współczynnik Giniego*<br>PKB per capita (w USD)<br>Dania<br>0,247<br>56 444<br>Haiti<br>0,595<br>784<br>Japonia<br>0,249<br>38 440<br>Nigeria<br>0,429<br>1 994<br>Rosja<br>0,375<br>27 834</p>\n<ul><li>Współczynnik Giniego - wskaźnik, który pokazuje nierówności w dochodach danego</li></ul>\n<p>społeczeństwa; należy interpretować go w ten sposób, że im jest wyższy, tym nierówności<br>w dochodach w danym kraju są większe.<br>Na podstawie: P. Kawala, Mierniki rozwoju gospodarczego, czyli jak obiektywnie mierzyć świat,<br>„Analiza Unia Europejska.org”, nr 4/2012, s. 5-6; imf.org<br>Rozstrzygnij, czy w przypadku państw przedstawionych w tabeli występuje zależność między<br>PKB per capita a rozwarstwieniem społecznym. Swój wybór uzasadnij, przytaczając dane.<br>Rozstrzygnięcie -<br>Uzasadnienie -</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 6. (0-1)<br>I. Wykorzystanie<br>i tworzenie<br>informacji.<br>(III etap)<br>VI. Rozumienie<br>zasad gospodarki<br>rynkowej</p>\n<ol><li>Życie zbiorowe i jego reguły. Zdający:</li><li>omawia na przykładach źródła i mechanizmy konfliktów</li></ol>\n<p>społecznych oraz sposoby ich rozwiązywania.</p>\n<ol><li>Procesy narodowościowe i społeczne we współczesnym świecie.</li></ol>\n<p>Zdający:</p>\n<ol><li>omawia przyczyny i skutki konfliktów społecznych w państwach</li></ol>\n<p>Afryki, Azji, Ameryki Południowej i Środkowej.<br>(III etap) 28. Gospodarka w skali państwa. Zdający:</p>\n<ol><li>wyjaśnia terminy: produkt krajowy brutto, wzrost gospodarczy,</li></ol>\n<p>inflacja, recesja; interpretuje dane statystyczne na ten temat.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.<br>0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br>Przykładowa odpowiedź<br>Rozstrzygnięcie - tak<br>Uzasadnienie - Im większy PKB per capita, tym mniejsze rozwarstwienie społeczne. Np.<br>Dania ma najwyższy PKB p.c. (ponad 56 tys. USD) i najniższy współczynnik Giniego<br>(0,247), a dla Haiti wartości są odwrotne (najniższe PKB p.c. i najwyższy współczynnik<br>Giniego).</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: Rozstrzygniecie: TAK, wystepuje zaleznosc - im wyzsze PKB per capita, tym nizsze rozwarstwienie spoleczne (nizszy wspolczynnik Giniego), choc nie jest to zaleznosc idealna. Uzasadnienie z danymi: Panstwa o najwyzszym PKB per capita maja najnizszy Gini - Dania (PKB 56 444 USD, Gini 0,247) i Japonia (PKB 38 440 USD, Gini 0,249). Natomiast Haiti o najnizszym PKB per capita (784 USD) ma najwyzszy wspolczynnik Giniego (0,595). Nigeria (1 994 USD, Gini 0,429) potwierdza wzorzec. Wyjatek lekko zaburzajacy: Rosja (PKB 27 834 USD, ale Gini 0,375 wyzszy niz w Japonii o nizszym PKB) - co wskazuje, ze zaleznosc jest tendencja, nie regula.</p>\n<p>Strona arkusza CKE z trescia zadania</p>\n<p>Rozwiazanie</p>\n<p>Rozstrzygniecie: zaleznosc wystepuje - odwrotna: wyzsze PKB per capita = nizsze nierownosci dochodowe (nizszy Gini).</p>\n<p>Uzasadnienie z danymi:</p>\n<p>Panstwo | PKB per capita (USD) | Gini<br>Dania | 56 444 (najwyzsze) | 0,247 (najnizszy)<br>Japonia | 38 440 | 0,249<br>Rosja | 27 834 | 0,375<br>Nigeria | 1 994 | 0,429<br>Haiti | 784 (najnizsze) | 0,595 (najwyzszy)</p>\n<p>Kraje bogate (Dania, Japonia) maja silne mechanizmy redystrybucji (progresywny PIT, transfery socjalne, panstwo dobrobytu), co obniza Gini. Kraje ubogie (Haiti, Nigeria) maja slabe instytucje fiskalne i wysokie nierownosci. Wyjatek (Rosja) - mimo stosunkowo wysokiego PKB ma wyzszy Gini niz Japonia (efekt prywatyzacji lat 90., oligarchizacji). Zaleznosc to tendencja, nie scisly determinizm.