Zadanie 10. (0-1)
Przepisy prawne z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej
Art. 1. Rzeczpospolita Polska jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli.
Art. 2. Rzeczpospolita Polska jest […] państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady
sprawiedliwości społecznej.
Art. 3. Rzeczpospolita Polska jest państwem jednolitym.
Art. 4.1. Władza zwierzchnia w Rzeczypospolitej Polskiej należy do Narodu.
Dz.U. 1997, nr 78, poz. 483, z późn. zm. (stan prawny na 25 lutego 2020 r.).
Do każdej z podanych nazw zasad ustrojowych dopisz numer artykułu z Konstytucji RP,
w którym ta zasada została unormowana.
Zasada suwerenności narodu -
Zasada unitarnej formy państwa -
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
8.
9.1.
9.2.
9.3.
10.
Maks. liczba punktów
1
2
1
1
1
Uzyskana liczba punktów
MWO_1R
Odpowiedź: - Zasada suwerennosci narodu - art. 4 (ust. 1): "Wladza zwierzchnia w Rzeczypospolitej Polskiej nalezy do Narodu." Suwerennosc oznacza, ze najwyzsza wladza w panstwie pochodzi od narodu - czyli ogolu obywateli. To fundament wspolczesnej demokracji. - Zasada unitarnej formy panstwa - art. 3: "Rzeczpospolita Polska jest panstwem jednolitym." Panstwo unitarne (jednolite) to panstwo o jednej wladzy centralnej, jednym systemie prawnym, bez czesci skladowych majacych wlasna suwerennosc (w odroznieniu od panstw federalnych jak USA, Niemcy czy Szwajcaria).
\nStrona arkusza CKE z trescia zadania
\nRozwiazanie
\nZasady ustrojowe RP w Konstytucji z 1997 r.
\nKonstytucja RP z 2 kwietnia 1997 r. zawiera w Rozdziale I "Rzeczpospolita" (art. 1-29) podstawowe zasady ustrojowe panstwa. Najwazniejsze:
\nArtykul | Zasada ustrojowa
Art. 1 | Zasada dobra wspolnego
Art. 2 | Zasada panstwa prawnego i sprawiedliwosci spolecznej
Art. 3 | Zasada jednolitosci panstwa (unitaryzm)
Art. 4 | Zasada suwerennosci Narodu
Art. 5 | Zasada strzezenia niepodleglosci i nienaruszalnosci terytorium
Art. 6 | Zasada upowszechniania dostepu do dobr kultury
Art. 7 | Zasada legalizmu (dzialanie organow na podstawie i w granicach prawa)
Art. 8 | Zasada nadrzednosci Konstytucji
Art. 9 | Zasada przestrzegania prawa miedzynarodowego
Art. 10 | Zasada trojpodzialu wladzy
Art. 11 | Zasada pluralizmu politycznego
Art. 12 | Zasada wolnosci tworzenia i dzialania zwiazkow zawodowych
Art. 13 | Zakaz partii faszystowskich, komunistycznych i nazistowskich
Art. 14 | Zasada wolnosci prasy i innych srodkow spolecznego przekazu
Art. 15 | Zasada decentralizacji wladzy publicznej
Art. 16 | Zasada samorzadnosci terytorialnej
Art. 17 | Samorzady zawodowe
Art. 18 | Zasada ochrony malzenstwa (kobieta-mezczyzna), rodziny, macierzynstwa
Art. 19-26 | Inne zasady (weterani, wlasnosc, gospodarka rynkowa, jezyk urzedowy, godlo/flaga/hymn, stolica, swiatopoglad)
Zasada suwerennosci Narodu - art. 4
\nArt. 4 Konstytucji RP:
\nTo zasada suwerennosci narodu (po lacinie: salus populi suprema lex). Naród rozumiany jest tu jako wspolnota polityczna obywateli (a nie etniczna). Wladza pochodzi od narodu i jest przez niego sprawowana albo bezposrednio (referendum, inicjatywa ustawodawcza) albo posrednio (przedstawiciele - poslowie, senatorowie).
\nZasada unitarnej formy panstwa - art. 3
\nArt. 3 Konstytucji RP: "Rzeczpospolita Polska jest panstwem jednolitym."
\nPanstwo unitarne (jednolite) charakteryzuje sie:
\nPrzeciwienstwo: panstwo federalne (USA, Niemcy, Szwajcaria, Rosja, Brazylia) - czlony federacji (stany, landy, kantony) maja wlasne konstytucje, parlamenty, rzady i czesc suwerennosci.
\nOdpowiedzi
\nTypowy błąd: Czeste pomylki: art. 1 ("dobro wspolne") z zasada suwerennosci - dobro wspolne to zasada celowosci panstwa, NIE suwerennosc. Art. 2 (panstwo prawne) z unitarnoscia - panstwo prawne to rule of law, NIE jednolitosc. Trzeba dokladnie czytac kazda zasade i przyporzadkowac.
"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"Art. 4.1: "Władza zwierzchnia w Rzeczypospolitej Polskiej należy do Narodu."
→ To definicja suwerenności narodu (z fr. souveraineté du peuple). Władza najwyższa pochodzi od narodu i jest sprawowana w jego imieniu, przez wybranych przedstawicieli (wyborów) lub bezpośrednio (referendum).
Art. 3: "Rzeczpospolita Polska jest państwem jednolitym."
