{"id":"wos-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/9","paper_id":"wos-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"9","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9. (0-1)\nO jednym z pojęć społecznych\nW klasycznej koncepcji amerykańskiej (Gabriela Almonda) pojęcie to definiowano jako\ncałokształt indywidualnych postaw i orientacji politycznych uczestników danego systemu.\nWiększość naukowców skłaniała się ku poglądowi, że związane jest ono z subiektywnym\nwymiarem polityki, na który składają się znaczące polityczne: przekonania, postawy oraz\nwartości. W nauce polskiej najczęściej obejmuje się tym pojęciem także zachowania\npolityczne. Mamy wówczas do czynienia z 4 komponentami: poznawczym (wiedza o polityce),\naksjologicznym (wartości polityczne), oceniająco-afektywnym (przekonania, oceny, opinie\ndotyczące sfery politycznej) oraz behawioralnym (zachowania polityczne).\nNa podstawie: W. Jakubowski, P. Załęski, Ł. Zamęcki, Nauka o polityce. Zarys koncepcji dyscypliny,\nPułtusk 2013, s. 270-276.\nPodaj nazwę pojęcia opisanego w tekście.\nMWO_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 9. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nIV. Znajomość\nzasad i procedur\ndemokracji.\n13. Opinia publiczna. Zdający:\n1) wyjaśnia, jak kształtuje się opinia publiczna i jakie są sposoby jej\nwyrażania.\n16. Polityka, ideologie, doktryny i programy polityczne. Zdający:\n2) charakteryzuje kulturę polityczną współczesnej Polski (normy,\nformy komunikacji, poziom partycypacji, natężenie konfliktów).\nSchemat punktowania\n1 p. - podanie poprawnej odpowiedzi.\n0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nkultura polityczna","solution":"Odpowiedź: Kultura polityczna.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nKultura polityczna.\n\nPojecie wprowadzone przez Gabriela Almonda w 1956 r. (rozwiniete z Sidneyem Verba w klasycznym dziele The Civic Culture, 1963).\n\nDefinicja Almonda: caloksztalt indywidualnych postaw i orientacji politycznych uczestnikow systemu politycznego.\n\nCztery komponenty (ujecie polskie):\n1. Poznawczy - wiedza o instytucjach politycznych, regulach gry, aktorach;\n2. Aksjologiczny - wartosci polityczne, ideal ustrojowy;\n3. Oceniajaco-afektywny - emocje, oceny, opinie o polityce;\n4. Behawioralny - faktyczne zachowania polityczne (udzial w wyborach, protestach).\n\nTypologia Almonda-Verby:\n- Parafialna - obywatele niezainteresowani polityka;\n- Poddancza - obywatele swiadomi, ale pasywni wobec wladzy;\n- Uczestnicza - aktywni, czujacy sprawczosc (idealna dla demokracji).\n\nTypowy błąd: Bledne: \"swiadomosc polityczna\" (wezsze pojecie - tylko komponent poznawczy), \"socjalizacja polityczna\" (proces, nie stan), \"ideologia polityczna\" (specyficzny system pogladow, nie caloksztalt postaw).","image":"img/wos-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-9.webp","solution_image":null,"topics":"kultura polityczna, Almond, politologia","page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 9. (0-1)<br>O jednym z pojęć społecznych<br>W klasycznej koncepcji amerykańskiej (Gabriela Almonda) pojęcie to definiowano jako<br>całokształt indywidualnych postaw i orientacji politycznych uczestników danego systemu.<br>Większość naukowców skłaniała się ku poglądowi, że związane jest ono z subiektywnym<br>wymiarem polityki, na który składają się znaczące polityczne: przekonania, postawy oraz<br>wartości. W nauce polskiej najczęściej obejmuje się tym pojęciem także zachowania<br>polityczne. Mamy wówczas do czynienia z 4 komponentami: poznawczym (wiedza o polityce),<br>aksjologicznym (wartości polityczne), oceniająco-afektywnym (przekonania, oceny, opinie<br>dotyczące sfery politycznej) oraz behawioralnym (zachowania polityczne).