</p>\n<p>Typowy błąd: Pulapka: stwierdzenie braku zaleznosci poniewaz Rosja ma &quot;wyjatek&quot;. Klucz CKE: zaleznosc ISTNIEJE jako ogolna tendencja - 4 z 5 panstw potwierdzaja wzorzec, a Rosja go nie obala. Drugi blad: nie przytoczenie konkretnych danych (sam opis bez liczb = 0 pkt).</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<ul><li><strong>Rozstrzygnięcie:</strong> <strong>TAK</strong> - występuje (negatywna) zależność między PKB <em>per capita</em> a rozwarstwieniem społecznym mierzonym współczynnikiem Giniego.</li><li><strong>Uzasadnienie:</strong> Im wyższy PKB <em>per capita</em>, tym niższy współczynnik Giniego (mniejsze nierówności). Skrajne przypadki: <strong>Dania</strong> (PKB <strong>56 444 USD</strong> - najwyższy; Gini <strong>0,247</strong> - najniższy) vs <strong>Haiti</strong> (PKB <strong>784 USD</strong> - najniższy; Gini <strong>0,595</strong> - najwyższy).</li></ul>\n<h4>Sposób 1 - analiza danych z tabeli</h4>\n<p>Uporządkujmy państwa według PKB <em>per capita</em> malejąco i sprawdźmy odpowiadające im wartości Giniego:</p>\n<p>| Państwo | PKB <em>per capita</em> (USD) | Współczynnik Giniego |<br>| <strong>Dania</strong> | <strong>56 444</strong> (najwyższy) | <strong>0,247</strong> (najniższy) |<br>| Japonia | 38 440 | 0,249 |<br>| Rosja | 27 834 | 0,375 |<br>| Nigeria | 1 994 | 0,429 |<br>| <strong>Haiti</strong> | <strong>784</strong> (najniższy) | <strong>0,595</strong> (najwyższy) |</p>\n<p>→ Wyraźnie widać <strong>odwrotną korelację</strong> - im wyższy PKB <em>per capita</em>, tym NIŻSZY współczynnik Giniego (mniejsze rozwarstwienie).</p>\n<p><strong>Skrajne przypadki potwierdzają zależność:</strong></p>\n<ul><li><strong>Dania</strong>: max PKB (56 444 USD) i min Gini (0,247) - bogate, egalitarne społeczeństwo (państwo dobrobytu).</li><li><strong>Haiti</strong>: min PKB (784 USD) i max Gini (0,595) - biedne, skrajnie nierówne społeczeństwo.</li></ul>\n<p><strong>Środek tabeli:</strong></p>\n<ul><li>Japonia (PKB 38 440, Gini 0,249) - niemal identyczne rozwarstwienie jak Dania, mimo nieco niższego PKB.</li><li>Rosja (PKB 27 834, Gini 0,375) - wyraźnie większe nierówności niż w Danii/Japonii.</li><li>Nigeria (PKB 1 994, Gini 0,429) - duże nierówności przy niskim PKB.</li></ul>\n<p>→ <strong>Zależność jest jednoznaczna i monotoniczna</strong> - wzrost PKB <em>per capita</em> idzie w parze ze SPADKIEM Giniego.</p>\n<h4>Sposób 2 - teoria ekonomiczna (krzywa Kuznetsa, hipoteza Williamsona)</h4>\n<p><strong>Simon Kuznets (Nagroda Nobla 1971)</strong> w słynnej hipotezie <strong>„krzywej U-odwróconej”</strong> twierdził:</p>\n<ul><li>W początkowej fazie rozwoju (industrializacja) nierówności ROSNĄ.</li><li>Po przekroczeniu progu rozwoju nierówności MALEJĄ wraz z dalszym wzrostem PKB.</li></ul>\n<p>Danymi z tabeli potwierdzają TYLKO drugą część hipotezy (państwa rozwinięte mają niski Gini), ale prosty obraz „wyższe PKB = niższy Gini” jest zachowany.</p>\n<p><strong>Praktycznie:</strong> bogate państwa OECD mają zwykle Gini 0,25-0,35, biedne państwa rozwijające się 0,40-0,60. Polska: ok. 0,29.</p>\n<h4>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 6, max 1 pkt)</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Schemat:</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - podanie DWÓCH poprawnych elementów: rozstrzygnięcie + uzasadnienie z PRZYWOŁANIEM DANYCH liczbowych z tabeli.