→ To definicja państwa unitarnego (jednolitego). Polska NIE jest federacją - nie ma stanów (jak USA, Niemcy) ani regionów autonomicznych z własnym parlamentem (jak Hiszpania, UK). Cała Polska podlega jednemu prawu krajowemu.
Konstytucja RP rozdz. I ("Rzeczpospolita") wymienia kluczowe zasady ustrojowe:
\n| Art. | Zasada | Treść |
| 1 | Dobra wspólnego | RP jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli |
| 2 | Demokratycznego państwa prawnego | RP jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej |
| 3 | Unitarnej formy państwa | RP jest państwem jednolitym |
| 4 | Suwerenności narodu | Władza zwierzchnia w RP należy do Narodu |
| 5 | Strzeżenia niepodległości i bezpieczeństwa | RP strzeże niepodległości, integralności terytorium, praw obywateli |
| 6 | Strzeżenia tożsamości narodowej | Tożsamość narodowa, dziedzictwo narodowe, pomoc Polakom za granicą |
| 7 | Legalizmu | Organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa |
| 8 | Nadrzędności Konstytucji | Konstytucja jest najwyższym prawem RP |
| 9 | Przestrzegania prawa międzynarodowego | RP przestrzega wiążącego ją prawa międzynar. |
| 10 | Trójpodziału władzy | Ustrój opiera się na podziale i równowadze władz |
| 11 | Pluralizmu politycznego | Wolność tworzenia i działania partii politycznych |
| 12 | Wolności tworzenia organizacji | Wolność tworzenia związków zawodowych, organizacji |
| 13 | Zakazu organizacji odwołujących się do totalitaryzmów | Zakaz partii nazistowskich, faszystowskich, komunistycznych |
| 14 | Wolności prasy | Wolność prasy i innych środków masowego przekazu |
| 15 | Decentralizacji | Decentralizacja władzy publicznej |
| 16 | Samorządu terytorialnego | Mieszkańcy z mocy prawa stanowią wspólnoty samorządowe |
| 17 | Samorządu zawodowego | Tworzenie samorządów zawodowych |
| 18 | Małżeństwa kobiety i mężczyzny | Małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny |
| 19 | Ochrony weteranów | Państwo otacza opieką weteranów walk o niepodległość |
| 20 | Społecznej gospodarki rynkowej | Społeczna gospodarka rynkowa |
| 21 | Ochrony własności i prawa dziedziczenia | Własność i prawo dziedziczenia są chronione |
| 22 | Wolności gospodarczej | Ograniczenie wolności gospodarczej tylko w drodze ustawy |
| 23 | Gospodarstwa rodzinnego | Gospodarstwo rodzinne jako podstawa ustroju rolnego |
| 24 | Ochrony pracy | Praca pod ochroną RP |
| 25 | Bezstronności religijnej państwa | Stosunki państwo-kościoły: równouprawnienie, autonomia, współdziałanie |
| 26 | Cywilnej kontroli nad armią | Siły Zbrojne strzegą RP, neutralność polityczna |
| 27 | Języka urzędowego | Język polski jest językiem urzędowym |
| 28 | Symboli państwowych | Godło, barwy, hymn |
| 29 | Stolicy | Stolicą RP jest Warszawa |
Suwerenność narodu (suwerenność ludu, łac. souverainté populaire) - koncepcja narodzona w epoce oświecenia, sformułowana przez:
\nPaństwo unitarne (jednolite) - przeciwieństwo państwa federalnego. Cechy:
\nFederacja (państwo federalne) - kraj z wielopoziomową strukturą państwową. USA (50 stanów), Niemcy (16 landów), Szwajcaria (26 kantonów), Australia, Kanada, Brazylia, Indie.
\n📋 Klucz CKE (zadanie 10, max 1 pkt):\n
- 1 pkt - przyporządkowanie obu zasad poprawnie (suwerenność narodu = 4, unitarnej = 3).
- 0 pkt - co najmniej jedna błędna odpowiedź.
📖 Reference - Klasyczny tekst suwerenności:\n
Jean-Jacques Rousseau, "Umowa społeczna" (Du contrat social, 1762), Księga II, Rozdz. 1: "Suwerenność jest niezbywalna i niepodzielna; jest ona wykonywaniem woli powszechnej".
Konstytucje porównawcze (suwerenność narodu):
- Konstytucja USA 1787, Preambuła: "We the People of the United States "
- Konstytucja Francji 1958, Art. 3: "Suwerenność narodowa należy do ludu, który ją sprawuje przez swoich przedstawicieli i w drodze referendum"
- Niemcy, Ustawa Zasadnicza 1949, Art. 20.2: "Wszelka władza państwowa pochodzi od narodu"
- Polska, Konstytucja 1997, Art. 4: "Władza zwierzchnia w RP należy do Narodu"
⚠️ Uwaga: Częsty błąd: pomylenie zasady suwerenności narodu (art. 4) z zasadą demokratycznego państwa prawnego (art. 2). Obie są fundamentalne, ale to różne pojęcia.\n
⚠️ Uwaga: "Państwo jednolite" (unitarne) z art. 3 NIE oznacza, że nie ma samorządu - Polska MA samorząd terytorialny (gminy, powiaty, województwa, art. 16-17). "Unitarność" oznacza brak federacji (jednych konstytucji w stanach jak USA), nie brak samorządu."}]}