<br>Na podstawie: W. Jakubowski, P. Załęski, Ł. Zamęcki, Nauka o polityce. Zarys koncepcji dyscypliny,<br>Pułtusk 2013, s. 270-276.<br>Podaj nazwę pojęcia opisanego w tekście.<br>MWO_1R</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 9. (0-1)<br>I. Wykorzystanie<br>i tworzenie<br>informacji.<br>IV. Znajomość<br>zasad i procedur<br>demokracji.</p>\n<ol><li>Opinia publiczna. Zdający:</li><li>wyjaśnia, jak kształtuje się opinia publiczna i jakie są sposoby jej</li></ol>\n<p>wyrażania.</p>\n<ol><li>Polityka, ideologie, doktryny i programy polityczne. Zdający:</li><li>charakteryzuje kulturę polityczną współczesnej Polski (normy,</li></ol>\n<p>formy komunikacji, poziom partycypacji, natężenie konfliktów).<br>Schemat punktowania<br>1 p. - podanie poprawnej odpowiedzi.<br>0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br>Poprawna odpowiedź<br>kultura polityczna</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: Kultura polityczna.</p>\n<p>Strona arkusza CKE z trescia zadania</p>\n<p>Rozwiazanie</p>\n<p>Kultura polityczna.</p>\n<p>Pojecie wprowadzone przez Gabriela Almonda w 1956 r. (rozwiniete z Sidneyem Verba w klasycznym dziele The Civic Culture, 1963).</p>\n<p>Definicja Almonda: caloksztalt indywidualnych postaw i orientacji politycznych uczestnikow systemu politycznego.</p>\n<p>Cztery komponenty (ujecie polskie):</p>\n<ol><li>Poznawczy - wiedza o instytucjach politycznych, regulach gry, aktorach;</li><li>Aksjologiczny - wartosci polityczne, ideal ustrojowy;</li><li>Oceniajaco-afektywny - emocje, oceny, opinie o polityce;</li><li>Behawioralny - faktyczne zachowania polityczne (udzial w wyborach, protestach).</li></ol>\n<p>Typologia Almonda-Verby:</p>\n<ul><li>Parafialna - obywatele niezainteresowani polityka;</li><li>Poddancza - obywatele swiadomi, ale pasywni wobec wladzy;</li><li>Uczestnicza - aktywni, czujacy sprawczosc (idealna dla demokracji).</li></ul>\n<p>Typowy błąd: Bledne: &quot;swiadomosc polityczna&quot; (wezsze pojecie - tylko komponent poznawczy), &quot;socjalizacja polityczna&quot; (proces, nie stan), &quot;ideologia polityczna&quot; (specyficzny system pogladow, nie caloksztalt postaw).</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Kultura polityczna</strong> (ang. <em>political culture</em>).</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza tekstu (cztery wskazówki definicyjne)</h4>\n<p>Tekst zawiera dosłowne wskazówki, które jednoznacznie identyfikują pojęcie „kultura polityczna”:</p>\n<h5>Wskazówka 1 - atrybucja: Gabriel Almond</h5>\n<blockquote>„W klasycznej koncepcji amerykańskiej (Gabriela Almonda) pojęcie to definiowano…”</blockquote>\n<p><strong>Gabriel Almond</strong> (1911-2002) - amerykański politolog, twórca klasycznej koncepcji <strong>kultury politycznej</strong> w pracach:</p>\n<ul><li><em>The Civic Culture</em> (z Sidneyem Verbą, 1963) - porównanie 5 demokracji (USA, UK, Niemcy, Włochy, Meksyk).</li><li><em>Comparative Politics: A Developmental Approach</em> (1966).</li></ul>\n<p>Almond i Verba wyróżnili 3 typy kultury politycznej:</p>\n<ol><li><strong>Zaściankowa (parochial)</strong> - brak świadomości systemu politycznego (społeczeństwa tradycyjne).</li><li><strong>Poddańcza (subject)</strong> - świadomość systemu, ale pasywna akceptacja (społeczeństwa autorytarne).</li><li><strong>Uczestnicząca (participant)</strong> - aktywne uczestnictwo, partycypacja (demokracje rozwinięte).</li></ol>\n<p>→ Sama wzmianka o Almondzie + „klasyczna koncepcja amerykańska” jednoznacznie wskazuje na <strong>kulturę polityczną</strong>.</p>\n<h5>Wskazówka 2 - definicja</h5>\n<blockquote>„całokształt indywidualnych postaw i orientacji politycznych uczestników danego systemu”</blockquote>\n<p>To niemal <strong>DOSŁOWNA cytata z definicji Almonda i Verby</strong>:</p>\n<blockquote><em>„The political culture of a nation is the particular distribution of patterns of orientation toward political objects among the members of the nation.”