<br>- <strong>0 pkt</strong> - brak danych liczbowych lub błędne rozstrzygnięcie.<br><br><strong>Akceptowane rozstrzygnięcie:</strong> „tak”.<br><br><strong>WYMAGANE w uzasadnieniu:</strong><br>- przywołanie KONKRETNYCH wartości z tabeli (PKB i Gini dla min. 2 państw - np. Danii i Haiti);<br>- wskazanie KIERUNKU zależności (im wyższy PKB, tym niższy Gini = mniejsze nierówności).<br><br><strong>Wykluczone:</strong><br>- rozstrzygnięcie „nie” (błąd merytoryczny);<br>- uzasadnienie BEZ KONKRETNYCH DANYCH (np. tylko „bo bogate kraje są bardziej egalitarne”) - to za mało dla CKE;<br>- uzasadnienie wskazujące zależność POZYTYWNĄ (im więcej PKB tym więcej Giniego) - błąd interpretacji.</blockquote>\n<h4>Reference politologiczny - czego użyć</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Współczynnik Giniego (Corrado Gini, 1912):</strong><br>- Mierzy nierówność rozkładu (zwykle dochodów lub majątku).<br>- Wartości: 0 (równość idealna - każdy ma tyle samo) ⟷ 1 (skrajna nierówność - jedna osoba ma wszystko).<br>- W praktyce: 0,25-0,30 = niska nierówność (Skandynawia); 0,30-0,40 = średnia (większość Europy); 0,40-0,50 = wysoka (USA, Rosja); &gt;0,50 = bardzo wysoka (Brazylia, RPA, Haiti).<br>- <strong>Polska 2024:</strong> ok. 0,28-0,30.<br><br><strong>PKB <em>per capita</strong></em> (Produkt Krajowy Brutto na mieszkańca):<br>- Miara średniej zamożności / poziomu rozwoju gospodarczego.<br>- <strong>PKB nominalny</strong> vs <strong>PKB PPP</strong> (siła nabywcza, parity).<br>- <strong>Polska 2024:</strong> ok. 22 000 USD (nominalnie), 50 000 USD (PPP).<br><br><strong>Inne wskaźniki rozwoju:</strong><br>- <strong>HDI</strong> (Human Development Index, UNDP) - dochód + edukacja + długość życia. Skala 0-1.<br>- <strong>GINI vs HDI:</strong> Norwegia ma top HDI i top niski Gini; Haiti ma niski HDI i wysoki Gini.<br>- <strong>Krzywa Lorenza</strong> - wizualizacja rozkładu dochodów; Gini = 2 × pole między krzywą a linią równości.<br><br><strong>Krzywa Kuznetsa</strong> (1955) - hipoteza U-odwróconej zależności nierówności od poziomu rozwoju.<br><br><strong>Państwo dobrobytu (welfare state)</strong> - model społeczno-ekonomiczny: progresywne podatki + redystrybucja + powszechne usługi publiczne (zdrowie, edukacja) = niski Gini przy wysokim PKB (Skandynawia, Niemcy, Francja).</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - uczeń pisze „tak”, ale BEZ konkretnych liczb. Klucz CKE wymaga PRZYTOCZENIA DANYCH (np. „Dania: 56 444 USD i 0,247” + „Haiti: 784 USD i 0,595”). Bez danych = 0 punktów.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Druga pułapka - uczeń pisze „im wyższy PKB tym wyższy Gini” (POMYLENIE KIERUNKU). Pamiętaj: Gini interpretuje się ODWROTNIE niż intuicja - wysokie Gini = wysoka nierówność (źle), niskie Gini = niska nierówność (dobrze). W TABELI WIDAĆ ODWROTNĄ ZALEŻNOŚĆ między PKB a Gini.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Trzecia pułapka - uczeń wybiera dwa państwa o ZBIEŻNYCH wartościach (np. Dania i Japonia mają niemal identyczny Gini, choć różne PKB). To może sugerować BRAK zależności. ALE WTEDY trzeba wybrać SKRAJNE przypadki (Dania ↔ Haiti) - wówczas zależność jest jednoznaczna.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Niektóre przykłady mogą zaburzać prostą zależność - np. <strong>USA</strong> mają wysoki PKB (~65 tys. USD) i wysoki Gini (~0,41) - to nieklasyczny przypadek. Ale w TABELI ARKUSZA wszystkie 5 państw układa się w monotoniczny trend, więc rozstrzygnięcie „tak” jest jedynym poprawnym.</blockquote>"}]}