</em> (<em>The Civic Culture</em>, 1963)</blockquote>\n<h5>Wskazówka 3 - subiektywny wymiar polityki</h5>\n<blockquote>„związane jest ono z subiektywnym wymiarem polityki, na który składają się znaczące politycznie: przekonania, postawy oraz wartości”</blockquote>\n<p>Kultura polityczna to <strong>subiektywna sfera polityki</strong> - w odróżnieniu od OBIEKTYWNYCH instytucji (parlament, rząd, sądy) chodzi o to, co LUDZIE MYŚLĄ I CZUJĄ wobec polityki.</p>\n<h5>Wskazówka 4 - 4 komponenty (polskie ujęcie)</h5>\n<blockquote>„4 komponentami: poznawczym (wiedza o polityce), aksjologicznym (wartości polityczne), oceniająco-afektywnym (przekonania, oceny, opinie dotyczące sfery politycznej) oraz behawioralnym (zachowania polityczne)”</blockquote>\n<p>To <strong>klasyczna typologia komponentów kultury politycznej</strong> z polskiego podręcznika (Jakubowski/Załęski/Zamęcki):</p>\n<ol><li><strong>Komponent poznawczy</strong> (cognitive) - wiedza i informacje o systemie politycznym.</li><li><strong>Komponent aksjologiczny / wartościujący</strong> (evaluative) - wartości polityczne.</li><li><strong>Komponent emocjonalny / afektywny</strong> (affective) - emocje, sympatie/antypatie.</li><li><strong>Komponent behawioralny</strong> (behavioral) - zachowania, partycypacja (TYLKO w polskim ujęciu, Almond ograniczał się do 3 pierwszych).</li></ol>\n<p>Kluczowe <strong>„nauka polska”</strong> wskazuje na rozszerzenie o behawior - to identyfikator polskiego ujęcia kultury politycznej.</p>\n<p>→ <strong>Wniosek:</strong> Wszystkie cztery wskazówki jednoznacznie wskazują na <strong>kulturę polityczną</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - typologia kultur politycznych Almonda i Verby</h4>\n<p>Klasyczna typologia (5 typów w <em>The Civic Culture</em>):</p>\n<p>| Typ | Cechy | Przykład |<br>| <strong>Zaściankowa (parochial)</strong> | Brak świadomości polityki, jednostka tożsama z rodziną/wsią. | Społeczeństwa tradycyjne, plemienne. |<br>| <strong>Poddańcza (subject)</strong> | Bierna akceptacja władzy, brak udziału w polityce, identyfikacja z państwem jako bytem nadrzędnym. | Autorytarne reżimy (kult władzy). |<br>| <strong>Uczestnicząca (participant)</strong> | Aktywna partycypacja, świadomość wpływu obywateli. | Demokracje rozwinięte (USA, UK, Skandynawia). |<br>| <strong>Obywatelska (civic culture)</strong> | MIESZANKA poddańczej i uczestniczącej - szacunek dla władzy + aktywność. <strong>Optymalny dla demokracji.</strong> | USA, UK (lata 1960). |<br>| <strong>Mieszana</strong> | Różne proporcje w społeczeństwie. | Polska, kraje Europy Wschodniej (post-tranzyt). |</p>\n<h4>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 9, max 1 pkt)</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Schemat:</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - podanie poprawnej odpowiedzi: „kultura polityczna”<br>- <strong>0 pkt</strong> - inna odpowiedź lub brak<br><br><strong>Akceptowane warianty:</strong><br>- „kultura polityczna”<br>- (nie istnieje inny synonim w tym znaczeniu - klucz precyzyjnie wskazuje tylko „kultura polityczna”)<br><br><strong>Wykluczone:</strong><br>- „kultura obywatelska” (zbyt wąskie - to PODTYP kultury politycznej u Almonda)<br>- „socjalizacja polityczna” (POKREWNE pojęcie, ale dotyczy PROCESU, nie wyobrażeń)<br>- „świadomość polityczna” (BLISKIE, ale nie tożsame - świadomość ≈ komponent poznawczy)<br>- „opinia publiczna” (ZBLIŻONE, ale opinia publiczna = aktualne poglądy mas; kultura polityczna = stałe wzorce)<br>- „mentalność polityczna” (potoczne, nieakademickie)</blockquote>\n<h4>Reference politologiczny - czego użyć</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Kultura polityczna (Almond &amp; Verba, 1963):</strong><br><br><strong>Definicja klasyczna:</strong> „Całokształt indywidualnych postaw i orientacji politycznych uczestników danego systemu”.<br><br><strong>3 komponenty Almonda i Verby (cognitive/affective/evaluative):</strong><br>1. <strong>Poznawczy (cognitive):</strong> wiedza o systemie politycznym, instytucjach, procedurach.<br>2. <strong>Afektywny (affective):</strong> uczucia (sympatia/niechęć) wobec aktorów politycznych.<br>3. <strong>Wartościujący (evaluative):</strong> ocena (czy system działa dobrze, czy źle).<br><br><strong>W polskiej tradycji (Jakubowski/Załęski) dodaje się czwarty:</strong><br>4. <strong>Behawioralny (behavioral):</strong> zachowania polityczne - głosowanie, członkostwo w partii, manifestacje.<br><br><strong>Cechy kultury politycznej:</strong><br>- jest <strong>względnie trwała</strong> - kształtuje się przez pokolenia (socjalizacja polityczna);<br>- jest <strong>kolektywna</strong> - podzielana przez grupę społeczną;<br>- ma <strong>wymiar subiektywny</strong> - dotyczy postaw, nie instytucji.<br><br><strong>Kultura polityczna współczesnej Polski (typowa charakterystyka w arkuszach CKE):</strong><br>- Niski poziom <strong>partycypacji wyborczej</strong> (50-70%, niżej niż w starych demokracjach).<br>- <strong>Polaryzacja</strong> światopoglądowa (silne podziały PO/PiS).<br>- Niski <strong>kapitał społeczny</strong> (Putnam) - niskie zaufanie do instytucji i innych ludzi.<br>- <strong>Persistent</strong> problemy z państwem prawa, niezależnością sądów.<br>- Silne <strong>identyfikacje partyjne</strong> w niektórych regionach (geografia wyborcza wschód-zachód).<br><br><strong>Pokrewne pojęcia:</strong><br>- <strong>Socjalizacja polityczna</strong> - PROCES kształtowania kultury politycznej w jednostce (rodzina, szkoła, media).<br>- <strong>Świadomość polityczna</strong> - komponent POZNAWCZY kultury politycznej.<br>- <strong>Postawy polityczne</strong> - komponent AFEKTYWNO-WARTOŚCIUJĄCY.<br>- <strong>Partycypacja polityczna</strong> - komponent BEHAWIORALNY.<br>- <strong>Opinia publiczna</strong> - AKTUALNY stan zbiorowych ocen (zmienny, krótkoterminowy); kultura polityczna = trwałe wzorce.<br>- <strong>Subkultura polityczna</strong> - kultura polityczna mniejszej grupy w obrębie społeczeństwa.</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - wpisywanie „świadomość polityczna” lub „socjalizacja polityczna”. Są to POKREWNE, ale RÓŻNE pojęcia. Świadomość = TYLKO komponent poznawczy. Socjalizacja = PROCES kształtowania. Kultura polityczna = CAŁOŚĆ wzorców postaw.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Drugi błąd - wpisywanie „opinia publiczna”. Opinia publiczna to AKTUALNY stan zbiorowych poglądów (mierzony sondażami CBOS); kultura polityczna to TRWAŁE wzorce kształtowane przez pokolenia. Tekst mówi o „znaczących politycznie: przekonaniach, postawach oraz wartościach” - to wymiar STABILNY, charakterystyczny dla kultury politycznej.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Wskazówka „Gabriel Almond” + 4 komponenty (poznawczy/aksjologiczny/oceniająco-afektywny/behawioralny) są PATOGNOMONICZNE - żadne inne pojęcie WOS-u nie ma tej kombinacji. Almond = Father of Political Culture Studies.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Klasyk Almonda został z czasem rozwinięty przez <strong>Ronalda Ingleharta</strong> (<em>The Silent Revolution</em>, 1977) - wprowadził pojęcia <strong>postmaterialistycznej kultury politycznej</strong> (zachodnie demokracje przeszły od materialistycznych priorytetów - pieniądze, bezpieczeństwo - do postmaterialistycznych - wolność, samorealizacja, ekologia).</blockquote>"}]}